අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

මමත් ඔබට ඩෙන්මාර්ක් ගැන කියන්නම්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජනවාරි 16, 2021

ඩෙන්මාර්ක් රටේ වාසය කරන සහ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ සේවය කරනවා යැයි හැඟෙන ලංකාවේ අයෙක්, බදු වැඩි රටක ඒ නිසා ඇති උත්කර්ෂවත් ජීවිතය ගැන ලියූ වර්ණනාව සෑහෙන වේගයකින් හැමෝම බෙදාගත්ත. “මම ඔබට ඩෙන්මාකය ගැන කියන්නම්.” එහෙම තමයි එයා පටන් ගන්නෙ.

ඉතින් ඇමෙරිකාවේ ජීවත්වන මාත් හිතුවා ඩෙන්මාර්ක් ගැන ලියන්න.

බදු පනවලා හැමෝටම සමානාත්මතාවය හදන්න යෝජනා කරන්න කලින් ඩෙන්මාර්ක් ධනවත් රටක් වූයේ කොහොමද කියල හොයල බලන්න ඕන. එරට මිනිසුන් අතර එකිනෙකා ගැන ඉහළ විශ්වාසයක් තිබුණ. ශ්‍රමය වෙහෙසීමට කැමති වූ දැඩි විනයක් ඔවුන් අතර තිබුණ. සමාජමය වශයෙන් එකිනෙකා සමඟ ගැටුම් තිබුනෙත් නැහැ, හේතුව 1980 ගණන් වෙනකම් ඩෙන්මාක් හි සුළුජාතීන් කියාගත් අය හිටියෙ 1% ක් පමණයි. විශාලතම පිරිස සුදු හමැති අය 98.7% ක්, ග්‍රීන්ලන්තයෙන් ආ ස්වදේශීන් 0.5% ක් සහ ආසියානුවන් 0.5% ක් වගේ.

1870 සිට 1970 ගණන් වෙන තෙක් නෝර්ඩික් රටවල් යැයි හැඳින්වෙන රටවල් ලෝකයේ වඩාත්ම වේගයෙන් සංවර්ධන වෙච්ච රටවල්. ඒ වනාන්තර පෞද්ගලීකරණය කිරීම (ඔව්, ඒක වැදගත් කියල සමාජවාදීන් කිසිදා පිළිගන්න එකක් නැහැ) සහ ව්‍යාපාර පහසු කරවන ප්‍රතිපත්ති පිහිටුවා ගැනීම නිසයි. කෘෂිකර්මයෙන් වැඩියෙන්ම ලාබ උපයන්න හැකියාව පාදා දීමත් ඒ වගේම ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම සඳහා නිදහස දීමත් නිසා. තවත් විදියකින් කිව්වොත් බාධා ගොඩක් අඩු වෙළඳපොල ක්‍රමය නිසා.

1870 සිට 1924 දක්වා අතර කාලය කාර්මීකරණය වූ ලෝකයේ වර්ධන වේගයේ හය වැනි ඉහළම ස්ථානයේ සිටින්නට ඩෙන්මාර්ක් සමත් වූවා. කාලයෙන් කාලයට ඉස්මතු වෙන සමාජවාදී ප්‍රතිපත්ති පටන් ගන්නෙ 1924 න් පසුව. මධ්‍යස්ථ බදු වලින් ඉහළම බදු වලට යන්නෙ 1970 ගණන් වල. ඔව්, 70 ගණන් වල දී ආර්ථිකය එක තැන ලගින්න පටන් ගත්තම ඩෙන්මාර්ක් වල මිනිස්සු පෙළපාලි ගියා. බදු පහළ දැම්මා. සමාජවාදී ප්‍රතිපත්ති වැඩි වෙද්දී රටේ දියුණුව අඩුවෙද්දී ඩෙන්මාර්ක් වැසියන්ට ඒ වැරදි ප්‍රතිපත්ති වලින් අයින් වෙන ආණ්ඩුවක් ලැබෙනවා, හැමදාම එකම ප්‍රතිපත්තියේ ඉන්න ලංකාවේ වගේ නෙමෙයි.

ඩෙන්මාර්ක් කියන්නෙ ව්‍යාපාර සඳහා වඩාත්ම අඩු රෙගුලාසි ඇති රටක්. පෞද්ගලික දේපල අයිතිය ආරක්ෂා කරන රටක්. ඒ දෙක විතරක් වුණත් ඇති රටක් දියුණු වෙන්න, ඒත් මේ අය විසින් උත්කර්ෂවත් කරලා ලියන්නෙ උපයන ලද ධනය නැවත බෙදා හරින ක්‍රම ගැනයි.

වැරැද්ද අන්න එතනයි.

“මොකද ලංකාවෙ අපි හුඟ දෙනෙක් හිතන්නෙ එහෙම සමාජක්‍රමයක් ප්‍රායෝගික නැහැ කියල…”

මෙසේ අගයන සමාජ ක්‍රමය කුමක් ද?

එය ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමයක් මත ගොඩනැඟී ඇති සමාජ ක්‍රමයක්. 2016 දී හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ දේශනයක දී එවක අගමැති ලාස් ලුකෙ රස්මුසන් මෙසේ කියා සිටියේය:
“මම දන්නවා සමහර අය නෝර්ඩික් ආකෘතිය යම් ආකාරයක සමාජවාදයක් හැටියට පෙන්වන බව. මම කැමතියි එක දෙයක් පැහැදිලි කරන්න. ඩෙන්මාර්ක් කියන්නෙ සමාජවාදී සැලසුම්ගත ආර්ථිකයකින් බෙහෙවින් ඈතක තියෙන්නක්. ඩෙන්මාර්ක් කියන්නෙ වෙළඳපොල ආර්ථිකයක්.”

“ඩෙන්මාකයට කිසිම ස්වභාවික සම්පතක් නැහැ…”

ඛනිජ තෙල්, ස්වභාවික ගෑස්, වැලි කැට, වැලි, හුණු ගල්, රටහුණු, මැටි සහ ලුනු ඩෙන්මාර්ක් රටේ ඇති ස්වභාවික සම්පත් අතර වෙති. ඩෙන්මාර්ක් සමාගම් මෙන්ම විශාල ජාත්‍යන්තර සමාගම් විසින් ද මේ ස්වභාවික සම්පත් කැනීම් කටයුතු කරති. ඩෙන්මාර්ක් හි උතුරු මුහුදේ (North Sea) ඇති ඩේනිෂ් ඛනිජ තෙල් නිධි වලින් වසරකට බොර තෙල් ලීටර් බිලියන 10 ක් පමණ කැනීම් සිද්ධ වේ. එයින් ඩෙන්මාර්ක් රට තෙල් වලින් ස්වයංපූරිත වෙති. ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සලකද්දී ඔවුන්ගේ අපනයන ප්‍රමාණය ඉතා අල්ප වීම හේතුවෙන් තෙල් අපනයනකරුවෙක් හැටියට එරට සැලකෙන්නේ නැත.

ඩෙන්මාර්ක් හි ඇති බොහෝ පැට්‍රල් ෂෙඩ් ජාත්‍යන්තර කොම්පැණි වලට අයත් වෙති. ඒත් පැට්‍රෝලියම් නිෂ්පාදන ඩෙන්මාර්ක් තුළ අලෙවි කරන OK amba හට රට ඇතුළත පැට්‍රල් ෂෙඩ් 680 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් අයිතියි. බන්කර් ශිපින් (bunker shipping) කියා හැඳින්වෙන වෙළඳාම, එනම් නැව් කර්මාන්තය සඳහා තෙල් අලෙවිය ද ඩෙන්මාර්ක් රටේ ප්‍රධාන ව්‍යාපාරයකි. යුනයිටඩ් ශිපින් ඇන්ඩ් ට්‍රේඩිං කොම්පැණිය වැනි සමාගම් පිරිවැටුම් අනුව ඩෙන්මාර්ක් හි විශාලතම කොම්පැණි 20 අතරට ද අයිතියි.

උතුරු මුහුදෙන් ලබාගන්නා ස්වභාවික ගෑස් (natural gas) නිසා ඩෙන්මාර්ක් රට එයින් ද ස්වයංපූරිත වෙති.

“රටේ හැම තැනම හරි පිලියෙවලට නඩත්තු කරල…”

වසර 125 ක් පුරා කාලයක සිට ඩෙන්මාර්ක් රට කිසිම පෞද්ගලික කොම්පැණියක් උවමනාවෙන්ම ජනසතු කර නැත. ඊට කලින් ජනසතු කරන ලද ඒවා කොතරම් අල්පයක් දැයි කිව්වොත් කිසිවෙක් ඒ ලැයිස්තුවක් පවා හදා නැත.

“…ඩෙන්මාක් ජාතිකයන් වෙලදාම් කරන්න තියෙන කැමැත්ත ඉතාම අඩුයි…”

පිටසක්වලින් ඇවිත් වෙන්නැති එහෙනම් රටේ 99% කට වැඩි වෙළඳාම් කටයුතු කරන්නෙ.

රටේ කැළෑ වලින් 2/3 ක් හැරෙන්නට නිෂ්පාදන අයිතිය (production ownership) මුළුමනින්ම පෞද්ගලික දේපල අයිතියේ පවතී. වෙළඳාම සහ මුල්‍ය සියයට 99% කට වැඩියෙන් ඇත්තේ පෞද්ගලික දේපල අයිතියේය, 2002 න් පසුව කුඩා පෞද්ගලික සමාගම් වැඩි වී ඇත. කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රය 99% කට වැඩියෙන් ඇත්තේ පෞද්ගලික දේපල අයිතියේය. සේවා ක්ෂේත්‍රය 99% කට වැඩියෙන් ඇත්තේ පෞද්ගලික දේපල අයිතියේය.

මත්පැන් පෙරීමේ මොනොපොලියක් 1923 සිට 1973 දක්වා එරට පැවතිණ. ඔවුන් එය මොනොපොලියක් යැයි දැක්වීම වසන් කළේ නැත, ආයතනයේ නම Danish Alcohol Monopoly විය. ඩේනිෂ් ‘ස්නැප්ස්’ වාසි වන ආකාරයෙන් මත්පැන් විකුණන බදු පනවන ලද්දා වුවත්, අපනයනය සඳහා බද්දක් කිසිවිටෙක නොවීය. 1973 දී මොනොපොලිය ඉවත් කරන ලද අතර බදු එක හා සමාන කරන ලදි. ඩේනිෂ් මත්පැන් මොනොපොලියේ ඉස්කාගාරය ස්වීඩිෂ් රාජ්‍යයේ මත්පැන් මොනොපොලිය වෙතට විකුණා දැමිණ.

“හැම කෙනෙකුටම අමතන්නෙ මුල් නමින් පමණයි. නොදන්න නොහදුනන කෙනෙකුට පවා ලිපි ශීර්ෂයක අමතන්නෙ ආදරණීය….ඊළඟට මුල් නම..පමණයි.”

ඔබ නැතිව ඔයා කියන “du” යොදා ගත්තත්, ඩේනිෂ් අය පළමු වතාවට ලියුමක් හෝ ඊ මේල් එකක් යවද්දී ආදරණීය ලාස් කියල ලියන්නෙ නැහැ. ආදරණීය ලාස් ලූකෙ රස්මුසන් කියල මුල් නම, මැද නම සහ වාසගම ඔක්කොම සහිතවයි ලියන්නෙ. ව්‍යාපාරික කටයුතු කරන අය ඒ.

“මිනිසුන් මේ බදු ගෙවන්නෙ ඉතාම සතුටින්.”

1960 ගණන් තරම් කාලයේ දී පවා ඩෙන්මාර්ක් වල බදු ආදායම එරට දළ ජාතික නිෂ්පාදිතයෙන් සියයට 25 ක් පමණයි. ඒ කියන්නෙ අනෙකුත් සංවර්ධිත රටවල් වලට වඩා වැඩි වෙනසක් නැහැ.

1972 දී පාර්ලිමේන්තුවට ඇතුල් වෙන්නට සමත් වන අලුත්ම අලුත් පක්ෂය වහාම ඩෙන්මාර්ක් වල දෙවැනි විශාලතම දේශපාලන පක්ෂය වූයේ ඇයි දන්නවාද? ආදායම් බද්ද සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කිරීම ඇතුළු බදු කපා දැමීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටින Fremskridtspartiet පක්ෂය. ඒත් පක්ෂයට බදු ගැන අමතක වෙලා වෙන සමාජ අර්බූද ඇදලා ගන්නවා, පක්ෂයේ ජනප්‍රියත්වය බහිනවා.

ඩෙන්මාර්ක් වල ගොවීන් 5,000 ක් 1979 දෙසැම්බර් මාසයේ කෝපන්හේගන් සහ තවත් නගර 11 ක ඔවුන්ගේ ධාන්‍ය අස්වැන්නට පනවන්න යන 0.11% ක windfall බද්දකට එරෙහිව විරෝධය පාන්න එකතු වෙන්නෙ මාර්ග තදබදයක් ඇති කරමින්. උද්ඝෝෂණයෙන් පසුව ආණ්ඩුව බද්ද 0.07% දක්වා අඩු කරනවා.

ධන වස්තු බද්ද (wealth tax) පැනවෙන්නෙ පුද්ගලයෙකුගේ මුළු ආදායමට, නැත්නම් මුළු වත්කම් වල වෙළඳපොල අගයෙන් එයාගේ වගකීම් අඩු කරල. ධන වස්තු මොනවද කියල නිර්වචනය කරන ආකාරය අනුව බද්ද නිර්වචනය කරන්න හැකියාව ලැබෙනව. ඩෙන්මාර්ක් සමාජවාදී පැත්තට බරවෙච්ච කාලයේ, රටේ අනෙක් අයට සාපේක්ෂව 98% කට වඩා ඉහළ ධන වස්තු ඇති අයට ධන වස්තු බද්දක් පැනවිලා තිබුණ. එයින් හටගත් හානිකර ඵලවිපාක දකින්නට ලැබෙද්දී 1997 දී මේකට දැඩි විරෝධයක් එල්ල වෙනව. 1980 ගණන් දක්වා ඒ 2% ක ඉහළම ධනවතුන්ගේ ධන වස්තු සඳහා 2.2% ක් ආන්තික බද්දක් තියනව. 1989 වෙද්දී බද්ද 1% ක් දක්වා අඩු කරනව. 1997 දී ඒ බද්ද මුලෝත්පාටනය කරලා දානව.

සමාජයේ ශ්‍රමය වෙහෙසන සෑම අයෙක්ම එකා හා සමාන වූ සතුටකින් බදු ගෙවනවා කියල හිතන් ඉන්න අය ඒත් ලෝකෙ බොහොමයි.

“ඉතා ගුණාත්මක නොමිලේ ලැබෙන සෞඛ්‍ය සේවය..”

2006 සිට 2016 දක්වා අතර කාලයේ පෞද්ගලික සෞඛ්‍ය රක්ෂණ වලින් සිටින අයගේ ප්‍රමාණය 22% ක් දක්වා වර්ධනය වූණා. ඩෙන්මාර්ක් තුළ අමතර (complementary) රක්ෂණ ලබාගන්න පුලුවන්, රජයේ ක්‍රමය හරහා නොමිලේ නොලැබෙන දන්ත සහ ඇස් සඳහා වූ සේවාවන් ඇතුළුව මුළුමනින්ම ගෙවන්නෙ නැති දේවල් සඳහා.

නොමිලේ සපයන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා බලාගෙන ඉන්නට සිද්ධ වෙන එක ගැන ගොඩක් අය කතා කරන්නෙ නැහැ. 2007 දී ඩෙන්මාර්ක් ආණ්ඩුවට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලැබීම සඳහා බලාගෙන සිටින්නට සිද්ධ වෙන කාලය මාසයක් පමණක් වෙනවා යැයි සහතිකයක් දෙන්නට සිද්ධ වුණා. 2009 දී කළ විමර්ශනයකින් හෙළි වූයේ බාගයකට ආසන්න ඩේනිෂ් වැසියන් අනවශ්‍ය තරම් දීර්ඝ කාලයක් තම වාරය එන තෙක් බලාගෙන ඉන්නට සිද්ධ වීම ගැන අප්‍රසාදය දැක්වූ බවයි.

“පෞද්ගලික නොවූ පාසැල්,…”

2019 වසරේ මිලියන 5.8 ක් ජීවත්වන ඩෙන්මාර්ක් වල පෞද්ගලික පාසැල් 556 ක් තියෙනව. මිලියන 21.8 ක් ජීවත්වන ලංකාවේ පෞද්ගලික පාසැල් තියෙන්නෙ 98 යි. ඒ ගැන ඒ ඇති.

“ඩෙන්මාකයේ…ඇඳුම් පැලදුම් වලට කිසිම තත්වයක් නොදීම..”

ඩෙන්මාර්ක් වැසියන් වසරකට ඇඳුම් සඳහා ඩොලර් බිලියන 4.7 ක් වැය කරනවා. සපත්තු සඳහා ඩොලර් බිලියන 1.2 ක් වැය කරනවා. කෝපන්හේගන් වල ෆැෂන් සතියක් ද පැවැත්වෙනවා. ඩෙන්මාර්ක් වල රෙදිපිළි කර්මාන්තය ඈත කාලයක සිට පැවතෙන්නක්. ලංකාවේ වගේ පිටරටින් රෙදි ගෙන්වන්න තහනම් රටක් නෙමෙයි. ඒ නිසා රෙදි සහ ඇඳුම් පිටරට පටවන එක ඔවුන්ගේ හතරවැනි විශාලතම අපනයනය වුනත්, රටට රෙදි ගෙන්වීමට වඩාත්ම පහසු යුරෝපීය රටක්. ආනයන බාධක සහ නීති ලිහිල් නිසා ඉන්දියාවේ අපනයනකරුවන් මෙය යුරෝපීය ටෙස්ට් මාකට් එකක් හැටියට යොදාගන්නවා. 2006 දී එළිමහනේ සිටිය දී අඳින ඇඳුම් ආනයන කරන යුරෝපීය රටවල් අතරින් නව වැනි විශාලතම රට වූයේ ඩෙන්මාර්ක්.

මෙයා ලියන එක බෙදාගත්තු තැනක ඩෙන්මාර්ක් වල මින්ක් සත්තු මරා දාපු හැටි ගැනත් බෙදාගෙන තිබුණ. ඩෙන්මාර්ක් කියන්නෙ ලෝකයේ මින්ක් සත්ව ලොම් නිෂ්පාදනය කරන දෙවැනි විශාලතම රට. ඒ වගේම අමු සත්ව හම් අපනයනය කරන විශාලතම රට. මින්ක් සත්ව පාලනයෙන් 2015 දී DKK බිලියන 11 ක් උපයාගෙන තියනව. ඩෙන්මාර්ක් වල සත්ව ලොම් සඳහා සතුන් ඇති දැඩි කරන පූර්ණ කාලීන ගොවිපොලවල් 1,350 ක් ද, කුඩා පරිමානයේ ගොවිපොලවල් 1,500 ක් ද තියෙනවා. මින්ක් සත්ව පාලනයේ සේවය කරන 4,300 ක ජනතාවක් සිටිනවා. 2010 සිට 2015 දක්වා කාලයේ දී මින්ක් සත්ව ලොම් ඇති හම (pelt කියන්නෙ) මිලියන 14 ක සිට මිලියන 18 ක් දක්වා පමණ වැඩිවෙනවා. ඔව්, බදු නිසා ලැබෙන වාසි ගැන කියද්දී සමහර සමාජවාදීන් කැමති නැහැ මෙවැනි ව්‍යාපාර වලින් ලැබෙන බදු නිසා තමන්ගේ ජීවිතයේ සමෘද්ධියට හේතු වූවා කියල කියන්න.

“වැඩිහිටි බොහෝ කාන්තාවන් කිසිම මේකප් භාවිතයක් නැහැ…”

හැරී කුමරු හා විවාහ වූ මේගන් මාකල් මේකප් දාන්නෙ නැහැ කියල හිතපු අයත් හිටියනෙ. දාලා නැති ගානට මේකප් දාන එක අඩු වැයකින් කරන්න පුලුවන් කියල හිතන අයත් ඉන්නවා.

“මෙහි සමාජ විද්‍යාඥයන් කියන විදියට ඔවුන් බයම රටේ පෝසතුන් වැඩි වෙනවට..හරියට ඇමෙරිකාව වගේ වෙනවට..පෝසතුන් වැඩි වෙද්දි සමාජ පරතරයක් ඇතිවෙනව..පෝසතුන් පහල පන්තිය ගැන බයෙන් සැකෙන් බලනව..එතකොට පහල පන්තියෙ ඇතිවන ආත්ම අභිමානය හීන වීම නිසා ඔවුන් වැරදි කරන්න බය නැති වෙනව..මොකද වැරදි නොකරත් වපර ඇහින් බලද්දි ඔවුන්ට රකින්න අභිමානයක් නැති නිසා…”

මිලියන 5.8 ක් ජීවත්වන කුඩා රටක් වුවත්, ඩෙන්මාර්ක් හි ඉන්න පෝසතුන්ට ඩොලර් බිලියන 8 ක වත්කමක් ඇති Anders Holch Povlsen, බිලියන 6.2 ක් ඇති Niels Peter Louis-Hansen, බිලියන 4.7 ක් ඇති Kjeld Kirk Kristian සහ Sofie සහ තෝමස් යන ලෙගෝ කොම්පැණියෙ අයිතිකරුවන් බිලියන 4.7 ක් බැගින්, Lars Larsen ට බිලියන 4.5 ක්, Martin Møller Nielsen ට බිලියන 1.6 ක් ද, බිලියන 1 ක වත්කමක් බැගින් ඇති Anna සහ Andre Kasprzak ඇතුළත්.

හොඳ වේලාවට සමාජ විද්‍යාඥයන් බය වුනාට ඩෙන්මාර්කයේ වෙළඳාමට නිදහස දේශපාලනඥයන් විසින් අවුරලා දාලා නැත්තෙ!

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ WordPress.com ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Google photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Google ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Twitter picture

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Twitter ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Facebook photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Facebook ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

%d bloggers like this: