අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

ඇට්ලෑන්ටිස්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 20, 2018

නෑසෝ,බහාමාස් හි පිහිටන ඇට්ලෑන්ටිස් වෙත අපි ගියේ එහි ඉදිරිපත් කරන ජල ක්‍රීඩා සඳහා නොවේ. එහි ඇති කැසිනෝ වල සෙල්ලම් කරන්නටත් නොවේ. අපට උවමනා වූයේ මිනිසා විසින් තැනූ ඒ අපූරු පරිසරයේ ඇතුලත සහ පිටත සිරි නරඹන්නටත් මෙන්ම විවිධ මුහුදු ජීවීන් දැකබලා ගන්නටයි.

ඉතින් ඒ නිසා ඩොලර් 74 ක ටිකට් එකට මොන දේවල් ලැබෙනවාදැයි යන්න ගැන අපි කතාබහ කළේ ඒ දූපතට යන බෝට්ටුවේ දී ය. බෝට්ටුවේ හැම විටම ස්වාධීන මඟපෙන්වන්නෙක් ද දාගෙන යන බවක් පෙනුණි. එන්ජින් සද්දයට වඩා හයියෙන් කෑ ගහන ඔහු සමහර කරුණු අතින් දා කියන බව ගූගල් සර්ච් පහසු යුගයක අපට හොයාගන්නට හැකියාව ලැබිණ. ඒත් ඉතින් ඔහුගේ ව්‍යවසායක වෑයමට සලකන්නට අපි දායක වූයෙමු.

ටිකට් විකුණපු කාන්තාව අප නැවතී සිටි මාර්ලෙ රිසෝට් එකේ කළින් සේවය කරන ලද්දියකි. අප නවාතැන් ගෙන සිටින්නේ එහි යැයි දැනගත් ඇය ඇට්ලෑන්ටිස් හි වැඩ කරන්නට පටන් ගත් පසුව මාර්ලෙ රිසෝට් වෙතින් පැමිණි මුල්ම සංචාරකයන් අප යැයි කීවාය. සමහර විට ඇයට සිය ගමේ කට්ටියක් ආවා මෙන් දැනුනා විය හැකියි. කෲස් නැව් වලින් එන සහ නෑසෝ සුපිරි හෝටල් කිහිපයක නවාතැන් ගත්තවුන්ට ලැබෙන ඩිස්කවුන්ට් ඇය අපිට දුන් නිසා ටිකට් පතක් ඩොලර් 40 කට ගන්නට ඉල්ලමක් අපිට පෑදුණි.

මුහුදු ජීවීන් රැගත් විශාල තටාක 3 ක් ඇත. ඒ හැරෙන්නට උන් දිහා වතුරට බැස බලන්නට හැකි පහසුකම් ද අමතර ගාස්තුවක් ගෙවා ලබාගත හැකියි.

ලොකු කුඩා මාළු වර්ග, දැවැන්ත පොකිරිස්සන්, ඉදිබුවන් මෙන්ම ස්ටින්ග් රේ සමූහයක් සිටියහ. ඩොල්ෆින් සමඟ වතුරට බැස සෙල්ලම් කළ හැකිය.

ජල ක්‍රීඩා පහසුකම් අතර, විනිවිද පෙනෙන ටියුබ් එකක පාවෙන ආසනවල රැඳී එයින් පිටත මාළු නරඹමින් යා හැකියි. ඒ යන අය දිහා බලාගෙන සිටීමත් විනෝදජනක විය.

පරිසරය ඉතා දැකුම්කළු ලෙසින් නිර්මාණය කර තිබේ. ස්වභාව දහමෙන් සපයන සුන්දරත්වයට ඉඩ තබමින් මිනිසා තැනූ දේවල් එකතුකරන්නට සමත් වූවා යන්න මගේ මතයයි.

කැසිනෝව මැදින් ගමන් කරන්නට හදා තිබීම නම් ව්‍යවසායක ප්‍රයෝගයකි. සමහර අය එතැනින් එහාට ගියේ නැතිවා විය හැකියි. එසේම කැසිනෝව ඇතුලේ ඡායාරූප ගන්නට එපා යැයි කිව්වත් එහි සිට සෙල්ෆි ගැසූ සූදු කෙළියේ නොයෙදුන අය බොහෝ සිටියහ.

කන්නට බොන්නට ඇති තැන් හරහා ද ඇතුල් වෙන පිටවෙන ලෙසින් ගමන් මාර්ග හදා තිබිණ. වෙරළක් ද සමඟ හැදූ පිහිනුම් තටාකයක් අසල අව්ව තපින්නට පුටු සිය ගණනින් වූහ. ඒ අසල ඇති ස්ටාර්බක්ස් කුටිය හොඳ ආදායමක් උපයන බව පෙනේ.

මුහුදු වෙරළෙ ජෙට්ස්කි හා වෙනත් මුහුදු ක්‍රීඩා සඳහා පහසුකම් සහ ආම්පන්න කුලියට ගත හැකියි. නැත්නම් සුදු වැල්ලෙ අව්ව තපින්නට හැකියි. එතැන කුටි කිහිපයක සංචාරක අරුමෝසම් බඩු අලෙවියට හඬ නඟමින් එන්න බලන්න යැයි කියන බහාමියන් වෙළෙන්ඳන් සිටිති. බඩු නොගෙන ගියත් ආශීර්වාද කිරීම ඔවුන්ගේ සිරිතයි.

ඇට්ලෑන්ටිස් ඇතුලත නවාතැන් පහසුකම් බොහොමයකි. එහි සති අන්තයක් ගෙවන්නෙකුට කම්මැලිකමක් නොදැනී ඉන්නට හැකි ලෙසින් සියල්ල නිර්මාණය කර තිබේ.

ඇවිදින්නට අපහසු අයට රෝද පුටු පහසුකම් ඇත. ඇවිද බලන්නට බොහෝ දෑ ඇති බැවින් පහසු පාවහන් පැළඳ, සිතියම බලා යා යුතු ස්ථාන හොයාගෙන සිරි නැරඹීමෙන් කාලයත් ඉතිරි කරගෙන වෙහෙසත් අඩුකර ගත හැකියි.

Advertisements

රාජකීය බහාමියන් පොට්කේක් දැක්කෙමි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 19, 2018

මේ ‘බල්ලට ගිය’ චීන අවුරුද්දේ නොදැන සිටි බලු වර්ගයක් ගැන දැනගන්න ලැබුණ. කඩියා සහ ටොමියා ගැන අපි අහල තියනව. ආචාර්ය දොන් පීටර් පියතුමා ලිව්ව ටොරී නමැති අමල්ගෙ බල්ලා ගැනත් අපි කියවල තියනව. ඒත් ආහාරයක නමින් හැඳින්වෙන බලු වර්ගයක් ලෝකෙ ඉන්නව කියල අහල තියනවද? මේ ‘බූල් බල්ලො’ නෙමෙයි, දඩාවතේ හැදෙන අය.

පොට්කේක් නමෙන් හැඳින්වෙන්නෙ බහාමාස් දූපත් සහ ඒ ළඟ පිහිටන ටර්ක්ස් ඇන්ඩ් කේකෝ දූපත්වල වාසය කරන දඩාවතේ හැදෙන සුනඛයන්වයි. උන්ට ඒ නම වැටිල තියෙන්නෙ බාහාමා වැසියන් බත් සහ පීස් උයල ඉතිරි වෙන දංකුඩ (පොට්කේක්) මේ දඩාවතේ හැදෙන බල්ලන්ට කන්න දාපු නිසාලු.

බත් සහ පීස් දාල උයපු පිඟානක් සයිඩ් ඩිෂ් හැටියට ආහාර ඇනවුම් කරද්දි ගන්න පුළුවන්.

රෝයල් බහාමාස් පොට්කේක් නම සුනඛවර්ගීකරණයෙ 9 වැනි කාණ්ඩය යටතෙ ඒ වර්ගයේ සුනඛයන් හඳුන්වන නිල නම හැටියට බහාමාස් දූපත තුල භාවිතා වෙනව. දඩාවතේ හැදෙන හැම බල්ලෙකුගෙම පෙනුම එක වගෙයි. ඒ කියන්නෙ මේ රාජකීය බහාමියන් පොට්කේක් බල්ලන්ගෙ පෙනුමත් ලංකාවේ පාරවල් අයිනෙ ඉන්න බල්ලන් වගේමයි, වැඩි වෙනසක් නැහැ. බලු පරිනාමයට ඉඩ දුන්නම එහෙම වෙන්නැති.

ඇමෙරිකාවේ බල්ලො හිඟයක් තියනව. අත්හැරලා දාන බල්ලන්ව හදාගන්න පවුල් හොයල දෙන මධ්‍යස්ථාන බොහොමයක දැන් උන්ව දෙන්න අය නැතිකමෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්කරන සංඛ්‍යාව ගොඩක් අඩුවෙලා ගිහින්. අවුරුද්දකට මිලියන 8 ක් පමණ බල්ලන් ඇමෙරිකාවට අවශ්‍යයයි හදාගන්න හොයන අයට. ඉතින්, සුභ සාධන සංගමයක් කොලරාඩෝ ප්‍රාන්තයේ ඩෙන්වර් නගරයේ වැසියන්ට හදාගන්න යවන්න මේ පොට්කේක් දාහක් ප්ලේන් එකකින් ප්‍රවාහනයට සූදානම් කරල. ප්ලේන් එක පිටත්වෙන්න කළින් එතැනට එන්න සමත් වුන 1001 වැනියාට ද ගමනට එකතු වෙන්න වාසනාව පෑදිල.

නෑසෝ හි මේ බල්ලො 5000-8000 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් ඉන්නව කිව්වට මම දැනට දැක්කෙ 3 දෙනෙක් විතරයි. ලංකාවෙ වගෙ පාරවල් අයිනෙ වැතිරිලා හිටියෙ නෑ. මුහුදු වෙරළෙ හිටියෙත් නෑ. පාක් එකක් ළඟ තමයි ඉන්නව දැක්කෙ මම බස් එකේ යද්දී. පිංතූරයක් ගන්න හැකිවුණොත් එකතු කරන්නම්. හිතෙන් ඔය ලංකාවෙ පාර අයිනක ඉන්න බල්ලෙක් මවාගන්න දැනට.

බොබ් මාලේ නිවාඩුවට ගිය නිවසේ සිට ලියමි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 18, 2018

බොබ් මාලේ සිය පවුලේ අය සමඟ නිවාඩු ගත් නිකේතනයට ඇතුල් වෙන ගේට්ටුවේ, නැඟ එන හිරු පසුබිම් කරගෙන, කිරුළු පැළඳගත් සිංහයෙක් සහ සිංහ ධෙනුවක් ඔබ එනතුරු බලා සිටියි. මේ මාලේ රිසෝට් ඇන්ඩ් ස්පා නිවාඩු නිකේතනය ඇත්තේ බහාමාස් දූපත්හි නිව් ප්‍රොවිඩන්ස් දූපතේ කේබල් බීච් නම් මුහුදුවෙරළේය. වර්තමාන අයිතිකරුවන් රීටා මාලේ වෙතින් නිවහන මිල දී ගෙන ඇත.

බහාමාස් වෙත නිවාඩු ගන්නට ගිය බොබ් මාලේ සහ ඔහුගේ විශාල පවුල එහි නිතර පාහේ නිවාඩුවට යා හැකි නිවහනක් තැනූහ. ඒ කාමර 16 ක් සහිත නිවහන සහ ඊට යාබදව පැවති ආණ්ඩුකාරයාගේ නිවහනද ඈඳා මෙතන අද සංචාරකයන්ට විවෘත වූ කුඩා හෝටලයකි.

පහළ මාලයේ පුංචි කාමරයක, බොබ් මාලේ සිහිවටන සහ පවුලේ දුලබ ඡායාරූප රාශියකි. ඔහුගේ ගිටාර් දෙකක් ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. එහි හිඳගෙන බෆලෝ සෝල්ජර් සිංදුව ඇතුළුව තවත් සංගීත විඩියෝ කිහිපයක් රසවින්ඳෙමි. එහි දී ඡායාරූප ගන්නට එපා යැයි සඳහනක් ඇත.

මුහුදු වෙරළ පෙනෙන ලෙස ඉදිකර ඇති කෑම කාමරයේ දැවැන්ත කෑම මේසය සහ එහි ඇති සිංහ කැටයම් රැගත් ලී පුටු ජැමෙයිකාවෙන් පැමිණි වඩුවැඩ ශිල්පීන් නිමකරන ලදැයි අහන්නට ලැබුණි.

මට නිදාගන්නට ලැබුනේ මුහුදු වෙරළට මුහුණ ලා ඇති, ඉහළ මාලයේ රාජකීය රීටා කාමරයේය. කාමර අංක වෙනුවට මාලේ පවුලේ අයගේ නම් වලින් දැක්වේ. රීටාගේ ඇඳට නඟින්නට බංකුවක් තිබුණා නම් පහසුයි. හොඳ වෙලාවට රෑ බහින්න ගිහින් පය ගහන්න බිම හොයාගන්න බැරුව වැටුනෙ නැත්තෙ!

ඉතින් දවස් කිහිපයකට මෙහි ඇවිත් ඉන්න මට බොබ් මාලේ ගැන සටහනක් එකතු නොකර යන්නට පුළුවන් ද?!

නෙස්ටා රොබට් මාලේ යන්න ඔහුට උපත්තියේ ලැබුණ නම වූවද, නෙස්ටා යන්න ජැමෙයිකන් හුරුවට ඇල්ලුවේ නැති නිසා ඔහුව ලෙස්ට යැයි හැඳින්විණ. ඔහුගේ පියා එංගලන්තයේ උපන් සුදු ජාතිකයෙකි. පළමු ලෝක යුද්ධයේ හමුදා කැප්ටන්වරයෙක් ලෙසින් ද, පසුව නයිජීරියාවේ පොලිස් නිලධාරියෙක් ලෙසින් ද සේවය කළ නෝර්වල් මාලේ ජැමෙයිකාවේ වතුයායක ඕවර්සියර් කෙනෙක් හැටියට සේවය කළේය.

1945 දී ජැමෙයිකාවේ උපදින බොබ් මාලේ කඳුකර පෙදෙසක පිහිටි කුඩා ගම්මානයක සිය ළමා කාලය ගෙවන ලද්දෙකි. අප්‍රිකානු සම්භවයෙන් දායාද වූ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර බොහොමයක් ඒ ජැමෙයිකන් දුරබැහැර ගමේ පදිංචි අය විසින් පවත්වාගෙන යන ලදි. ඉතිහාසය බෙදාගන්නට කතන්දර කලාව යොදා ගැනීම නිසා නිල වශයෙන් ලැබුණු ඉතිහාස පොත් වලට වඩා දැනුමක් ඔවුන් සතු වූවා යැයි කියැවේ. ජනප්‍රවාද, උපමා කතා සහ ගම්බද ජීවිතය හා ඈදී පැවති අනේක විධ චාරිත්‍ර ද බොබ් මාලේ ගේ දුප්පත් ළමා කාලය පෝෂණය කරන ලදි.

බොබ් මාලේට වයස 6 ක් වෙද්දී, පුතාට හොඳ අධ්‍යාපනයක් දීම සඳහා යැයි මව රැවටූ පියා ඔහුව නගරයේ වයසක ජෝඩුවකගේ නිවසක රඳවන ලදි. ගමෙන් ගිය අයෙක් වෙතින් ඔහු පාසැල් යන්නේ නැතැයි මවට ආරංචි වීම නිසා පුතාව ගෙදර ගෙන්නා ගන්නට මව සමත්විය.

බොබ් මාලේගේ හොඳම යාළුවා වූයේ ඔහු සමඟ වේලර්ස් (Wailers) නමින් සංගීත කණ්ඩායම පටන්ගත් නෙවිල් ‘බනි’ ලිවින්ග්ස්ටන් ය. පසු කාලයේ දී නෙවිල්ගේ පියා සමඟ සම්බන්ධයක් පටන් ගන්න බොබ්ගේ මව, යහළුවන් දෙදෙනාව ඥාතීන් කරවන්නට පර්ල් නමින් සහෝදරියක් තුලින් සමත් වූවාය!

වයස 15 දී පාසැල් අධ්‍යාපනය අත්හරින බොබ් මාලේ ආධුනික වැල්ඩර් කෙනෙක් හැටියට රස්සාවක් අරඹයි. ඒත් රස්සාවේ දී ඇසක් තුවාල වීමෙන් ඔහු එය අත්හැර දමා මුළුමනින්ම සංගීතයට පිවිසේ.

බොබ් මාලේගේ පළමු දරුවා ඉමානි කැරල් නම් 1963 දී උපදින දියණියයි. එවිට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 18 කි. ඉමානිගේ මව ෂෙරිල් මුරේ නම් විය. 1966 දී බොබ් මාලේ ඇල්වරීටා ‘රීටා’ ඇන්ඩර්සන් නම් කාන්තාවක් හා විවාහ වූවත් විවාහය තම හොඳම යාළුවාගෙන් පවා වසන් කරගෙන සිටියේය. බොබ් සහ රීටා වෙතින් දරුවන් 3 දෙනෙක් ද, රීටාගේ කළින් දරුවෙක් සහ රීටා අනියම් සබඳතාවයකින් වැදූ දරුවෙක් ද සමඟින් වෙනත් කාන්තාවන් හය දෙනෙකු වෙතින් ලැබූ දරුවන් ද බොබ් මාලේ පවුලේ අය වෙති. බොබ් මාලේ මිය ගිය පසු යිවෙට් ක්‍රික්ටන්ට උපදින මකේඩා ද බොබ් මාලේ ගේ දරුවෙකි.

විවාහ වී දින දෙකකට පසුව ඩෙලවෙයාර් ප්‍රාන්තයේ විල්මින්ටන් නගරය බලා යන බොබ් මාලේ එහි ක්‍රයිස්ලර් කර්මාන්තශාලාවේ කරුඔසවන යන්ත්‍රයක් මෙහෙයවන රස්සාවක නියැළෙයි. මාස කිහිපයක දී ඇමෙරිකන් ඩොලර් 700 ක් උපයාගන්නා ඔහු ආපසු ජැමෙයිකාවට පැමිණ තමන්ගේම රෙකෝඩ් නිෂ්පාදන ව්‍යාපාරය පටන් ගනියි.

ඔහුගේ මරණය කැඳවන දකුණ කකුලේ මහපටැඟිල්ලේ පළහිලව්ව ගැටවර වියේ දී සංගීත වාදනයේ යෙදෙමින් සිටිය දී තැල්මකින් කළු වී පටන් ගත්තකි. පසුව දකුණු කකුල නැවතත් උදැල්ලකට හසුවී තුවාල විය. එපමණක් නොව පසුකාලයක දී ෆුට්බෝල් සෙල්ලම් කරද්දී ඒ මහපටැඟිල්ලම යළිත් වෙන ක්‍රීඩකයෙකුගේ සපත්තුවේ ස්පයික් වලට හසුවී තුවාල විය.

සංගීත සංදර්ශන වලින් පසුව එයින් ලේ ගැලීම නිසා තුවාලය සුව නොවී වසර දෙකක් පුරා ඇදී ගිහින් ඔහුට පිළිකා රෝගය හැදී ඇතැයි දැනගන්නට ලැබිණ. මහපටැඟිල්ල ඉවත් කරන්නට වෛද්‍යවරුන් නිර්දේශ කළ ද ඔහු ඒ වෙන විට රස්ටා ආගමට බරවී සිටි බැවින් ඔහු එය නොකළේය.

1920 හා 30 ගණන්වල පටන් ගත්, ජැමෙයිකාවේ බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වූ රස්ටාෆාරියන්වාදය කළු හමැති අයගේ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් ලෙසින් මුලින් පටන් ගත්තකි. නිව්යෝර්ක් විසූ මාකස් ගාර්වෙ නැමැත්තා එය ප්‍රචලිත කරන්නට දායක වූයේ කළු හමැති වූවෙක් අප්‍රිකාවේ රජවෙමින් කළු හමැති අයව මෝක්ෂය වෙත ගෙන යනවා යැයි පැවසීමෙනි.

1930 දී රාස් ටෆාරි මැකොනෙන් ඉතියෝපියාවේ එම්ප්‍රදෝරුවා ලෙසට කිරුළු පැළඳීය. ත්‍රිත්වයේ බලය යන අර්ථයෙන් යුතු හයිලි සෙලාසී නම තමන්ට යොදාගත් ඔහුගේ අනුගාමිකයන් බවට පත්වෙන්නේ මේ කළු රජෙක් එනතුරු මඟ බලාගෙන සිටි, රජුගේ නමෙන් සිය නම හදාගත් රස්ටා ජනකොට්ඨාශයයි. සෙලාසී ඒත් කිසිවිටෙක රස්ටාෆාරියන් වූයේ නැත.

70 ගණන්වල දී චේගුවේරා සහ බ්ලැක් පැන්තර් කල්ලියේ රසිකයෙක් වූ ජැමෙයිකාවේ බොබ් මාලේ රස්ටාෆාරියන්වාදය ලොව පුරා ප්‍රචලිත කරන්නට සහාය දුන්නේය. ඔහුගේ ‘ඩ්‍රෙඩ්ලොක්ස්’ නම් පළු කැරලි කොණ්ඩය ද කළු හමැති අයගේ ‘වර්ගවාදී ස්වාත්ම්‍යය’ කියාපෑම සඳහාත්, හිඟන පෙනුම නිසා එල්ලවන අවඥාවට එරෙහිවත් ගන්නා ලද රස්ටා වෑයමයි. එසේම, රස්ටා ඇදහිලි අනුව මහපටැඟිල්ල සැත්කමකින් ඉවත් කරන්නට බොබ් මාලේ අකමැති විය. 1981 දී වයස 36 දී ඔහු පිළිකා රෝගයෙන් මිය යද්දී ඔහුගේ අවසන් වචන හැටියට සැලකෙන්නේ “මුදල් වලට ජීවිතය මිල දී ගන්න බැහැ” යන්නයි. ඒත් මුදල් තිබූ නිසා ඔහුට මහපටැඟිල්ල ඉවත් කරන සැත්කම කරනවාද නැද්ද යන්න තෝරාගැනීමට හැකියාව තිබුණ බව අපි අමතක නොකළ යුතුයි.

නෑසෝ, බහාමාස්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 17, 2018

ඇමෙරිකාවේ මයාමි නගරයත්, ඊට කිලෝමීටර් 367 ක් දකුණතින් පිහිටන කියුබාවේ හවානා නගරයත් මැද්දේ, කැරිබීයන් මුහුදේ නැගෙනහිර පැත්තට වන්නට පිහිටා ඇත්තේ බහාමාස් නම් දූපත් වෙති. 700 කට වඩා දූපත් සංඛ්‍යාවක් ඊට අයත් යැයි කියද්දී ඒවා සියල්ලම පාහේ පුංචි දූපත් බව කිව යුතුමයි.

ඒ දුපත් මැද ඇති ඇබිත්තන්ම වූ නිව් ප්‍රොවිඩන්ස් හි නෑසෝ නගරයට මම පැමිණියෙමි.

බ්‍රිතාන්‍යයේ යටත්විජිතයක් හැටියට 1718 සිට පැවති බහාමාස් දූපත් පොදුරාජ්‍යමණ්ඩලීය බහාමාස් නමෙන් ස්වාධීනත්වයක් අත්කරගන්නේ 1973 දී ය. ඔවුන් බ්‍රිතාන්‍යයේ දේශයකි. රටේ ප්‍රධානියා දෙවැනි එලිසබෙත් රැජිනයි. සංචාරක සහ මුල්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ වැඩිමනක් ආදායම් උපයන බහාමාස් යනු ඇමෙරිකන් මහාද්වීපයන්හි ඇමෙරිකාව සහ කැනඩාව හැරුණු විට ඊ ළඟට ඇති ඉහළම ධනවත් රට යැයි සැලකේ.

බ්‍රිතාන්‍යයෙන් අයින්වෙන්නට ඇමෙරිකාව අරගල පටන් ගනිද්දී, බ්‍රිතාන්‍යය රජ ක්‍රමයට පාක්ෂික වූ අය බොහොමයක්, ඔවුන්ගේ වහලුන්ද රැගෙන බහාමාස් දූපත්හි පදිංචියට ගියහ. සුදු අයිතිකරුවන්ට වැඩියෙන් ඔවුන්ගේ කළු වහලුන් සිටි නිසා එහි මුල් ජනගහණයේ වැඩියෙන් වූයේ අප්‍රිකානු සම්භවයෙන් යුතු අයයි. 1834 දී වහල් වෙළඳාම අවලංගු කිරීමත් සමඟ එය නිදහස් වූ වහලුන්ගේ ක්ෂේම භූමියක් බවට පත්විය. නෑසෝ එහි අගනගරයයි.

රිය ධාවනය වම් පැත්තෙන් වුවත්, මග දෙපස ඇති කඩවල් නම් දුර බැහැර ඇමෙරිකන් නගරයක ස්වභාවයකින් යුතුයි. දූපත තුල වට රවුම් බොහොමයකි.

බහාමියන් මුදල් ඇමෙරිකන් මුදල හා සමානයි. ඉතිරි ලැබෙද්දී ඇමෙරිකන් ඩොලර් සහ කාසි එක්ක බහාමියන් ඩොලර් හා කාසි ලැබේ. ටැක්සියකින් නගරයට යන දුරට ඩොලර් 25 ක් ද, ගුවන් තොටුපොල සිට හෝටලයට ආ දුරටත් ඩොලර් 25 ක් වූ නිසා හැම තැනම යන්න ඒ ගාන වෙනු ඇතැයි අනුමාන කරමි. හවස 7 ට සේවාව නවතින, පැය බාගෙන් බාගෙට දිව්ව, ඕනම තැනක දී නතර කරන ප්‍රයිවට් වෑන් නම් අර දුරටම අය කළේ ඩොලර් 1.25 කි.

බොහෝ සේවකයන් කළු හමැති බහාමියන් වෙති. ඔවුන්ගේ ඉංග්‍රීසි උච්චාරණය ජැමෙයිකන් විලාසයෙන් නිසා අපිට වරක් දෙවරක් කිව්වේ කුමක්දැයි කියා නැවත අහන්නට සිද්ධ වුණි.

මුහුදු කොල්ලකරුවන් සිටි ඉතිහාසය අදත් ඔවුන් සංචාරකයන්ට විකිණීමට යොදා ගනිති. දැනුදු මුහුදු කොල්ලකරුවන් සිටින බවත්, කාන්තාවන්ට සහ දරුවන්‍ට පවා එල්ලවන අපරාධ බහුල යැයි විශේෂ දැන්වීමක් ද ඇමෙරිකන් වැසියන්ට පැවතිය ද, අපට මෙතෙක් හමුවූ වැසියන් සියළු දෙනාම ඉතා විනීත සහ සුහද අය වූහ. ටයි පටි හැඳගත් සේවකයන් සිටින ග්‍රොසරියකට සහ මත්පැන් අලෙවි හලකටත්, සංචාරකයන්ම සඳහා වූ කඩ කිහිපයකටත්, අවන්හලකටත් අපි හවස් වරුවේ දී ගොඩ වැදුනෙමු.

දැවැන්ත ඩිස්නි කෲස් නැවක් පිටත්වී ගියත් එතරම්ම දැවැන්ත වූ තවත් සංචාරක නැවක් වරායේ නැංගුරම් ලා සිටියි. සවස හය හත වෙද්දී සංචාරකයන් නැව්වලටත් සහ සූදු කෙළින්නට කැසිනෝ වලටත් ගියා වෙන්නට ඇති හිටිහැටියේ නගරය හිස්විය.

මෙය තවමත් සංචාරකයන් බහුලව ඇදෙන ගිම්හානය නොවේ.

ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් යනු නිදහස නිසා සමෘද්ධිමත් වූ සැබෑ ලිබටේරියන් රාජ්‍යයකි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 13, 2018

යුරෝපයේ පිහිටන පුංචි රාජ්‍යයක් වූ මේ අපූරු රට ගැන නොදන්නා අය බොහොමයක් ඇතැයි දැකීම නිසා මේ සටහන ලියන්නට සිතුවෙමි. රටේ නම උච්චාරණය කරන ආකාරය මෙතැනින් ඇසිය හැකියි.

අපි එහි ගියේ 2008 වසරේ දී ය. ස්විට්සර්ලන්තයේ සිට පැමිණි දුම්රියෙන් රාත්‍රියේ දී නගරයට අපි පිවිසුනෙමි. ඊ ළඟ දිනයේ මුලින්ම අප කළේ Vaduz නම් එහි අගනගරයේ වූ පාස්පෝට් කාර්යාලයට ගොස් මුදල් ගෙවා සීල් එකක් පාස්පෝට් එකට එකතු කරගැනීමයි. යුරෝපය හරහා එද්දී රටට ඇතුල්වන්නට එය අවශ්‍ය නොවූවත් එහි පැමිණි බව කියන සීල් එකක් පාස්පෝට් එකට එකතු කරන සේවය ඔවුන් මුදලකට සපයති.

නගරයේ සිට පොඩි කඳු මුදුනකට අඩි පාරක් දිගේ ඉහළට නැඟ ගොස් පසු කන්ද මුදුනේ පිහිටන රජ මාලිගය අසලටම පිවිසිය හැකියි. එදින රජ කුමරා මාලිගයේ සිටියේය. ඒත් හමුදා භටයන් හෝ මුරකරුවන් වැනි කිසිවෙක් එහි සිටින බවක් අපිට පිටතින් පෙනුනේ නැත.

රට පාලකයා රජ කුමරාගේ සම්පූර්ණ නම Johannes Adam Ferdinand Alois Joesf Maria Marko d’Aviano Pius von und zu Liechtenstein. ලීෂ්ට්න්ස්ටයින්හි රජකුමරා යන නාමයත්, එසේම Duke of Troppau and Jägerndorf යන්නත් Count of Rietberg යන්නත් ඔහුට ඇති පදවි නාම වෙති.

අප කන්ද බැස ආපසු නගරයට ආවේ මනා ලෙසින් ගෙවතු සහ නිවහන් නඩත්තු කරන බව පෙනෙන වාසස්ථාන පිහිටි පාරකින්. අගනගරයක් වුවත් එහි කිසිත් කළබලකාරී බවක් නොවීය. උදේ කෑම හෝටලයෙන් ද, දවල් කෑම අවන්හලකින් ද ගත් අප පාර අයිනේ වූ බේකරියකින් අමුතු පන්නයේ පැණිරස කැවිලි එකතු කරගෙන සවස් කාලයේ තවත් දුම්රියකින් ඔස්ට්‍රියාව බලා පිටත්ව ගියෙමු.

මෙහි ඉතිරිය ලියන්නේ මේ ඉංග්‍රීසි ලිපිය ඇසුරෙනි. ආර්ථික සහ දාර්ශනික සංවාදයක් වෙනුවට මෙහි මම වැඩියෙන් ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් ගැන ලියමි.

2001 දී එරට මුළු ජනගහණය 33,525 ක් විය. එය ඉතා කුඩා දේශ සීමාවකින් යුතු රටකි.

වෙනත් යුරෝපීය රටවල මෙන් නොව, ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් හි රජ කුමරා යනු පුළුල් බලය සතු අයෙකි. ඔහු රජයේ එදිනෙදා කටයුතු වලට සහභාගී වෙන්නෙකි. එපමණක් නොව 2003 වසරේ දී ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් වැසියන් ඔටුන්නේ බලතල තවත් වැඩි කරන්නට චන්දය දුන්හ.

ඔස්ට්‍රියන් අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයෙක් සහ දේශපාලන දාර්ශනිකයෙක් වන හාන්ස්-හර්මන් හොපා විසින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය -අසාර්ථක වූ දෙවියන්: රාජාණ්ඩුව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සහ ස්වභාවික ක්‍රමයේ ආර්ථිකය සහ දේශපාලනය නමින් ලියූ පොතකින් රාජාණ්ඩුව සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ගැන න්‍යායක් ඉදිරිපත් කරන ලදි.

රාජාණ්ඩුවකින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට යෑම නිසා ප්‍රගතියක් වෙනුවට පරිහානයක් සිදුවෙනවා යැයි ප්‍රස්තුතයක් ඔහු එහි ඉදිරිපත් කරයි. මෙය ඔහු කොටස් දෙකකින් පැහැදිලි කරයි. මුලින්ම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලකයන්ට මෙන් නොව රජවරුන්ට ඇත්තේ කෙටි කාල වරණයකි (low time preference) යැයි ඔහු කියයි. ඒ නිසා, රටේ දීර්ඝ-කාලීන ප්‍රාග්ධන අගයට හානි වෙතැයි බියෙන් රජවරුන් හැකි තරමින් යුද්ධ සහ ඉහළ බදු වළින් වැළකී සිටිති. දෙවැනුව, රාජාණ්ඩුවක දී පාලකයා සහ පාලිතයා අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇතැයි ඔහු පෙන්වයි. මේ “පංති සවිඥානය” නිසා මහජනතාව ආණ්ඩුව වැඩියෙන් වියදම් කරද්දී ඊට විරෝධය දක්වයි.

හොපා දක්වන අන්දමේ ආරම්භයක් ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් දේශයට ලැබී ඇත. සාමකාමී දේශපාලන මිල දී ගැනීමකින් දේශ දෙකක් එකතු කර ඒ රාජ්‍යය ආරම්භ විය. ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් රජ පවුලේ Johann Adam Andreas von Leichtenstein විසින් Lordship of Schellenberg මිල දී ගැනීමත් සමඟ 1699 දී මේ වර්තමාන රට හැදෙන දේශ මිල දී ගැනීමේ යෙදිණ. Vaduz නරගය අලෙවියට ඉදිරිපත්වෙද්දී එය මුලින්ම මිල දී ගන්නට අවස්ථාව පෑදෙන්නා හැටියටත් ඔහු හැකියාව පාදාගෙන තිබිණ.

හමුදාවක් නඩත්තු කිරීම වැය අධික යැයි සැලකීම නිසා ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් රජ කුමරා එතෙක් එම පළාත්වල පැවති හමුදාව අහෝසි කර දමන ලදි. ඔස්ට්‍රියන්-පෲසියන් යුද්ධයේ දී ඔවුන් අසල්වැසි රට වූ ඔස්ට්‍රියාවට සහාය දැක්වූහ. ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් වැසියන් 80 දෙනෙකුගෙන් යුතු යුද හමුදාවක් සමඟ දෙවැනි යෝහාන් කුමරා යුද්ධයට ගියේය. එම හමුදාව සම්පූර්ණයෙන් නඩත්තු කරන ලද්දේ ඔහුගේම මුදල් වලිනි. යුද්ධය අවසන් වූ පසු ඒ වැය අනවශ්‍ය වියදමක් යැයි කියා හමුදාව 1868 දී විසුරුවා හරින ලදි.

ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් ඉතිහාසය තුල මුල පටන්ම ව්‍යාපාර සහ පෞද්ගලික බදු අඩු මට්ටමකින් පවත්වා ගැනීමට දැඩි අවධානයක් යොමු වී තිබිණ. ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් ආණ්ඩුව විසින් පවත්වාගෙන යන සර්ව සුබ සාධන පිළිවෙත් රැසක් තිබුණ ද, 2001 වසරේ දී ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් රජය එහි අයවැයෙන් සුබසාධන සඳහා වැය කර ඇත්තේ 20% ක් පමණක් යැයි සඳහන්. ආණ්ඩුව මත දිගින් දිගට යැපෙන හැදියාවක් වර්ධනයට වඩා සුබ සාධන ලබන අයට වහාම නැවත රැකියා සොයා ගැනීමට දිරිගැන්වීමක් එහි සිදුවේ.

ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් රටේ බදු ගෙවීම පැහැර හැරීම සිවිල් වරදක් වුවත් අපරාධයක් හැටියට සැලකෙන්නේ නැත. කුඩා වූ කාර්යක්ෂම ආණ්ඩුවක් කැමති ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් වැසියන් ද, කෙටි කාල වරණයකට කැමති බව පෙන්වන අයයි. එසේම ඔවුන් බදු ගැන ඉතා සැකයෙන් බලන ජනතාවකි.

රටක් හැටියට ඔවුන් ණය නොවෙති. එසේම අධික ලෙසින් වැය කිරීමක් ද නැත. අයවැය පරතරයක් වසර ගණනාවක් තුල හටගෙන නැත.

ව්‍යාපාර සහ කර්මාන්ත රජයෙන් කිසිත් සහනාධාර ලබාගෙන නැත. බංකොළොත් වෙන්නේ නම් ඊට ඉඩ දෙන ප්‍රතිපත්තියක නියැළුන නිසා එහි කර්මාන්ත රජයේ ආධාර නොමැතිව ගොඩඑන්නට සමත් විය.

රජ කුමරාට ඇති බලතල අතර විනිසුරුවන් පත් කිරීම, නීති සම්පාදකයෙන් එන නීති නිශේධනය, පාර්ලිමේන්තුව විසිරුවා හැරීම යනාදිය අඩංගු වේ.

එසේම රජ පවුලට විවිධ ව්‍යාපාරයන් ද අයිතියි. ලීෂ්ට්න්ස්ටයින්හි පවතින LGT බැංකුව සහ සහල් තාක්ෂණය ගැන වූ කොම්පැණියක් ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාර අතර වෙති. ඒ නිසා රජ පවුලේ වියදමට බදු වලින් ආදායමක් සොයාගන්නට අවශ්‍ය නොවේ. ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් රජ පවුල කිසිත් බදු මුදලක් නොගෙන සම්පූර්ණයෙන්ම ඔවුන්ගේ මුදලින් යැපෙති.

ප්‍රංශ විප්ලවයෙන් දායාද වූ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලන අදහස් සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් රටට ගොඩවැදුනේ නැති නිසා, ආණ්ඩුව සහ ජනතාව අතර සාමකාමීව කටයුතු කරන්නට ඉඩ පෑදුන බව ඉහත ලිපිය කියයි.

කුඩා රටක බංකොළොත්බවට යන මාර්ගය කැඳවන ආරක්ෂණවාදය ද එහි දකින්නට නැත.

එසේම දෙවැනි හාන්ස්-ඇඩම් කුමාරයා විසින් යම් ප්‍රදේශයක ජනතාවකට බෙදී වෙනත් රටක් හදාගන්නට උවමනා නම් එවිට රටෙන් අයින් වෙන්නට ද ක්‍රමයක් රටේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් පාදා දී ඇත.

සාර්ථක වෙනවා යැයි අල්ලාගෙන සිටින ජනප්‍රිය පිළිවෙත් බොහොමයක් හානිකර බව ඔප්පු කරමින්, නිදහස තුලින් සමෘද්ධිය ගෙනෙමින් සැබෑ ලිබටේරියන් රාජ්‍යයක් ගොඩනඟන්නට හැකියාව ඇතැයි ලීෂ්ට්න්ස්ටයින් රට ඔප්පු කර ඇත.

අහල ද? දැකල ද? කරල ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 9, 2018

අහගෙන හිටියම දැනුම එකතු කරගන්න වැඩියෙන් පහසු යැයි කියන අය ඉන්නව. තවත් අය, යමක් දැක්කම පහසුවෙන් අවබෝධ වෙනව යැයි කියනව. ඊට වඩා පහසුයි කරන විදිය බලාගෙන තමනුත් කරද්දී කියල අනිත් අය කියනව. ඉතින් මේ ඒ ඒ අය කැමති ආකාරය අනුව ඉගෙන ගන්න ක්‍රමය නැත්නම් “learning style” අනුව දැනුම බෙදන ආකාරය හැඩ ගැසිල, එය ඉතා ජනප්‍රිය සංකල්පයක් බවට පත්වුණා.

ඒත් එහෙම තමන්ට වැඩියෙන් සුදුසු ක්‍රමයෙන් ඉගෙන ගත්තම තමන්ට දැනුම වැඩියෙන් ලැබෙනව කියන්නට සාක්ෂි තිබුණේ නැහැ. සාක්ෂි පෙන්වන්නෙ මෙයාකාරයෙන් තමන් කැමති පරිද්දෙන් ඉගෙන ගනිද්දි තමන්ට ලොකු දැනුමක් එකතු වෙලා යැයි හිතුනට එහෙම සිද්ධ වෙන්නෙ නැහැ කියලයි.

ඒ සඳහා සාක්ෂි නැත්තෙ වැඩියෙන්ම කෙරෙන අධ්‍යයන කටයුතු සම්භාරය පංතියෙන් පිටත දී සිද්ධ වෙන නිසා යැයි මේ ක්‍රමයට කැමති අය තර්ක කරනව. ඒ කියන්නෙ, උගන්වන ක්‍රමයට සහ කැමති ක්‍රමයට අනුකූලව යනවාදැයි පටු ආකාරයෙන් විමර්ශනය පමණක් සිදු වූ බැවින් සාක්ෂි හොයාගන්න බැරිවුණා යැයි සිතීම. ඉතින් මනෝවිද්‍යාඥයන් විසින් කළ යුත්තේ ඒ ඒ අයගෙ ඉගෙන ගන්න ක්‍රමය පංතියෙන් පිටත දී සිදුවන අධ්‍යයන කටයුතු වල දී කුමන ලෙසකින් සිදුවෙනවා දැයි සොයා බැලීමයි.

මෑතක දී කරන ලද අධ්‍යයනයකින් ඔප්පු වුනේ ඒත් මේ තමන් කැමති විදියට ඉගෙන ගන්න ක්‍රමය තුලින් වැඩියෙන් දැනුමක් එකතු වෙනවා යන්නට සාක්ෂි නැති බවයි.

ව්‍යවච්ඡේදක (ශරීරය පිළිබඳ) විද්‍යා අධ්‍යාපනය, Anatomical Sciences Education නමින් පළවෙන සඟරාව සඳහා අලුතින් සපයන පර්යේෂණ ලිපියකින් ඉන්දියානා විශ්ව විද්‍යාලීය වෛද්‍ය පීඨයේ පර්යේෂකයන් දෙදෙනෙක් තමයි මේ දත්ත ඉදිරිපත් කරන්නෙ.

වාරය පටන් ගනිද්දි, පොලි හුස්මන් සහ වැලරි ඩීන් ඔ’ලෝහ්ලින් යන ඒ අය කරපු විමර්ශනයට ව්‍යවච්ඡේදක පාඨමාලාව හැදෑරූ උපාධි අපේක්ෂකයන් සිය ගණනක් සහභාගි කරගෙන තියනව. මේ පාඨමාලාවට දේශන වගේම ප්‍රායෝගික ලැබ් පංතිත් අඩංගුයි.

පර්යේෂකයන් මුලින්ම කරන්නෙ ඒඅය ලවා ඉන්ටනෙට් තියන, වැඩියෙන්ම ජනප්‍රිය යැයි සැලකෙන, ඉගෙන ගන්න ක්‍රම සමීක්ෂණයකට සහභාගී කරවා ගැනීම. මේ the VARK නමින් වූ එය ලෝකය පුරා මිලියන ගණනක් අය සහභාගී වෙච්ච සමීක්ෂණයක්. ඒකෙන් කරන්නෙ තමන් දැනුම එකතු කරගන්න වැඩියෙන් කැමති අහල ද, දැකල ද, කරල ද, කියල සිසුවන් වර්ගීකරණය කිරීමයි.

ඒ කැමති ක්‍රමය කුමක්දැයි සමීක්ෂණයට සහභාගි වෙලා හොයාගත්තට පස්සෙ, ඒ තමන් කැමති ක්‍රමයට අනුව අධ්‍යයන කටයුතු කරගෙන යෑම සඳහා VARK වෙබ්සයිට් එකෙන් උපදෙස් සපයනව.

සමීක්ෂණයෙන් පසුව තමන් වැඩියෙන් කැමති ඉගෙන ගන්න ක්‍රමය අනුව අධ්‍යයන කටයුතු වල යෙදෙන්න යැයි මේ පර්යේෂකයන් දිරිගන්වලා තියනව. ඊට පස්සෙ වාරය ගෙවී යද්දී, පංතියෙන් පිටත දී ඇත්තෙන්ම සිසුන් භාවිතා කළේ කුමන ඉගෙන ගන්නා ක්‍රමයන් දැයි පර්යේෂකයන් විමසල තියෙනව. ඒ සිසුන් භාවිතා කළේ ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ඉගෙන ගන්නා ක්‍රමය දැයි සොයාබලන්නට. අවසානයේ දී, පර්යේෂකයන් සිසුන්ගේ වාර අවසාන ලකුණු දිහා බලන්නෙ ඔවුන් කැමති ක්‍රමය, සහ/හෝ පංතියෙන් පිටත දී කළ අධ්‍යයන කටයුතු ඒ අය ඉගෙන ගන්න කැමති ක්‍රමය අනුව සංස්ථායි වූවාදැයි විමසන්න.

මේ අයෙක් ඉගෙන ගන්න කැමති ක්‍රමය අනුව කටයුතු කළාම දැනුම වැඩියෙන් ලබාගන්න හැකි යැයි කියන අයට, ඒ ප්‍රතිඵල වලින් කියා පාන්නේ තත්වය එසේ නොවන බවයි. ලකුණු අනුව එයාලගෙ කැමති ක්‍රමය හා කිසිත් ලෙසකින් අනුකූලව ගිහින් නැහැ. ඒ වගේම ඉගෙන ගන්න යොදාගත්තු කිසිදු එක ක්‍රමයකින් එසේ ඉහළ ලකුණු ලබාගෙන නැති බවයි ඔවුන්ට ලැබුණ සාක්ෂි වලින් ඔප්පු කරල තියෙන්නෙ.

සිසුන් අතරින් බොහෝ දෙනෙක් (67%) කැමති යැයි කියූ ක්‍රමය හා සංස්ථායී ලෙසින් ඉගෙන ගැනීමේ යෙදිලා නැහැ. එහෙම කළ අය, එයාලගෙ ව්‍යවච්ඡේදක පංතියෙ එහෙම නොකළ අයට වඩා ඉහළ ලකුණු ලබාගන්න සමත්වී නැහැ.

හොඳ ලකුණු ලබාගන්නට සමත් වූ අය කරල තියෙන්නෙ ඒ සඳහා වූ විශේෂිත අධ්‍යාපන ක්‍රමෝපායන් යොදා ගැනීමයි. ඒ කියන්නේ දේශන සටහන් භාවිතයත්, අන්වීක්ෂයෙන් පුහුණුවත් යනාදී හොඳ ලකුණු සඳහා අවශ්‍ය මාර්ගයේ යෑමයි. තවත් විදියකින් කිව්වොත් එයා ඉගෙන ගන්න කැමති ක්‍රමය කුමක් වුවත් පාඨමාලාව සඳහා ඒ නියමිත පිළිවෙත අනුගමනයයි. දෘශ්‍ය මාර්ගය වැඩියෙන් සුදුසු යැයි සිතීම නිසා, flash cards වැනි භාවිතයේ යෙදීම නිසා කටපාඩම් වූවත් ඔවුන්ට සියුම් දැනුමක් නොලැබීම නිසා ලකුණු අඩු වී තිබෙන බව පෙනී ගිහින්.

ගුරුවරුන්ගේ මැදිහත්වීම් සඳහා හෝ සිසුන්ට ඉගැන්වීම සඳහා මේ ඉගෙන ගන්නා ක්‍රමය වෙනුවෙන් වැඩි අවධානයක් ලබා දී එය ප්‍රවර්ධනයට කටයුතු නොකළ යුතු යැයි පොලි හුස්මන් සහ වැලරි ඩීන් ඔ’ලෝහ්ලින් යන දෙදෙනා ඔවුන්ගේ පර්යේෂණ ලිපියෙන් කියා සිටිති. අයෙක් යම් විෂයයක් තමනට ඉගෙන ගන්නට නොහැකිවීම ඒ අයට සුදුසු වූ කැමති ක්‍රමයෙන් දැනුම උකහා ගන්නට නොහැකි වීම නිසා යැයි තව දුරටත් කීම නැවැත්විය යුතු බව ඔවුන්ගේ මතයයි.

ඉංග්‍රීසියෙන් කියවන්නට කැමති අයට බ්‍රිතාන්‍ය මනෝවිද්‍යා සංගමය විසින් පළකරන ලද ක්‍රිස්ටියන් ජරෙට් ලියූ ලිපිය මේ සබැඳියෙන් කියැවිය හැකියි.

දැවැන්ත කතන්දර පොත ව්‍යාපෘතිය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 28, 2018

“ආදරයෙන් බලන්නේ නම් ඕනෑම දෙයක් ලස්සනයි,” යන්න ලියා ඇති ගොඩනැඟිල්ලක බිත්තියක් පුරා ඇඳ තිබූ මේ චිත්‍රය සහිත ග්‍රැෆිටිය මයාමි නගරයේ ඇවිදින අතර දුටුවෙමි. ඒ ගැන සොයා බලද්දී මෙය ලෝකය පුරා දකින්නට ලැබෙන දැවැන්ත කතන්දර පොත ව්‍යාපෘතියේ එක පින්තූරයක් බව දැනගත්තෙමි. අනෙක් ඒවා කැනඩාව, ජර්මනිය, නේපාලය සහ ඔස්ට්‍රේලියාව යනාදී විවිධ රටවල් හි දී දැකගන්නට පුළුවන් බව සොයාගත්තෙමි.

මේ ව්‍යාපෘතිය Herakut නමැති අය විසින් පටන් ගන්නා ලද්දකි. ඒ නම හැදෙන්නේ Hera සහ Akut යන ජර්මන් විදී චිත්‍ර ශිල්පීන් දෙදෙනා වෙතිනි. ජැස්මින් සිද්දිකි, ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් නගරයේ උපත ලැබූ ජර්මන්-පාකිස්තාන සම්භවයෙන් යුතු තැනැත්තියකි. Hera නමින් හැඳින්වෙන්නේ ඇයවයි. ඇය හා 2004 දී එකතුවෙන ෆෝක් ලෙහ්මන් Akut ලෙසින් හැඳින්වෙන්නාය. ඔහු ජර්මනියේ Schmalkalden හි උපත ලැබූවෙකි. වයස 14 දී තම ගමට හදිසියේ පිවිසුන ග්‍රැෆිටි කලාව තුලින් ඒ ගැන දැඩි උනන්දුවක් ඇති වූ බව හේ කියයි.

එමෙන්ම වීදි චිත්‍ර ඇඳීමට අමතරව ඔවුන් තවත් බොහෝ ව්‍යාපෘති වලින් සිය කලාත්මක හැකියාවන් ජනතාව අතරට ගෙන යන්නට ද සමත්වී ඇතැයි ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය දක්වයි.

කලාගාර ඇතුලත ප්‍රදර්ශනයට මෙන්ම එළිමහනේ ප්‍රදර්ශනයට තැබෙන ඔවුන්ගේ නිර්මාණය බහුතරය ඔවුන්ට ලැබෙන ඇණවුම් නිසා බිහිවූ ඒවාය. කැන්වස්, ලී හා කඩදාසි යන විවිධ මාධ්‍යය තුලින් ඔවුන් සිය නිර්මාණ බිහි කරති. එකිනෙකාගෙන් දැඩි සේ වෙනස් වූ ක්‍රමවේදයක් ඔවුන් යෙදාගනිති. බොහෝ විට පසුබිම අඳින්නේ හේරා විසිනි. එහි අකුට් විසින් මුහුණු නිර්මාණ කරමින් සිරුරු සඳහා කටු සටහන් අඳියි. ඒවා හේරා විසින් දික්කර සිරුරු සම්පූර්ණ කරයි. එක් අයෙකුගේ නිර්මාණය තවත් දියුණු කරන්නට අනෙකා සමත්වීම ඔවුන් දෙදෙනාගේ සාර්ථකත්වයට හේතුවයි.

මේ දැවැන්ත කතන්දර පොත ව්‍යාපෘතිය ආරම්භයට පෙර ඔවුන් අසහාය චිත්‍ර ශිල්පීන් දෙදෙනෙක් හැටියට ලොව පුරා යම් තරමක කීර්තියක් අත් කරගෙන තිබුණු බව පෙනී යයි.

දරුවන් පිණිස අඳින ලද චිත්‍ර මෙන් පෙනුන ද, තමන්ගේ චිත්‍ර දරුවන්ට නිර්දේශ නොකරන බව මෙම චිත්‍ර ශිල්පීන් දෙදෙනා කියා සිටිති. ග්‍රැෆිටි කලාව යොදාගෙන මේ චිත්‍ර එකතුවෙන් ඔවුන් පොතක් නිර්මාණයට සමත් වී ඇතැයි ඔවුන්ගේ ෆේස්බුක් අඩවිය කියයි.

මේ ඔවුන්ගේ දැවැන්ත කතන්දර පොතේ පළමු පරිච්ඡේදයේ පරිවර්තනයයි:

“පෘතුවිය උපත ලැබූ මුල් අවධියේ පවතිද්දී එහි අනාගතය බාර වූයේ සුවිශේෂී දරුවන් දෙදෙනෙකු අතටයි: යෝධ නිවුන් සහෝදරයන්ටයි.

ඔවුන් දෙදෙනා එකතුව ලෝකයේ මතුපිට හැඩගසන්නට පටන් ගත්හ. ඔවුන්ගේ ඇඟිලි වලින් ගල් සහ ගංඟා තැනූහ, එමෙන්ම පැළෑටි වලට නිවහන් ද ඒවා වටා ජීවීන් ද නිර්මාණය කළහ.

එය ඔවුන්ගේ යුතුකම විය. ඉතින් ඔවුන් එය මනාව ඉටු කළහ … මුල් කාලයේ. ඒත් ඉතා කුඩා වූ සුළු කාරණයක්, පෘතුවිය තුල පැවති බලයේ සමතුලිත බවට දැඩි තර්ජනයක් හැටියට වර්ධනය වෙද්දී, තත්වයන් වෙනස් විය. ඒ සුළු කාරණය පැවතියේ සහෝදරයන් දෙදෙනා තුලයි.

ඔවුන් දෙදෙනා එකම වර්ගයේ එකම පෙනුමෙන් යුතු වූවත් -කොණ්ඩ කැරැල්ල මුදුනේ පටන් කකුල්වල ඇඟිලි තුඩු දක්වා සම්පූර්ණයෙන්ම එකාකාර වූවත්- ඔවුන් අතර දැඩි ලෙසින් වූ එක වෙනස්කමක් පැවතිණ: ඒ වෙනස්කම නම් ඔවුන් අනෙකුත් ජීවින් දිහා බැලූ ආකාරයයි.

එක පුංචි යෝධයෙක් පෘතුවියේ සෑම සියළු අය අතර පවතින සම්බන්ධයක් දැක්කේය. සියල්ලන්ගේම හදවත් තුලින් දුවන නොපෙනෙන හූයක් ඇති බවත් එය සියළු සත්වයන්ව එක විශාල “දැයකට” එකතු කර ඇතැයි දැක්කේය. (යෝධයාට එය විස්තර කරන්නට වචනයක් නොවීය. ඔහු එහි කොටස්කරුවෙක් වීම පමණකට ඉතා කැමැත්තක් දැක්වීය.)

අවාසනාවට, අනෙක් අයත් තමනුත් අතර කිසි බැඳීමක් ඇතැයි අනෙක් යෝධයා දුටුවේ නැත. කොතරම් දැඩි උවමනාවකින් සොයා බැලුවත්, සබඳතාවයක් දක්වන්නට කිසිවක් සොයා ගන්නට ඔහුට නුපුළුවන් විය. තමනට පරිබාහිරව පවතින වටිනා දැයක් හෝ හානියට ලක්විය හැකි වූවක් ඇතැයි ඔහුට නොපෙනිණ. තමන්ට වඩා වටිනාකමෙන් අඩු ජීවිත සමඟ බැඳීම් පවත්වා ගැනීමෙන් ඉතින් එහෙනම් කුමන හොඳක් සිද්ධ වේ ද?”

එවර්ග්ලේඩ් වනරක්ෂිතයේ එයාර්බෝට් ගමන

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 26, 2018

ෆ්ලෝරීඩා ප්‍රාන්තයේ සංචාරයට යන අයෙක් එවර්ග්ලේඩ්ස් නමින් වූ වනජීවි රක්ෂිතය නැරඹීම අතපසු නොකරයි. වගුරු බිම් වලින් යුතු අක්කර මිලියන 1.5 ක විශාල ප්‍රදේශය ගුවනින් එන්නේ නම් කදිමට දැකගත හැකි වූවකි. කඬොල් ගස් පිරුණු දූපත් හරි හැටියට පාර නොදැන යන අයව අතරමං කරන්නට සමත් වෙන්නේ රක්ෂිතයේ මැද්දට යද්දී මොබයිල් දුරකතන වලට සේවය නොමැති වීම නිසා GPS වැඩ නොකරද්දී ය.

නිවර්තන සහ උප නිවර්තන දේශගුණයක් පවතින මෙම වනජීවි රක්ෂිතයේ ඇමෙරිකන් crocodile සහ ඇමෙරිකන් alligator යන කිඹුල්ලු දෙවර්ගයම දකින්නට ලැබීම සාමාන්‍යයකි. අව්ව තපින කිඹුලන් මඩ හා කඬොල් ගස් අතර සිට හිමිහිට වතුරට ඇදෙන හැටි මෙන්ම සංචාරකයන් නිතර යන පැතිවල ඔවුන් උන් තැන්වලින් නොසෙල්වී සංචාරකයන්ව නරඹන හැටි ද දකින්නට හැකියි. වැඩියෙන්ම සංචාරක අවධානය දිනාගන්නට සමත් වෙන්නේ කිඹුලන් වූවත් එහි විවිධ පැහැයෙන් යුතු ලොකු කුඩා කුරුල්ලන්, සමනලයන් සහ ඉබ්බන් ද පහසුවෙන් දකින්නට ලැබේ. එමෙන්ම මකුළුවන්, මාළු සහ නයි වර්ගයන් ද බොහෝ වෙති.

ගිම්හානයේ දී එහි යන්නේ නම් මදුරුවන්ගෙන් බේරීමට උපක්‍රම යොදාගත යුතුයි. හේමන්තය ඉවර වෙමින් යන මේ කාලයේ දී එකම මදුරුවෙක් හෝ නොදුටුවෙමි.

වනජීවි රක්ෂිතය නරඹන්නට කැමති සංචාරකයන් සඳහා ඇති පහසුකම් බොහොමයකි. ඒ සඳහා ඉදිකරන ලද නවාතැන් පහසුකම් මෙන්ම ඔරු යනාදියත් කුලියට ගත හැකියි. තමන්ගේම කූඩාරම් ගසාගෙන තමන්ගේම ඔරු වලින් එහා මෙහා යන්නට ද අවසර ඇති තැන් බොහොමයකි.

කෙටි කාලයක දී නරඹන්නට යන අයෙකුට සුදුසුම වූ ක්‍රමය එයාර්බෝට් සංචාරයකි. ඒ සඳහා සේවය සපයන බොහෝ ස්ථාන වෙති. ඒවායේ වැඩි වැදගත්කමක් දෙන්නේ සංචාරකයන්ට සමරු තිළිණ සහ ආහාර පාන විකුණාගන්නට ද, එතැන රඳවා ඇති කිඹුල් සංදර්ශන පෙන්වීමට ද, නැත්නම් වගුරු බිම නරඹන ගමනටදැයි එතැනට යාමට පෙර සොයා බැලිය යුත්තකි. වගුරු බිමේ විඳින ස්වභාව ධර්මයේ රසාස්වාදයට වැඩියෙන් කිඹුල් සංදර්ශන වලට කැමති අය ද සිටිති.

බෝට්ටු ඇන්ජිමකින් හෝ රුවලකින් නොව ගුවන්යානා හෝ රථවාහන ඇන්ජිමකින් බලය ලබාගෙන අවරපෙති කඳ (propeller) වලින් දුවන එයාර්බෝට් සහ ෆෑන්බෝට් යන නම් වලින් හැඳින්වෙන පැතලි පතුලකින් වූවකි. මෙයාකාරයෙන් මුලින්ම බෝට්ටු හදන්න සමත් වූයේ 1943 දී සෙසිල් විලියම්ස්, ලියෝ යන්ග් සහ ජී. හෝටින් ජෙන්සන් නැමති යූටාහ් ප්‍රාන්තයේ අය වෙතැයි කියැවේ. ගංඟා සහ ජලාශ ආශ්‍රිත වනජීවි රක්ෂිතයන්හි සංක්‍රමණික කුරුල්ලන්ගේ සහ වෙනත් සත්ව ජීවින්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට ඒ බෝට්ටු උපදින ලදි.

ඒ බෝට්ටුවකට වේගයෙන් යා හැකියි. වගුරු බිම්වල හැදෙන විවිධ තණකොළ වර්ග සහ ජලජ පැළෑටි මතින් ඇදී ගියත් බෝට්ටුව නිසා ඒවාට කිසිත් හානියක් සිද්ධ නොවේ. කන්වල ආරක්ෂාව සඳහා earplugs දමාගත්ත ද ඒත් ඇහෙන කන දෙදරවන සද්දය නොවේ නම් ගමන වඩාත් ප්‍රියජනක වනු නිසැකයි. නිස්කලංක වූ වගුරබිම් මැදක බෝට්ටුව නවතා අවට පිංතූර ගැනීමට ඉඩදුන්න ද ඒ කාලය තව දීර්ඝ වෙනවා නම් හොඳ යැයි පරිසර හිතකාමී ඕනෑම අයෙකුට සිතෙනු ඇත.

විසි තිස් දෙනෙකුට යා හැකි ලොකු එයාර්බෝට්ටුවක ඡායාරූප ගන්නට කැමති අයෙකුට නම් හිඳගන්නට සුදුසුම ස්ථානය එහි මුල් පේලියේ කොනක් අල්ලා ගැනීමයි. ෆෑන් එකත් ඇන්ජිමත් තියෙන්නේ බෝට්ටුව පිටුපස නිසා පසුපස ආසනයක දී සද්දය තවත් වැඩියි.

දෙතුන් දෙනෙකුට යා හැකි එයාර්බෝට් වැඩියෙන් යොදාගැනෙන්නේ මාළු අල්ලන සංචාරයන්ට සහභාගී වෙන අය සඳහා ය. ඒවා කෙටි කාලයකට කුලියට ගැනීමට අපහසු වේ. අඩුම වශයෙන් පැය 4 ක් වත් වෙන් කරවා ගැනීම අවශ්‍යයයි.

වතුරෙන් එළියට එන ලෙසින් යාන්තමට පෙනෙන ඇස් හා නාස් පුඬු ඇති කිඹුලෙක් දුටු විට හොඳ බෝට්ටු පදවන්නෙක් නම් බෝට්ටුව නවතා සංචාරකයන්ට ඡායාරූප ගන්නට අවස්ථාව ලබා දෙයි. කිඹුලා උපතින් පසු ලොකු වීම නැවතෙන්නේ නැති සත්වයෙක් යන්න මිථ්‍යාවකි. වැඩිවියට පැමිණෙද්දී වර්ධනය බාල වෙන කිඹුලන්ගේ දත් වැටීම සහ ඇස් වල කැටරැක්ට් හැදීම සාමාන්‍යයකි. ආහාර අල්ලා ගැනීම දුෂ්කර වෙද්දී උන් හාමතෙන් මිය යති.


වයිස් නගරයේ සිරි අසිරිය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 26, 2018

මම මයාමි නගරය මුලින්ම දැක්කේ දොන් ජොන්සන් (සනී) සහ පිලිප් මයිකල් තෝමස් (රීකෝ) රඟපෑ “මයාමි වයිස්” (1984-1989) වලින්.

‘වයිස් නගරය’ අදත් සුපිරි වේගවත් වාහන හා අපූරු විලාසිතා හැඳගත් අය ගැවසෙන්නකි. ගුවන් තොටුපලේ දී රථවාහන පාලනයේ යෙදී සිටි පොලිස් නිලධාරීන් දෙදෙනෙක් මාසරාටියක් නිසා පමණින් වරදක් නොකළත් ටිකට් එකක් දිය යුතු යැයි විහිළු කරනවා අසා සිටියෙමි. අපි එක්කම හෝටලයෙන් එළියට පැමිණි දිළිසෙන පටි කිහිපයකින් පමණක් විලිවසාගත් රූමත් ලතින් කෙල්ලන් දෙදෙනාව සුදු අප්පුහාමි නොදැක්කේ මන්දැයි දැන් දන්නෙමි.

සෑම මාර්තු මාසයක දී ම මයාමි හි පැවැත්වෙන අල්ට්‍රා (ULTRA) 1999 දී පටන් ගත් ඉලෙක්ට්‍රොනික් සංගීත උත්සවයකි. ඊයේ අවසන් වූ එයට රටවල් 60 කින් පැමිණි 165,000 ක පිරිසක් සහභාගී වූවා යැයි ද එහි ටිකට් පත්‍ර මිනිත්තු 5 ක දී විකිණී අවසන් වූ බවත් පුවත්පත් වාර්තාවකින් කියැවීමි. පැය 26 ක් පුරා සිද්ධ වූ එහි සජීවී වාර්තාකරණය මිලියන 7.5 ක පිරිසක් නරඹා ඇතැයි ද කියැවේ. අර දිළිසෙන තුනී පටි වලින් සැරසී ගත් ලතින් කෙල්ලන් ඊට සහභාගී වන්නට ගිය අය බවට සැකයක් නැත. ඒ සඳහා වේදිකාව අති විශාල වූවකි. එයට යොදා තිබූ ලයිට් ෂෝ නම් මීමැස් මොරය වැනි තත්වයන් ඇති අයට කෙසේවත් සුදුසු නොවේ. සම්මන්ත්‍රණයට පැමිණි අය රැගත් සංචාරක බස් රථය එය පිහිටි ස්ථානය ළඟින් යද්දී එයට රොක් වී සිටි අති විශාල ජනකාය දැකගත හැකි විය. ඒත් මයාමි නගරය එවැනි උත්සව වලට අවශ්‍ය නිසි පහසුකම් සපයන නගරයක් බව ඔප්පු වූයේ ඒ නිසා හටගත් මාර්ග අවහිරයන් කිසිවක් සිද්ධ නොවූ නිසයි.

වයිස් නගරයේ මේ සති අන්තයේ අත් අඩංගුවට ගැනීම් 35 ක් සිදු වී ඇත. එය පසුගිය වසරේ අල්ට්‍රා සති අන්තයට වඩා 50% කින් අඩු වී ඇතැයි මයාමි හැරල්ඩ් පුවත්පත කියයි. ගහක් යට බිම හිඳගෙන සුරුට්ටුවක් බොන වයසක මනුස්සයෙක් හා කතාබහ කළ පොලිස් කාන්තාවක් මම දැක්කෙමි. ගුවන් තොටුපලේ දී මාසරාටියක් නිසා පමණින් වරදක් නොකළ ද ටිකට් එකක් දිය යුතු යැයි කියා පොලිස් නිලධාරීන් දෙදෙනෙක් විහිළු කරනවා අසා සිටියෙමි.

සනී සහ රීකෝ පාර අයිනෙන් මිල දී ගත් ආහාරපාන මෙන්ම ඔවුන් අවන්හල් වලින් ඇණවුම් කළ ආහාර පාන බොහෝ විට කියුබන් නම් වලින් යුතු වූවා යැයි මතකයි. ඒ පැයක දී ගුවන්යානා 5-6 ක් කියුබාවෙන් එන බව ගුවන් තොටුපල පුවරු මඟින් දකින්නට හැකි වීමට පෙර කාලයේ දී ය. කියුබන් ආහාර පාන සහ කියුබන් කෝපි හැම තැනකම දකින්නට ලැබෙන්නේ එය මයාමි නගරවාසීන්ගේ පමණක් නොව එහි ඇදී එන සංචාරකයන්ගේ ද ප්‍රියතම තෝරාගැනීම් වීම නිසයි.

ඇමෙරිකාවේ ලොකු නගරවල හැම හංදියකම පාහේ දකින්නට ලැබෙන කෝපි කඩය ස්ටාර්බක්ස් නම් වූවයි. ඒත් මයාමි නගරයේ එය හොයාගන්නට අසීරු වූවකි. මයාමි ගුවන්තොටුපලට ස්ටාර්බක්ස් කෝපි කඩය ළඟදී ම එන බව කියන දැන්වීම් ඇත. ආපහු යෑම කල් දැමූ පසුව ගිය හෝටලයේ ස්ටාර්බක්ස් කඩය ඇරඹීයේ මා ගිය දිනට පසු දිනයේය.

ස්ටාර්බක්ස් කෝපි කඩ වෙනුවට කියුබන් කෝපි කඩ මයාමි හි හැම අස්සකම මුල්ලකම දකින්නට හැකියි.

කැෆේ කියුබානෝ සහ කැෆේසිටෝ නොහොත් කියුබන් කෝපි නමින් හැඳින්වෙන්නේ එස්ප්‍රෙසෝ කෝපි කුඩු වලින් කුඩා කෝප්පයකට පෙරා ඉතා ඝනකමට හදන්නකි. එස්ප්‍රෙසෝ මැෂින් නැති අය බොහෝ නිසා සාමාන්‍ය නිවසක දී කකුලට දාන මේස් එකකින් එය පෙරීම සාමාන්‍ය සිරිත වේ. ඊට ඩෙමෙරෙරා නම් ටිකක් ලොකු දුඹුරු සීනි කැට එකතු කරනු ලබයි. එය සමඟ පානයට වතුර වීදුරුවක් ද ලැබේ.

කොලාඩා නමින් හැඳින්වෙන්නේ කෝපි ප්‍රමාණය හා හරි හරියට එකතු කරන ලද සීනි සහිත කියුබන් කෝපිය. එයත් සමඟ කෙචප් හෝ සිරප් දාන වැනි කුඩා කෝප්ප කිහිපයක් ද සාමාන්‍යයෙන් පිළිගන්වනු ලබයි. ඒ, බොහෝ අය කොලාඩා බොන්නේ තවත් පිරිසක් හා බෙදාගෙන වීම නිසයි.

ලොකු කෝපි කෝප්පයක් උවමනා නම් කැෆේ කොන් ලෙචෙ නොහොත් කිරි කෝපි කෝප්පයක් ලබාගත හැකියි. මෙය ද කෝපි, කිරි සහ සීනි එකතුවකින් හැදෙන්නකි. එය ඝනකමින් අඩු වූවකි.

මම පානය කළේ කෝර්ටාඩීටෝ නම් කියුබන් කෝපි කෝප්පයයි. එය එක් අයෙකුට පමණක් හදන කෝපි සහ කිරි එක හා සමාන ප්‍රමාණ වලින් එකතු කර සීනි ද දමා හදන ලද්දයි. මේ කියුබන් කෝපි හදන්නේ ඉතා ඝනකමට පෙරන කෝපි වලින් නිසා සීනි නොමැති වූයේ නම් බොන්නට නොහැකි තරම් තිත්ත වේ යැයි මා සිතමි.

ලංකාවේ අය හදන පැටිස් හා සමාන වූ එම්පනාඩා බොහෝ තැන්වලින් මිල දී ගන්නට හැකියි. තෙලෙන් වලින් බැද නොව ඒවා බොහොමය උදුනේ උයාගත් බවක් පෙනේ. උදේට කන්න බිත්තර හා හැම් සමඟ මිශ්‍ර කරන ලද එම්පනාඩා ද, දවල් කෑමට අර්තාපල් සමඟ මිශ්‍ර කුකුල් මස් හෝ හරක් මස් හෝ බැටළු මස් මෙන්ම, එළවළු එම්පනාඩා ද ඇත. ඒ හැරෙන්නට පේර, ක්‍රීම් චීස් සහ දෙහි රසයෙන් යුතු ඒවා මෙන්ම ඩෝසි ඩෙ ලෙචෙ නොහොත් ටිංකිරි කැරමල් කර හැදූ පැණි රස එම්පනාඩා ද රස බැලුවෙමි. ඇඟිලි දෙකක් තරම් පළල් කුඩා ප්‍රමාණයෙන් පටන් ගෙන තේ පීරිසයකින් භාගයක් තරම් ලොකුවට ද ඒවා නිමැවේ.

බිස්කේන් මුහුදු බොක්කට මුහුණ ලා පිහිටි මාග්‍රට් පේස් උද්‍යානයේ වාඩි වී සිටිය දී හිටි හැටියේ මහා හයියෙන් උරණ වූ ලෙසකින් පැතිර ආ හඬක් ඇසී මම වටපිට බැලීමි. 15- 20 කින් පමණ යුතු පුංචි කොළ ගිරවුන් රංචුවක් උස ගොඩනැඟිලි අස්සෙන් පියාඹා ආහ. හැමෝම එකවර මහා හඬකින් වාදයක නියැළෙනවා සේ පැතිර ආ ඒ හඬ ඔවුන් හා පැමිණ ඔවුන් පියාඹා යද්දී නැතිවී ගියේය. ඔවුන් මයාමි නගරයට පැමිණි සංක්‍රමණික කුරුල්ලන් අතරට එක්වූ Mitred Parakeets (Psittacara mitratus) නමින් හැඳින්වෙන ගිරා වර්ගය බව පසුව සොයා ගත්තෙමි.

දැන් බැනල වැඩක් නෑ

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 25, 2018

මයාමි නගරයේ සම්මන්ත්‍රණයකට සහභාගී වෙන අතරතුරේ අධි වේගයෙන් කරන සංචාරක දින දෙකක් ගෙවා ඊ ළඟ සන්ධ්‍යාවේ ආපසු යෑමට අප සූදානමින් සිටියෙමු. සම්මන්ත්‍රණය අති සාර්ථක වූ බව එයට සහභාගී වූ සුදු අප්පුහාමි කීවේය. මයාමි විවෘත ටෙනිස් තරඟාවලිය බලන්නටත්, ලිට්ල් හාවානා රස විඳින්නටත්, එවර්ග්ලේඩ්ස් වන රක්ෂිතයේ එයාර්බෝට් සවාරියක් යන්නටත් මම සමත්වීමි. දින දෙක ගෙවී ගියේ අපේක්ෂා කළ සියල්ල ඒ ආකාරයෙන්ම සිද්ධ වෙද්දී ය.

ඒත් ගමන්මළුත් බාර දී පිටවන ගේට්ටුවේ රැඳී සිටිය දී සුදු අප්පුහාමි බඩ රිදෙනවා ආපහු ගෙදර යන ගමන යන්න බැහැ යැයි පැවසීය. ශාරීරික වේදනාවක් ගැන කිසි විටෙක පැමිණිලි නොකරන අයෙක් එවැනි තීරණයක් ගැනීම සෑහෙන්න කලබල විය යුතු අවස්ථාවකි. ඒත් කළින් දින දෙක තුල දී ඔහු සාමාන්‍යයෙන් නොකන කෑම වර්ග, එනම් අලිගැට පේර, රතු සහ කළු බෝංචි ඇට යුතු බත් යනාදී කියුබන් ආහාරවල රස බැලූ නිසා මම සිතුවේ ආහාර විෂ වීමක් හෝ අජීර්ණයක් වෙන්නැති කියායි.

අප ගමන සම්පූර්ණ නොකරන බව එයාර්ලයින් සේවකයන්ට කියද්දී ඒත් අපේ ගමන්මළු ඒ වෙද්දී ඔවුනට බාර දී ඇති නිසා ඒවා අපේ ගමනාන්තයට යනු ඇතැයි ඔව්හු දැනුම් දුන්හ. ෆේස්බුක් වලින් දැක්කේ නිතර ෆිලඩෙල්ෆියා හරහා ගුවන් ගමනේ යෙදෙන උදිත සේනාරත්න මල්ලී තව පැය කිහිපයකින් එහි පිවිසෙන බවයි. ගමන්මළු ආපහු එවන්නට කටයුතු කළ හැකිදැයි විමසා ඔහුට පණිවිඩයක් යවන්නට සිතා ගත්ත ද ඊ ළඟට ඉක්මණින් ඇති වූ තත්වයන් නිසා එය අමතක විය.

සුදු අප්පුහාමි ඌබර් රථයක් ඇප් එකෙන් කැඳවා ළඟම ඇති හිල්ටන් හෝටලය ඉල්ලද්දී පවා මම රෝහලක් ගැන සිතුවේ නැත. ඒත් හෝටලයේ පැය කිහිපයක් ඇඳක වැතිර සිටිය ද වේදනාව වැඩි වෙනවා මිසෙක අඩු වෙන්නේ නැතැයි කියූ ඔහු රෝහලකට යන්නට තීරණය කළේය. නැවතත් ඌබර් රථයක් ගෙන්වා ගෙන අපි ළඟම ඇති රෝහලට ගියෙමු.

ඇතුල් කරගැනීමේ පෝරම පුරවා පැය භාගයක් පමණ යද්දී ඔහුගේ ලේ පරීක්ෂණ, ආමාශයේ කැට්-ස්කෑන් සහ අල්ට්‍රා සවුන්ඩ් ගැනීම යනාදිය පටන් ගැනිණ. ඒ ඒ වාර්තා පැමිණෙන්නට පටන් ගනිද්දී ඔහු ඇවිද යෑමෙන් රෝද පුටුවකටත් අනතුරුව රෝද ඇඳකටත් මාරු වී සිටියේය.

පිත්තාශය ඉවත් කරන්නට හදිසි සැත්කමක් කළ යුතු යැයි වෛද්‍යවරිය පවසද්දී රාත්‍රී 12 පමණ වී තිබිණ. හේතුව හඳුනාගත් වහාම බඩේ රිදිල්ල සඳහා වේදනා නාශකයක් ද, සේලයින් වලට අනතුරුව ඇන්ටිබයොටික් ඩ්‍රිප් එකක් ද පටන් ගෙන සැත්කම සඳහා ඔහුව සූදානම් කිරීම පටන් ගැනිණ. ඒ ගැන වූ සෑම පියවරක්ම අපට පැහැදිලි කරද්දී මේ වේදනාව හදිසියේ ඇති වන්නක් නොවන බව මට දැනගන්නට ලැබුණි.

දැඩි වේදනාවක් දරාගැනීමට ශක්තියක් ඇති අයෙකු මුහුණ දිය හැකි ලොකු අවදානමකට ඔහු මුහුණ දී සිටින බව දකිද්දී දැන් බැනල වැඩක් නෑ යැයි මට වැටහුණි. ශරීරය රිදුම් දීම මඟින් කරන්නේ අනතුරු ඇඟවීමක් බව ඉගෙන ගත් අයෙකුට ඒ ගැන මතක් කර බැනීමෙන් ඵලක් නැත. ඒ ඇයිදැයි සොයා බැලීම වැඩ අධික යැයි කියා කල් දැමීම අනුවණ හැදියාවක් බව ඔප්පු වෙද්දී ඒ ගැන තවත් කතාබහ කිරීම කාලය නාස්තියකි. වේදනා නාශක බෙහෙත් වැඩ කරන්නට පටන් ගත් පසුව මේ නිසා මට තනිවම මුහුණ දෙන්නට සිදුව ඇති කරදරකාරී තත්වය ගැන සමාව ඉල්ලද්දී කොහොම බනින්න ද?

හෝටල් කාමරය වෙන්කර ගෙන තිබුණ ද, එදා රාත්‍රිය ගෙවී ගියේ හදිසි අනතුරු වාට්ටුවේ ය. පාසැල් නිවාඩු සතියක් වීමත්, මයාමි ටෙනිස් විවෘත තරඟාවලියත් සහ දැවැන්ත සංගීත උත්සවයක් ද යෙදී ඇති නිසාත්, සාමාන්‍යයෙන් සංචාරකයන් බහුල මයාමි නගරයේ හෝටල් කාමර මේ දිනවල පිරී ඉතිරී තිබේ. ඊ ළඟ දින කිහිපය සඳහා රෝහල අවටින් මට හෝටල් කාමරයක් හොයා දෙන්නට හෙදියන් පිරිසක් දැඩි සේ වෙහෙසුනහ. කාමරයක් ලැබුණේ නැත්නම් රෝගියා සමඟ ඒ කාමරයේ රාත්‍රිය ගෙවන්නට පුළුවනැයි ඔවුන් කීහ. එසේම මූණ කට සෝදා ගන්නට නාන කාමර ඇතැයි ද, සැත්කමට සූදානම් වූ සුදු අප්පුහාමිට කෑම බීමට අවසර නැති වුවත්, මට බඩගිනිදැයි අසමින් සැන්විච් ගෙනැත් දෙන්නටදැයි කියාත් ඔවුන් ඇසූහ. ඒ සියල්ල සිද්ධ වූයේ එහි පිරී සිටි අනෙකුත් රෝගීන් සහ ඥාතීන් සියල්ලන්ටම ඉතා කරුණාවෙන් කතාබහ කරමින් සේවා සපයන අතරතුරේ දී ය. ඔවුන්ගේ සැලකිලි මට කියා විශේෂයෙන් කළ දේ නොවේ.

ඒ වෙද්දී සුදු අප්පුහාමි සහභාගී වූ සම්මන්ත්‍රණයට ලෝකයේ නන් දෙසින් පැමිණි 300 කට අධික පිරිස තම තමන් ආ රටවල් බලා පිටත්ව ගිහින් තිබිණ. මයාමි නගරයේ අපි දන්නා හඳුනන කිසිවෙක් නැත. හෝටලයක කාමරයක් වෙන් කරවා ගනිද්දී, කාන්තාවක් තනිවම ආවා යැයි කිසිවෙක් ඒ දිහා අමුතු විදියකට කිසිවෙකු බැලුවේ නැත. ගමන්මළු ගැන විමසන්නට තනිවම මහ රාත්‍රියේ ආපහු එයාර්පෝට් යද්දී ඌබර් රියැදුරන් ඉතා විනීතව හැසිරුනහ.

ගමන්මළු ආපහු එන තෙක් අඳින්නට අලුතින් ඇඳුම් දෙක තුනක් ගැනීමටත්, සැත්කමෙන් පසු රෝහලෙන් යන සුදු අප්පුහාමිට අවශ්‍ය බෙහෙත් පාමසියකින් පුරවා ගැනීමටත් යනාදී සියල්ල මෙන්ම සැත්කම වෙද්දී එතැන සිටින්නටත් හැකියාව ලැබුනේ මයාමි නගරය සංචාරකයන් වෙනුවෙන් හැකි පහසුකම් සියල්ල සපයන නගරයක් බව ඔප්පු කරමිනි.

මයාමි නගරයේ වැඩිපුර භාවිතා වෙන භාෂාව ලතින් ඇමෙරිකන් ස්පාඤ්ඤ වේ. ඉඳහිටක ඉංග්‍රීසි නොදත් අයෙක් සිටිය ද, බොහෝ අය භාෂා දෙකෙන්ම කතා කරති. එකම සංවාදය තුල මාරුවෙන් මාරුවට භාෂා දෙකම යොදා ගැනීම ඔවුන් සතුව ඇති සුවිශේෂී හැදියාවකි. එය සිංහලෙන් කතා කරද්දී ඉංග්‍රීසි වචන යොදා ගැනීම හා සමාන නොවේ. ඔවුන් ස්පාඤ්ඤ බසින් කතා කර කර සිටිය දී ඉංග්‍රීසියට මාරු වී සංවාදය ගෙන ගොස් ඉතා සීරුවට නැවතත් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්පාඤ්ඤ වලින් කතා බහ කිරීමට මාරු වෙති.

එසේම ඩෙලවෙයාර් රෝහල්වල මෙන් ස්පාඤ්ඤ සහ ඉංග්‍රීසි යන භාෂා දෙකෙන්ම සෑම සංඥාවක්ම දිස්වූයේ නැත. ස්පාඤ්ඤ බස් හුරුව දායාද වූ බහුතරය සේවය කළ රෝහලේ සංඥා සියල්ලම පාහේ වූයේ ඉංග්‍රීසි බසිනි. රෝගීන්ට පැහැදිලි කරද්දී කළ යුත්තේ කුමන භාෂාවෙන්දැයි අසා ඒ අනුව විස්තර කිරීම සිද්ධ වේ.

උණ බැලීම සිට ගත් සෑම පියවරක්ම කරන්නට පෙර ඔවුන් කරන්නේ කුමක්දැයි නැවත නැවතත් කියති. ඔවුන්ගේ හැඳුනුම්පත ස්කෑන් කර අනතුරුව රෝගියාගේ ඇතුල්කිරීමේ අත්පටියේ තොරතුරු ස්කෑන් කිරීම සෑම පියවරක දී ම සිද්ධ වේ.

ඇතුල් වූ අවස්ථාවේ සිට කළ කී සෑම පියවරක් ගැනම මෙන්ම සැත්කම ගැනත් අපට සපයන ලද දැනුම කොතරම් දැයි කිවහොත් වේදනා නාශක නිසා රිදිල්ල අමතක වූ මොහොතක, දැන් සැත්කම කරන්න ඔයාට පුළුවන් යැයි සුදු අප්පුහාමි කීය. වේදනා නාශක ඖෂධ ක්‍රියාකාරී වෙද්දී කරන්න බැරි දේවල් කරන්න හැකි යැයි සිතෙන එක සාමාන්‍යය වුවත්, අනුන්ට කරන්න බැරි දේවල් කරත හැකි යැයි සිතෙන්නේ ඔහුට පමණක් යැයි මම කීවෙමි.

සැත්කම පටන් ගන්නට පෙර එයට සූදානම් කළ හෙදියන් දෙදෙනා, එයට සහභාගී වන හෙදිය සහ සහායක හෙදිය, නිර්වින්දනය බාර වූ වෛද්‍යවරුන් දෙදෙනා, සහ සැත්කම කළ වෛද්‍යවරයා යන සියල්ලන්ම තමන් කවුදැයි කියා හඳුන්වා දෙමින් “අද කරන්නේ කුමන සැත්කමක්දැයි කියා ඔබේ වචන වලින් කියන්න,” යැයි මුලින්ම පැවසූහ. අනතුරුව ඒ ඒ අය කරන කටයුත්ත කුමක්දැයි විස්තරාත්මකව කියා, ඒ ගැන අහන්න ප්‍රශ්න ඇත්දැයි විමසූහ. කළින් කිව්වා ලෙසින් ඒ වෙද්දී අපට අහන්න ප්‍රශ්න කිසිවක් ඉතිරි වී නොතිබිණ.

ශෛල්‍යාගාරයට ඔහුව ගෙන ගිය පසු ඥාතීන්ට සහ හිතවතුන්ට රැඳී සිටිය හැකි විවේකාගාරයට මා ගියෙමි. එහි පුවරුවක සැත්කම කුමන අවස්ථාවක ඇතැයි ද කියා සඳහන් වේ. ඒ ඒ රෝගියාට ලැබෙන විශේෂ අංකය සහ සැත්කම කරන වෛද්‍යවරයාගේ නමින් විස්තරය දැක්වෙන්නේ රෝගියාගේ අනන්‍යතාවය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ය. සැත්කම දැන් පටන් ගන්නවා යැයි හෙදියක් විවේකාගාරයේ දුරකතනයට අමතා කීය. මිනිත්තු 50 කට පමණ පසුව වෛද්‍යවරයා මා අමතා සැත්කම සාර්ථක වූවා යැයි පැවසුවේ මෙයා මෙච්චර වේදනාවක් විඳගෙන ඉන්නෙ නැතිව මීට ගොඩක් කළින් මේ සැත්කම කරගන්න තිබුණා යැයි නෝක්කඩු කියමිනි.

ඒ ගැන දැන් බැනල වැඩක් නැහැ යැයි මම මට මතක් කරගත්තෙමි.

සෙනසුරාදා සවස එක ගමන්මළුවක් ද, ඉරිදා උදේ අනෙක් ගමන් මල්ල ද ආපසු මයාමි වලට ගෙන්වා ගන්නට මම සමත් වීමි. ඉතින් උදිත සේනාරත්න මල්ලී ඇතුළු උදව් කරන්නට මා ඇමතූ සියල්ලන්ටම මගේ හදපිරි ස්තූතිය.

දැන් හෝටලයේ රැඳී සිට, හෙට (සඳුදා) දොස්තර අමතා ඔහු හමුවන්නට වේලාවක් යොදාගෙන සැත්කමෙන් පසු අතුරු ප්‍රශ්න කිසිවක් නැතැයි තහවුරු කරගෙන, ආපහු ගුවන් ගමනේ යෙදෙන්නට සුදුසුදැයි අවසර ලබාගෙන හැකි ඉක්මණින් ආපසු යන්නට අපි අපේක්ෂා කරමු.

මගේ බ්ලොග් සටහන් කියවන අය නොබෙල් ත්‍යාගය හිමි වූ ආචාර්ය නිගීෂී ගැන ද අසා ඇත. ඔහුගේ භාර්යාව මාර්තු 13 අභාව ප්‍රාප්ත වීමත් සමඟ මේ වෙද්දී ඔහුගේ මතකය ඉතා දුර්වල තත්වයකට වැටී ඇති බව අද දැනගන්නට ලැබුණි. සතුටු දේවල් සමඟ දුක දැනෙන අවස්ථාවන් ද එකිනෙකා සමඟ බෙදා හදාගන්නට හැකියාව මිනිස් සත්වයන් වූ නිසාම අප සතු විශේෂ ලක්ෂණයකි.