අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

ග්‍රීක සංස්කෘතියෙන් දායාද වූ සමාජමය මතවාද තුනක්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 2, 2021

ලෝකය ඉදිරියට යද්දී තත්වයන් වෙනස් වෙන ආකාරය අපිට දකින්නට හැකි වූවකි. යෞවනයේ දී අපි මුහුණ දෙන අලුත් තත්වයන් මහා වෙනස්කම් ලෙසින් දුටුවත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් වයසින් මුහුකුරා යද්දී, අපි දුටු වෙනස්කම් එතරම් අමුතු අපූරු වෙනස්කම් නොවන බව අපි වටහා ගනිමු.

හිටිහැටියේම අපේ නිවසේ සිටින සුරතල් බල්ලා සුරතල් පූසෙක් බවට හැරී නැත. හිටිහැටියේම කාමරයේ දොරෙන් එළියට නොයා බිත්තියෙන් අනිත් කාමරයට යන හැකියාවක් අපිට ලැබී නැත. හිටිහැටියේම ඔළු ගෙඩි හතරක් වර්ධනය වූ කෙනෙක් ගැන අපි දන්නේ නැත.

ඉතින්, අපි මුහුණ දෙන වෙනස්කම් යනු අපිට හුරුපුරුදු වූ වෙනස් නොවන දේවල් මහත් රාශියක් ඇති වාතාවරණයක දී දකින්නට ලැබෙන හුරුපුරුදු වෙනස්කම් වෙති. මේ වෙනස් නොවන දේවල්, ස්වභාව ධර්මයේ නීති (laws of nature) කියා බටහිර දර්ශනයේ දී හඳුන්වනු ලැබේ.

අපි යම් කටයුත්තක් කරද්දී අපේක්ෂා කළ යුතු දැය කුමක්දැයි යන්න අපි දැන සිටිමු. විවෘත දොරකින් අපිට එළියට යා හැකියි. බිත්තියක් හරහා අපිට ගමන් කරන්නට නොහැකියි. අපි ඒ දැය කරන්නට යද්දී ස්වභාව ධර්මය විසින් ප්‍රතිඵලය වෙනස් කරන්නේ නැත.

මේ ගැන විමසා බලන්නට අපට හැකියාව දෙන්නේ මිනිස් මොළයක ස්වභාවයෙන්ම පිහිටා ඇති අපෝහන (reason) කුසලතාවයයි. එය ස්වභාවයෙන් පිහිටන්නකි. ඒත් මිනිසා විසින් උවමනාවෙන් වර්ධනය කරගත යුත්තකි.

ස්වභාවික නීතිය (natural law) යන සංකල්පය ලෝකයේ ප්‍රථම වරට බිහිවෙන පුරාතන ග්‍රීසියේම ඒ ගැන මතවාද දෙකක් හට ගැනුණි.

(a) ස්වාභාවික තත්වය (state of nature) සමඟ මෙන්ම නිදහස් ලෙසින් එකඟ වන්නට හැකි සමාජ ගිවිසුමක් හා බැඳී පවතින ඒකීය පුද්ගල වූ ස්වභාවික නීතිය.

(b) ස්වභාවික නීතිය ප්‍රදානය කරන ලද්දා හැටියට දෙවියන්වහන්සේ සලකන පාරභෞතිකවාදය තුළ පදනම් වන ස්වභවික නීතිය.

ප්ලේටෝට කලින් විසූ සෝෆිස්ට් නොහොත් විතණ්ඩවාදීන් අතර මුල් කාලීන අය අතර සිට හෙරක්ලයිටස් තුළින් ද මේ මතවාද දකින්නට ලැබුණි.

“සියල්ල ප්‍රවාහය වෙති, කිසිවක් එලෙසින්ම නොපවතී,” එය හෙරක්ලයිටස්ගේ දර්ශනයයි. මේ නොනැවතී වෙනස්වන තත්වය යනු වෙනස් නොවන තත්වයක් යැයි ඔහුගේ නිගමනය විය. මූලික ස්වභාවික නීතිය එයයි.

එය අහඹු නොවන්නකි. අවිචාරී වෙනස්කම් හෝ අවනීතියක් ඇති කරන්නක් නොවේ. එය විශ්ව අපෝහනයයි. ස්වභාවික ලෙසින් සිදුවන වෙනස්කම් යනු අපෝහනයෙන් පාලනය වෙන සම්මත ක්‍රමයයි. ඒ නිසා, මිනිසාගේ ස්වභාවය සහ මිනිසාගේ ඒකීය පුද්ගල වූ සහ මිනිසාගේ සමාජ ජීවිතයේ ඇති ආචාර ධාර්මීය ඉලක්කයන් ද විශ්වයේ පවතින මෙම පොදු නීතිය යටතේ පවතින්නකි.

බෞද්ධාගමේ එන පළමු චතුරාර්ය සත්‍යය “දුක්ඛ අරියසච්චං” යන්න ද එවැනි වෙනස් නොවන තත්වයකි, නැතහොත් ස්වභාවික නීතියකි. එය දුක යන සරල සිංහල වචනයෙන් දැක්වීම නිසා එහි අඩංගු වන අසම්පූර්ණ, අනිත්‍ය, අප්‍රමාණවත් යනාදී අර්ථ රාශියක් මඟහැරී යයි. නමුත් එය සදාතනික සත්‍යයයකි.

හෙරක්ලයිටස්ගේ දර්ශනය මෙන්ම බෞද්ධ දර්ශනයේ ද ප්‍රායෝගික ඉලක්කයක් ඇත. නීතියන්හි අගය පැහැදිලි කරන්නටත්, අපෝහනය භාවිතා නොකරන මහජනතාවගේ චපල ස්වභාවය හමුවේ ඔවුන්ව මෙල්ල කරන්නටත් එය අදහස් කරයි. තෝරා බේරාගන්නට අපෝහන හැකියාවක් නොසතු මහජනතාව විවිධාකාර මත පැතිර යද්දී ඒවාට පහසුවෙන් ගොදුරු වෙති.

වර්තමානයේ දකින්නට ලැබෙන පරිදි කුටිල ජනනායකත්වයක් පුරාතන ග්‍රීසියේ ද පැතිර ගියේය. ඒ විතණ්ඩවාදීන් (සෝෆිස්ට්) වෙතිනි. විරුද්ධාභාස කියමන්, සරල ලෙසින් දක්වන සටන් පාඨ වලින් ජනප්‍රියත්වයක් සහ ආදායම් උපයන්නට හැකියාව පාදා ගත් විතණ්ඩවාදීන් යථාර්ථවාදී විප්ලවීය දර්ශනයක් ඉදිරිපත් කළ අය හැටියට ජනප්‍රිය වූහ.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වූ නීති යනු ග්‍රීක නගර රාජ්‍යයයේ ආඩම්බරයයි. හෙරක්ලයිටස් ඒ නීති යනු නගරය වටකර බැඳ ඇති තාප්ප තරම්ම වටිනා යැයි සලකන ලද්දෙකි. දාර්ශනිකයන් නීති (nomoi) ගැන කතාබහ කළේ අතිශය ගෞරවයකිනි. තමනට වැනි නගර රාජ්‍යයක් නොමැති අයව ඔවුන් ම්ලේච්ඡයන් යැයි සැලකූහ.

“දෙවියන් විසින් සියළු මිනිසුන් නිදහස් ලෙසින් නිර්මාණය කරන ලදි; ස්වභාව ධර්මය කිසිදු මිනිසෙක් වහලෙක් කර නැත,” -ඇල්සිඩාමස් (විතණ්ඩවාදියෙක්)

“නීතිය ඉදිරියේ ඔවුන් එසේ නොවූවත් ස්වභාව ධර්මයට අනුව සියළු මිනිසුන් ඥාතීන් සහ එක හා සමාන පුරවැසියන් වෙති.” -හිපියාස් (විතණ්ඩවාදියෙක්)

ග්‍රීක සමාජ සහ ආර්ථික ක්‍රමය ගොඩනඟන ලද වහල් ක්‍රමය සඳහා වූ ආචාර ධාර්මික සහ නීතිමය පදනම ඒ අනුව සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කරත හැකියාව ලැබිණ.

පළමු මතවාදය:

එය සම්ප්‍රදාය වූ නිසා හෝ සමාජයේ පැවැත්මට ඒවා සුදුසු යැයි ඔප්පු වීම නිසා හෝ පමණින් ඒ නීති වැදගත් වේ කියා විතණ්ඩවාදීන් සැලකුවේ නැත. පාලකයන්ගේ වාසියට හදාගෙන ඇති ඒ නීතිවල නෛසර්ගික අගයක් නැතැයි කියන ලද විතණ්ඩවාදීන් එහි දී ස්වභාවයෙන් නිවැරදි වූ නීතිවල පමණක් එවැනි අගයක් අඩංගු යැයි කියා සිටියහ.

දෙවැනි මතවාදය:

ස්වභාවික නීතියෙන් ලැබෙන නිදහස, සියළු මිනිසුන් එක හා සමානය යන්නත්, ඒ නිසා මිනිස් අයිතීන් සහ මිනිස් සංහතිය ගැන අදහසක්, එනම් නගර රාජ්‍යයට වඩා සුපිරි වූ ලෝක ප්‍රජාවක් (civitas maxima) යන්න ඊළඟට දකින්නට ලැබෙන මතවාදයයි.

තෙවැනි මතවාදය:

රාජ්‍යය හෝ නගරය යනු අත්‍යාවශ්‍යය වූවක් නොවන්නේය, එහි පටන් ගැන්ම යම් අවශ්‍යතාවයක් නිසා නොව, නිදහස් මිනිසා විසින් ගන්නා ලද තීරණයක් නිසා යන මතවාදය අනතුරුව දකින්නට ලැබුණි.

දේශපාලන අභිලාෂයන් මුදුන්පත් කරගැනීම සඳහා නැවත නැවත ප්‍රතිසංස්කරණ යෝජනා කරමින් මේ මතවාදයන් යළි යළිත් විප්ලවීය චින්තකයන් විසින් විප්ලවීය ආවේගයන් වලින් ඉදිරිපත් කරති.

යථානුභූතවාදය නොහොත් ධනීයවාදය (ධනාත්මක චින්තනය නොවේ) ලෙසින් පසුකාලීන ලෝකයේ දී වර්ධනය වෙන්නේ මේ මුල් කාලීන විතණ්ඩවාදීන් විසින් පෙනී සිටින ලද ස්වභාවික නීතිය යන සංකල්පයේ ඉහළින් සඳහන් කරන ලද පළමු මතයයි (a).

ස්වභාවික තත්වය අනුව, එය ශුභවාදී හෝ අශුභවාදී යැයි දක්වන ආකාරය අනුව, මිනිසාව දේශපාලනමය ලෙසකින් සංවිධානය කිරීම සිද්ධ වේ. ස්වභාවික තත්වය ගැන ශුභවාදී දැක්ම අනුව රජයකට මේ ස්වභාවික නීතීන් වෙනස් කරන්නට හෝ අවලංගු කරන්නට ඉඩක් ලැබෙන්නේ නැත.

ස්වභාවික තත්වය අශුභවාදී ලෙසින් දකින අය, එය රජයේ කැමැත්ත (will of the state) අනුව ඒකාබද්ධ කරගනිති. මෙහි දී ඔවුන් ධනීයවාදය (positivism) වෙත හැරෙති.

කලින් ලියූ සටහනක්: හෙරක්ලයිටස් කියූ වෙනස අදටත් ගැලපේ ද?

නූතන මනසට අතිශයෙන් නුහුරු මතියක්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 22, 2021

මතියක් (notion) කියන්නෙ තමන් දන්න, තමන් අත්දැකපු, හෝ තමන්ට පරිකල්පනය කළ හැකි (imagine) සංකල්පයක්, හැඟීමක්. දර්ශනය යන විෂයයේ දී සැබෑ වස්තු සහ ප්‍රපංඥ වල දී ඒවායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ පිළිබඳ සබඳතාවයන් වලින් මනසේ ඇති කරගන්නා වූ සංකල්පයක් නැත්නම් හැඟීමක් අපි මතියක් හැටියට සලකනවා.

මොකද්ද මේ නූතන මනසට අතිශයෙන් නුහුරු මතිය?

සද්ගුණය වනාහී එහි නෛසර්ගික වූ අරමුණ හා බැඳී පවතිනවා යන මතිය.

මේ විදියෙ වචන වලින් මේ විදියෙ අදහස් ගැන කතා කරන්න නොදන්න සමාජයක දී එහි පුරවැසියන් අතර රටේ නීති ගැන දැනුම අවම වෙනවා. එහි දී අලුතින් ගෙනෙන ඕනෑම නීතියක් දිහා බලන්න හුරුවෙන්නෙ එය පැනවීම සඳහා නීතිමය බලයක් පාලනයේ සිටින ආණ්ඩුවට ඇතැයි යන විශ්වාසයෙන්.

දකුණතින් බාගත කරගත හැකි “කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොත” කියවලා ඇති අය දන්නවා කොමියුනිස්ට් රටවල්වල මිලියන 100 ක් පමණ ජනතාවක් මිය ගියේ ඒ රටවල බලයේ සිටි ආණ්ඩු විසින් පනවන ලද නීති නිසා කියල. සමාජවාදී ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කළ නාට්සීන් විසින් යුදෙව්වන්ව මරා දැමුවේත් ජනතාව පත්කරගත් ආණ්ඩුවක් විසින් ගෙනෙන ලද නීති අනුව.

ආණ්ඩුවකට ගෙනෙන්න හැකි නීතිය සහ ස්වභාවික නීතිය අනුව ආණ්ඩුවක් ගෙනෙන නීතිය අතර ඇති වෙනස ගැන පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබාගන්න පුළුවන් ඇමෙරිකන් විප්ලවය සහ ප්‍රංශ විප්ලවය අතර වෙනස දිහා බැලුවම.

ජෝන් ලොක් විසින් ඉදිරිපත් කරපු සිද්ධාන්ත, ඒ කියන්නෙ ඒකීය පුද්ගලයා සතු අයිතීන්, සමාජ සද්ගුණයක ඇති අගය, ඒකීය පුද්ගලයන්ගේ අයිතීන් ආරක්ෂා කරන විදියට සැකසුණ රාජ්‍ය පාලන ක්‍රමයක් යනාදිය ඇමෙරිකන් විප්ලවයෙන් දකින්න ලැබෙනව.

ඡෝන් ජාක් රූසෝ විසින් ඉදිරිපත් කරපු “පොදු කැමැත්ත” අනුව, ඒ කියන්නෙ පරණ විදියට හිතන පතන යදම් වලින් නිදහස් වෙච්ච, තවත් විදියකින් කිව්වොත් සද්ගුණයෙන් නිදහස් වූ අපෝහන (reason) ක්‍රමයක් අනුවයි ප්‍රංශ විප්ලවය හටගත්තේ. මේ පරණ විදියට හිතන එක අත් හරින්න කියන එක දේශපාලන ගුණ්ඩුවක් විතරක් නෙමෙයි. පරණ විදිය මොකක්ද කියා නොදන්නා අය ඒ තමන්ට දෙන එකම ක්‍රමය වූ අලුත් හිතන ක්‍රමය නිසා තමන්ගේ හෘද සාක්ෂිය කියන දේ මොකද්ද කියා වටහා ගන්න අසමත්. මිනිස් නිදහස යනු කුමක්ද කියා වටහා ගන්න අසමත්.

අපි ජීවත්වෙන්නෙ භෞතික ලෝකයක. ගස් ගල් කඳු වනාන්තර වැනි එක එක දේවල් පිරිච්ච, ඒ වගේම පරිසිද්ධි (facts) බහුල ලෝකයක. ගහක් ගලක් කියන්නෙ හොඳ හෝ නරක දෙයක් නෙමෙයි, ඒක ගහක් නැත්නම් ගලක්. ඉපදුනාම මැරෙනවා. ඒක පරිසිද්ධියක්. ඒකෙන් අගැයුමක් ලැබෙන්නෙ නැහැ. මෘග ආකාරයකින් පෙනෙන පරිසිද්ධි මහත් රාශියකින් අපි ජීවත්වන ලෝකය පිරිලා තියනව.

ඒ විදියට තමයි නූතන දාර්ශනිකයන් බොහොමයක් හිතන්නෙ.

ඇරිස්ටෝටල් වැනි ග්‍රීක දාර්ශනිකයන් සහ ඒ අනුව යන ජෝන් ලොක්, එංගලන්තයේ නීති ගැන අටුවා ටීකා බොහොමයක් ඉදිරිපත් කළ 18 වැනි සියවසේ විනිසුරුවෙක් වූ සර් විලියම් බ්ලැක්ස්ටොන්, දේශපාලන දාර්ශනිකයෙක් වූ ප්‍රංශ ජාතික මොන්ටෙස්ක්‍යු යනාදීන් ඒ විදියට නොහිතන ලද අයයි.

ස්වභාව ධර්මයේ යම් අරමුණක් හොයාගන්න වෑයමක් ඔවුන් අතින් සිද්ධ වෙනව. ස්වභාව ධර්මය හුදු ස්වභාව ධර්මය පමණක් නොවේ. එහි යම් සද්ගුණයක් අඩංගු වෙනව කියල ඔවුන් මතියක් ගොඩනඟා ගන්නව.

ලෝකයේ නැත්නම් ස්වභාව ධර්මයේ ඇති සෑම වස්තුවක් තුළම යම් අරමුණක් සාක්ෂාත් කරන ධාරිතාවක් අඩංගු යැයි ඔවුන් අදහස් කරනව. එනම් ලෝකයේ ඇති සෑම වස්තුවක්ම යම් අවසානයක් ඉලක්ක කරගත්තක්, එයට ඔවුන් යොදා ගන්න ග්‍රීක වචනය ටෙලොස් (telos).

යම් වස්තුවක නෛසර්ගික වූ අගය යනු එහි අරමුණ සාක්ෂාත් කරගත හැකි ධාරිතාවේ පවතින්නක්.

උදාහරණ විදියට ගත්තොත්, මුරුංගා ගහක් ගත්තොත් එයින් මුරුංගා ලැබෙනවා නම්. මල් පැලයක් ගත්තොත් එහි මල් පිපෙනවා නම්. ඔරලෝසුවකින් හරියට වේලාව කියන්න පුළුවන් නම්. එළදෙනක් නම් කිරි එරෙනවා නම්, යනාදී වශයෙන් අරමුණ සපුරනවා නම් එය සද්ගුණවත් වස්තුවක්.

මිනිස් සත්වයා කියන්නෙත් ටෙලොස් අඩංගු වූවෙක්. සතෙක්, මෘගයෙක් විදියට කටයුතු කරන්නෙ නැතිව මිනිස් විදියට කටයුතු කරන හැකියාව සතු වූවෙක්. ඒ කියන්නෙ අපෝහනය (reason), විනිශ්චය කරත හැකියාව (judge), සහ විචාරවත් ලෙසින් සලකා බැලිය හැකියාව (deliberate) යනු මිනිසා තුළ පවතින ටෙලොස් කියා ප්ලේටෝ සහ ඇරිස්ටෝටල් යන දෙන්නාම එකඟ වෙනවා. මේ අවසාන අරමුණ සද්ගුණය හා බැඳී පවතින්නක් මිසෙක එයින් නිදහස් වූවක් නොවේ.

අපේ අපෝහන හැකියාව භාවිතා කරල අප අවට ඇති සියළු දැයේ අරමුණ තීරණය කරන්න හැකියාවක් මිනිසා යන සත්වයාට තියෙනවා යැයි ඇරිස්ටෝටල් පෙන්වා දුන්නා.

අද අපි ඒ සද්ගුණය හා බැඳී පවතින අපෝහන (reason) හැකියාව ගැන ඉගෙනීම අත්හැරලා. ඒ නිසා වියවුල් මතවාද බොහොමයක පැටලිලා. හිතන්නෙ තනිකරම හැඟීම් වලින් මිසක් බුද්ධිය භාවිතයෙන් නොවේ. එහි දී සද්ගුණය තවත් පිරිහෙනවා. පුද්ගලික අයිතීන් ආරක්ෂා නොකර පොදු කැමැත්ත ඉටු කරන්න හැකි යැයි විශ්වාස කරනවා.

මිනිස් සත්වයා කියන්නෙ උපන්නාට පසුව තමන් විසින් සියල්ල ඉගෙන ගන්න ඕන සත්වයෙක්. මිනිස් සත්වයාට කියල දෙන්න කවුරු හරි කෙනෙක් ඉන්නත් ඕන. දැනුම කියන්නෙ අපි පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගෙන යා යුත්තක්. අපි යම් පරම්පරාවකට දැනුම ලබා දීම අමතක කරල, අතපසු කරලා දානවා නම්, එහි දී ඵලවිපාක විඳින්නෙ ඒ පරම්පරාව විතරක් නෙමෙයි.

ප්ලේටෝ සහ ඇරිස්ටෝටල් දක්වන මිනිසා තුළ පවතින ටෙලොස් අනුව තමයි ස්වභාවික නීතිය ඇතිවෙලා තියෙන්නෙත්. ඉතින් එයට පටහැනි නීති පැනවීමේ දී, එනම් යම් සමාජයක් මිනිසා මෘගයෙක් විදියට සලකනවා නම්, අපිට එහි දී අත් විඳින්න ලැබෙන ප්‍රතිඵලත් අමානුෂික වෙනවා.

ග්‍රීක සහ රෝම ඉතිහාසය වර්තමානයට ප්‍රයෝජනවත් ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 10, 2021

මම ලංකාවේ දී උසස් පෙළ පංතියේ ඉගෙනගත් තරම් “මෑත කාලය” දක්වා ග්‍රීක සහ රෝම ඉතිහාසය විෂයයක් වූයේය. මා ඉගෙන ගත් පාසැලේ එම විෂය හදාරන්නට හැකි වූයේ ඉංග්‍රීසියෙන් පමණකි. අද එය විෂයයක් හැටියට ලංකාවේ කිසිදු හෝ පාසැලක උගන්වනවාදැයි කියා මම නොදනිමි. ඉතිහාසය, භූගෝලය, දේශපාලන විද්‍යාව යන විෂයයන් එකතු කර සමාජ අධ්‍යයන හැටියට ඉදිරිපත් වූ පසුව අද ඒ එකක් හෝ ගැන හරි හැටියට නොදන්නා අය වැඩි බවක් පෙනී යයි.

පුරාතන ග්‍රීකයන් මිනිස් ශිෂ්ටාචාරයට අවශ්‍ය මූලධර්ම තුනක් ඉදිරිපත් කළා යැයි කිව හැකියි. ස්වභාව ධර්මය දෙස අවධානය යොමු කරමින් අපේ ජීවිතයේ අරමුණ ගැන සොයා යන්නට අපිට හැකියාවක් පුරාතන ග්‍රීකයන් පාදා දුන්හ. ස්වභාව ධර්මය ගැන ඉගෙන ගැනීම සඳහා අපිට අපෝහන (reason) හැකියාව යොදාගත හැකි ආකාරය පුරාතන ග්‍රීකයන් පහදා දුන්හ. ඒ බුද්ධිමය විචාරාත්මක හැකියාව තව දුරටත් වැඩි දියුණු කරගන්නා ආකාරය පුරාතන ග්‍රීකයන් අපට පහදා දුන්හ.

කෙටියෙන් කිව්වොත්, පුරාතන ග්‍රීකයන් විසින් අපට ස්වභාවික නීතිය, විද්‍යාව සහ ආගමික නැඹුරුවක් නොමැතිව ආණ්ඩුවක් හදන්නේ කෙසේ දැයි පෙන්වා දුන්හ.

බොහෝ රටවල්වල වර්තමානයේ දකින්නට ලැබෙන පුරවැසියන් වෙත පැනවී ඇති සිවිල් නීති පද්ධති සඳහා පදනම පුරාතන රෝම නීතියෙන් දායාද වූවයි. පුරාතන රෝමයේ නීති ක්‍රමය වසර 1,500 ක කාලයක් පුරා පැවතෙන ලද්දකි.

පුරාතන රෝමය යැයි සලකන යුගය ක්‍රි. පූ. 600 දී පටන් ගන්නා ලද්දයි. එට්රුස්කන්ස් (Etruscans) රජවරුන් ලෙසින් බලය අල්ලාගත් කාලයයි. ප්‍රජාපීඩක රජුන්ට එරෙහිව කැරලි ගැසූ රෝමානුවන් එට්රුස්කන්ස් රජවරුන් පරාජය කර රෝම ජනරජය පිහිටුවා ගත්හ. ජනරජයක දී පුරවැසියන්ට තම නායකයා තෝරාගැනීමේ ඡන්දයක් හිමිවේ. නායකයා ජනතාවගේ නියෝජිතයෙක් වෙයි. අලුත් නීති යෝජනා කරන්නට සහ සම්මත කරන්නට රෝම ජනරජයේ සෙනෙට් සභාවක් පැවතිණ.

රෝම නීතියේ පදනම යැයි සැලකෙන්නේ දොළොස් පුවරුව (Twelve Tablets) ය. දොළොස් පුවරුවේ නීතිය (Law of the Twelve Tablets) යැයි ද කියැවෙන එය පුරාතන රෝමයේ නිර්මාණය වූයේ ක්‍රි. පූ. 451 සහ 450 දී ය. ඒවා ඒ වෙද්දී රටේ පැවති නීති වූහ. ඒවායෙන් නීති සංග්‍රහය සැකසීම සඳහා කමිටුවක් (decemviri) පත් කෙරිණ. එසේම ප්‍රථම වරට ආණ්ඩුවක් විසින් සම්මත කරන ලද නීති සංග්‍රහය යැයි ද එය සැලකේ.

සියළු පුරවැසියන්ට එක හා සමාන ආකාරයෙන් සලකන්නට යැයි එහි ලියැවී තිබුණි. සියළු වැසියන් නොව සියළු පුරවැසියන් යන්න මෙහි දී වැදගත්කමකින් යුතුයි. රෝමයේ වාසය කළ සියළු වැසියන් රෝම පුරවැසියන් නොවූ බව සිහි කළ යුත්තකි. රෝම අධිරාජ්‍යයේ සියළු නිදහස් වැසියන් පුරවැසියන් බවට පත්වෙන්නේ ක්‍රි. ව. තුන්වැනි හතරවැනි සියවස්වල දී ය. රට රටවල් කෙමෙන් කෙමෙන් බටහිර අර්ථයෙන් නිදහස් වැසියන් හැටියට තම රටවැසියන්ට සලකන්නට එකතු වූහ. එහෙත් උතුරු චීනයේ මිලියන 12 ක් පමණ සිටිනවා යැයි කියන මුස්ලිම් වීගර් (Uighurs) වැනි ජන කොට්ඨාශයකට වෙනස් ආකාරයෙන් සැලකීම වර්තමානයේ පවා දකින්නට හැකියි.

සාමාන්‍ය ජනතාව (plebeians) ගේ හිතසුව පිණිස යැයි කියන ලද මෙම නීතිවල අරමුණ ධනවත් වංශවතුන් (patricians) සහ පැවිද්දන් (pontifices) විසින් අනිසි ලෙසින් කරන බලපෑම් අවම කිරීම යැයි කියැවිණ. දැඩි අවශ්‍යතාවයක් ඇති සහ වඩාත්ම ප්‍රයෝජනවත් යැයි සැලකෙන නීති ලැයිස්තුව සම්පාදනයට බලය (imperium) පැවරුනේ වංශවතුන් දහ දෙනෙකු වෙතයි.

එහි නීති අනුව උසාවියක දී පෙනී සිටින්නට යැයි පුරවැසියෙක්ව කැඳවන්නේ නම් ඔහුට උසාවියේ පෙනී සිටින්නට සිද්ධ විය. උසාවියක දී බොරු කියන ලද්දේ නම්, යම් ගොඩනැඟිල්ලකට ගිනි තැබුවේ නම්, එසේම වගා කටයුතුවල දී මැජික් භාවිතා කරන්නේ නම් යනාදී අපරාධ සඳහා මරණ දඬුවම ලැබිණ. ව්‍යාපාරික හෝ දේශපාලනික රැස්වීම් රාත්‍රියේ පැවැත්වීම තහනම් වූහ. රෝමයෙන් නෙරපා හැරීම, දේපල පවරා ගැනීම මෙන්ම වන්දි ගෙවීම ද දඬුවම් හැටියට දකින්නට ලැබිණ.

මේ නීති බොහොමයක් එවක සමාජයේ පැවතී නීති වූහ. ඒවා ආණ්ඩුව හරහා සම්මත වීමත් සමඟ නීති මොනවාදැයි කියා ප්‍රථම වරට සාමාන්‍ය වැසියන්ට පැහැදිලිවම දැනගන්නට ලැබුණි. ක්‍රි. පූ. 449 දී සාමාන්‍ය ජනතාව අතරෙන් මතු වූ විරෝධතාවයක් නිසා නීති කමිටුවට විසුරුවා හැරිණ. නීතිය සඳහන් කරන සැබෑ ලෝහ පුවරු සියළු පුරවැසියන්ට දැකිය හැකි සේ ඉදිකරන ලදි.

වංශවතුන් සහ සාමාන්‍ය ජනතාව අතර විවාහ තහනම්වීම වැනි මුල්ම පුවරුවල පැවති සමහර නීති පසුව ක්‍රමයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය වූහ.

ක්‍රි. ව. 814 දී සිදු වූ ශුද්ධ රෝම අධිරාජ්‍යයේ එම්ප්‍රදෝරුවා වූ ශාර්ලමන්‍ය (Charlemagne) ගේ මරණයෙන් පසුව බටහිර සහ මධ්‍යම යුරෝපයේ හැම අත පටන් ගත් කුඩා රාජධානි සමඟ බිහිවෙන වෝහාර නීතිය (common law) සඳහා පදනම වූයේ ද පුරාතන රෝමානු නීතියයි. කලින් නඩු සහ ඒවායේ දී විනිසුරුවන් ගත් තීන්දු මතින් අලුත් නඩු විසඳීමේ ක්‍රමය හැටියට එය සැලකේ.

මෙසපොටේමියාව යුද ජයකින් අල්ලා ගත් පාලකයා, බැබිලෝන අධිරාජ්‍යය නිර්මාණය කළ බැබිලෝන පළමු රජු හෙවත් හමුරාබි රජු සාධාරණ නීති සහ සාධාරණ පාලනයක් ගෙන ගිය අයෙක් යැයි කියැවේ. දඬුවම් ලැබේවි යන බියට නොව නීතියට ඇති ගෞරවය නිසා පුරවැසියා ලවා නීතිය රැකීම ඔහු විසින් අපේක්ෂා කරන ලද්දේ ය. තම රාජධානියේ පවතින නීති පැහැදිලිව ලියමින් ඒවා ජනතාව දැන සිටින නීති බවට හරවමින්, එසේම උස් පහත් හෝ ධනවත් දුප්පත් භේද නොමැතිව සියල්ලන්ම එකසේ නීතිවලට වගකිව යුතු අය ලෙසින් සලකන ලද ලෝකයේ ප්‍රථම පාලකයා ලෙසින් ඔහුව හැඳින්වේ.

බ්‍රිතාන්‍යය සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිතයන් පුරාතන රෝමානු නීතිය අනුව නීති සකස් කරද්දී ඇමෙරිකාවේ නීති පද්ධතියේ ප්‍රභවය පුරාතන ග්‍රීසියේ නීතිය අනුව සැකසිණ.

පුරාතන ග්‍රීසියේ නීතිඥයන් කියා නීතිය උගත් වෘත්තීයවේදීන් සිටියේ නැත. විනිසුරුවන් කියා විශේෂ පිරිසක් නොසිටියහ. නීතීඥයන් පෙනී සිටිනවා වෙනුවට සාමාන්‍ය වැසියන් තම තමන්ගේ නඩුව වෙනුවෙන් පෙනී සිටියහ. නඩුවක තීන්දු විනිසුරු අත නොව ජූරියක් අත පැවතිණ. සමහර ජූරි සභා කොතරම් විශාල වූවාදැයි කියතොත් ඒවායේ 500 ක් තරම් පිරිසක් සිටියහ. එසේම ඒ නඩු විභාග වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඇදගෙන යන නඩු නොවූහ. නඩු විභාගයක දී ඒ ඒ අයට තමන්ගේ තර්ක ඉදිරිපත් කරන්නට ඉඩදෙන කාලය මනාව හසුරුවා ගත් පුරාතන ග්‍රීකයන් ජූරිය ලවා දවසේ අවසානය වෙද්දී නඩු තීන්දුව ඉදිරිපත් කරන්නට කටයුතු කළහ.

ක්‍රි. පූ. 800 ගණන්වල දී වංශවතුන් සහ හමුදා පාලකයන් විසින් නායකත්වය දෙන ලද නගර-රාජ්‍ය (city-states නැත්නම් polis) යන සංකල්පය ග්‍රීසියේ දකින්නට ලැබිණ. සොලොන් (Solon) නම් ඇතීනියානු නායකයා විසින් ක්‍රි. පූ. 594 දී නීති සම්පාදනය කරමින් ආණ්ඩුව සහ ආර්ථිකය ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය. වහලුන් නිදහස් කරන ලැබූ අවස්ථා දකින්නට ලැබුණත් ඒ ඇතීනියානු සමාජයේ පුරවැසියෙක් හැටියට සැලකෙන ලද්දේ රටවැසියන් අතර සෑම පහකින්ම එක් අයෙක් පමණකි.

දෙවියන් වෙතින් ප්‍රදානය වූවා යැයි සැලකෙන, ආගමික නායකයන් හරහා පැමිණෙන ලද, අනතුරුව ජනතා නියෝජිතයන් වෙතින් සංශෝධනයට ලක්වෙන නීතිය මුල්ම වතාවට දාර්ශනික වූ විචාරයට ලක්වෙන්නේ පුරාතන ග්‍රීසියේ දී ය. පුරාතන ග්‍රීකයන් වෙතින් ලැබෙන පළමු දායාදය ස්වභාවික නීතියේ දර්ශනයයි.

ලෝකයේ ආශ්චර්යයමත් බවක් ඇතැයි කියා ඔබ දකිනවා ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 26, 2021

හිතා බැලීමට කාලයක් මිඩංගු කළ නිසා මිනිස් සත්වයා තමන් ඉදිරියේ පැවති මූලික අභියෝග ජයගත්හ. යමක් කරන්නට පෙර ඒ ගැන හිතා බලන්නට තත්පර කිහිපයක් හෝ වැය කිරීම අතපසු කරන අය අද අපිට නිතර දකින්නට ලැබෙති. ඒත් ඔවුන්ගේ ජීවිත පවා ආරක්ෂා කරන්නට වර්තමානයේ දී ද හිතා බලන්නට කාලයක් මිඩංගු කරන අය නිසා හැකියාව පෑදී ඇත.

මිනිසා යන අපූරු සත්වයා මුලින්ම කල්පනා කරන්නට පටන් ගත්තේ තමන් ඉදිරියේ පවතින අභියෝග ජයගන්නටයි. ජීවිතය රැකගන්නට හැකියාව ලැබෙද්දී මිනිසා ඉර හඳ හා තරු ගැන කල්පනා කරන්නට විය.

නීතියක් පැනවීමෙන් සියල්ලන්ගේම යහපත උදෙසා කටයුතු කළ හැකි යැයි විශ්වාස කරන අය අද බොහෝ වෙති. එහෙත් ඒ ගැන ඔබ කොතරම් දුරට කල්පනා කර තිබෙනවා ද? ඒ ගැන හිතාබලන්නට ඔබට ඇත්තේ කුමන පසුබිමක් ද?

ලෝකයේ ආශ්චර්මයයමත් බව, ඒ ගැන ඇති කුතුහලය නිසා දර්ශනය බිහිවිය. ස්වභාවික නීතිය ද දර්ශනය තරම්ම පැරණි වූවකි. පෙරදිග දර්ශනය තුළ ස්වභාවික නීතිය දකින්නට ලැබෙනවා ද යන්න විසංවාදයට ලක් වූවකි. මින්ග් සම්ප්‍රදායයේ කොන්ෆියුසියානුවාදී දාර්ශනිකයෙක් වූ වැන්ග් යැන්ග්මින්ග් (Wang Yangming 1472-1529) ස්වභාවික නීති න්‍යායයක් ඉදිරිපත් කළ අයෙක් හැටියට සැලකේ.

නීතියක් ස්ථාපිතය, එනම් නීති සම්පාදනය කිරීම හිතාමතා කරන්නකි. මිනිසාගේ සියළු නවෝත්පාදන අතර මහත්ම ව්‍යසනයක් ගෙනෙන (ගින්නට සහ වෙඩි බෙහෙත් වලටත් වැඩියෙන්) සොයා ගැනීම නීති සම්පාදනයයි.

ඒ අර්ථයෙන් ගනිද්දී නීතිය (law) යන්න කිසිවෙක් විසින් “සෙයාගනු ලැබූවක්” නොවේ.

නීති සම්පාදනය (legislation) යන්න මිනිසාගේ මෙතෙක් ඉතිහාසය ගත්විට එහි මෑතක දී දකින්නට ලැබෙන්නක් යැයි කිව හැකියි.

එයින් යම් හොඳ තත්වයක් සාක්ෂාත් කරගන්නට අවශ්‍ය වූ මහා බලයක් සපයන උපකරණයක් මිනිසුන් අතට පත්විය. එහෙත් තිබුණාටත් වැඩි දුෂ්ටත්වයකට නොහැරෙන ලෙසින් එය පාලනය කරගන්නට මිනිසා තවමත් නොදනියි.

නීති සම්පාදනය යන බලය නිසා මිනිසාට අලුත්ම අවස්ථා පෑදිණ. මේ නීති සම්පාදන බලය කා අත තිබිය යුතු ද? වැඩියෙන් අවධානය එයට යොමු වූ නිසා නීති සම්පාදනයේ බලය කොතරම් පුළුල් ලෙසකින් යොදා ගත යුතුද යන්නට වැඩි අවධානයක් යොමු වූයේ නැත.

නරක මිනිස්සු අතට ඒ බලය පැවරුනොත් පමණක් එයින් හානියක් වේ යැයි කියා අප විශ්වාස කරනවා නම් එවිට එය අතිශය අනතුරුදායක බලයක් කියා අපි හඳුනාගන්නේ නැත.

සමාජයක බලාත්මක කරන මේ මේ විදියට කටයුතු කළ යුතුයි කියා දක්වන රීති යන අර්ථයෙන් සැලකෙන නීති සමාජය තරම්ම පැරණි කාලයක දී පටන් ගැනුණ ලද ඒවා වෙති. සමාජයක ඒකීය පුද්ගලයන්ට සාමකාමීව වාසය කරන්නට ඉඩකඩක් පෑදෙන්නේ මේ පොදු රීති අනුව කටයුතු කිරීමෙන් පමණකි.

සියල්ලන්ටම බලපාන පරිද්දෙන් නියෝග නිකුත් කරන්නට හැකි තරමකට භාෂාව දියුණු වන්නට පෙර පටන්ම ඒකීය පුද්ගලයෙකුව යම් කල්ලියක සාමාජිකයෙක් ලෙසින් එකතු කර ගත්තේ ඒ කල්ලියේ රීති වලට අනුකූලව ඔහු කටයුතු කරනවා නම් පමණි. එවැනි රීති අද වුවත් හරියට වචන වලින් කියන්නට නොහැකියි. කණ්ඩායමකට එකතු වෙන අලුත් පුද්ගලයා එයට අනුකූලව ක්‍රියා කරන්න නොදන්නේ නම් කණ්ඩායම හිමිහිට ඒ පුද්ගලයා වෙතින් ඈත් වෙති. නැත්නම් මඟ හරිති. එසේ සිද්ධ වෙන්නේ බලාත්මක බවක් නොමැති කැමැත්ත අනුව එකතුවෙන්නට හැකි කණ්ඩායම් තුළ පමණක් බව කිව යුතු නැතැයි සිතමි.

රීති (rules) සහ නීති (laws) මිනිස් කැමැත්තෙන් ස්වාධීනව පවතින්නක් හැටියට ඒ ගැන හැදැරීම පටන් ගැනෙද්දී සලකන ලදි. අභූත බලයක් විසින් නීති හැදුවා යන්න, නැත්නම් දෙවියන් වහන්සේ ප්‍රදානය කරන ලද සදාකාලීන සත්‍යයන් හැටියට ඒවා සැලකෙන ලද කාලයේ ඒවා මිනිසාට වෙනස් කරත නොහැකි ඒවා යැයි ද සැලකිණ.

සියළු නීති මිනිස් ක්‍රියාවන් පාලනය කරන්නට නීති සම්පාදනය තුළින් ගෙනෙන ලදැයි කියා අනෙක් අතට නූතන මිනිසා විශ්වාස කරයි.

ඒත් නීතිය යනු නීති සම්පාදනයට වඩා බෙහෙවින් පුරාතන වූවකි. මිනිසාට නීතිය වෙනස් කරන්න අවශ්‍ය යැයි සිතෙන්නට පෙර ලෝකයේ නීතිය පැවතිණ.

නීතිය වෙනස් කරන්න හැකියාව මිනිසාට ඇතැයි කියන විශ්වාසය දකින්නට ලැබෙන්නේ සම්භව්‍ය ග්‍රීසියේ දී ය. එ්ත් ග්‍රීසියේ ද එය ඵල දැරුවේ නැත. යළිත් එය දකින්නට ලැබෙන්නේ මධ්‍යතන යුගයේ හිමිහිට කළඑළි බැස වැඩි වැඩියෙන් පිළිගැනීමකට පාත්‍ර වෙද්දී ය.

සියළු නීති යනු නීති සම්පාදකයාගේ නිදහස් කැමැත්ත අනුව සිද්ධ වූ නවෝත්පාදනයක් ලෙසින් අද ඇති පිළිගැනීම ඒ නිසා පරිසිද්ධිමය ලෙසින් වැරදි වූවකි.

සෑම ශිෂ්ටාචාරයකම මුල් කාලීන සිරිත් විරිත් සහ නීති යනු දෙවියන් නැත්නම් ආගම් විසින් තීන්දු කරන ලද ඒවා හැටියට සැලකුණි. ජනතාව ජීවත් වූයේ දෙවියන් අතින් හැඩ ගැසුණු සමාජ පිළිවෙලක් අනුව යැයි විශ්වාස කෙරිණ. සියළු නීති හැඩගැසෙන්නේ දේවත්වයේ අනුහසින් යන්න පුරාතන ග්‍රීසියේ ද පැවති විශ්වාසයයි. ජර්මානු ම්ලේච්ඡ යුගයන්හි විසූ ජන කණ්ඩායම් ද නීතිය යම් පූජනීය වූ ආකාරයකින් සැලකූහ. වර්තමාන ලෝකයේ නීතිය හැඩගසන්නට පුරෝගාමී වූ රෝමානුවන් අතර පවා එවැනිම වූ ආකල්පයක් පැවති බව දකින්නට හැකියි. රෝමයේ ද මුලින්ම පැවති නීති දිව්‍යමය අනුහසින් ගෙනෙන ලද නීති යැයි සැලකිණ. නිවැරදි වූව, දිව්‍යමය නීතිය, දිව්‍යමය වදන්, නැත්නම් “ධර්මය” යැයි හඳුන්වන්න අර්ථවත් වෙන පූජනීය නීති (fas) සහ ලෞකික නීති (ius) යැයි ද්විත්වයක් පසුකාලීන රෝම යුගයේ දී දකින්නට ලැබේ. අනතුරුව පූජකයන්ගේ (පැවිද්දන්ගේ) රහස් නීති වලින් විමුක්තිය ලබමින් රෝම නීතිමය විචාරාත්මක බුද්ධියක් ඇති විය. එය හටගත්තේ ලෝකයේ ආශ්චර්යයමත් බවක් ඇතැයි දකින ලද අය ඒ ගැන දිගින් දිගට හිතාබලන්නට වෑයමක් ගත් නිසයි.

නීතිය ගැන දාර්ශනික ප්‍රවේශයක්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 18, 2021

කිසිත් ලෙසකින් නිදහස් නොවන, මහජන බදු වලින් විෂම ලෙසින් බෙදන, දරුවන්ට පීඩනය අතිශයෙන් ද, ජීවිතය ජයගන්නට අවශ්‍ය දැනුම ඇබිත්තකින් ද, සපයන ලංකාවේ පාසැල් විෂය මාලාවට නීතිය නමින් විෂයයක් එකතුවෙන්නට යන හැඩයි.

ඇඩම් ස්මිත්, ෆෙඩරික් බැස්ටියාට්, ලුඩ්විග් වොන් මීසස්, ෆ්‍රීඩ්රික් ඒ. හයෙක් නැති දේශපාලන විද්‍යාව සහ අර්ථ ශාස්ත්‍රය යන විෂයයන් සේ ම, අලුතින්ම එකතුවෙන මේ නීතිය යන විෂය ද අතිමහත් අඩුපාඩු රැසකින් පිළිගැන්වෙන බව නිසැකයි.

ස්වභාවික නීතිය ගැන සිංහලෙන් ලියන්නට මා අදිටන් කරගෙන සිටියෙමි. මෙහි දී මට එයටත් අවකාශය ලැබෙනු ඇත.

ඉතින්, ඔව්! සැලකිය යුතු තවත් පැතිකඩ ගණනාවක් ඇති බව ඔබට හෙළිකරන්නට නිතර ඉදිරිපත්වෙන මම, මෙහි දී ද මගේ වගකීම ඉටුකරන්නෙමි.

නීතිය යන පාසැල් විෂයය සමත් වන්නට මෙම සටහන්වලින් කිසිම අත්වැලක් නොලැබෙන බව මුලින්ම කියමි. එහෙත් නීතිය ගැන ඔබට අලුත් විදියකින් හිතන්නට හැකි දැනුම නම් ඔබට ලැබෙන බව සහතිකයි.

මිනිසා යනු අරමුණක් ඉටු කරගන්නට ක්‍රියාකරන්නෙකි. ඒ සඳහා රීතියක් අනුගමනය කරන සත්වයෙකි. අනිකුත් සත්වයන් සහජ ආශයෙන් කටයුතු කරද්දී, මිනිසා තම වටපිටාවෙ අනිකුත් අයගේ වෑයම් දිහා බලමින් සාර්ථක/අසාර්ථක අතර වෙනස හඳුනාගන්නට සමත් වෙයි. යම් රීති අනුගමනය කරන අය සාර්ථක වෙති. යම් රීති අනුගමනය නොකරන අය අසාර්ථක වෙති. මේවා සැලකිල්ලට ගැනීම ඔහු උවමනාවකින් ඉටු කරනවා නොවේ. ඒ රීති ඇත්තේ ඇයි කියාවත් ඔහු නොදනියි. ඔහු ජීවත්වන සමාජයේ යම් තෝරාගැනීම් හරහා සිදුවූ ක්‍රියාවලියකින් පැවත එන සමාජය පාලනය වෙන රීති අනුව එහි ජීවත්වන මිනිසාගේ චින්තනය සහ ක්‍රියා සිද්ධ වෙති.

නීතියක් අනුගමනය කරනවා යැයි කියා නොදන්නා මිනිසා ද නීතියක් අනුගමනය කරන්නෙකි.

නීතිය කුමක්දැයි කියා හෝ නීතිය ගෙනාවේ කවුරුන්දැයි කියා හෝ එය කුමන හේතුවක් නිසා පැනවී ඇත්දැයි කියා නොදන්නා මිනිසා නීතියක් අනුගමනය කරන්නෙකි.

ඕනෑම සමාජයක වාසය කරන බහුතරය කටයුතු කරන්නේ එසේය. පරම්පරා ගණනාවක් විසින් කටයුතු කරගෙන එන ලද ආකාරයෙන් හැඩ ගැසී සෙසු පුරවැසියන් කටයුතු කරන ආකාරයෙන්ම කටයුතු කරන්නට සාමාන්‍යයෙන් සමාජයක පුරවැසියෙක් හැඩ ගැසේ.

එෆ්. ඒ. හයෙක් මෙය ඉතාමත් සරලව පෙන්වා දුන්නෙකි. සමස්ත ශිෂ්ටාචාරයම රඳා පවතින්නේ එකම එක කාරණයක් මත; එනම් අපිට නැති දැනුම තුළින් අපි සියල්ලන්ම වාසි ලැබීම යන පදනම නිසයි.

දැනුම නැතිකමේ සීමිත බවෙන් ගොඩ යන්නට ශිෂ්ටාචාරය අපිට සහාය දෙන්නේ කොහොම ද? ඒකීය පුද්ගලයා තුළ ඇති දැනුම ප්‍රමාණය තරමින් නොදන්නාකම ජයගැනීමෙනි. මම සියල්ල දන්නේ නැත. නමුත් මම නිවැරදි ලෙසින්ම දන්නා අල්පයක් ඇත. මම නිවැරදි ලෙසින්ම දන්නා ඒ අල්පයෙන් මගේ ජීවිතය ජයගනිමි.

දැනුම ලබාගැනීම නොමනා යැයි කියනවා කියා මෙහි දී වරදවා වටහා ගන්න එපා. නමුත් පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිතයක් සීමාසහිත වූවකි. කාලය නිතරම අපිට වහාම තෝරාගත යුත්ත සහ පසුවට කල්දැමිය යුත්ත මතක් කරයි. ජීවිතයට අවශ්‍ය නොදන්නා දේ ජයගැනීම මිසෙක හුදෙක් විවිධ විෂම දැනුම එකතු කරන්න පමණක් කාලය යොදවන්නේ නම්, එහි දී එක මිනිස් ජීවිත කාලයක් සෑහෙන්නේ නැත. ඉතින්, ඒ නිසා, මම ලබාගැනීමට අදිටන් කරන දැනුමෙන් මගේ ජීවිතයට ඵලදායී බවක් ලබාගන්න නම්, අරමුණු කරගත් යම් ඉලක්කයක් කරා යන්නට නම්, එහි දී මට මා එකතු කරගන්නා දැනුම සඳහා සීමාවක් නියම කරගන්නට සිද්ධ වේ.

මෙහි දී දැනුම සඳහා සීමාවක් කියද්දී, එයින් අදහස් කරන්නේ විද්‍යාවේ ප්‍රගතිය තුළින් ජයගන්නට හැකි වූ සීමාවක් නොවේ. ඒ ඒ මිනිසා තුළ ඒ ඒ දැනුම විසිර පැවතීමත්, සහ මිනිසාගේ ජීවිත කාලයට සීමාවක් ඇති නිසාම එක් පුද්ගලයෙකුට එක්කාසු කරත හැකි දැනුම සීමිතය යන සත්‍යය ඉන් අදහස් වෙයි.

රටේ නීතිය දැන සිටීමේ වරදක් නැත. ඒත් නීතිය ගැන නීතීඥයෙක් තරමට අවබෝධයක් ලබාගැනීමට කාලයක් වෙනත් වෘත්තියක යෙදෙන්නෙකුට කළ නොහැකියි. සීමාව, නීතිය යනු කුමක්දැයි කියා අවබෝධ කරගැනීමයි. උසාවියක් ඉදිරියේ පෙනී සිටින්නට තමන්ට සිද්ධ වුවහොත් ලෝකයේ අනෙකුත් බුද්ධිමතුන් සියල්ලන්ම කරන සේ, දක්ෂ නීතීඥයෙක්ගේ සේවය මිල දී ගන්න අවශ්‍යයයි.

විද්‍යාත්මකව බෙදා හැරීම කළොත් නීතිය ගැන දැනුමක් සියළු පුරවැසියන්ට ලබාදිය හැකි යැයි සිතන අයත් සිටිති. සියල්ලන්ටම සරිලන්නට සැලසුම් හදත හැකියාව විද්‍යාව තුළින් ලැබෙනවා යැයි සිතන අය ඊට අත පොවති.

විද්‍යාව තුළ විශේෂ පරිසිද්ධි ගැන දැනුමක් අඩංගු නැත. 2020 වසර ඒ ගැන ලොවට මනාවට පැහැදිලි කරන ලදි. ඉතාමත් සංකීර්ණ ප්‍රපංචයන් හමුවේ, යම් විශේෂ සිද්ධියක් ගැන අනාවැකියක් කියන බලය ලැබෙන්නේ අපිට සියළු සුවිශේෂ පරිසිද්ධීන් තහවුරු කරගන්නට හැකියාව ඇත්නම් පමණි. එය ප්‍රායෝගිකව කිසිසේත්ම කළ නොහැකි නිසා විද්‍යාවේ බලයත් සීමිත වූවකි. විවිධ අනාවැකි කියන්නට ගිය අයට අලුත් දත්ත ලැබෙද්දී අනාවැකි වෙනස් කරන්නට සිද්ධ වූයේ ඒ නිසයි. විද්‍යාඥයා, වෛද්‍යවරයා, සෞඛ්‍ය සේවකයා වශයෙන් වෘත්තීන් තුනක් සැලකුව ද, දැනුම ඒ ඒ විද්‍යාඥයන් අතර මෙන්ම ඒ ඒ වෛද්‍යවරයන් සහ ඒ ඒ සෞඛ්‍ය සේවකයන් අතර ද විසිර පවතින්නකි. ඉතින් ඒ සියල්ලම එකවර සලකා බලන්නට හැකි මහා මොළයක් කිසිවෙකුට නැත.

වෘත්තීන් තුනක් සලකද්දී එසේ නම්, සමාජයක ආදායම් උපයන්නට වෙහෙසෙන සියල්ලන් ගැන සලකා බලන්න. ඒ දැනුම මිලියන ගණනාවක් අතර විසිර පවතින්නකි. ඒ සියල්ලන්ටම එක හා සරිලන ලෙසින් සලකා බලන්නට හැකි මහා මොළයක් කිසිවෙකුට නැත.

ඕනෑම සංස්කෘතියක හැදෙන වැඩෙන මිනිස් සත්වයා, සංස්කෘතිය තුළින් උරුම වූ යම් රීති අනුව තමන් ක්‍රියා කරන බව වහාම සොයා ගනියි. විවිධ රීති වලට අනුකූලව සහ පටහැනිව කටයුතු කරන අයව හඳුනාගන්නට ද මිනිස් සත්වයා සමත් වෙයි. වදන් වලින් ඒ රීති ගැන ප්‍රශ්න හෝ සංවාද කරන්නට පෙර, ඒ ගැන විශේෂ ඕනෑකමකින්ම සොයා බලන්නට පෙර, නීතිය කියා දැයක් සමාජයේ ඇති බව මිනිස් සත්වයා වටහා ගනියි. එයට අනුකූලව බොහෝ විට කටයුතු කරයි.

ඒ නීතිය නොදත් මිනිසා නීතියට ගෞරව කරන ආකාරයයි.

ඒත් අනුන් සඳහා නීති ගෙනෙන අය නීතියට ගෞරව කරන්නේ කෙසේද?!

ආර්මන්ඩ් ද සූසා (Armand de Souza) රචිත කෘතියේ ජී. එස්. බී. සේනානායක විසින් කරන ලද “1915 යුද්ධ නීතිය යටතේ ලංකාවේ දවස් සියයක්” නම් වූ අනුවාදය ආරම්භයේ දී මෙවැනි උපුටා දැක්වීමක් ඇත. එය මුද්‍රණය කර ඇති ආකාරයෙන්ම මා මෙහි ලියමි:

“ඉතින්, රාජපාක්ෂික භාවය අපෙන් බලාපොරොත්තු වන්නේ කුමක් ද? අධිකාරී බලයට ගෞරව කිරීම එය අපෙන් බලාපොත්තු වෙයි; සියල්ලට ම වඩා බ්‍රිතන්‍ය පාලනයේ මූලධර්මවලට පක්ෂපාතිත්වය දැක්විය යුතුය, මේ මූලධර්ම ක්‍රියාත්මක කිරීමට බැඳී සිටින අය විසින් පවා ඒවා බිඳ දැමුවත් අප ඒවාට අවනත විය යුතුය.”

බ්‍රිතාන්‍යයන් වෙතින් පාලනය බාරගත් සිංහල පාලකයන් අද කටයුතු කරන්නේ මෙහි පැමිණිලි කළ සුද්දාට වඩා වෙනස් විදියකට නොවේ යැයි කියා මෙය ලියන ලද්දා පිළිගනු ඇත්ද?

තොප්පි හදන්නා දායාද කළ මිටියාවතේ බොසා

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 15, 2021

ජෝන් බැටර්සන් ස්ටෙට්සන් ව්‍යවසායකයෙක් වන්නට දැඩි ඕනෑකමකින් සිටියෙක් නොවේ. ඔහු පියා සමඟ තොප්පි හදන රැකියාවක නියැළුණි. පවුලේ දරුවන් 12 දෙනාගෙන් 8 වැනියා වූ ඔහුට තරුණ කාලයේ දී ම ක්ෂය රෝගය වැළඳී ඇතැයි දැනගන්නට ලැබිණ. වයස අවුරුදු 25 ට වැඩි කාලයක් ජීවත්වෙන එකක් නැතැයි කියා ඔහුගේ වෛද්‍යවරයා අනාවැකි කියන ලදි. මිය යන්නට පෙර බටහිර ප්‍රාන්ත බලාගන්නට යැයි කියාත්, එහි ඇති වියළි කාලගුණයෙන් තමන්ට යම් සහනයක් ලබාගන්නට කියාත් ඔහු උපන් නගරයෙන්, එනම් නිව් ජර්සි වලින් පිටත් විය. 

නගරයෙන් ගෙනෙන ලද ඔහුගේ ඩර්බි විලාසිතාවේ තොප්පිය මේ මිටියාවත් අතර පැතිර යන සැර අව්වට නුසුදුසු යැයි ඔහුට පෙනී ගියේය. පියා සමඟ එක්වී තොප්පි හැදූ නිසා ඒ ගැන යමක් කරන්නට හැකි දැනුමක් ඔහුට ද තිබුණි. වියළි පරිසරයේ කර්කශ අව්වේ වෙහෙසන සියල්ලන්ම තොප්පි පැළඳ සිටියත්, කිසිවෙක් ඒ දේශගුණයට සරිලන තොප්පියක් පැළඳ නොසිටින බව දකින තරුණ ස්ටෙට්සන් තමන් ජීවත්වෙන පරිසරයට ගැලපෙන පරිදි තොප්පියක් හදාගන්නට සමත් විය.

අපි සෑම දෙනෙක්ම පාහේ තැනට සුදුසු ආම්පන්නයක් නැතිකම කොතරම් වතාවක් නිරීක්ෂණය කර ඇත් ද?

ඒ ගැන යමක් කරන්නට ඉදිරිපත් වෙන්නේ කීයෙන් කී දෙනෙක් ද? එනම් අවශ්‍යතාවය නැත්නම් අඩුපාඩුව පිරිමසා ගත හැකි පරිදි අනගිත්වයෙන් යුතු ආම්පන්නයක් ඉදිරිපත් කිරීමට කාලයක් මහන්සියක් යොදවන්නේ අපි අතරින් කොයි තරම් පිරිසක් ද?

ඔහු නිර්මාණය කරන තොප්පියට ඔහු පළල් වාටියක් සහ ඔළුව උඩට තද නොවෙන සේ ඉහළට යන මුදුනක් එකතු කරන ලද්දේ ය.

කොටළුවෙක් දක්කාගෙන යන මනුස්සයෙක් ස්ටෙට්සන්ගේ තොප්පිය දැක, “ඔය තොප්පිය දෙනවා නම් මා ළඟ ඇති ඩොලර් පහේ රන් කාසිය දෙන්නම්,” යැයි කියා ඇත. ස්ටෙට්සන් එතැන දී ම ඔහුට තොප්පිය විකුණන ලදි.

ආපහු තම නගරය බලා යන ඔහු ඩොලර් සියයක ප්‍රාග්ධනයකින් ජෝන් බී. ස්ටෙට්සන් කොම්පැණිය ආරම්භ කළේය. ඒ 1865 දී ය.

මේ අලුත්ම පන්නයේ තොප්පිය පැළඳගත් පුද්ගලයෙක් යම් වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටුකරන අයෙක් ලෙසින් යැයි දකින ලද නිසා, ස්ටෙට්සන් එය “මිටියාවතේ බොසා” (Boss of the Plains) යැයි හැඳින්වීය.

තොප්පියට ස්ටෙට්සන් යැයි නම වැටෙන්නේ සෑම තොප්පි වාටියකම ජෝන් බී. ස්ටෙට්සන් කොම්පැණිය යැයි රන් අකුරින් එම්බොස් කර තිබීම නිසයි.

කව්බෝයි තොප්පිය මුල් කාලයේ දී දකින එක් අයෙක් එය ඇස්වලට පමණක් නොව (අපි අද පළඳින ආකාරයේ අව්කණ්ණාඩි බිහිවෙන්නේ 20 වැනි සියවසේ දී ය) ගෙලට ද අව්වෙන් ආවරණයක් ලබාදෙන කුඩයක් ලෙසින් කටයුතු කරනවා යැයි කියයි. එමෙන්ම තමන්ගේ අශ්වයාට වතුර දෙන්නට බාල්දියක් එහි ඇතුළතින් ද, තමන්ට වතුර බොන්නට කෝප්පයක් එහි වාටියෙන් ද ලැබෙන බව කියයි. එසේම දැඩි රස්නය ඇති විටෙක පවන් ගහන්නට ද එය පාවිච්චි කළ හැකියාව ලැබෙන බව කියයි.

එහි මුල් මිල සාමාන්‍ය කව්බෝයි අයෙකුගේ මුළු මාසික වේතනයක් හා සමාන වූයේය. ඒත් වැඩිකල් යන්නට පෙර මුළු බටහිර ප්‍රාන්ත සියල්ලෙහිම ස්ටෙට්සන් තොප්පිය වඩාත්ම ජනප්‍රිය තොප්පිය බවට පත්විය. වැඩියෙන් විකිණෙද්දී, තොප්පියේ මිල අඩු කර ප්‍රමිතිය වැඩි කරන්නට ස්ටෙට්සන් කටයුතු කළේය. ඔව්, සැබෑ ව්‍යවසායකයා ලාබ උපයන්නේ එසේ බව ව්‍යවසායකත්වය යනු කුමක්දැයි කියා නොදන්නා අය අදත් විශ්වාස නොකරති.

තමන් පළඳින ස්ටෙට්සන් තොප්පිය තමන්ගේම වූවක් ලෙසින් වාටිය නවාගන්නටත්, මුදුන මැද්දෙන් යටට යන සේ හැඩ කරගන්නටත් ඒ ඒ අය පටන් ගත්හ. එසේම අනික් තොප්පි මෙන් ඉක්මණින් අබලන් වූයේ හෝ දිරාපත් වූයේ ද නැත.

එහි ප්‍රායෝගික බව හඳුනා නොගත් නැගෙනහිර නගරවාසීන් මේ ලොකු තොප්පි ගැන විසිළු කළ ද ස්ටෙට්සන් වෑයම අත්හැරියේ නැත. අලෙවිය කෙමෙන් වැඩිවෙද්දී තොප්පිය අගය කිරීමත් කෙමෙන් පැතිර යන්නට පටන් ගති.

වෙනත් පිටස්තර බලපෑම් නැති විට “මිල” එහි කාර්ය භාරය සෑම විටම මැනවින් ඉටු කරයි. කැමැත්තෙන් තොප්පි මිල දී ගන්නා අය වැඩිවීම නිසා තොප්පියේ ගුණාත්මක බව වැඩිකර මිල අඩුකරන්නට ස්ටෙට්සන්ට හැකියාව පෑදිණ. ස්ටෙට්සන් තොප්පි මිල දී ගන්නට ජනතාව ඉදිරිපත්වීමෙන් පෙන්වන ලද්දේ එය මිල දී ගන්නා අය තමන් සතු මුදලට වඩා එය වැඩියෙන් අගය කළ බවයි. තොප්පියේ වෙනස්කම් තුළින් නාගරික අයවත් ඊට කැමති කරවා ගන්නට ස්ටෙට්සන් සමත් වූයේය.

එය ගිම්හානයේ, සිසිරයේ, හේමන්තයේ සහ වසන්තයේ යන ඕනෑම කාලයක පැළඳිය හැකි වූවකි. එසේම ගවයන් දහස් ගණනක් සහ අක්කර දහස් ගණනක් අයිතිකාරයා මෙන්ම අශ්වබෙටි ඉවත්කරන සේවකයාත් පළඳින ලද්දකි. එය වැඩට දාගෙන යනවා මෙන්ම විවේකීව සිටිය දී ත් පළඳින්නක් බවට පත්විය.

1886 වසරේ ලෝකයේ විශාලතම තොප්පි කර්මාන්තශාලාව බවට පත්වෙන්නේ ස්ටෙට්සන්ගේ ෆිලඩෙල්ෆියාවේ තොප්පි කම්හලයි. එහි හාරදහසකට ආසන්න සේවකයන් සංඛ්‍යාවක් සිටියහ. 1906 වෙද්දී වසරකට තොප්පි මිලියන 2 ක් පමණ ඔවුන් නිම කළහ.

ජෝන් බී. ස්ටෙට්සන් අතින් හදන තොප්පි වෙනුවට එය යාන්ත්‍රිකව නිමකරන කර්මාන්තයක් බවට හැරවීය.

ස්ටෙට්සන් විසින් ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුළ දී ම තම ධනය මුළුමනින්ම වාගේ දුප්පතුන් සඳහා වූ සමාජ සේවා කටයුතු මහත් රාශියක් සඳහා දානය කරන ලද්දේ ය. 1889 දී මධ්‍යම ෆ්ලෝරීඩාවේ ස්ටෙට්සන් විශ්වවිද්‍යාලය එසේ නම වෙනස් කරගැනෙන්නේ ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපන අායතනයට බෙහෙවින් පරිත්‍යාගශීලී වූ තොප්පි කර්මාන්තකරුවාට ගෞරව දැක්වීමටයි.

තෝරු මෝරු අස්සේ හාල්මැස්සා ගැන කීමෙන් ඵලක් ඇත් ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 11, 2021

මියන්මාර් (එදා බුරුමය) යනු 1939 ගණන් පටන් “බුරුමයේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය” සහ “සමාජවාදී පක්ෂය” යනාදියෙන් බෙහෙවින් වමට බර වූ රටකි. බ්‍රිතාන්‍යයන් වෙතින් ස්වාධීන රාජ්‍යයක් පිහිටුවා ගත් පසුව වැඩිකල් නොගිහින් “සුදු කොඩි කොමියුනිස්ට්වාදීන්” සහ “රතු කොඩි කොමියුනිස්ට්වාදීන්” කැරලි ගසන ලද රටකි. දෙවැනි ලෝක යුද්ධය සමයේ චීන කොමියුනිස්ට් කුවොමින්ටෑන්ග් හමුදා උතුරු බුරුමයේ දුෂ්කර පළාත්වල වසර ගණනාවක් තිස්සේ පාලනය කරන ලද රටකි.

වර්තමානයේ දකින්නට හැකි අර්බූදය එක වාමාංශික කල්ලියක් තවත් වාමාංශික කල්ලියක් බලයෙන් ඉවත්කර තබන්නට ගන්නා උත්සාහයයි.

එය මියන්මාර් රටට නුහුරු වූවක් නොවේ. එක වාමාංශික දේශපාලන පක්ෂයක් හරහා රටක් පාලනය කිරීම ගැන පෙරුම් පුරන දේශපාලන දැක්ම ආවඩන අය අද ඇමෙරිකාවේ ද හිරිකිතයක් නැතිව එළිපහළියේ ඒ අදහස් දක්වන කාලයයි.

ඉතින් ඒ නිසා මියන්මාර් ජනතාවට අත්වෙන්නේ අතිශයෙන්ම කණගාටුදායක ඉරණමකි.

ඔවුන් හමුවේ ඇති තෝරාගැනීම නරකයන් දෙදෙනාගෙන් කවුදැයි කියායි. නරකයන් දෙදෙනා අතර වැඩියෙන්ම නරකයා මියන්මාර් ජුන්ටා ය. ඒත් මහ ලොකු වෙනසක් නැත. ඒ ගැන අහන්න රොහින්ජා (Rohingya) ජනතාව ගෙන්.

වර්තමාන ඇමෙරිකාව මියන්මාර් හමුදා ජුන්ටාව ගැන වැඩි දෙයක් නොකරන බව පෙන්වන ලද්දේ කවුරුත් එතරම් ගණනකට නොගන්නා සම්බාධක කිහිපයක් පැනවීම පමණක් සිදු කළ හෙයිනි.

යුරෝපීය යුනියනය තවමත් ඔවුන් ගෙනෙන සම්බාධක මොනවාදැයි කියා හෙළිකර නැත. එයින් පෙනෙන්නේ ඒවා ඇමෙරිකාවටත් වඩා අඩු බලපෑමක් ඇතිකරන ඒවා වෙන බවයි.

ඉන්දුනීසියාව අලුත් මැතිවරණයක් පවත්වන්නට යැයි කියා හමුදා ජුන්ටාව කැමති කරවා ගන්නට ගත් සාකච්ඡා ද මියන්මාරයේ වැසියන් අතර ප්‍රසාදයට පත් නොවිණ. ඔවුන් කියා සිටින්නේ නොවැම්බර් මැතිවරණයෙන් දිනපු අයට ආපහු රට බාර දිය යුතු බවයි. එහි දී ඉන්දුනීසියාවේ විදේශ ඇමතිවරිය තමන් මියන්මාර් වෙත යන්නට සිටි සංචාරයක් මේ හටගත් ජනතා අප්‍රසාදය නිසා නැවත්වූවා යන ඕපාදූපය ප්‍රතික්ෂේප කළාය. කෙසේ හෝ බැංකොක් හි දී මියන්මාර් හමුදා ජුන්ටාවේ නියෝජිතයෙක් තායිලන්ත සහ ඉන්දුනීසියන් නියෝජිතයන් රහසිගතව හමුවන්නට සමත් වූහ.

කාම්බෝජය, තායිලන්තය, වියෙට්නාම්, සහ පිලිපීනය යන රටවල් මේ හමුදා ජුන්ටාව බලය අල්ලා ගැනීම ගැන යමක් කිරීම යනු දේශයක ස්වෛරීත්වයට ඇඟිලි ගැසීමක් යැයි කියා අත් සෝදා ගන්නට සමත්ව සිටිති.

අනෙක් අතට, දැනටමත් චීනයෙන් පැමිණ ඇති තාක්ෂණවේදීන් මියන්මාර් ඉන්ටනෙට් firewall සඳහා සේවා සපයමින් සිටින බව පැතිර යන ආරංචියකි. එසේම මියන්මාරයේ මහා පරිමාණයේ මහජන ඉදිකිරීම් සඳහා චීනය දැනටමත් ඉදිරිපත්ව ඇතැයි ද ආරංචි වෙයි.

ඒවා සත්‍යය වීම කෙසේ වෙතත්, ඇමෙරිකාව, යුරෝපය, සහ ඉහත සඳහන් කළ ආසියානු රටවල් එසේ පැත්තකට වී සිටින පිළිවෙත සත්‍යයක් නිසා, ලංකාව වැනි රටක විදේශ ඇමතිවරයෙකුට, සිංගප්පූරුව සහ බෲනායි රටවල විදේශ ඇමතිවරුන්ට මෙන් නිර්භීත වන්නට හැකි ද? අනික, තමන්ගේ මෙන්ම රටේ ද දේශපාලනය මියන්මාරයේ දේශපාලනයට වඩා මහත් වෙනස් නොවේ නම්, එහි දී ගැටුමේ පැත්තකට වී සිටිනවාට වඩා කළ යුත්තේ තමන් වැඩියෙන්ම සමීප අදහස් වලට හවුල්වීම නොවේ ද?

රාජකීයයන් වින්දිතභාවය දක්වන්නට යෑම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 9, 2021

2013 මාර්තු මාසයේ දී, කූ ක්ලස් ක්ලෑන් විදියට හැඳගත් අයෙක් දකින්නට ලැබුණා යැයි සිසුවෙක් විසින් වාර්තා කිරීමත් සමඟ ඔහායෝ ප්‍රාන්තයේ පිහිටි ඔබර්ලින් විද්‍යාලයේ පංති තාවකාලිකව නවතන ලදි. එත් ඒ සුදු බ්ලැන්කෙට්ටුවක් පොරවා ගත් කාන්තාවක් යැයි පසුව දැනගන්නට ලැබුණි. මේ සිද්ධිය හටගන්නට පෙර සති කිහිපයක් තුළ දී වර්ගවාදී සහ සෙමටික්-විරෝධී ප්‍රකාශ රැගත් පෝස්ටර් විද්‍යාලයේ දකින්නට හැකි වූහ. ඒත් ඒවා ද වර්ගවාදීන් විසින් අලවන ලද ඒවා නොවන බවත්, අනිත් අයගේ අවධාන සහ ප්‍රතිචාර වෙනුවෙන් වමේ දේශපාලනයට බර සිසුන් දෙදෙනෙක් ඒ පෝස්ටර ගැහුවා යැයි කියාත් සොයා ගැනුණි.

ඉතින් දක්ෂිණාංශ දේශපාලනයට බර අය එවැනි දේ කරනවා යැයි පෙන්වන්නට ගියත්, එය බොරුවක් යැයි ද, ඇත්තෙන්ම ඒවා කරන ලද්දේ වමට බර අය යැයි ද ඔප්පු වූ පසුව ඔබර්ලින් විද්‍යාලයේ ගුරුවරුන් සහ සිසුන් මුලාවෙන් මිදී ආපසු පංතිවලට ගියා යැයි කියා ඔබ සිතනවා ද?

නැහැ, සිද්ධ වූයේ වෙනකකි. පීඩනය සහ අධානග්‍රාහී මත වපුරන විද්‍යාලයක් හැටියට සලකන්නට සිසුන් විසින්ම පටන් ගැනීමයි. යාන්තමින් හෝ ඇතිවන ප්‍රකෝපකාරී හැඟීම් සටහන් කරගැනීම සිසුන්ට අවශ්‍ය වූහ. පිරිමියෙක් තම ලිංගික සහායිකාවට නළලේ තිත (බින්දි) හැරෙන්නට වෙනත් ඇඳුම් නොඇඳ සිටින්න යැයි ඉල්ලා සිටින ලද්දක් එවැනි වාර්තාවකට ඇතුළත් විය. පැමිණිල්ල ලියා තිබෙන්නේ මෙහෙමයි: “හමේ පාට වෙනස් කාන්තාවන් ගැන අමුතු විදියකින් බැලීම ඔවුනට කරන ප්‍රශංසාවක් නොවේ.” විද්‍යාලයේ පිහිටන ජිම් එකේ දී නිල් ඇස් ඇති ආචාර්යවරියක් තම සැමියාටත් නිල් ඇස් ඇති නිසා ඇයගේ දරුවන්ටත් නිල් ඇස් ලැබේවි කියා ඒ ගැන තමන් සතුටු වෙනවා යැයි කීම ඇසුණු පැත්තක සිටි අයෙක් එය “නිදැල්ලේ කරන වර්ගවාදය” කියා සටහන් කිරීම තවත් පැමිණිල්ලකි.

වින්දිතභාවයේ සංස්කෘතිය නැඟ ඒම (The Rise of Victimhood Culture -2018) පොත මූලාශ්‍ර මහත් රාශියක් සහිතව අද ඇමෙරිකාවේ දකින්නට ලැබෙන ඒ රැල්ල ගැන කියැවෙන අපූරු පොතකි. ඉහත සඳහන් කළේ ඒ පොතේ සඳහන් තොරතුරු වලින් අල්පයකි.

අනෙකාට වැඩියෙන් තමන් වින්දිතයෙක් කියාගන්නට මේ රැල්ලේ යන අය අතර තරගයක් ඇතැයි කියත හැකි තරම් වෙයි. ඉතින් ඉරිදා රාත්‍රියේ මෙයට අලුතෙන්ම එකතු වූ දෙදෙනා හැරී කුමරු සහ මේගන් ආදිපාදවරියයි.

හැරී කුමරු සහ මේගන් ආදිපාදවරියගේ පුතා වන ආර්චි, කුමාර හෝ වංශවත් නිල පදවියකින් පිදුම් ලබා නැත්තේ ඔහුගේ “හමේ පාට” නිසා යන ඇඟවීමක් එම සංවාදයේ දී හෙළි කරන ලදි. ඕප්රා වින්ෆ්‍රි ඒ ගැන විස්තර හාරා අවුස්සන්නට ගියේ නැත. වර්ගවාදය නිසා වින්දිතභාවයට පත්වූ අය හැටියට ඔවුන් දෙදෙනාව පිළිගැනුණි.

රජ කුමරෙක් හා විවාහ වූ පමණින් අයෙක් රජ කුමරියක් වෙන්නේ නැත, එමෙන්ම රජ පවුලේ කුමාරයෙකුට දාව උපදින දරුවෙක් රජ කුමරෙක් වෙන්නේ ද නැත.

එලිසබෙත් රැජිනගේ වැඩිමහල්ම පුතා වන චාල්ස් කුමාරයාගේ දෙවැනි කසාදයේ කැමිලා කෝන්වෝල් හි ආදිපාදවරිය වෙනවා මිසෙක ඇය කුමාරියක් යැයි හැඳින්වෙන්නේ නැත.

චාල්ස් කුමාරයාගේ වැඩිමහල්ම පුතා, රැජිනගෙන් පසු ඔටුන්නට හිමිකම් කියන දෙවැනියා, විලියම් කුමාරයා ය. එසේම ඔහු කේම්බ්‍රිජ් හි ඩ්‍යුක්වරයා ද වෙයි.

එලිසබෙත් රැජින ද ඩ්‍යුක් පදවියක් උසුලන්නීය, ඇය ලැන්කැස්ටර් හි ඩ්‍යුක්වරයා යි. ඩ්‍යුක්වරයෙකුගේ බිරිඳ ඩචස් නැත්නම් ආදිපාදවරියකි. නමුත් රැජින ආදිපාදවරයෙකි!

වැඩවසම් ක්‍රමය ක්‍රි. පූ. 1000 දී පමණ බටහිර යුරෝපයේ දකින්නට ලැබෙන්නකි. රජවරු අයිති කරගත් ඉඩම් වලින් කොටසක් වංශවතුන්ට (nobles, පහළ තත්වයන් දරන වංශවතුන්ට (vassals) බෙදා දුන්නේ තමන්ගේ බලය පවත්වා ගැනීම සහ වස්තුව වැඩි කරගැනීම සඳහා යුද්ධ වලට ආම්පන්න සහ සොල්දාදුවන් ලබා ගැනීම පිණිසයි. ඉඩම් ප්‍රදානයක් (Fief) ලැබෙන පහළ වංශවතුන් ඒ වෙනුවෙන් පක්ෂපාතීත්වය සහ හමුදා සේවය සපයන ලදි.

ඉතින් ඔවුන් නිතිපතා යුද්ධ කළහ. ඔවුන් ආගම සඳහා යුද්ධ කළහ. ඔවුන් වික්‍රමාන්විත සංචාර සඳහා යුද්ධ කළහ. ඔවුන් ධනවස්තු සඳහා යුද්ධ කළහ.

එංගලන්තයේ පළමු ඩ්‍යුක් පදවිය (dukedom), කෝන්වෝල් හි ඩ්‍යුක්වරයා යන නාමය, තෙවැනි එඩ්වර්ඩ් රජු විසින් ඔහුගේ වැඩිමහල්ම පුතා සඳහා නිර්මාණය කරන ලද්දකි. ඒ 1337 දී ය.

වංශවතුන් අතර ඩ්‍යුක් පදවි ඇති රජ පරම්පරාවේ නොවන අය ද සිටිති. නමුත් රජකමට උරුමකම් කියන පරම්පරාවේ අය අතර පහළම පදවිය ඩ්‍යුක් හෙවත් ආදිපාද තනතුරයි.

එලිසබෙත් රැජින විසින් විලියම් කුමරාගේ පුතා, එනම් එංගලන්තයේ ඔටුන්නට හිමිකම් කියන තෙවැන්නා, කේම්බ්‍රිජ් හි ජෝර්ජ් කුමරා හැටියට, විලියම් කුමරාගේ වැඩිමහල් දියණිය, කේම්බ්‍රිජ් හි ෂාලට් කුමාරිය හැටියටත්, විලියම් කුමරාගේ දෙවැනි පුතා කේම්බ්‍රිජ් හි ලුවි කුමරා හැටියටත් පදවි ප්‍රාප්ත කරන නියෝගයක් නිකුත් කළා ය.

රැජනගෙන් පසුව ඔටුන්න උරුම වෙන පිළිවෙල චාල්ස් කුමාරයා, විලියම් කුමාරයා, ජෝර්ජ් කුමාරයා, ෂාලට් කුමාරිය, ලුවි කුමාරයා, සහ හැරී කුමාරයා වෙති. එනම් චාල්ස් කුමාරයාගේ දෙවැනි පුතා වන හැරී අද තම සහෝදරයාගේ දරුවන් තිදෙනාට පසුව ඔටුන්න හිමිකම් කියන තත්වයට පහත වැටීම සාම්ප්‍රදායික පිළිවෙතයි.

ඉතින් රැජින විලියම් කුමාරයාගේ දරුවන්ට වංශවත් තනතුරු පැවරුවත් හැරීගේ පුතාට කිසිදු වංශවත් නිලයක් පවරා නැත. මේගන් ආදිපාදවරිය එය තමන්ගේ හමේ පාට නිසා පුතා වින්දිතභාවයක් අත්විඳින ලෙසින් අඟවන්නට යයි.

නමුත් එලිසබෙත් රැජිනගේ එකම දියණිය, ඈන් කුමාරියගේ වැඩිමහල් දරුවා සහ එකම පුතා වන පීටර් පිලිප්ස් ද කිසිදු වංශවත් නිල තනතුරක් නොමැත්තෙකි. ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය ඔටුන්නේ උරුමක්කාරයන් ලැයිස්තුවේ 16 වැනි තැනේ සිටින්නා ය. ඈන් කුමාරියගේ දියණියට ද වංශවත් නිල තනතුරුක් නැත. ඒත් ඔවුන් රජ පවුලේ සාමාජිකයන් වෙති. මේගන් විවාහයෙන් ආදිපාදවරියකගේ තනතුරුක් ලැබුවා ය. ඒත් තමනට හමේ පාට නිසා වෙනස් විදියකට සලකනවා යැයි ලෝකයට හඬ ගා කීමෙන් පෙනී යන්නේ ඇය කුමාරයෙක් හා විවාහ වූවත් සැබැවින්ම රජ පෙළපතේ වංශවත් නිල ප්‍රදානය වෙන ආකාරය ගැන සොයා බලා නැතිකමයි.

ජුලියා කුවින් ලියූ “බ්‍රිජටන්: ඩ්‍යුක් සහ මම” ජනප්‍රිය ප්‍රබන්ධය වෙනස් විදියකට හරවා නෙට්ෆ්ලික්ස් හරහා ඉදිරිපත් කළ ටෙලිනාට්‍ය නරඹන්නට ලෝකයේ බොහෝ දෙනෙකුට හැකියාව පෑදුණි. ඵෙතිහාසික එංගලන්ත රජවාසලේ හමේ පාට කළු වූ ඩ්‍යුක්වරුන් දකින්නට නොමැති වූහ. ටෙලිනාට්‍යයේ රඟපාන කඩවසම් හේස්ටින්ග්ස් හි ආදිපාදවරයා, නොහොත් සයිමන් අපිට පැය කිහිපයකට සැබෑ ඉතිහාසය අමතක කරවන්නට සමත් වෙයි.

වින්දිතභාවයේ සංස්කෘතිය තුළින් ලැබෙන්නේ සත්‍යය බැහැරකට ලා තමන්ගේ හිතට දුකක්, පීඩාවක් හෝ යම් නුරුස්නා බවක් දැනෙන අනුන්ගේ ඕනෑම ක්‍රියාවක් හෙළා දකින්නට ක්‍රමවේදයක් ද?

වින්දිතභාවයේ සංස්කෘතිය තුළින් ලැබෙන්නේ සත්‍යය සාධක නැති විට බොරු ඇඟවීම් වලින් නොමඟ යවන අදහස් ප්‍රචාරයට හැකියාවක් ද?

වින්දිතභාවයේ සංස්කෘතියට ඉඩදීම සැබෑ වින්දිතයන්ට කරන අසාධාරණයක් නොවන්නේ ද?

චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය රවටන්නට සමත් වූ ඩෙන්මාක් තරුණයන් දෙදෙනා

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 2, 2021

“චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය රවටන්නට ඩෙන්මාක් තරුණයන් දෙදෙනෙක් සමත් වූණා කියල අපි කියනව,” 25 වියැති තෝමස් රෝඩන් (Thomas Rohden) සහ ඔහුගේ මිත්‍රයා වූ ඇන්ඩර්ස් ස්ටෝගාඩ් (Anders Storgaard) හොංකොං සිටි චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ විරුද්ධ පාක්ෂිකයෙක්ව රටින් පිට කරගන්නට සමත්වීම ගැන පසුගියදා වෝල් ස්ට්‍රීට් | මතය හි එලෙස ඔවුන් කියන ලදැයි පළකරන තිබුණි.

මෙහි “දරුවන් 669 ක් බේරාගත් වීර පුරුෂයා මිය යයි” සිරස්තලයෙන් 2015 දී පළකල සටහන ඔබට මතක ඇති. ඔහු එදා 29 හැවිරිදි ලන්ඩනයේ විසූ තරුණයෙකි. ජර්මන් යැයි සැලකීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් නාට්සීන් විසින් යුදෙව්වන්, අහිගුණ්ඪික ජනතාව මරා දැමූහ, වැඩකඳවුරු වෙත යැවූහ. වර්තමාන චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ද, වීගර්ස් (Uyghurs/Uighurs) නමැති ජන කොට්ඨාශයට සලකන්නේ එයාකාර වූ ලෙසකිනි. වීගර්ස් වාර්ගිකයන්ව වැඩකඳවුරු තුළට දැමීමත්, වීගර්ස් කාන්තාවන්ව බලාත්කාරයෙන් වඳ භාවයට පත් කිරීමටත් විරුද්ධව ගැන කතා කරන අයට ලොකු ප්‍රසිද්ධියක් නැත.

චීනය විසින් හොංකොං වෙත දක්වන දක්වන ප්‍රචණ්ඩත්වයන්ට විරෝධය පෑම ඒ කුඩා භූමියේ වැසියන් දැඩි කැපවීමකින් කරගෙන ගියහ. නිදහස අවංකවම අගයන රටවල් මොනවාදැයි කියා අයෙකුට දැනගන්නට අවශ්‍ය නම් හොංකොං විරෝධතා කටයුතු කරන අයට යම් සැනසිල්ලක් ලැබෙන ප්‍රතිපත්ති ගෙනෙන ලද රටවල් මොනවාදැයි කියා සොයා ගත යුතුයි.

ඩෙන්මාක් හි පිහිටන “චීනය විවේචනය කිරීම සඳහා පිහිටුවන ලද ඩේනිශ් සමාජය” නියැළී ඉන්නේ චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ මානුෂීය අයිතීන් උල්ලංඝණ ගැන සොයා බැලීමටයි. වෙනස් දේශපාලන පක්ෂ දෙකකට අයිති, ඩෙන්මාක් රෝඩ්ස් සහ ස්ටෝගාඩ් මෙම සමාජයේ සාමාජිකයන් වෙති. ඔවුන් ටෙඩ් හුයි (Ted Hui) නැමති ප්‍රජාත්‍රන්තවාදය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නීතීඥ වෘත්තිකයා සමඟ සබඳතා පැවැත්වූහ. තමන්ව සහ තම පවුල ගැන සෝදිසියෙන් සිටින අමුත්තන් දැකගන්නට හුයිට හැකිවිය. කිහිප වතාවක්ම හුයිව අත් අඩංගුවට ද ගැනිණ. ඇප තබා එයින් ගැලවෙන්නට ඔහු සමත් වුවත්, පසුගිය ගිම්හානයේ පනවන නව නීතිය, එනම් ජාතික ආරක්ෂාව යටතේ කිසිදු ආකාරයක විරුද්ධත්වයක් දැක්වීම තහනම් වීම යටතේ ඔහුව අත් අඩංගුවට ගැනේවි යන සැකය මතු වී තිබිණ.

මේ තරුණයන් තිදෙනා චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය රවටන උප්පරවැටිය පටන් ගැනෙන්නේ එහි දී ය. ඩෙන්මාක් හි දී දේශගුණික වෙනස්වීම් සම්බන්ධයෙන් පවත්වන සම්මන්ත්‍රණයකට සහභාගී වීමට කියා හුයි රටින් පිටකරගන්නට ඔවුන් පොටක් පාදා ගනිති. කලින් පරිසර කමිටුවක නියෝජිතයෙක් ලෙසින් හුයි කටයුතු කර තිබීම නිසා ඒ ගැන වැඩි අවධානයක් නිසිබලධාරීන් වෙතින් එල්ල වී නොතිබුණි.

පසුගිය දෙසැම්බර් මාසයේ දී ඩෙන්මාර්ක් හරහා බ්‍රිතාන්‍යයට යන්නට සමත්වෙන ඔහු තමන් දේශපාලන සරණාගත බව සොයන බව දැනුම් දුන්නේ ය. එහි දී ඔහුගේ බැංකු ගිනුම් සහ ක්‍රෙඩිට් කාඩ් පත් සියල්ල තහනම් විය. කොමියුනිස්ට් රටවල් වලින් පලා යන්නට එහි වැසියන්ට අවසර නැත්තේ මන්ද?

රෝඩන් හා ස්ටෝගාඩ් දෙදෙනා හුයි වෙත සාවද්‍ය ආරාධනාවක් ලබා දීම නිසා ඔවුන් හොංකොං අපරාධ නීතිය යටතේ වරදකරුවන් බවට වූහ. ඔවුන් කවදා හෝ හොංකොං වෙත යන්නේ ද ඔවුන්ට නඩු පවරා දඬුවම් කරන්නට හොංකොං රජයට හැකියි.

මෙයින් හොංකොං සහ ඩෙන්මාක් අතර නිල සබඳතා යම් තරමකට අපහසු තත්වයකට වැටී තිබුණත් ඩෙන්මාක් රජය චීනය හා වෙළඳ ගනුදෙණු දිගටම පවත්වන්නට සමත්ව සිටියි. රෝඩන් සහ ස්ටෝගාඩ් ආරම්භ කළ, හොංකොං හි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතීන් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම ඔවුන් තව දුරටත් දිගටම කරගෙන යන බව, ඔවුන්ගේ වෑයම් වලට වසරක් ගෙවී යද්දී ඔවුන් ලොවට දන්වා සිටිති.

“සතුටේ රහස නිදහසයි…නිදහසේ රහස එඩිතරබවයි.” -තුසිඩිඩීස්

මිනිස් සිතක ඇති තවත් අපූර්ව ලක්ෂණයක්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on පෙබරවාරි 22, 2021

අනෙක් මිනිසෙකුගේ මානසික තත්වයක් මනාව හඳුනාගැනීමේ අපූර්ව හැකියාව ඇත්තේ තවත් මිනිසෙකුට පමණි. එකම ප්‍රශ්නය නැවත නැවත අසද්දී එකම උත්තරය දෙන හුරුව බොහෝ දෙනෙකුට තිබුණ ද, එකිනෙකා හා කතාබහේ දී ඕපපාතික වූ අදහස් හුවමාරුවක් පමණක් ඇත්තේ ද මිනිසාට පමණි. භාවිතයට ගන්නා බවක් පෙනෙන්නට නොතිබුනත්, තම විශ්වාසයන් එසේ විශ්වාස කරන්නේ මන්දැයි විචාරය කරත හැකියාවෙන් ද මිනිසා යුතුයි.

මේ සියල්ලේ මිනිසා නිරත වෙන්නේ මිනිස් සිතක ඇති අපූර්ව හැකියාවක් නිසායි. එය හියුගෝ මර්සියෙර් (Hugo Mercier) සහ Dan Sperber විසින් හඳුන්වා දෙන්නේ නියෝජන නියෝජනය (representing representations) කළ හැකියාව හෙවත් පාරනියෝජන (metarepresentations) බිහිකරන හැකියාවක් ලෙසටයි. “වැස්සක් වහීවි යැයි අමර විශ්වාස කරන බව සාමා විශ්වාස කරනවා,” වැනි වාක්‍යයක් වටහා ගැනීම තනිකරම මිනිස් ස්වභාවය සතු වූවකි.

මේ හැකියාව නිසා අමර කඩේ නොයා ගෙදර ඉන්නට තීරණය කළ බව හෝ කඩේ යනවා නම් කුඩයක් අරන් යන බව ද අනුමිතියට හැකියාව ලැබේ. මේ හැකියාව මිනිසාට ලැබෙන්නේ තම සිතුවිලි අතර උපදින ඕනෑම සිතුවිල්ලක් අනුන් වෙත ද ආරෝපණය කරන්නට හැකියාව සහජයෙන්ම පිහිටා තිබීමෙනි.

මෙහි දී අදහස් වෙන්නේ මම හිතන තරම් තර්කානුකූලව හා හැඟීම් වලට වහල් නොවී අනුන් ද හිතන්නේය යැයි සිතීමක් පිළිබඳව නොවේ.

පාවිච්චියට නොගන්නා නමුත් එසේ ද සිතීමට හැකියාව මිනිසාට ඇත. අපේම වූ නියෝජනයන් අනුන්ට ආරෝපණයට හැකියාව අපට ඇතිවා සේ ම, අප ජයගත් දුර්වලතාවයන් වලින් තවමත් අනුන් වහල් වී සිටිය දී, අප තුල ඒවා තවදුරටත් නැති වුව ද, ඒවා අනුමිතියට (inference) අපට හැකියාව ඇත.

ක්‍රෝධය, වෛරය හා ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පීඩා විඳින්නෙකු නොවෙද්දී පවා ඒවායේ ග්‍රහණයේ පසුවෙන අයගේ හැඟීම් හඳුනාගන්නා හැකියාව අපට ඇත.

ඒ අනුව අනුමිතියන් ගොඩනඟා ගෙන එයින් ප්‍රයෝජන ගන්නට හැකියාව ද මිනිසාට ඇත.

මේ අපූර්ව හැකියාව විසින් මිනිසාට සමාජයක වාසයේ දී අනෙකුත් මිනිසුන් හඳුනාගැනීමට ඉඩක් විවෘත කර දී ඇත.

අපේ විශ්වාසයන් බොහොමයක් ගොඩනැඟී ඇත්තේ අනෙකුත් අය හා කරන ලද අදහස් හුවමාරුවෙනි. මිනිසුන් ඔවුන්ගේ විශ්වාස, උවමනාවන්, ආශාවන්, බිය හා ආදරය යනාදිය ගැන අනුන් හා කියති. ‘වැස්සක් වහීවි’ යන්නට වඩා ඔබ්බකට යන ‘අමර විශ්වාස කරනවා වැස්සක් වහීවි’ යන්න වැනි සංකල්පයක් වටහා ගැනීමට තිබෙන හැකියාවෙන් අපට හේතු ගැන අදහසක් ඇතිකරගත හැකියි.

වැස්සක් වහීවි යැයි අමර විශ්වාස කරද්දී ඇයි එයා එහෙම කියන්න හේතුව? එය අපි කඩේ යා නොයුතු යැයි කියන්නට ගෙනා හොඳ තර්කයක් ද? අමර විශ්වාස කරන්න සාමා ද විශ්වාස කරන්නේ නම්, එනම් වැස්සක් වහීවි යන්නට එකඟ වෙන්නේ ද, එවිට සාමා විසින් අමර කඩේ යා නොයුතු බවට ගෙනෙන තර්කය පිළිගන්නට ද එකඟ වෙනු ඇත.

අනුන්ගේ නියෝජන අපේ කරගන්නටත් අපේ නියෝජන අනුන්ගේ කරගන්නටත් පුළුවන් හැකියාව නිසා කදිම විසඳුම් සොයාගන්නට මිනිසාට අවස්ථාවන් පෑදී ඇතත්, එම විසඳුම් සොයා ගත්තේ නියෝජන පමණකින් නොවේ. ඒ සඳහා වාග් කෞශල්‍ය සහ චර්යා ඉඟියන් ද උදව් උපකාරයට ගනියි. එසේම අයෙක් තුල ඇති සියළු නියෝජන සැලකිල්ලට ගැනීමක් අනවශ්‍ය වේ. සමහර විට අමර වැසි දවසක කඩේ යන්නට කැමති අයෙක් විය හැකියි. ඒ නිසා වැස්සක් වහීවි යැයි අමර කියන්න සාමාට ඇහෙද්දී ඇය ‘වැස්සක් වහීවි’ යන්න ගැන ඇති සියළු නියෝජන අමරගේ ප්‍රකාශය තුලින් පමණක් ලබන අනුමිතියන් වලින් බලාපොරොත්තු නොවේ.

අනුමිතියන් (inference) අවශ්‍ය ඇයි?

මනෝවිද්‍යාව පහදන පරිදි කළින් පහදා ගන්නා ලද නියෝජනයන් මත පදනම් වූ නව නියෝජනයන් බිහිකිරීම යනු අනුමිතියයි. කළින් පැවති විශ්වාසයක් තුලින් අළුත් විශ්වාසයක් බිහිවීමේ දී එය සවිඥානිකව කරන ලද්දක් හෝ උවමනාවකින් කරන ලද්දක් ද විය හෝ නොවිය හැකියි.

විචාරය නිසා මිනිස් මනසකට හැදියාවෙන්, සහජ ආශයෙන් හා සංජානනයෙන් ඔබ්බට යා හැකියාව ලැබේ. එහෙත් මේ ගැන සොයා බලද්දී දැනගන්නට ලැබෙන්නේ බොහෝ විටෙක අනුමිතියන් කරා එළඹෙන්නේ ප්‍රතිභානයෙන් උත්පාදනය වූ විශ්වාස (intuitive beliefs) තුලින් මිසෙක ඒ විශ්වාසයන් අල්ලා සිටින්නේ මන්දැයි ගැන වූ හේතු පිළිබඳ අවබෝධයකින් තොරව සිද්ධ වීම නිසා බවයි.

අයෙක් තමන් යම් විශ්වාසයක් අල්ලා ගත්තේ මන්දැයි ප්‍රතිභානයෙන් නොව හේතු ගැන දැනීමකින් සිටින්නේ ද ඒවා කල්පනාවෙන් බිහි වූ විශ්වාස (reflective beliefs) වෙති. මෙසේ විමසිල්ලකින් පසු යම් විශ්වාසයක් පිළිගැනීමට සවිඥානිකව දක්වන හේතුව නම් ඒවා ඉදිරිපත් කරන ලද මූලාශ්‍රය ගැන ඇති පැහැදීම නිසාය. එසේම කළින් පිළිගන්නා ලද්දකට පටහැනි වූවක් විචාරයට ලක් කරද්දී පිළිගැනීමට නොහැකි යැයි ද අවබෝධ වීමෙන් එය ප්‍රතික්ෂේපයට ද ඉඩ තිබේ. මෙවැනි අවබෝධයක දී නිගමනය ගැන පමණක් නොව එම නිගමනය පිළිගැනීමට යුක්ති සහගත වූ තර්කයක් ඇත්දැයි විමසා බැලීමක් සිද්ධ වේ.

බොහෝ අයට තමන් තුල පවතින ප්‍රතිභාන අනුමිතියන් වලට තාර්කික වූ යුක්තිසහගත හේතුවක් ඇත්දැයි සොයා බලන හැදියාවක් නැත. එහෙත් තම විශ්වාසයන් එසේ අල්ලා ගෙන සිටින්නේ මන්දැයි විචාර බැලීමට නම් ඒ විශ්වාසය තමන් පිළිගෙන සිටින යුක්ති සහගත පදනම කුමක් දැයි කියා ද විමසා බැලිය යුතුයි.

ඔබ පෙනී සිටින විශ්වාසයන් එසේ විශ්වාස කරන්නෙ මන්දැයි කියා විචාරය කර බලන්න, තමන් ගැනම අපූරු දේවල් දැනගන්නට ඔබට හැකිවෙයි.