අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

ගෑස්ලයිටිං (gaslighting)

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජනවාරි 21, 2021

ලංකාවේ ඉපදිච්ච අපිට මේ වචනය හුරු පුරුදු නැති වුණාට අර්ථය ලේසියෙන්ම වටහා ගන්න පුළුවන්, මොකද අත්දැකීම් ඇති වෙන්න තියන නිසා.

පද වහර ලැබෙන්නේ 1938 දී පැට්‍රික් හැමිල්ටන් ‘ගෑස් ලයිට්’ නමින් ලියන වේදිකා නාට්‍යයකින්. වේදිකා නාට්‍යය කොතරම් ජනප්‍රිය වූවා ද කිව්වොත් ඉන්ග්‍රිඩ් බර්ග්මන් සහ චාල්ස් බොයර්, ජෝසෆ් කොටන් යනාදීන් ඉන්න සිනමා වෑයමක් ද එයින් බිහි වූවා.

ඉතින් ඒ කතාව අනුව, සැමියාගේ වෑයම තමයි භාර්යාවට පිස්සු හැදිලා ඇතැයි කියා ඇයටත් අනිත් අයටත් විශ්වාසයක් ඇති කිරීම. ඔවුන් දෙදෙනාගේ පරිසරයේ පොඩි පොඩි දේවල් මැනිපියුලේට් කරලා (ජර්මන් අය ඉංග්‍රීසි වචනය ජර්මන් කරගෙන නිසා අපිටත් එහෙම යොදාගන්න පුළුවන්) ඇයට වැරදිලා සහ ඇයගේ මතකයේ ඇති දේවල් වැරදි කියල පෙන්වනවා.

වේදිකා නාට්‍යයේ නම, හඟවන්නේ ඒ පීඩක සැමියා ඔවුන්ගේ නිවහනේ විදුලි බලය ‘ඩිම්’ කරලා, අනතුරුව කිසි වෙනසක් නැති විදියට බොරුවට මවා පෑම. එයින් භාර්යාවට තමන්ගෙ ඇස් වලින්ම දකින දේ ගැන සැකයක් ඇති වෙනවා. භාර්යාව දිගින් දිගටම අහනවා ඇය ‘ඩිම්’ වෙච්ච විදියට දකින ලයිට් ගැන සැමියා වෙතින්. ඒත් යථාර්ථය පැත්තකට දාලා සැමියා දිගින් දිගටම කියා සිටිනවා ලයිට් ඒ විදියටම තියනවා, ඇයට තමයි පිස්සු හැදිලා තියෙන්නෙ කියල.

මෙහි බ්ලොග් සටහන බෙදාගන්නා අයගේ ඉංග්‍රීසි ලිපිය මෙතැනින් කියැවිය හැකියි.

අපි වාසය කරන වර්තමාන ඇමෙරිකාව නිරන්තරයෙන් ගෑස් ලයිටිං තත්වයක පවතින්නක්.

අපි අපේ ඇස් දෙකෙන් දකින දේවල් වලට වඩා ජනමාධ්‍ය වලින් ඇහෙන දේවල් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්. ඒ වද්‍ය යථාර්ථය (false reality) ගැන අපි ප්‍රශ්න කළොත්, නැත්නම් අපි දකින්නෙ සැබෑ යථාර්ථය (actual reality) කියල අපි කිව්වොත්, ජාතිවාදී නැත්නම් අනුන්ගේ මත නොඉවසන නැත්නම් පැහැදිලිවම පිස්සු හැදිච්ච අය හැටියට අපිට අපවාද එල්ල වෙනවා.

එයා උදාහරණ හැටියට නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්තය ගෙනහැර පානව. වෙනත් කිසිම ප්‍රාන්තයකට වැඩියෙන් නිව් යෝර්ක් වල කෝවිඩ්-19 නිසා මිය යෑම සිද්ධ වූ බවත්, රටේ සියළුම කෝවිඩ්-19 නිසා සිද්ධ වූ මිය යෑම් වලින් පහෙන් එකක් එම ප්‍රාන්තයේ සිද්ධ වූ බවත් සත්‍යය වෙද්දි, වෙනත් කිසිම ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුකාරයෙකුට වඩා හොඳින් නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්තයේ ආණ්ඩුකාරයා වසංගතය මෙහෙයවපු ආකාරය ගැන අහන්න ලැබෙනවා. නිව් යෝර්ක් වලට බෙහෙවින් අඩු වසංගත බෝවීම මට්ටම් ගැන සහ මිය යෑම් සංඛ්‍යා ලැබෙන ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුකාරවරු ගෙන ගිය ප්‍රතිපත්ති වෙනුවෙන් අපි පෙනී සිටියොත්, එවිට අපි විද්‍යාවට එරෙහි සහ ජනතාව මිය යා යුතු යැයි කියන අය හැටියට හංවඩු ගැහෙනවා.

අපි දකිනවා කඩ මංකොල්ලයේ යෙදෙන සෙනඟ. වීදුරු කඩමින් සහ කාර් සහ ගොඩනැඟිලි වලට ගිනි තියමින්. ඒත් අපිට කියන්නෙ, ඒවා පිටුපස්සෙන් දකින්න ලැබෙද්දී වාර්තාකරුවන් වාර්තා කරන්නෙ, ඒවා සාමකාමී උද්ඝෝෂණ කියල. ඒ මංකොල්ලයෙන් සහ ගිනි තැබීම් වලින් නගර විනාශයක් සිද්ධ වෙනවා කියල අපි හැඳින්වූවාම ජාතිවාදී යැයි කියැවෙන්නෙ අපිටයි. මේ බ්ලොග්කරුවා අහනවා මෙහෙම. ඉතින්, අපි අපෙන් අහගන්නවා, මට පිස්සු ද? නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

ජනාකීර්ණ නගර (inner-cities) බොහොමයක දකින අපරාධ, ඝාතන, කල්ලි ප්‍රචණ්ඩත්වය, මත්ද්‍රව්‍ය හොරෙන් විකිණීම, වාහන වලින් යන ගමන් වෙඩි තැබීම, අවි අතැති අය මංකොල්ල කෑම් යනාදියේ ප්‍රධාන ගැටළුව අපි දකිනවා. ඒත් අපිට කියන්නෙ ඒ අපරාධයක් නොවේ කියල, ඒ ජනාකීර්ණ නගර වල ඉන්න පොලීසිය තමයි ගැටළුව කියල. අපි පොලීසියේ අරමුදල් ඉවත් කරලා නීති ක්‍රියාත්මක කරන අයව ඒ අපරාධ වැඩි තැන් වලින් අයින් කරන්න අවශ්‍යයයි කියල. එතකොට ඒවා ආරක්ෂිත තැන් බවට පත්වෙනවා කියල. ඒ අපරාධ වැඩි තැන් වලට වැඩියෙන් පොලීසිය අවශ්‍ය බව අපි කිව්වොත්, එතකොට අපි සුදු සුපිරිවාදීන් සහ ජාතිවාදීන් යැයි චෝදනා ලබනවා. ඉතින්, අපි අපෙන් අහගන්නවා, මට පිස්සු ද? නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

ලෝකයේ වෙනත් කිසිම රටකට වඩා සංක්‍රමණිකයන් බාර ගන්නා රට ඇමෙරිකාවයි. හොරෙන් එන්න එපා කියල ලංකාවේ පත්තර වල ඔස්ට්‍රේලියාව දානවා වගේ දැන්වීම් ඇමෙරිකාව දාලා තියෙනවා දැකල එහෙම තියනවද! සංක්‍රමණිකයන්ගේ වඩාත්ම විශාල බහුතරය ‘වෙනස් පාට හම් ඇති පුද්ගලයන්’. ඒ අය ඉපදුන රටවල් වල ඔවුනට නැති ආර්ථික අවස්ථා සහ නිදහස තමයි ඔවුන් මෙහි දී භුක්ති විඳින්නෙ. ඒවා නැහැ කියල ආපු ලාංකික අයත් මේ දවස්වල ඇමෙරිකාවේ ගෑස් ලයිට් දාන අයට එකතු වෙලා ඉන්නවා. ඒක වෙන කතාවක්! ඉතින් අපිට කියන්නෙ, මේ ග්‍රහ ලෝකයේ ඇති වඩාත්ම ජාතිවාදී සහ පීඩක රට ඇමෙරිකාව කියල. අපි එකඟ නොවුනොත්, අපිව ජාතිවාදී සහ විදේශිකයන්ට බිය අය හැටියට චෝදනා කරනවා. ඉතින්, අපි අපෙන් අහගන්නවා, මට පිස්සු ද? නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

ධනවාදී රටවල් තමයි ලෝකයේ වඩාත්ම සමෘද්ධිමත් රටවල්. ජීවන මට්ටම් ඉතාමත් ඉහළ ලෙසින් පවතින්නෙ ධනවාදී රටවල් වල. ලෝකයේ ඇති වෙනත් කිසිම ආර්ථික ක්‍රමයකට වඩා, ඔවුන්ගේ වෑයම නිසා සහ හැකියාව නිසා දුප්පත් අය වැඩියෙන් මධ්‍යම තත්වයකට, සමහර විට ධනවත් තත්වයකට පවා, යන ආර්ථික ඉනිමඟ නඟින්නට සමත් වෙන හැටි අපි දකිනවා. ඒත් අපිට කියන්නෙ ධනවාදී ක්‍රමය ජනතාව පාගා ගෙන ඉන්නට හැඩගසා ඇති ක්‍රමයක් කියල. ඉතින්, අපි අපෙන් අහගන්නවා, මට පිස්සු ද? නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

20 වැනි සියවසේ දී කොමියුනිස්ට් රටවල් මිලියන 100 කට වැඩි ජනතාවක් මරා දමා තියෙනවා. සිංහලෙන් ඒ ගැන ඔබට කියවන්නට ලැබෙන එකම තැන මෙම බ්ලොග් එක පමණයි. දකුණත ඇති ‘කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොත’. පුරවැසියන්ගේ මූලික මානුෂීය අයිතීන් ඉවත් කරලා, ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ සෑම පැතිකඩක්ම කෙසේ සිද්ධ විය යුතුදැයි නියම කරලා, ඔවුන්ගේම පුරවැසියන්ට වහල් විදියට සලකලා, ඔවුන්ගේ ආර්ථික සමතලා කරලා දැමීම. ඒත් අපිට කියන්නෙ කොමියුනිස්ට්වාදය තමයි සාධාරණතම, වඩාත්ම අපක්ෂපාත, නිදහස්ම, සහ ලෝකයේ ඇති වඩාත්ම සමෘද්ධිමත් ආර්ථික ක්‍රමය කියල. ඉතින්, අපි අපෙන් අහගන්නවා, මට පිස්සු ද? නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

මේ ගෑස් ලයිටින් උදාහරණ අතර වැඩියෙන්ම අදහා ගන්නට බැරි තරම් වූ උදාහරණය තමයි “සුදු කැඩෙන සුලු බව” (white fragility) සංකල්පය. බ්ලොග්කරුවා කියන්නේ මෙසේය: ඔයාගෙ ජීවිතය පුරාම ඔයා හොඳ පුද්ගලයෙක් වෙන්න වෑයම් කරමින් ඉන්නවා, අනික් අයට සාධාරණව සහ ගෞරවයෙන් සලකන්න වෑයම් කරමින්. ජාතිවාදය සහ අනුන්ගේ මත නොඉවසීම ඒවායේ සියළු ආකාර වලින්ම ඔබ ප්‍රතික්ෂේප කරනවා. ඔබ මිනිස්සුන්ට සලකන්නේ තනිකරම ඔවුන්ගේ හමේ පාට අනුව නොව ඔවුන්ගේ හැදියාව අනුවයි. ඔබ ජාතිය නැත්නම් ජන වර්ගය අනුව වෙනසක් කරන්නෙ නැහැ. ඒත් ඔයාට කියන්නෙ ඔයා ජාතිවාදියෙක් කියල, ඔයා කරපු කිසි දෙයක් හෝ කියපු කිසි දෙයක් නිසා නෙමෙයි. තනිකරම ඔයාගෙ හමේ පාට නිසා පමණක්. ඔයා දන්නවා නිතැතයෙන්ම ඔවුන්ගේ හමේ පාට නිසා පමණින් ඔවුන් ජාතිවාදියෙක් කියා චෝදනා කිරීම යන්නම ජාතිවාදයක් බව. ඔයා දන්නවා ඔයා ජාතිවාදී නොවන බව. ඉතින් ඔයාව සහ ඔයාගෙ හැදියාව ආරක්ෂා කරගන්න ඔයා යනවා. එතකොට ඒත් ඔයාට කියන්නෙ තමන්ව ආරක්ෂා කරගන්න යෑම ඔයාගේ ජාතිවාදය ඔප්පු කරන්නක් බවයි. ඉතින්, අපි අපෙන් අහගන්නවා, මට පිස්සු ද? නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

ඇමෙරිකන් දේශපාලනය තුළ වඩාත්ම ප්‍රථුල ලෙසින් දැකිය හැකි විනාශකාරී ක්‍රමවේදය හැටියට ගෑස් ලයිටින් පත්ව සිටිනවා. එය අපේ දේශපාලන ක්‍රමය වෙනුවට විය යුතු සම්පූර්ණ අනික් පැත්තයි. එය යොදා ගන්නේ බොරු සහ මනෝවිද්‍යාත්මක බලාත්මක බවයි. ඇත්ත සහ විද්වත් සංවාදය නොවේ. ඉතින්, අපි අපෙන් අහගන්නවා, මට පිස්සු ද? නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

පිස්සු අයට බැහැ තමන්ට පිස්සුද කියල විමර්ශනය කරන්න. ඉතින් තමන්ව විශ්වාස කරන්න, තමන්ගේ හෘදය සාක්ෂිය විශ්වාස කරන්න. ඔබට කියන දේවල් වෙනුවට ඔබේ ඇස් වලින් දකින දේවල් විශ්වාස කරන්න. කාටවත් කියන්න ඉඩ දෙන්න එපා ඔබට පිස්සු කියල. මොකද ඔබට එහෙම නැහැ, ඔයාව ගෑස් ලයිට් කරනවා විතරයි.

මිනිස්සු විශ්වාස කරන දෙය සත්‍යයට උඩින් පවතී, කියල සොෆක්ලීස් කියා තියෙනවා. ඉතින් අන්න ඒක තමයි මාධ්‍ය විසින් සූරා කන්නට වෑයම් කරන්නෙ.

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ WordPress.com ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Google photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Google ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Twitter picture

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Twitter ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Facebook photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Facebook ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

%d bloggers like this: