අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

ග්‍රීක සංස්කෘතියෙන් දායාද වූ සමාජමය මතවාද තුනක්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 2, 2021

ලෝකය ඉදිරියට යද්දී තත්වයන් වෙනස් වෙන ආකාරය අපිට දකින්නට හැකි වූවකි. යෞවනයේ දී අපි මුහුණ දෙන අලුත් තත්වයන් මහා වෙනස්කම් ලෙසින් දුටුවත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් වයසින් මුහුකුරා යද්දී, අපි දුටු වෙනස්කම් එතරම් අමුතු අපූරු වෙනස්කම් නොවන බව අපි වටහා ගනිමු.

හිටිහැටියේම අපේ නිවසේ සිටින සුරතල් බල්ලා සුරතල් පූසෙක් බවට හැරී නැත. හිටිහැටියේම කාමරයේ දොරෙන් එළියට නොයා බිත්තියෙන් අනිත් කාමරයට යන හැකියාවක් අපිට ලැබී නැත. හිටිහැටියේම ඔළු ගෙඩි හතරක් වර්ධනය වූ කෙනෙක් ගැන අපි දන්නේ නැත.

ඉතින්, අපි මුහුණ දෙන වෙනස්කම් යනු අපිට හුරුපුරුදු වූ වෙනස් නොවන දේවල් මහත් රාශියක් ඇති වාතාවරණයක දී දකින්නට ලැබෙන හුරුපුරුදු වෙනස්කම් වෙති. මේ වෙනස් නොවන දේවල්, ස්වභාව ධර්මයේ නීති (laws of nature) කියා බටහිර දර්ශනයේ දී හඳුන්වනු ලැබේ.

අපි යම් කටයුත්තක් කරද්දී අපේක්ෂා කළ යුතු දැය කුමක්දැයි යන්න අපි දැන සිටිමු. විවෘත දොරකින් අපිට එළියට යා හැකියි. බිත්තියක් හරහා අපිට ගමන් කරන්නට නොහැකියි. අපි ඒ දැය කරන්නට යද්දී ස්වභාව ධර්මය විසින් ප්‍රතිඵලය වෙනස් කරන්නේ නැත.

මේ ගැන විමසා බලන්නට අපට හැකියාව දෙන්නේ මිනිස් මොළයක ස්වභාවයෙන්ම පිහිටා ඇති අපෝහන (reason) කුසලතාවයයි. එය ස්වභාවයෙන් පිහිටන්නකි. ඒත් මිනිසා විසින් උවමනාවෙන් වර්ධනය කරගත යුත්තකි.

ස්වභාවික නීතිය (natural law) යන සංකල්පය ලෝකයේ ප්‍රථම වරට බිහිවෙන පුරාතන ග්‍රීසියේම ඒ ගැන මතවාද දෙකක් හට ගැනුණි.

(a) ස්වාභාවික තත්වය (state of nature) සමඟ මෙන්ම නිදහස් ලෙසින් එකඟ වන්නට හැකි සමාජ ගිවිසුමක් හා බැඳී පවතින ඒකීය පුද්ගල වූ ස්වභාවික නීතිය.

(b) ස්වභාවික නීතිය ප්‍රදානය කරන ලද්දා හැටියට දෙවියන්වහන්සේ සලකන පාරභෞතිකවාදය තුළ පදනම් වන ස්වභවික නීතිය.

ප්ලේටෝට කලින් විසූ සෝෆිස්ට් නොහොත් විතණ්ඩවාදීන් අතර මුල් කාලීන අය අතර සිට හෙරක්ලයිටස් තුළින් ද මේ මතවාද දකින්නට ලැබුණි.

“සියල්ල ප්‍රවාහය වෙති, කිසිවක් එලෙසින්ම නොපවතී,” එය හෙරක්ලයිටස්ගේ දර්ශනයයි. මේ නොනැවතී වෙනස්වන තත්වය යනු වෙනස් නොවන තත්වයක් යැයි ඔහුගේ නිගමනය විය. මූලික ස්වභාවික නීතිය එයයි.

එය අහඹු නොවන්නකි. අවිචාරී වෙනස්කම් හෝ අවනීතියක් ඇති කරන්නක් නොවේ. එය විශ්ව අපෝහනයයි. ස්වභාවික ලෙසින් සිදුවන වෙනස්කම් යනු අපෝහනයෙන් පාලනය වෙන සම්මත ක්‍රමයයි. ඒ නිසා, මිනිසාගේ ස්වභාවය සහ මිනිසාගේ ඒකීය පුද්ගල වූ සහ මිනිසාගේ සමාජ ජීවිතයේ ඇති ආචාර ධාර්මීය ඉලක්කයන් ද විශ්වයේ පවතින මෙම පොදු නීතිය යටතේ පවතින්නකි.

බෞද්ධාගමේ එන පළමු චතුරාර්ය සත්‍යය “දුක්ඛ අරියසච්චං” යන්න ද එවැනි වෙනස් නොවන තත්වයකි, නැතහොත් ස්වභාවික නීතියකි. එය දුක යන සරල සිංහල වචනයෙන් දැක්වීම නිසා එහි අඩංගු වන අසම්පූර්ණ, අනිත්‍ය, අප්‍රමාණවත් යනාදී අර්ථ රාශියක් මඟහැරී යයි. නමුත් එය සදාතනික සත්‍යයයකි.

හෙරක්ලයිටස්ගේ දර්ශනය මෙන්ම බෞද්ධ දර්ශනයේ ද ප්‍රායෝගික ඉලක්කයක් ඇත. නීතියන්හි අගය පැහැදිලි කරන්නටත්, අපෝහනය භාවිතා නොකරන මහජනතාවගේ චපල ස්වභාවය හමුවේ ඔවුන්ව මෙල්ල කරන්නටත් එය අදහස් කරයි. තෝරා බේරාගන්නට අපෝහන හැකියාවක් නොසතු මහජනතාව විවිධාකාර මත පැතිර යද්දී ඒවාට පහසුවෙන් ගොදුරු වෙති.

වර්තමානයේ දකින්නට ලැබෙන පරිදි කුටිල ජනනායකත්වයක් පුරාතන ග්‍රීසියේ ද පැතිර ගියේය. ඒ විතණ්ඩවාදීන් (සෝෆිස්ට්) වෙතිනි. විරුද්ධාභාස කියමන්, සරල ලෙසින් දක්වන සටන් පාඨ වලින් ජනප්‍රියත්වයක් සහ ආදායම් උපයන්නට හැකියාව පාදා ගත් විතණ්ඩවාදීන් යථාර්ථවාදී විප්ලවීය දර්ශනයක් ඉදිරිපත් කළ අය හැටියට ජනප්‍රිය වූහ.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වූ නීති යනු ග්‍රීක නගර රාජ්‍යයයේ ආඩම්බරයයි. හෙරක්ලයිටස් ඒ නීති යනු නගරය වටකර බැඳ ඇති තාප්ප තරම්ම වටිනා යැයි සලකන ලද්දෙකි. දාර්ශනිකයන් නීති (nomoi) ගැන කතාබහ කළේ අතිශය ගෞරවයකිනි. තමනට වැනි නගර රාජ්‍යයක් නොමැති අයව ඔවුන් ම්ලේච්ඡයන් යැයි සැලකූහ.

“දෙවියන් විසින් සියළු මිනිසුන් නිදහස් ලෙසින් නිර්මාණය කරන ලදි; ස්වභාව ධර්මය කිසිදු මිනිසෙක් වහලෙක් කර නැත,” -ඇල්සිඩාමස් (විතණ්ඩවාදියෙක්)

“නීතිය ඉදිරියේ ඔවුන් එසේ නොවූවත් ස්වභාව ධර්මයට අනුව සියළු මිනිසුන් ඥාතීන් සහ එක හා සමාන පුරවැසියන් වෙති.” -හිපියාස් (විතණ්ඩවාදියෙක්)

ග්‍රීක සමාජ සහ ආර්ථික ක්‍රමය ගොඩනඟන ලද වහල් ක්‍රමය සඳහා වූ ආචාර ධාර්මික සහ නීතිමය පදනම ඒ අනුව සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කරත හැකියාව ලැබිණ.

පළමු මතවාදය:

එය සම්ප්‍රදාය වූ නිසා හෝ සමාජයේ පැවැත්මට ඒවා සුදුසු යැයි ඔප්පු වීම නිසා හෝ පමණින් ඒ නීති වැදගත් වේ කියා විතණ්ඩවාදීන් සැලකුවේ නැත. පාලකයන්ගේ වාසියට හදාගෙන ඇති ඒ නීතිවල නෛසර්ගික අගයක් නැතැයි කියන ලද විතණ්ඩවාදීන් එහි දී ස්වභාවයෙන් නිවැරදි වූ නීතිවල පමණක් එවැනි අගයක් අඩංගු යැයි කියා සිටියහ.

දෙවැනි මතවාදය:

ස්වභාවික නීතියෙන් ලැබෙන නිදහස, සියළු මිනිසුන් එක හා සමානය යන්නත්, ඒ නිසා මිනිස් අයිතීන් සහ මිනිස් සංහතිය ගැන අදහසක්, එනම් නගර රාජ්‍යයට වඩා සුපිරි වූ ලෝක ප්‍රජාවක් (civitas maxima) යන්න ඊළඟට දකින්නට ලැබෙන මතවාදයයි.

තෙවැනි මතවාදය:

රාජ්‍යය හෝ නගරය යනු අත්‍යාවශ්‍යය වූවක් නොවන්නේය, එහි පටන් ගැන්ම යම් අවශ්‍යතාවයක් නිසා නොව, නිදහස් මිනිසා විසින් ගන්නා ලද තීරණයක් නිසා යන මතවාදය අනතුරුව දකින්නට ලැබුණි.

දේශපාලන අභිලාෂයන් මුදුන්පත් කරගැනීම සඳහා නැවත නැවත ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනා කරමින් මේ මතවාදයන් යළි යළිත් විප්ලවීය චින්තකයන් විසින් විප්ලවීය ආවේගයන් වලින් ඉදිරිපත් කරති.

යථානුභූතවාදය නොහොත් ධනීයවාදය (ධනාත්මක චින්තනය නොවේ) ලෙසින් පසුකාලීන ලෝකයේ දී වර්ධනය වෙන්නේ මේ මුල් කාලීන විතණ්ඩවාදීන් විසින් පෙනී සිටින ලද ස්වභාවික නීතිය යන සංකල්පයේ ඉහළින් සඳහන් කරන ලද පළමු මතයයි (a).

ස්වභාවික තත්වය අනුව, එය ශුභවාදී හෝ අශුභවාදී යැයි දක්වන ආකාරය අනුව, මිනිසාව දේශපාලනමය ලෙසකින් සංවිධානය කිරීම සිද්ධ වේ. ස්වභාවික තත්වය ගැන ශුභවාදී දැක්ම අනුව රජයකට මේ ස්වභාවික නීතීන් වෙනස් කරන්නට හෝ අවලංගු කරන්නට ඉඩක් ලැබෙන්නේ නැත.

ස්වභාවික තත්වය අශුභවාදී ලෙසින් දකින අය, එය රජයේ කැමැත්ත (will of the state) අනුව ඒකාබද්ධ කරගනිති. මෙහි දී ඔවුන් ධනීයවාදය (positivism) වෙත හැරෙති.

කලින් ලියූ සටහනක්: හෙරක්ලයිටස් කියූ වෙනස අදටත් ගැලපේ ද?

ග්‍රීක සහ රෝම ඉතිහාසය වර්තමානයට ප්‍රයෝජනවත් ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 10, 2021

මම ලංකාවේ දී උසස් පෙළ පංතියේ ඉගෙනගත් තරම් “මෑත කාලය” දක්වා ග්‍රීක සහ රෝම ඉතිහාසය විෂයයක් වූයේය. මා ඉගෙන ගත් පාසැලේ එම විෂය හදාරන්නට හැකි වූයේ ඉංග්‍රීසියෙන් පමණකි. අද එය විෂයයක් හැටියට ලංකාවේ කිසිදු හෝ පාසැලක උගන්වනවාදැයි කියා මම නොදනිමි. ඉතිහාසය, භූගෝලය, දේශපාලන විද්‍යාව යන විෂයයන් එකතු කර සමාජ අධ්‍යයන හැටියට ඉදිරිපත් වූ පසුව අද ඒ එකක් හෝ ගැන හරි හැටියට නොදන්නා අය වැඩි බවක් පෙනී යයි.

පුරාතන ග්‍රීකයන් මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයට අවශ්‍ය මූලධර්ම තුනක් ඉදිරිපත් කළා යැයි කිව හැකියි. ස්වභාව ධර්මය දෙස අවධානය යොමු කරමින් අපේ ජීවිතයේ අරමුණ ගැන සොයා යන්නට අපිට හැකියාවක් පුරාතන ග්‍රීකයන් පාදා දුන්හ. ස්වභාව ධර්මය ගැන ඉගෙන ගැනීම සඳහා අපිට අපෝහන (reason) හැකියාව යොදාගත හැකි ආකාරය පුරාතන ග්‍රීකයන් පහදා දුන්හ. ඒ බුද්ධිමය විචාරාත්මක හැකියාව තව දුරටත් වැඩි දියුණු කරගන්නා ආකාරය පුරාතන ග්‍රීකයන් අපට පහදා දුන්හ.

කෙටියෙන් කිව්වොත්, පුරාතන ග්‍රීකයන් විසින් අපට ස්වභාවික නීතිය, විද්‍යාව සහ ආගමික නැඹුරුවක් නොමැතිව ආණ්ඩුවක් හදන්නේ කෙසේ දැයි පෙන්වා දුන්හ.

බොහෝ රටවල්වල වර්තමානයේ දකින්නට ලැබෙන පුරවැසියන් වෙත පැනවී ඇති සිවිල් නීති පද්ධති සඳහා පදනම පුරාතන රෝම නීතියෙන් දායාද වූවයි. පුරාතන රෝමයේ නීති ක්‍රමය වසර 1,500 ක කාලයක් පුරා පැවතෙන ලද්දකි.

පුරාතන රෝමය යැයි සලකන යුගය ක්‍රි. පූ. 600 දී පටන් ගන්නා ලද්දයි. එට්රුස්කන්ස් (Etruscans) රජවරුන් ලෙසින් බලය අල්ලාගත් කාලයයි. ප්‍රජාපීඩක රජුන්ට එරෙහිව කැරලි ගැසූ රෝමානුවන් එට්රුස්කන්ස් රජවරුන් පරාජය කර රෝම ජනරජය පිහිටුවා ගත්හ. ජනරජයක දී පුරවැසියන්ට තම නායකයා තෝරාගැනීමේ ඡන්දයක් හිමිවේ. නායකයා ජනතාවගේ නියෝජිතයෙක් වෙයි. අලුත් නීති යෝජනා කරන්නට සහ සම්මත කරන්නට රෝම ජනරජයේ සෙනෙට් සභාවක් පැවතිණ.

රෝම නීතියේ පදනම යැයි සැලකෙන්නේ දොළොස් පුවරුව (Twelve Tablets) ය. දොළොස් පුවරුවේ නීතිය (Law of the Twelve Tablets) යැයි ද කියැවෙන එය පුරාතන රෝමයේ නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි. පූ. 451 සහ 450 දී ය. ඒවා ඒ වෙද්දී රටේ පැවති නීති වූහ. ඒවායෙන් නීති සංග්‍රහය සැකසීම සඳහා කමිටුවක් (decemviri) පත් කෙරිණ. එසේම ප්‍රථම වරට ආණ්ඩුවක් විසින් සම්මත කරන ලද නීති සංග්‍රහය යැයි ද එය සැලකේ.

සියළු පුරවැසියන්ට එක හා සමාන ආකාරයෙන් සලකන්නට යැයි එහි ලියැවී තිබුණි. සියළු වැසියන් නොව සියළු පුරවැසියන් යන්න මෙහි දී වැදගත්කමකින් යුතුයි. රෝමයේ වාසය කළ සියළු වැසියන් රෝම පුරවැසියන් නොවූ බව සිහි කළ යුත්තකි. රෝම අධිරාජ්‍යයේ සියළු නිදහස් වැසියන් පුරවැසියන් බවට පත්වෙන්නේ ක්‍රි. ව. තුන්වැනි හතරවැනි සියවස්වල දී ය. රට රටවල් කෙමෙන් කෙමෙන් බටහිර අර්ථයෙන් නිදහස් වැසියන් හැටියට තම රටවැසියන්ට සලකන්නට එකතු වූහ. එහෙත් උතුරු චීනයේ මිලියන 12 ක් පමණ සිටිනවා යැයි කියන මුස්ලිම් වීගර් (Uighurs) වැනි ජන කොට්ඨාශයකට වෙනස් ආකාරයෙන් සැලකීම වර්තමානයේ පවා දකින්නට හැකියි.

සාමාන්‍ය ජනතාව (plebeians) ගේ හිතසුව පිණිස යැයි කියන ලද මෙම නීතිවල අරමුණ ධනවත් වංශවතුන් (patricians) සහ පැවිද්දන් (pontifices) විසින් අනිසි ලෙසින් කරන බලපෑම් අවම කිරීම යැයි කියැවිණ. දැඩි අවශ්‍යතාවයක් ඇති සහ වඩාත්ම ප්‍රයෝජනවත් යැයි සැලකෙන නීති ලැයිස්තුව සම්පාදනයට බලය (imperium) පැවරුනේ වංශවතුන් දහ දෙනෙකු වෙතයි.

එහි නීති අනුව උසාවියක දී පෙනී සිටින්නට යැයි පුරවැසියෙක්ව කැඳවන්නේ නම් ඔහුට උසාවියේ පෙනී සිටින්නට සිද්ධ විය. උසාවියක දී බොරු කියන ලද්දේ නම්, යම් ගොඩනැඟිල්ලකට ගිනි තැබුවේ නම්, එසේම වගා කටයුතුවල දී මැජික් භාවිතා කරන්නේ නම් යනාදී අපරාධ සඳහා මරණ දඬුවම ලැබිණ. ව්‍යාපාරික හෝ දේශපාලනික රැස්වීම් රාත්‍රියේ පැවැත්වීම තහනම් වූහ. රෝමයෙන් නෙරපා හැරීම, දේපල පවරා ගැනීම මෙන්ම වන්දි ගෙවීම ද දඬුවම් හැටියට දකින්නට ලැබිණ.

මේ නීති බොහොමයක් එවක සමාජයේ පැවතී නීති වූහ. ඒවා ආණ්ඩුව හරහා සම්මත වීමත් සමඟ නීති මොනවාදැයි කියා ප්‍රථම වරට සාමාන්‍ය වැසියන්ට පැහැදිලිවම දැනගන්නට ලැබුණි. ක්‍රි. පූ. 449 දී සාමාන්‍ය ජනතාව අතරෙන් මතු වූ විරෝධතාවයක් නිසා නීති කමිටුවට විසුරුවා හැරිණ. නීතිය සඳහන් කරන සැබෑ ලෝහ පුවරු සියළු පුරවැසියන්ට දැකිය හැකි සේ ඉදිකරන ලදි.

වංශවතුන් සහ සාමාන්‍ය ජනතාව අතර විවාහ තහනම්වීම වැනි මුල්ම පුවරුවල පැවති සමහර නීති පසුව ක්‍රමයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය වූහ.

ක්‍රි. ව. 814 දී සිදු වූ ශුද්ධ රෝම අධිරාජ්‍යයේ එම්ප්‍රදෝරුවා වූ ශාර්ලමන්‍ය (Charlemagne) ගේ මරණයෙන් පසුව බටහිර සහ මධ්‍යම යුරෝපයේ හැම අත පටන් ගත් කුඩා රාජධානි සමඟ බිහිවෙන වෝහාර නීතිය (common law) සඳහා පදනම වූයේ ද පුරාතන රෝමානු නීතියයි. කලින් නඩු සහ ඒවායේ දී විනිසුරුවන් ගත් තීන්දු මතින් අලුත් නඩු විසඳීමේ ක්‍රමය හැටියට එය සැලකේ.

මෙසපොටේමියාව යුද ජයකින් අල්ලා ගත් පාලකයා, බැබිලෝන අධිරාජ්‍යය නිර්මාණය කළ බැබිලෝන පළමු රජු හෙවත් හමුරාබි රජු සාධාරණ නීති සහ සාධාරණ පාලනයක් ගෙන ගිය අයෙක් යැයි කියැවේ. දඬුවම් ලැබේවි යන බියට නොව නීතියට ඇති ගෞරවය නිසා පුරවැසියා ලවා නීතිය රැකීම ඔහු විසින් අපේක්ෂා කරන ලද්දේ ය. තම රාජධානියේ පවතින නීති පැහැදිලිව ලියමින් ඒවා ජනතාව දැන සිටින නීති බවට හරවමින්, එසේම උස් පහත් හෝ ධනවත් දුප්පත් භේද නොමැතිව සියල්ලන්ම එකසේ නීතිවලට වගකිව යුතු අය ලෙසින් සලකන ලද ලෝකයේ ප්‍රථම පාලකයා ලෙසින් ඔහුව හැඳින්වේ.

බ්‍රිතාන්‍යය සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිතයන් පුරාතන රෝමානු නීතිය අනුව නීති සකස් කරද්දී ඇමෙරිකාවේ නීති පද්ධතියේ ප්‍රභවය පුරාතන ග්‍රීසියේ නීතිය අනුව සැකසිණ.

පුරාතන ග්‍රීසියේ නීතිඥයන් කියා නීතිය උගත් වෘත්තීයවේදීන් සිටියේ නැත. විනිසුරුවන් කියා විශේෂ පිරිසක් නොසිටියහ. නීතීඥයන් පෙනී සිටිනවා වෙනුවට සාමාන්‍ය වැසියන් තම තමන්ගේ නඩුව වෙනුවෙන් පෙනී සිටියහ. නඩුවක තීන්දු විනිසුරු අත නොව ජූරියක් අත පැවතිණ. සමහර ජූරි සභා කොතරම් විශාල වූවාදැයි කියතොත් ඒවායේ 500 ක් තරම් පිරිසක් සිටියහ. එසේම ඒ නඩු විභාග වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඇදගෙන යන නඩු නොවූහ. නඩු විභාගයක දී ඒ ඒ අයට තමන්ගේ තර්ක ඉදිරිපත් කරන්නට ඉඩදෙන කාලය මනාව හසුරුවා ගත් පුරාතන ග්‍රීකයන් ජූරිය ලවා දවසේ අවසානය වෙද්දී නඩු තීන්දුව ඉදිරිපත් කරන්නට කටයුතු කළහ.

ක්‍රි. පූ. 800 ගණන්වල දී වංශවතුන් සහ හමුදා පාලකයන් විසින් නායකත්වය දෙන ලද නගර-රාජ්‍ය (city-states නැත්නම් polis) යන සංකල්පය ග්‍රීසියේ දකින්නට ලැබිණ. සොලොන් (Solon) නම් ඇතීනියානු නායකයා විසින් ක්‍රි. පූ. 594 දී නීති සම්පාදනය කරමින් ආණ්ඩුව සහ ආර්ථිකය ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය. වහලුන් නිදහස් කරන ලැබූ අවස්ථා දකින්නට ලැබුණත් ඒ ඇතීනියානු සමාජයේ පුරවැසියෙක් හැටියට සැලකෙන ලද්දේ රටවැසියන් අතර සෑම පහකින්ම එක් අයෙක් පමණකි.

දෙවියන් වෙතින් ප්‍රදානය වූවා යැයි සැලකෙන, ආගමික නායකයන් හරහා පැමිණෙන ලද, අනතුරුව ජනතා නියෝජිතයන් වෙතින් සංශෝධනයට ලක්වෙන නීතිය මුල්ම වතාවට දාර්ශනික වූ විචාරයට ලක්වෙන්නේ පුරාතන ග්‍රීසියේ දී ය. පුරාතන ග්‍රීකයන් වෙතින් ලැබෙන පළමු දායාදය ස්වභාවික නීතියේ දර්ශනයයි.