අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

මනස, මොළය, භෞතිකවාදය සහ නිෂ්පාදන බලවේග

Posted in Uncategorized by arunishapiro on දෙසැම්බර් 21, 2021

මිනිසා යන සත්වයාට එක ලෙසින් ස්වභාවයෙන් දායද වූ ලක්ෂණ ඇත. ඒවා අතර චින්තනයට හැකියාව යන්න මිනිස් සත්වයාට සුවිශේෂී වූවකි. මිනිසුන් සියල්ලන්ටම සිතන්න පුළුවන් වුවත් එකම විදියට හිතන දෙන්නෙක් (නිවුන්නු අතර හෝ) දකින්නට නොහැකියි. බොහෝ දෙනෙක් අතර ඇතිවන එක එකඟතාවයක් පිටුපස විවිධාකාර වූ හේතූ ඇත.

යම් සිද්ධියක් හමුවේ ඒ ඒ මිනිසා තුළ විවිධාකාර වූ සිතුවිලි පහළ වීම මිනිස් ස්වභාවයේ ඇති අපූර්ව බවයි. වෙනස් සිතුවිලි නිසා වෙනස් ලෙසින් අදහස් දැක්වීම හා ඒ අදහස් අනුව ක්‍රියාකිරීම මිනිස් ඉතිහාසය පුරාම නොවෙනස්වන ලද මිනිස් ස්වභාවයකි. ඒකීය පුද්ගලයා ඔහුගේම වූ සිතුවිලි අනුව ඔහුගේම වූ ක්‍රියාකාරකම් තෝරා ගනියි.

සියල්ලන්ම එක හා සමාන ලෙසින් බුද්ධිමත්, දක්ෂ, කුසලතා සපිරි නොවනුයේ ඒ නිසයි.

සමාජවාදී අනාගතයක දී සාමාන්‍ය මිනිසා කුසලතා, දක්ෂකම්, බුද්ධිය, කලා දස්කම් යනාදියෙන් අතීතයේ සිටි ශ්‍රේෂ්ඨයන් හා සමාන වෙතැයි පමණක් නොව ඔවුන්ව අභිබවා යන්නේ යැයි කියා මාක්ස් සහ මාක්ස්වාදීන් විශ්වාස කරන බව පෙනී යයි. අධ්‍යාපනය තුළින් ඊළඟ පරම්පරාවට දායාද කළ හැකියාව ඇත්තේ ගුරුවරයා දැනට ඉගෙන ඇති දේ පමණක්ය යන්න මාක්ස් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් සැලකුවේ නැත. නවෝත්පාදන බිහිවෙන අලුත් අදහස් සඳහා ඉඩක් ලැබෙන්නේ අලුත් අදහස් ඇතිකරගන්නට ඒකීය පුද්ගලයාට නිදහසක් තිබිය දී ය.

මාක්ස්වාදීන් මිනිස් ස්වභාවය නොසලකා හරිනවා යැයි සමාජවාදයට මුල් කාලයේ දී ම එල්ල වූ විවේචනයයි. වෙනත් අයෙකුගේ ප්ලෑන් එකකට අනුව ජීවත්වන්නට සිද්ධ වීම මිනිසත් බව යැයි කියන්නේ කෙසේදැයි යන විවේචනයට කාල් කවුට්ස්කි (Karl Kautsky) පිළිතුරු දුන්නේ මෙසේය: “මිනිස් ස්වභාවය සමාජවාදයට පටහැනි නම්, එහෙනම් මිනිස් ස්වභාවය වෙනස් කරනන්ට සිද්ධ වේ.” ඒත් මිනිස් ස්වභාවය වෙනස් කරන්නේ කෙසේදැයි කියා කවුට්ස්කි පැහැදිලි කළේ නැත.

ඒ සඳහා විස්තර කිරීමක් චර්යාවාදයෙන් ලබා දුන්නේ මනෝවිද්‍යාඥ ඉවාන් පැව්ලොව් විසිනි. සුනඛයන් ආශ්‍රිත පර්යේෂණවලින් එන තත්ත්වාරෝපිත ප්‍රතීක ක්‍රියාව (conditioned reflex) එයයි. මාක්ස්වාදය ගැන ලියැවුන පරණ පොතපතේ පැව්ලොව් ගැන සඳහන් කිරීම නොවැරදීම සිදුවේ. චර්යාවාදී දාර්ශනිකයන් විසින් පුද්ගලයන්ව සලකන්නේ ඔවුන්ගේම කියා අදහස් නැති, එසේම ඔවුන්ගේ අතින් කිසිදු වැරැද්දක් සිද්ධ නොවෙන සත්වයන් හැටියටයි. ස්වභාව ධර්මයේ සෑම භෞතික සහ බාහිර වූ දෙයක් යම් ප්‍රතීක ක්‍රියාවකට ප්‍රතිචාර දක්වයි. ඒ නිසා මිනිසා ද අනෙකුත් සත්වයන් හා සමාන එකම ලෝකයකට ඇතුළත් වෙති යැයි සමාජවාදීන් කියූහ. යම් නිෂ්ඨාවක් වෙත යන්නට මිනිසුන්ට මඟපෙන්වන්නේ යම් ප්‍රතීක ක්‍රියා සහ යම් ආශයයන් යැයි ඔවුන් කියා සිටියහ.

මිනිසාගේ අදහස්, තීරණ, සහ ක්‍රියාකාරකම්වල වගකීම ඔහු වෙතින් ඉවත් කිරීම එසේ සිදුවිය. එහි දී එවැනි උත්තේජක (stimuli) න්‍යායයක් ගැන කතාකරන්නට නම් උත්තේජකයක් හා සම්බන්ධ ඒකීය පුද්ගලයෙක් සිටිය යුතුය යන්න එම චර්යාවාදීන් මෙන්ම මාක්ස්වාදීන් ද සැලකුවේ නැත. බලාත්කාරයක් නැති තත්ත්වයක දී ප්‍රතිචාර නොදක්වා සිටිය හැකියාව ඔවුන් සැලකිල්ලට නොගත්හ. ඒ මන්ද?

අපි අනෙක් මිනිසුන්ව තත්ත්වාරෝපිත (condition) කරන්නම් කියා චර්යාවාදීන් කියා සිටියහ. “අපි” යනු කවුරුන්ද? “අනෙක් අය” යනු කවුරුන්ද? එසේ විමසද්දී, ඔවුන් කියන්නේ ධනවාදය සඳහා ඉතිහාසය විසින් මිනිසුන්ව තත්ත්වාරෝපිත කර ඇතැයි සහ ඊට පිටුපසින් අනිවාර්යෙන්ම සමාජවාදය එන බවයි. ඒත්, ඔවුන් පැත්තකට වී අනිවාර්යෙන්ම එන්නට නියමිත වූවකට ඉඩදී සිටිනවා නොවේ. එයට අනෙක් මිනිසුන්ව බලාත්කාරයෙන් රැගෙන යන ඔවුන්ගේ ක්‍රමය ඔවුන් හඳුන්වාගත්තේ “සැබෑ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය” සහ “ජනතාවගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය” යනාදී නම්වලින් වූහ. සමාජවාදීන්ගේ අදහස්වලට අනුව අදහස් සඳහා අවස්ථාව රැඳී ඇත්තේ පක්ෂය, නායකත්වය, කණ්ඩායම, කල්ලිය අතේ පමණි. අනිත් සියළු රටවැසියන් මොවුන් විසින් ඔවුනට කියන දේ කළ යුතුයි.

නව-හෙගලියානු භෞතිකවාදී අර්ථ දැක්වීමක් හරහා තමන් ඉතිහාසයේ ආර්ථික අර්ථ කථනයක් ගෙනෙන ලද බව මාක්ස් විසින්ම කියා ඇත. එහෙත් කාල් මාක්ස්ගේ දර්ශනය හෙගල්ගේ දර්ශනයට වඩා වැඩියෙන් භෞතිකවාදී වූයේ නැත. මාක්ස්ගේ ඵෙතිහාසික න්‍යාය එවක ඉදිරිපත් වූ අනෙකුත් ඵෙතිහාසික විකාශන (historic process) අදහස් සඳහා ගත් වෑයම්වලට වඩා වැඩියෙන් භෞතිකවාදී බවක් ගත්තේ ද නැත. මේ ගැන පැහැදිලි කරගන්නට නව-මාක්ස්වාදීන් තවමත් වෑයම් කරති.

භෞතිකවාදය පිළිබඳ න්‍යාය ගැන මාක්ස්ගේ ජීවිත කාලයේ දී මත දැක්වූවන් අතර පරස්පර අර්ථ දෙකක් ඇත.
(1) ආචාර ධාර්මික ගැටළු ගැන පමණක් සැලකීම එහි එක අර්ථයකි. භෞතික මිනිසාගේ උනන්දුව ඇත්තේ ආහාර පාන, ඉඳුම් හිටුම් යනාදියට පමණක් මිසෙක කලාව සංස්කෘතිය ගැන නොවේ යන්න එහි දී අදහස් වෙයි. ඒ අර්ථයෙන් ගත්විට බහුතර මිනිස් සත්වයන් භෞතිකවාදීන් වෙති.
(2) මූලික දාර්ශනික ගැටළු සඳහා විසඳුම් යෝජනා කරන විශේෂ කණ්ඩායමක් ගැන භෞතිකවාදයෙන් සැලකීම එහි දෙවැනි අර්ථයයි. මිනිස් මනස සහ ආත්මය (soul) අතර සම්බන්ධය ගැන එක පැත්තකින් ද, මිනිස් ශරීරය සහ ශරීරයේ අවයව අතර ඇති ක්‍රියාකාරී සම්බන්ධය ගැන සැලකීම. මේ කණ්ඩායම අතර ආගමික විසඳුම් ඉදිරිපත් කරන අය සිටිති.

මේ දාර්ශනික භෞතිකවාදීන් අතර එක අනුගාමික කොට්ඨාශයක් මිනිසා යන්ත්‍රයක් හැටියට සලකති. මිනිස් “යන්ත්‍රය” අනෙක් වෙනත් ඕනෑම යන්ත්‍රයක් ලෙසින් වැඩ කරන්නක් යැයි ඔවුන් කියති.

මේ දාර්ශනික භෞතිකවාදීන් අතර මිනිස් ශරීරය සහ ශරීරයේ අවයව අතර ඇති ක්‍රියාකාරී සම්බන්ධය ගැන කතා කරන අනුගාමිකයන් මාක්ස්වාදී දර්ශනය ගැන කතා කරද්දී වැදගත් වෙති. මේ දැක්ම ඉතාමත් මූලික ආකාරයකින් ඉදිරිපත් කළ දෙදෙනා ලුඩ්විග් ෆොයබාෂ් (Ludwig Feuerbach) සහ කාල් වොගෙට් (Karl Vogt) වෙති. ඔවුනට අනුව සිතුවිලි සහ අදහස් යනු “හුදු” මොළයේ ස්‍රාවයන් වෙති.

මොළයේ සමහර ක්‍රියාකාරකම්වල දී විශේෂ ස්‍රාවයන් නිකුත්වීම සිද්ධවන බව මිනිස් මොළය ගැන පර්යේෂණ පවත්වන විද්‍යාඥයන් අද සොයාගෙන ඇත. එහෙත් සිතිවිලි සහ අදහස් එකම තත්ත්වයකට හා සිද්ධියකට මුහුණ දෙන සියළු ජනතාව අතර එකම ආකාරයෙන් හටගන්නවා දකින්නට ලැබෙන්නේ නැත.

අදහස් සහ සිතුවිලි යනු ස්පෘශ්‍ය (abstract) දේ නොවෙති. එසේම එකම ආකාරයේ බාහිර සාධක හැමදෙනාට තුළම එකම ප්‍රතිචාරයක් උපදවන්නේ නැත. එකම සාධක හමුවේ මිනිසුන්ට එකම සිතුවිලි පහළ වෙන්නේ නැත. බැනුමක් නිසා අයෙක් මහත් සේ සිත රිදවා ගන්නට පුළුවන. වෙනකෙකු සුළුවෙන් සිත රිදවා ගත් අතර තවත් අයෙක් ඒ ගැන කිසිගාණක් නොගත්තා ද වේ. එක වතාවක දී එක් විදියකටත් තවත් වතාවක දී තවත් විදියකටත් කාලයක් යද්දී වෙනත් විදියකටත් ප්‍රතිචාර දක්වන්නට මිනිසාට පුළුවන. එනම් මිනිසාගේ අදහස් සිතුවිලි තුළින් හටගන්නා ප්‍රතිචාර ගැන අපිට නිශ්චිත ප්‍රවර්ග හදන්නට නොහැකියි.

ඉතින් බාහිර වූ භෞතිකවාදයක් මිනිස් ගැටළු සඳහා ඇති විසඳුම හැටියට හිතන පිරිසක් සිටිය ද, එය සැබැවින්ම කළ නොහැකි වූ කාර්යයකි. ඕනෑම අවස්ථාවක දී සියල්ලන්ම ඊට ප්‍රතිචාර දක්වන අන්දම අපිට කලින් දැනගත හැකි යැයි කීමට කොහෙත්ම නොහැකියි.

වොගෙට් වැනි භෞතිකවාදීන් දේශපාලනය ගැන කතා කරන්නට පටන් ගනිද්දී, ඒ ගැන අකමැත්තක් දැක්වූ කාල් මාක්ස් අලුත් ක්‍රමයක් හැදුවේය. ඉතිහාසය ගැන වූ ඔහුගේ භෞතිකවාදී අර්ථ කථනය අනුව සියල්ලේම පදනම “භෞතික නිෂ්පාදක බලවේග” (material productive forces) වෙති. සෑම නිෂ්පාදක බලවේග අවස්ථාවක්ම නිෂ්පාදන සබඳතා තුළ ඇති එක නිශ්චිත අවස්ථාවක් හා සම්බන්ධයක් පවත්වයි යැයි ඔහු කීය. එම සම්බන්ධය ඵෙතිහාසික පරිනාමයේ නීතිය යැයි කියුවා මිසෙක එම නීතිය ඇති වූ ආකාරය සහ ක්‍රියාකරන ආකාරය විස්තර කරන්නට ඔහු ගියේ නැත. මිනිසා රැගෙන යන නිෂ්ඨාව නම් සමාජවාදය යැයි ඔහු කීය. එය සිද්ධවෙන ආකාරය, ක්‍රියාකරන ආකාරය ඔහු විස්තර කළේ නැත. මේවා විස්තර විග්‍රහ කරන්නට අදත් මාක්ස්වාදීන් වෑයම් කරති.

කලින් දිනයක ලියූ සටහනක්:
සිතමතා කරන ක්‍රියාවන් සහ නොසිතා කරන ක්‍රියාවන්