අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

වික්ටෝරියන් කියා හෑල්ලුවට ලක් කරන්නට පෙර මෙය කියවා බලන්න

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 19, 2018

යල්පැන ගිය ලද්දක් යැයි හඳුන්වන්නට “වික්ටෝරියන්” යන්න යොදා ගැනීම නිරතුරුවම දකින්නට ලැබෙන්නකි. තද රීති වලින් යුතු ශිෂ්ට සම්පන්න හැදියාව, දරදඬු ගතිපැවතුම්, ගෞරවය ගැන තීව්‍ර ආකල්ප, වෙනස් කරත නොහැකි සමාජ තත්වයන්, පැහැර හැරිය නොහැකි වගකීම්, මෙම සටහනට එකතු කර ඇති ආකාරයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයෙන් හැදෙන නිවාස මෙන්ම ලැජ්ජාබයෙන් යුතු වූ ලිංගිකත්වය ද ඒ “වික්ටෝරියන්” යන හැඳින්වීමට අයිති වෙති. ඉහත සියල්ල ගැන වූ නීති රීති හා චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර එවක පැවතිණ. ඒත් ඒවා සියල්ල පාහේ වෙනස් වීම පටන් ගත්තේ ද ඒ කාලයේම බව බොහෝ අය නොදන්නා බව පෙනී යයි.

හැරී කුමරා සහ මේගන් මාකල් විවාහයේ දී “වික්ටෝරියන් සම්ප්‍රදායන්” අත්හැරලා අද එංගලන්තයේ රජ පවුල පවා කොතරම් ප්‍රගතිශීලී වී ඇත්දැයි කියන අය ලාංකිකයන් අතර දකින්නට ලැබුණි. ඇය මව් පාර්ශවයෙන් අප්‍රිකන් සම්භවයෙන් යුතු නිසා වහලුන් විකුණූ යටත්විජිත පාලකයන්ගේ රජකුමරෙක් හා විවාහ වන්නට ලැබීම වාසනාවක්, ප්‍රගතියක් හැටියට දකින අය ද සිටිති. මාකල්ගේ තාත්තා ස්කොට්ලන්තයේ පළමු රොබට් රජු සහ එංගලන්තයේ තුන්වැනි එඩ්වඩ් රජු වෙතින් පැවත එන්නෙක් බව මේ අය සමහර විට නොදන්නවා ඇති. ඩයානා ස්පෙන්සර්ගේ ආච්චිලා දෙන්නාම දෙවැනි එලිසබෙත් රැජිනගේ මව වූ එලිසබෙත් රැජිනගේ අත්උදව්වට සිටි කාන්තාවන් වූහ.

වික්ටෝරියන් සදාචාරය, වික්ටෝරියන් ගතානුගතිකත්වය, වික්ටෝරියන් සම්ප්‍රදාය යනාදී වදන් දරදඬු නීති වලින් යුතු බාධක පිරි සමාජයක් දක්වන්නට යොදා ගැනුනාට වික්ටෝරියන් යන වචනය හටගත් වික්ටෝරියන් යුගය සැබැවින් කුමන ලෙසකින් වූයේ දැයි ඔබ නිකමට සිතා බලා ඇත්ද?

වික්ටෝරියන් යන හැඳින්වීම ලැබෙන්නේ වික්ටෝරියන් යුගය යැයි හැඳින්වෙන කාලයෙනි. එනම් එය 1837 ජූනි මාසයේ 20 වෙනිදා එංගලන්තයේ වික්ටෝරියා රැජින ඔටුණු පැළඳි දා පටන් ගෙන 1901 ජනවාරි 22 වැනිදා ඇය මියගිය දිනය දක්වා වූ වසර 63 කුත් මාස 7 කුත් දින 2 කුත් වූ කාලයයි.

මේ කාලය එංගලන්තයේ සැබෑ දියුණුවක් හටගත් කාලයයි. දේශීය ගොවියාගේ ආරක්ෂණයට පැනවී තිබූ තිරිඟු නීති ඉවත්කළාට පසුව හුවමාරුවට අවස්ථාව පාදා දුන් නිදහස් වෙළඳපොල තුලින් සශ්‍රීක වූ දේශීය ආර්ථිකය ඉතාමත් වේගයෙන් දියුණු වූ කාලයයි. දේශපාලන වශයෙන් ලිබරල් ප්‍රතිපත්ති වැඩි වී සාමාන්‍ය ජනතාවට ද චන්ද ප්‍රකාශයට අයිතියක් ප්‍රදානය වූ කාලයයි.

වික්ටෝරියන් යුගය එංගලන්ත පල්ලිය කොටස් තුනකට බෙදී ගිය කාලයකි. වික්ටෝරියා රැජිනගේ සහායෙන් 1874 මහජන වන්දනාමාන රෙගුලාසි පනත තුලින් ඇන්ගලිකන් වතාවත්හි අඩංගු වූ සියළු කතෝලික පූජාවිධි අයින් කරන ලදි. ඇය සරල සහ කෙටි දේව මෙහෙයන්ට වැඩියෙන් කැමති වූවාය. ඒ නිසා එංගලන්ත පල්ලියටත් වඩා ඇය පාක්ෂපාතී වූයේ ප්‍රෙස්බටේරියන් පල්ලියේ දැක්ම වෙතටයි. එංගලන්තයේ කතෝලිකයන්ට වතාවත් කිරීම සඳහා පැවති තහනම් 1829 දී අයින් කරන ලදි. වික්ටෝරියන් යුගයේ දී ඒ බාධක යළි පැනවුනේ නැත. ආගමික නිදහසත් සමඟ වික්ටෝරියන් යුගයේ එංගලන්තයේ දේවස්ථාන ඉදිකිරීම් බහුල විය. කතෝලික පල්ලි යළි ප්‍රතිසංස්කරණ වී වික්ටෝරියන් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයෙන් ද අලංකාර විය. Hereforshire හිපිහිටන Rotherwas Chapel නම් වූව එසේ ඇතුලත වික්ටෝරියන් අලංකාරයන්ට හසු වූ කතෝලික දේවස්ථානයකට උදාහරණයකි.

චාල්ස් ඩාවින් විසින් “ජීවීන්ගේ මූලාරම්භය ගැන” (On the Origin of Species) ප්‍රකාශ කළේ වික්ටෝරියන් යුගයේ දී ය. ඒත් ඊටත් වඩා ලෝකය පුරාම මිනිසාගේ නිදහසට අතිශයෙන් වැදගත් වූ පොත ඒ 1859 වසරේ දී ම ප්‍රකාශනය විය. ඒ ජෝන් ස්ටුවර්ට් මිල් ලියූ “නිදහස ගැන” (On Liberty) නම් වූවයි. දැනුම සියළු ජනතාවට ලබාගත හැකි වූවක් යැයි ද, සෑම මතයක්ම යුක්ති සහගත දැයි බැලීමටත්, අභියෝගයටත් ඉදිරිපත් කළ යුතු යැයි ද එහි විස්තර කෙරුණි. වැරදි මත සහ නිවැරදි මත කියා දෙකක් තිබුණ ද, කිසිම මතයක් බලහත්කාරයෙන් නිහඬ කළ යුතු නොවේ යැයි මිල් තර්ක කළේ ද මේ වික්ටෝරියන් යුගයේ දී ම ය.

මේ කාලය ලැජ්ජා බය ඇතැයි පෙන්වන්නට මේස සහ පුටුවල “කකුල්” සඳහා පවා ගෙත්තම් කරන ලද “මේස්” අන්ඳවන ලද කාලයක් විය. පිවිතුරු, පතිවත රකින, සුවිනීත, චාම් යනාදී ලක්ෂණ වලින් වික්ටෝරියන් කාන්තා පරමාදර්ශය දැක්වුණි. ඒ නිසා කතාබහේ දී ඒ කාන්තා පරමාදර්ශය රකින්නට ඔවුන්ගේ යට ඇඳුම් යනු “සඳහන් කළ නොහැකි දෑ” (unmentionables) ලෙසින් සඳහන් කළහ. නමුත් මේ කාලය බොහෝ කාන්තාවන්ට යට ඇඳුම් මිල දී ගන්නට අවස්ථාව පෑදුන කාලයයි. තිරිඟු නීති අහෝසිය සමඟින් නිර්බාධ වෙළඳාමට ඉඩ ලැබී කපු රෙද්දෙන් සහ ලේස් වලින් නිමැවූ යට ඇඳුම් මිල දී ගැනීමේ හැකියාව ප්‍රභූ නොවන කාන්තාවන්ට ද ඉඩ පෑදී තිබිණ. දිග යට සායක් සහ යටට අඳින හැට්ටයක් පමණක් තිබුණ අයට Knickers නමින් ලිහිල් යට කලිසම් අඳින්නට හැකියාව පෑදිණ. සිරුරේ යට භාගය අධික ශීතලට හසු නොවී තබාගන්නට නම් යට සායට උඩින් අඳින වස්ත්‍ර ඝනකමෙන් හදාගන්නට එතෙක් කාන්තාවන්ට සිද්ධ වී තිබිණ. ඒත් නිර්බාධ වෙළඳාමත් සමඟ සුමට සහ බරෙන් අඩු සිල්ක් සහ තුනී කපු රෙදි (බටීස්ට් = batiste) වෙළඳපොලට ඒමත් සමඟ වික්ටෝරියන් යුගයේ දී යටසායවල් පිම්බෙන්නේ නැතිව ඒ සිනිඳු යට කලිසම් සහ යට කමිස වලින් සැරසී ගත් සාමාන්‍ය කාන්තාවන්ට සීතලෙන් ගැලවෙන්නට හැකියාව පෑදිණ. වික්ටෝරියන් යුගය යනු සෑම කාන්තාවකටම යට කලිසම් අඳින්නට සිද්ධ වූ යුගයක් යැයි අවලාද කියනවා ද? නැත්නම් සෑම කාන්තාවකටම සීතලෙන් ගැලවෙන්නට හැකි වූ යුගය යැයි කියනවා ද? වික්ටෝරියන් යුගය අවසන් වෙද්දී ඉතාමත් දුප්පත්ම කාන්තාවන් පමණක් මිල දරාගත නොහැකි වූ බැවින් යට ඇඳුම් වලට අයිතිය කියුවේ නැත. නමින් සඳහන් නොකළාට යට ඇඳුම් සමාජයේ කාන්තාවන් බහුතරයක් විසින් භාවිතයට ඉදිරිපත් වූයේ වික්ටෝරියා රැජින එය ස්ත්‍රී පරමාදර්ශය නිසා යැයි පෙන්වා පෙරැත්ත කළ නිසා නම් නොවේ. තනපට පුළුස්සන ලද කාන්තා නිදහස් රැළි නැවතී ගොස් මිල අධික ‘වික්ටෝරියාස් ස්ක්‍රීට්’ නිෂ්පාදන අලෙවි වෙන හේතුවක් ඇත.

රේල් මාර්ග ඉදිවීමත් සමඟ අශ්වයන්ට හා අශ්ව කරත්ත පවත්වාගත නොහැකි වූ සාමාන්‍ය ජනතාවට ද ගමන්බිමන් යන අවස්ථාව පෑදිණ. එතෙක් කාලයක් විවාහයක් නොමැති නම් ගෙදරට වී සිටි කාන්තාවන් සහ අනුන්ගේ ඉඩම්වල අඳේට කළ වගා කටයුතු වලින් හෙම්බත් වී සිටි පිරිමි, කර්මාන්ත රැකියා සොයාගෙන ගම්බිම් හැරදා පිටත්ව ගියහ.

ඉරිදා දවස ගමන් බිමන් නොයා යුතු වූ ද, රැකියා කළ නොයුතු වූ ද දවසක් හැටියට නීති පනවන්නට වෑයම් කළ ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ට එරෙහිව චාල්ස් ඩිකන්ස් වැනි කතුවරුන් ප්‍රසිද්ධියේ එරෙහි වූහ. එය දුප්පතුන්ට කරන අසාධාරණයක් යැයි පෙන්වීම නිසා එවැනි නීති පනවන්නට හැකියාව නොලැබුණි.

වික්ටෝරියන් යුගය බ්‍රිතාන්‍යය විසින් ලෝකය පුරා යටත්විජිත ඉදිකළ කාලය විය. එසේම එය යටත්විජිත ගැන අදහස් වෙනස් කරගත් කාලය ද විය. ජෝන් ස්ටුවර්ට් මිල් ලියූ අදහස් තුලින් නිදහස ගැන අලුත් දැක්මක් බුද්ධිමත් අයට ලැබුණි. අනිත් පැත්තෙන් ලෙනාඩ්වුල්ෆ්වැනිඅයගෙන්යටත්විජිතනිදහසගැනතවත්මතයක් ලැබුණි. මතවාද දෙකම යටත්විජිත නිදහසට බලපෑහ.

වික්ටෝරියන් යුගය ආතර් කොනන් ඩොයිල් විසින් ශර්ලොක් හෝම්ස් ප්‍රබන්ධ ලියූ කාලයයි. ස්කොට්ලන්ඩ් යාඩ් හෙවත් පොලීසියටත් විසඳාගන්නට නොහැකි අපරාධ විසඳන්නට සහාය වෙන අමුතුචරිතයක්ඇතිරහස්පරීක්ෂකයා ගැන කෙටිකතා ප්‍රබන්ධ සඟරාවක කොටස් වශයෙන් පළ වූ සැනින් ජනප්‍රිය වූ කාලයයි.Asa Briggs නමැති වික්ටෝරියන් යුගය පිළිබඳ විශේෂඥයෙක් හැටියට සැලකෙන බ්‍රිතාන්‍ය ඉතිහාසඥයා එය “අභිවෘද්ධියේ යුගය” (The Age of Improvement) යැයි නම් කරයි.

වික්ටෝරියන් යනු තනිකරම හෑල්ලුවට ලක් කළ යුතු සම්ප්‍රදායයන් සහිත යුගයක් පමණක් නොවේ. එය ලෝකයම වෙනස් කරන ලද නිදහස් චින්තනයක් ද පැතිර ගිය කාලයකි.

Advertisements

සමාජවාදී වෙළඳපොල ක්‍රමය – කරාකස් නගරයේ පහන් නිවී ගිය ක්‍රමයයි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 15, 2018

කරාකස් වෙතින් ආලෝකය මැකී ගිහින්” යැයි කියන 2018, මැයි 13 වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් පුවත්පත ඊට පහළින් මෙසේ ද ලියයි -කලෙක ජවය පිරී තිබුණා වූ නගරය අති උද්ධමනයත්, නැවතෙන සේවාවන් සහ වැඩිවෙන අපරාධ හමුවේ ජරාවට පත්වී ව්‍යාධියට වැටී ඇත. ‘හැමෝටම පිටවී යන්නට උවමනායි.’

බොහෝ නිවහන්වලට වතුර නැත. සල්ලි මුදල් (කෑෂ්) කොතරම් හිඟදැයි කිව්වොත් බස් වියදමට පවා මිනිසුන් අත මුදල් නැත. ඉතින් මහජන ප්‍රවාහන පහසුකම් නැවතෙමින් යයි. මේ වසරේ 13,000% ක් ඉහළට ඇදෙන අති උද්ධමනය අපේක්ෂාවෙන් බොහෝ ව්‍යාපාර වැසී යමින් පවතී. නර්තන ශාලාවන් පාළුවට යද්දී සමාජවාදී පක්ෂ රැලි සඳහා ඒවා යොදා ගැනේ. ජාත්‍යන්තර සමාගම් ඉවත්ව ගියේ කලකට පෙරයි. බහුතර ජාත්‍යන්තර ගුවන් සේවා ඇණ හිටීම නිසා ගුවන් තොටුපල හිස් ව ගොසිනි.

තුවක්කු ළඟ තබා ගැනීමේ අයිතියක් මහජනතාවට නැත. කැමොෆ්ලාජ් හැඳගත් හමුදා භටයන් සෝදිසි මෙහෙයුම් ස්ථාන පවත්වාගෙන යති. ළමා වියේ හොර කල්ලි හොරකමෙන් සහ අපරාධයෙන් ජීවිතය ඇදගෙන යන්නට හුරුවෙමින් සිටිති. අද එය ලෝකයේ මිනීමැරුම් මට්ටම ඉහළින්ම ඇති නගරයකි.

කුණු කසල අවුස්සමින් බඩගින්නට යමක් හොයන මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙන පවුල් කරාකස් නගරයේ දකින්නට ලැබේ. එදා දඩාවතේ ගිය සතුන් පවා අද නගරයේ දකින්නට නැත. උන් හාමතේ සිටින මිනිසුන්ගේ කුසගිනි නිවන්නට පින්කර ඇත්තහ. එපමණක් නොව සත්ව උද්‍යානයෙන් ද සතුන් අතුරුදහන් වෙමින් යයි.

ඇතුල්වෙන්නට ඉඩ දෙන යාබද කොලොම්බියාවට දහස් ගණනින් ජනතාව ඇදෙති. සමහර කාන්තාවන් පවුල රකින්නට කොලොම්බියාවේ නීත්‍යානුකූල ගණිකා වෘත්තියට පිවිසී ඇත.

ඇඟිල්ලක් උල්කර පාන්නට බටහිර රටක් පෙන්විය නොහැකි නිසා වෙන්නැති වෙනදා මානව අයිතිවාසිකම් ගැන කතා කරන අය මෙදා වෙනිසියුලාව හැරදා ඇදෙන සරණාගත පෝලිම් නොදුටු ලෙසින් සිටිති.

ලෝක සත්ව අවිහිංසාවාදීන් අපූරු මුනිවතක් රකිති.

කිසිත් වරදක් නොකර, පවතින නීතියෙන් ළඟ තබාගන්නට හැකි තුවක්කු අයින් කරන්නට යැයි කියන්නට යාන්තම් හෝ ඉඩක් ලදොත් ක්ෂණයෙන් එළියට ඇදෙන ගුල්ලන් මෙන් වූ නීත්‍යානුකූල තුවක්කු අයිතියට එරෙහි වූවන් ද වෙනිසියුලාවේ ඉහළ යන මිනීමැරුම් ගැන නිශ්ශබ්ද වෙති. ඒ, අපරාධ මට්ටම් ඉහළ යෑමත් මහජනතාවට තුවක්කු නීත්‍යානුකූලව ළඟ තබාගත නොහැකිවීමත් අතර සම්බන්ධය පහදා ගන්නට නොහැකි නිසා වෙන්නැති.

සමාජවාදී වෙළඳපොල ක්‍රමය – ඔක්සිමොරොනයකි! තමන් කියන්නට පටහැණි වූ යමක් කීමකි. ඉංග්‍රීසි භාෂාව ඉගෙන ගනිද්දී ඔක්සිමොරොන් සඳහා කදිම උදාහරණයක් අපිට සපයන්නේ විලියම් ශේක්ස්පියර් විසිනි. රෝමියෝ සහ ජුලියට් නාට්‍යය තුල එක දිගට ඔක්සිමොරොන් 13 ක් ඔහු දක්වයි.

O brawling love! O loving hate!

O anything of nothing first create!

O heavy lightness, serious vanity!

Misshapen chaos of well-seeming forms!

Feather of lead, bright smoke, cold fire, sick health!

Still-waking sleep, that is not what it is!

This love feel I, that feel no love in this.

ඒ කලහ ආදරය! ඒ ආදර ද්වේශය!

ඒ කිසිත් නැතිව යමක් මුලින්ම නිර්මාණය කරන්න!

ඒ බර සැහැල්ලුබව, වැදගත් ගර්වය!

හොඳින් යැයි පෙනෙන හැඩවල ඇති අබග්ග අවුල!

ඊයම් පිහාටුව, දීප්තිමත් දුම, සීතල ගින්න, ගිලන් නිරෝගීබව!

තාම-ඇහැරෙන නින්ද, ඒක නම් නෙමෙයි එය!

මේ ආදරය දැනෙන මට, ඒ දැනෙන්නේ මෙහි ආදරයක් නොවේ.

අද ලොව උගතුන් යැයි කියාගන්නා අය, බටහිර ගැත්තන් නොවන්නට, ශේක්ස්පියර් කියැවීම අත්හැර ෆූකාල්ට් කියැවීමේ නිරත වූ නිසා මේ කියන්නේ මොකක්දැයි කල්පනා කරයි ද!!!

වෙළඳපොල යනු තමන්ට අවශ්‍ය සියල්ලම තමන් විසින් නිපදවා ගත නොහැකි වූ ලෝකයක සියල්ලන්ටම උවමනා ඒ ඒ දේවල් පිරිමසා ගන්නට හැකියාව ලැබෙන ඉබේම බිහි වූවයි. වෙළඳපොල හැසිරෙන්නේ සහ මෙහෙයවෙන්නේ අපි සැවොම ගන්නා තීරණ වලින්.

සමාජවාදය යනු ඉහළින් සැලසුම් කරන අයෙක්/පිරිසක් සමාජයේ සියල්ලන්ගේම උවමනා පිරිමහන දැනුම සතුව සිටිනවා යැයි, කාල් මාක්ස්ටත් පෙර පැවති අදහසකි. අවශ්‍යතාවයට අනුව බෙදන්නට අත්හදා බැලූ සෑම අවස්ථාවේ දී ම ලොව අසාර්ථක වූ ක්‍රමයයි.

මේ දෙක එකිනෙකට පටහැනිය.

මිනිසා නියැළෙන අතිශය පෞද්ගලික වූ ද, ඒක පුද්ගල වූ ද, මනරම් ලෙසින් විවිධාකාර වූ ද තෝරාගැනීම් නවතා දමන්නට සමත් වූ පුද්ගලයෙක්, පිරිසක් ලොව කිසිදා නොවූහ. මිනිස් ස්වභාවය අනුව දුවන නිදහස් වෙළඳපොල ක්‍රමය මිනිස් ස්වභාවයට යදම් ලමින් ගෙනෙන සමාජවාදී ක්‍රමයට යා කළ නොහැක.

ප්‍රංශ උපාධි හෑල්ලූ කළේ නැපෝලියන් බොනපාට්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 11, 2018

තමා වාසය කරන පළාතේ දී ම ලබන ඉහළ අධ්‍යාපනයට වැඩියෙන් දුර බැහැරක ගිහින් ලබාගෙන එන උපාධියකට විශේෂ තැනක් ලැබීම යනු අලුත් දැනුමක් ඒ පළාතට එකතු වෙනවා යන්න අගය කිරීමේ හැදියාවකි. එකම විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ප්‍රථම සහ ඉහළ උපාධි සියල්ලම ලබාගත් අයෙකුට වැඩියෙන් විවිධ රටවල විශ්වවිද්‍යාල වලින් දැනුම උකහා ගත් අයෙකුට පුළුල් දැනුමක් ඇත. පිළිගත් විශ්වවිද්‍යාල වලට ඇතුල්වෙන්නට පොරකන බුද්ධිමත් සිසුන් නිසා, තරඟකාරී බුද්ධිමත් පිරිසක් ඇසුරු කිරීමේ දී ද ඒ සියල්ලන්ගේම දැනුම ඉහළ යයි. ඒ නිසා විදේශයකින් ඉහළ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලබාගැනීම ගැන කැමැත්තක් මෙන්ම දිරිගැන්වීමක් ද උසස් අධ්‍යාපන ආයතන තුල දකින්නට ලැබේ.

ඒත්, තමන් අධ්‍යාපනය ලබන්නට යන රටේ, 1808 දී පටන් ගත් ප්‍රතිපත්තියක් නිසා, එහි පැමිණෙන බහුතර සිසුවන්ගේ මට්ටම ඉතා පහළ තත්වයකින් පැවතෙන්නේ නම්, එවිට ඔබේ උපාධියේ තත්වය ද කොතරම් පහළ මට්ටමකින් යුතුවේ ද?

විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රවේශය සඳහා පෙනී සිටිය යුතු විභාගය Baccalauréat නම් වූව හඳුන්වා දෙන ලද්දේ නැපෝලියන් බොනපාට් විසිනි. එය සමත් වෙන ඕනෑම අයෙකුට විශ්ව විද්‍යාලීය අධ්‍යාපනය සඳහා ඉඩක් ලැබෙන පොරොන්දුවක් සමඟින් එය පටන් ගැනිණ. 1808 මාර්තු 7 වැනිදා Organic Decree හි ‘විශ්වවිද්‍යාල ලකුණු සහ එය ලබාගන්නේ කෙසේද’ යන කොටසේ එය නිර්මාණය කෙරිණ. අයැදුම්කරුවාට වයස 16 ක් පිරී තිබිය යුතු විය. ග්‍රීක සහ ලතින් රචකයන් ගැන, වාගලංකාරය, ඉතිහාසය, භූගෝලය සහ දර්ශනය යන විෂය ගැන දැනුම viva voce ආකාරයෙන් විභාග කෙරිණ. 1809 දී එය සමත් වූ 31 දෙනෙක් සිටියහ. ඉහළ අධ්‍යාපනය සඳහා ඔවුන්ට ඇතුල්වෙන්නට අලුතින් විශ්ව විද්‍යාල හදන්නට අවශ්‍ය නොවිණ.

1950 වෙද්දී පවා සමස්ත පාසැල් දරුවන් අතරින් bac විභාගයට පෙනී සිටින්නට වෑයම් කළේ 5% ක් පමණි. ඒත් එන්න එන්නම ඊට පෙනී සිටින සංඛ්‍යාව සහ ඉන් සමත්වෙන සංඛ්‍යාව ද ඉහළ ගියහ. 2000 වසරේ ජූනි මාසයේ දී ඊට 644,128 අයැදුම්කරුවන් පෙනී සිටියහ. 2016 වෙද්දී රටේ සෑම සිසුවෙක්ම වාගේ විභාගය ගන්නා අතර 80% ක් පමණ එයින් සමත්වෙති.

රටේ බහුතරය විසින් ඉහළ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ලැබීමට සමත්වීම යනු ප්‍රංශ සමාජයේ සියල්ලන්ගේම අධ්‍යාපනික දැනුම මට්ටම වැඩි වී ඇතැයි කියා සතුටු වෙන කාරණයක් බවට මෙය පත්වී ඇත.

මේ bac විභාගය ලංකාවේ උසස්පෙළ හා සමාන නැත. එය සමත් වීම පමණින් ඔවුන් කැමති ඉහළ අධ්‍යාපන ආයතනයට යන අයිතිය පවතී. එසේම ඔවුන් කැමති ඕනෑම විෂයයක් ඉගෙන ගන්නට එය සමත්වීම නිසා ඉඩකඩ ලැබේ.

1967-68 වසර වල දී අධ්‍යාපන ඇමතිවරයා ලෙසින් කටයුතු කළ Alain Peyrefitte මේ විභාගය ගැන, “ඒක හරියට පීනන්න පුළුවන් කවුරුන්ටදැයි බලන්න නැවක් මුහුදුබත් කිරීමක් සංවිධානය කරනවා වගේ,” යැයි කියූ ප්‍රකාශය දැඩි විවේචනයට ලක්විණ. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය සඳහා සිසුන් තෝරාගැනීමේ පිළිවෙතක් හඳුන්වා දෙන්නට ගිය ඔහුට එරෙහිව සිසු උද්ඝෝෂණයක් 1968 මැයි මාසයේ හටගති.

ඒත් එහි ඇති අඩුපාඩු දකිද්දී, ප්‍රංශ උපාධි සඳහා ලෝක පිළිගැනීම ක්‍රමයෙන් තවත් අඩුවෙමින් යද්දී, bac විභාගය සඳහා පෙනී සිටින සිසුන්ගේ දැනුම පුළුල් කිරීමේ වෑයම් ද සිදුවිණ. 1993 ගණන් හි දී සාමාන්‍ය bac විභාගයක් සඳහා ප්‍රශ්න පත්‍ර 800 කට පමණ උත්තර ලිවිය යුතු විය. සාමාන්‍ය විෂයයන් තුලින් පෙනී සිටිය හැකි bac විභාග 16 ක් ද, තාක්ෂණික අංශයේ 17 ක් ද, වෘත්තීය අංශයේ 29 ක් ද වශයෙන් වෙන් වී යන්නට පටන් ගැනිණ. සිලබස් සහ විභාග සංඛ්‍යාව සමඟ හෙට්ටු වීම වැය අධික වෙද්දී, ප්‍රධාන අංශ දෙකකට බෙදන්නට පාලකයන් තීරණය කළහ. අර්ථශාස්ත්‍රය සහ සමාජ විද්‍යා රැගත් ES bac ධාරාව ද, විද්‍යාව සඳහා වෙන් වූ S bac ධාරාව ද, සාහිත්‍ය සඳහා වෙන් වූ L bac ධාරාව ද වශයෙන් සාමාන්‍ය bac විභාගයේ මුල් අංශය වෙනස් කරන ලදි. ඉතිරි සියල්ලම තාක්ෂණික ධාරා 4 කින් පිළිගැන්වෙන දෙවැනි අංශයට පැටවිණ.

ගණිතයට හෝ විද්‍යාවට එතරම් හපන් නොවූවෙකුට ගණිත හෝ විද්‍යා උපාධියක් ද, එසේත් නැත්නම් ඉතිහාසය ගැන යාන්තමින් කියවා ඇති අයෙකුට ඉහළ ඉතිහාස උපාධියකට ද හැකියාව පෑදේ.

ඒත් මෙතැන ඇති ගැටළුව, මේ හැකියාව ලබා දීම නිසා හටගන්නක් නොවේ.

ඒ මහජන විශ්ව විද්‍යාල සඳහා යන වැය මහජන බදු මුදලින් පියවීමයි.

රජය මාර්ගයෙන් මෙහෙයවන ඕනෑම කටයුත්තක් ඊට වඩා අඩු මුදලකින්, ඊට වඩා කාර්යක්ෂම ලෙසින්, ඊට වඩා උසස් ප්‍රතිඵල වලින්, ඊට වඩා ආචාර ධාර්මික ලෙසින් කරන්නට පෞද්ගලික අංශයට හැකියි යන සත්‍යය නොදන්නා අයට මේ ගැන පහදා දීම ඉතා අසීරුයි.

මහජන බදු මුදලින් මේ වැය පියවීම නිසා, ඉහළ අධ්‍යාපනය සඳහා සාමාන්‍ය සිසුවෙකුට දරන්නට සිදුවෙන වැය ඉතා අඩුයි. 2017 වසරේ දී යුරෝ 189 ක් සාමාන්‍ය ගාස්තුව ලෙසින් දැක්වේ. පළමු අවුරුද්ද තුල දහස් ගණනින් සිසුන් පාඨමාලා අරඹති. දේශන ශාලාවල ඉඩකඩ නැති තරම් තදබදයකින් යුතුයි. එසේම ආචාර්යවරුන්ට ඒ අලුත් සිසුන් සඳහා කිසි ලෙසකින් ඒකීයපුද්ගල අවධානයක් දිය නොහැකියි. වසර 3 ක දී ලබන ප්‍රථම උපාධිය ගන්නට එන අයගෙන් 70% ක් අසමත් වෙන බව කියැවේ.

මේ තත්වය ප්‍රංශයේ පමණක් නොව ඉතාලියේ සහ ලතින් ඇමෙරිකන් රටවල් හි ද දකින්නට ලැබෙන්නකි. ජනාධිපති ඔබාමා පාලනයේ සිටිය දී ඇමෙරිකාවේ ද එවැනි ක්‍රමයක් පටන් ගැනුණි. කිසිදා ඉහළ අධ්‍යාපනයක් ලබා නොමැති පවුල්වල අයට, අඩු ආදායම් ඇති පවුල්වල අයට යනාදී වශයෙන් අධ්‍යාපන සුදුසුකම් වලින් පිටත වූ කොන්දේසි අනුව ඉහළ අධ්‍යාපනයට ඉඩකඩ ලබා දී ශිෂ්‍යත්ව ද ප්‍රදානය කෙරිණ. මුල් වසර අවසානයේ දී ඒ අය අතරින් අධ්‍යාපනය දිගටම කරගෙන යාම සඳහා ආපහු ආවේ 1% ක් තරම් සුළු පිරිසකි. ඉතා ඉක්මණින් ඒ ක්‍රමවේදය නැවතිණ.

වෙළඳපොලට බැන්නාට එය වෙනුවෙන් ගෙනෙත හැකි වෙනස් ක්‍රමය කුමක්දැයි කියන්නට තවමත් ලොව කිසිවෙක් සමත් නොවූ නිසා, ප්‍රංශයේ ද ධනවත් සහ දක්ෂ අයට යන්නට එලීට් අධ්‍යාපන ආයතන පවතී. එලීට් පාසැල් වලින් 8% ක් පමණ සිසුන් අධ්‍යාපනය ලබති. ඇතුල්වීම අතිශය තරඟකාරී වූ පෞද්ගලික එලීට් විශ්වවිද්‍යාල වලින් 18% ක් පමණ සිසුන් අධ්‍යාපනය ලබති. සාමානාත්මතාවය අගයන ප්‍රංශ වැසියන් ඒ වෙනස ගැන නිහඬව සිටිනවා මිසෙක වෙන කුමක් කරන්නද?

එසේම ධනවත් රටවල් වලින් අධ්‍යාපනය ලබන්නට විදේශගත වෙන වැඩිම සිසුන් සංඛ්‍යාවක් සිටින රටක් වනුයේ ද ප්‍රංශයයි. වෙනත් යුරෝපීය රටවල සිසුන්ට වඩා ප්‍රංශ සිසුන් සිය විදේශගත අධ්‍යාපනය අගය කරති. එසේම විදේශ අධ්‍යාපනය ලබන සිසුන් අතර ප්‍රංශයේ අධ්‍යාපනය ලබාගන්නට ගිය අය ඒ ගැන දැඩි තෘප්තියක් නොමැති බව Studyportals.com හි survey න් පෙනී ගියා යැයි ද ඉකොනොමිස් සඟරාව වාර්තා කරයි.

වර්තමාන ප්‍රංශ ජනාධිපති එමැනුඑල් මැක්‍රොන් යළිත් මේ bac අධ්‍යාපන ප්‍රතිසංස්කරණයකට ලකලැහැස්ති වී සිටියි.

ආර්ථික දිවැස් කියන්නන්ව විශ්වාස කරන්න එපා

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 9, 2018

අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් අතර ප්‍රත්‍යක්ෂවාදී අදහස් ඉස්මතුව පැවතීම නිසා, අර්ථිකමිතික සමාජයේ උද්ධෘත පාඨයෙන් දක්වන සේ, “විද්‍යාව යනු අනාවැකි කීමයි” යන්නට ඔවුන් එකඟ වෙති. අනේක ආර්ථික දර්ශක ගැන අනාවැකි අප වටකරගෙන පවතී. හරියට දිවැස් කියන ලෙසින් එහෙමත් නැත්නම් කුකුල් බඩවැල් තුලින් අනාගතය දැකිය හැකි ලෙසින් ඔවුන් දශම එකක ප්‍රතිශතයක නිවැරදි බවකින් වර්ධනයේ අනුපාතිකය හෙළිකරන “විශේෂඥයන්” වෙති.

19 වැනි සියවසේ දී පුවත්පත්වල ලියන ලද සෑම දෙයක්ම විශ්වාස කරන්නට මිනිසුන් පුරැදු වී සිටියහ. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ඔවුන් සත්‍ය තොරතුරැ මූලාශ්‍ර යැයි සැලකෙන ලද ඒවා ගැන සැක කරමින් ප්‍රශ්න අහන්නට පටන් ගත්හ. අනතුරැව රෑපවාහිනිය පැමිණියේය. මනස් හසුරැවන සත්‍ය බලයක් පින්තූර වලට ඇත, නමුත් කාලයක් යද්දී, ප්‍රවෘත්ති අවිශ්වාස කරන්නට පටන් ගත් ජනතාව තමන්ගේ විවේචනාත්මක විනිශ්චයන්ට එළඹුනහ. රජයේ සංඛ්‍යාන සහ ආර්ථික අනාවැකි ඒවා ආරම්භයේ පටන් සත්‍යය ලෙසින් ජනතාවගේ පිළිගැනීමට පාත්‍ර වීමත් ජනතාව ඒ දත්ත ඉතා කලාතුරකින් පමණක් විමසීම තවමත් පැවතීම එහෙත් අසාමාන්‍ය වූවකි.

ආරක්ෂිත දුම්රිය ප්‍රවාහනය සහ වැය දරාගත හැකි වූ සෞඛ්‍ය සේවය සපයන්නට ආණ්ඩුවට හැකියාව ඇතැයි අප විශ්වාස නොකරනවා නම්, ඇයි අපි එයට වැඩියෙන් හොඳ ආර්ථික අනාවැකි පළකරන හැකියාව ඇතැයි විශ්වාස කරන්නේ? සංඛ්‍යාන සහ අනාවැකි සඳහා වෙනසක් සිදුවිය යුත්තේ ඇයි?

අපි සර්වශුභවාදී වෙමු!

මේ කාරණා සම්බන්ධයෙන් ප්‍රංශය අපට පාඩමක් ඉගෙන ගන්නට අවස්ථාවක් පාදා දෙයි. සෑම වසරකම ප්‍රකාශනය කරන, ප්‍රංශයේ වර්ධනය අනුපාතික අනාවැකි සැබැවින්ම දුර්වල වාර්තා කිරීමක් පෙන්නුම් කරන්නකි. ඊ ළඟ වසරේ රජයේ ආදායම ඇස්තමේන්තු කරන්නට භාවිතා කරන නිසා මේ අනාවැකි වැදගත්ය. සංඛ්‍යා හිතුමතයේ හදා ඇත්නම්, එවිට පාර්ලිමේන්තුව අයවැය සඳහා බුද්ධිමත්ව චන්දය ප්‍රකාශ කරන්නේ කෙසේද? 1999 සිට සෑම වසරක දී ම රජය අචලව අනාවැකි පළ කර ඇති ප්‍රංශ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ප්‍රතිශත ලක්ෂ්‍යය 1.03 ක වැරදි සාමාන්‍යයක් සටහන් වෙයි – එය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ සැලකිය යුතු වෙනසකි.

පසුගිය වසර 15 තුල දී ප්‍රංශ ආණ්ඩුව දහතුන් වතාවක් පමණට වඩා සර්වශුභවාදී වී ඇත. අනාවැකි නිතර පාහේ දේශපාලනඥයන්ගේ උවමනා අනුව හැඩගැසෙද්දී මෙය පුදුමයක් නොවේ. මුදල් අමාත්‍යාංශයේ ඉහළ තනතුරැ දරන නිලධාරීන්ට තවමත් මතක ශෝක සුඛාත්මක සිද්ධියක් මෙසේය. 2010 ගිම්හානයේ දී එවක මුදල් ඇමති වූ ෆ්‍රැන්සුවා බැරොයින් හට බ්‍රෙජාන්සොන් කොටුවේ දී ජනාධිපති නිකලොයි සාකෝසී හමුවන්නට සිද්ධ වුණි. 2011 වර්ධන අනුපාතික අනාවැකිය 1.2 ක ප්‍රතිශතයක් යැයි බැරොයින් විසින් වාර්තාව ඉදිරිපත් කරන ලදි. “අපිට 1.2% කියා දැනුම් දෙන්න බැහැ, එය අඩු වැඩියි, අපි කියමු එය 1.5% ක් කියලා,” සාකෝසි හමුවන්නට මඳකට කළින් මුදල් ඇමති සිය කණ්ඩායමට කියා සිටියේය. සංඛ්‍යා දැකි සාකෝසි ද එයින් අසතුටට පැමිණ “අපි එය 2% ක් කරමු!” යැයි පෑනෙන් වෙනස් කරන ලදි. ඔවුන්ගේ වාසනාවට ඒ වසරේ දී වර්ධන අනුපාතිකය 1.7% ක් වුණි. එහෙත් අනාවැකිය මහත් ලෙසින් වැරදුනු කල ද රජය හැම විටම දිනන්නේ සංඛ්‍යා තමනට වාසි පරිදි හැදීමෙනි. මාස කිහිපයක් ගෙවී ගිය පසු බොරැ අනාවැකි මතකයේ ඇත්තේ කාට ද?

ඍජු දේශපාලන බලපෑම් වලට අඩුවෙන් ලක්වන යුරෝපීය කොමිසම සහ පුද්ගලික සංවිධාන ප්‍රංශ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ගැන අනාවැකි කියන්නට සමත් වෙන්නේ එයට වඩා මඳක් නිවැරදිතාවයකින් පමණි. උදාහරණයක් වශයෙන් “Centre de Prévision de l’Expansion” විසින් 1999 සිට 2014 කාලය තුල දී 0.75 ක ප්‍රතිශත ලක්ෂ්‍යයක මධ්‍යයක වැරදීමක් සිද්ධ කර ඇත.

ගණිතමය අකෘති වල ඇති ගැටළුව

රාජ්‍ය ආයතන වලට වඩා අනුමාන කරන දස්කමක් ඒ හා සමාන වූ පුද්ගලික ආයතන සමහරකට ඇතත්, “සංකීර්ණ ගණිතමය ආකෘතියකින්” අපිට අනාවැකි ගණනය කරත හැකියි යන අභ්‍යුපගමනය දෝෂ සහගත වූවකි. මුලින්ම, දෝෂ්‍ය සීමාන්තරය කිසිම විටෙක ප්‍රකාශනය නොකරන්නේ ඇයි? ඇත්ත වශයෙන්ම, ලක්ෂ්‍ය ඇස්තමේන්තුවක් දෙනවා වෙනුවට පරාසයක් ඉදිරිපත් කිරීම වැඩි සංසක්ත බැවින් යුතු නැද්ද? දෙවනුව, අනාවැකි කියන්නට නම් ආර්ථික වැඩ කරන ආකාරය ගැන ඔබ අභ්‍යුපගමනයන්ට එළඹිය යුතුයි. ඔබේ අභ්‍යුපගමනයන් වැරදි නම්, ඒවා “විදග්ධ ගණිතමය අකෘති” වලින් නිවැරදි කරන්නේ නැත.

මාර්ක් තෝර්න්ටන් දැක්වූ පරිද්දෙන්, “අර්ථ ශාස්ත්‍රීය විධික්‍රමයේ පවතින ධනීයවාදී සමාජවේදයේ ප්‍රමුඛත්වය නිසා සිය අකෘතිවල තාර්කික සංසක්ත බව ගැන අඩුවෙන් තකන්නට අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන්ව දිරිගැන්වේ. එසේම ඒ වෙනුවට අනාවැකි කියන්නට හැකි ඵෛතිහාසික දත්ත යොදාගන්නා ආකෘති සකස් කරන්නට ඔවුන් වැඩියෙන් අවධානය යොමු කරති.” තව දුරටත්, ඔස්ට්‍රියන් අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් අපට මතක් කරන්නේ අනාගතය සැම විටම අවිනිශ්චිත බවයි. අනාගතය නිශ්චිතව දැනගත හැකියාව අපට ඇත්තේ නම්, එවිට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් වලට තැනක් නොමැත. ඒ නිසා ඔස්ට්‍රියන් පාසැලේ අය අනාවැකි ගැන එතරම් විශ්වාසයක් තබාගන්නේ නැත. ආර්ථික න්‍යාය අපිට ගුණාත්මක අනාවැකි දක්වන්නට උදව් වූවත් එය ප්‍රමාණාත්මක අනාවැකි කියන්නට භාවිතා කළ නොහැකි බව ලුඩ්විග් වොන් මීසස් කියා සිටියේය:
පැහැදිලි ක්‍රියාමාර්ග වලින් ගැනෙන ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වල ඵලවිපාක ගැන අනාවැකි කියන්නට අර්ථ ශාස්ත්‍රයට හැකියි. යම් පැහැදිලි ප්‍රතිපත්තියකින් ලැබෙනවා යැයි කියන අවසන් ඵලය එයට සාක්ෂාත් කරගත හැකිදැයි යන ප්‍රශ්නයට එයට උත්තර දිය හැකියි. උත්තරය ඍනාත්මක වූවක් නම් සත්‍ය ඵලවිපාක ද එසේම වේ. නමුත්, මෙහි දී ඉදිරිපත් කළ හැක්කේ “ගුණාත්මක” අනාවැකි පමණකි. සාධක සහ ඒ හා බැඳුනු ඵලවිපාකයන් අතර නොනැවතෙන සබඳතාවයක් නැති බැවින් ඒවා “ප්‍රමාණාත්මක” විය නොහැකියි. පැහැදිලි ක්‍රියාමාර්ග වලින් ලැබෙන ප්‍රතිඵලය ගැන අනාවැකි කියත හැකි සුකෘත පරිගත බලය දැකිය හැකියාව අර්ථ ශාස්ත්‍රයේ ප්‍රායෝගික අගයයි.

නිව්ස්වීක් හි තීරැ ලිපියක 1948 නොවැම්බර් 22 වැනිදා හැස්ලිට් මෙසේ ලීවේය:
දේශපාලන අනාගතය මෙන්, ආර්ථික අනාගතය ද, තීරණය වෙන්නේ අනාගත මිනිස් හැදියාව සහ තීරණ අනුවයි. ඒ නිසයි එය අවිනිශ්චිත. ව්‍යාපාර චක්‍රය ගැන නිතර පාහේ වර්ධනය වෙන ලියකියැවිලි විශාල වූවත්, ව්‍යාපාර අනාවැකි කීම, ජනමත විමසුම් වලට වැඩියෙන් වූ නිවැරදි විද්‍යාවක් බවට කිසිදින පත් නොවේ.

එහෙත් අනාවැකි පිළිබඳ කිසිත් වරදක් නැත

පරිසිද්ධි විශ්ලේෂණයෙන් වලංගු අනාවැකි කියන්නට අපට උදව් වෙන්නේ හොඳ ආර්ථික න්‍යායයි. නිවැරදි ආර්ථික න්‍යාය මත පදනම් කරගෙන ජෝන් ලෝ ගේ මිසිසිපි බුබ්බුල පද්ධතිය ගැන නිවැරදි අනාවැකි කියුවේ රිචඩ් කැන්ටිලියන් විසිනි. එහි ප්‍රතිඵලයක් හැටියට ඔහු මහත් ධනවස්තුවක් උපයා ගන්නට සමත් විය. එහෙත් හොඳ අර්ථ ශාස්ත්‍රයට සංකීර්ණ ගණිතමය අකෘති අවශ්‍ය නැත. අර්ථ ශාස්ත්‍ර විද්‍යාවේ ගණිත භාවිතය ගැන විවේචනය කළ අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් බොහෝ විට දක්ෂ අනාවැකිකරැවන් වූහ. උදාහරණයක් හැටියට, ශ්‍රේෂ්ඨ සම්භව්‍ය අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයෙක් වූ යිව ගුයො ආර්ථික විද්‍යාව ගණිතමය කිරීමට දැඩි සේ විරෝධය පෑවෙකි. ඒ ගැන හේ ලියොන් වොල්රාස්ව විවේචනය කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඔහු ආර්ථික අනාවැකි කියූ හොඳම දක්ෂයා වූයේය. අර්ථ ශාස්ත්‍ර විමර්ශන ඉතිහාසය හි එය පිළිගන්නට ෂුම්පිටර්ට පවා සිද්ධ විය:
ඊ ළඟ මාස හයේ දී ලෝහ මිල ගණන් හෝ රක්ෂා අපේක්ෂාවන් සම්බන්ධයෙන්, ව්‍යාපාරිකයෙක් හෝ දේශපාලනඥයෙක් හැටියට පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබනු පිණිස පරේටෝ සැලකිල්ලට ගන්නවාට වඩා මම ගුයෝ කියූ උපදෙස් සලකා බැලිය යුතු වූවා, -ඔහු ප්‍රායෝගික විනිශ්චයට අතිදක්ෂයෙක් විය.

ඔස්ට්‍රියන් අර්ථ ශාස්ත්‍ර පාසැල හා ළඟින් යන ප්‍රංශ සම්භව්‍ය අර්ථ ශාස්ත්‍ර පාසැලේ “විද්‍යාත්මක අනුප්‍රාණයක් නැතිකම” යැයි සැලකෙන ලද්ද ෂුම්පිටර් විසින් අවමානයට ලක් කරන ලද බව සැබෑයි. එහෙත් “හොඳ අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන්” යැයි ෂුම්පිටර් කියන -උදා., පරේටෝ සහ ලියොන් වොල්රාස්- යනු ඉතා මනරම් වූ ගණිතමය අකෘති නිර්මාණ කළ අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් වීමත්, සත්‍ය ලෝකයේ කුමක් වෙන්නේ දැයි කියා ප්‍රායෝගික දැනුමක් ඒවායෙන් සපයන්නට සම්පූර්ණයෙන් අසමත් වීමත් උපාහාසාත්මක කරැණකි. ඒකීය පුද්ගලයෙක් කටයුතු කරන්නේ කෙසේදැයි කියා අපට සමීකරණ වලින් පෙන්වා දෙන්නේ නැත. ඒ නිසා ආර්ථිකය වැඩ කරන්නේ කෙසේදැයි කියා දැනගන්නටත් නොහැකියි. අයෙකුට හොඳ අනාවැකි කියන්නට උවමනා නම්, මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් වල මූලික නීතීන් ගැන පුළුල් දැනුමක් අයෙක් වර්ධනය කරගත යුතුයි. අනුභූතික පරිසිද්ධි සහ සංඛ්‍යා නිවැරදිව පැහැදිලි කරගත හැකියාව ලැබෙන්නේ එවිට පමණකි.

“ආර්ථික දිවැස් කියන්නන්ව විශ්වාස කරන්න එපා,” (Don’t Trust the Economics Oracles) සිරස්තලයෙන් ලුවි රැවානෙට් විසින් 2015 ජූනි 4 වැනිදා මීසස් ඩේලි සඳහා ලියන ලද ඉංග්‍රීසි සටහනේ සරල පරිවර්තනයයි.

මම දන්නෙ නෑ කියල මම දන්නෙ නෑ

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 5, 2018

පහුගිය දවසක තියන රස්සාවට වැඩියෙන් හොඳ රස්සාවක් සොයන අපේ ගමේ තරුණියක් සමඟ දීර්ඝ කතාබහක් කරන්නට මට සිදුවිණ. මගේ දියණිය සමඟ කලකට පෙර ඒ හා සමාන මාතෘකා ගැන ඇති තරමින් සංවාද කර තිබූ බැවින් මෙයාට යම් මගපෙන්වීමක් ලබාදෙන්නට හැකි යැයි සිතූ නිසා අපි දෙදෙනා කෝපි කඩයක දී හමුවීමු.

කතාබහ පටන් ගනිද්දීම මට පසක් වූයේ ඇය සිතට බරක් කරගෙන සිටින යමක් ඇති බවයි. ඇයට උවමනා වූයේ ඥාති නොවන වැඩිහිටියෙක් සමඟ ඒ ගැන කතා කරන්නටයි. කුමක් වුවත් කාරණය අතිශය පෞද්ගලික වූවක් යැයි මම අපේක්ෂා කරද්දී, කතාවෙන් හෙළිවූයේ ඇය තමාට ඇති අඩුවක් යැයි අල්ලාගත්තක් ගැන තැවෙන බවයි. නමුත් එය කුමක්දැයි ඇය දැන සිටියේ නැත.

ඇය පරිපාලන තනතුරක් දරන්නියකි. එහි ඒ ඒ අංශ ගැන අපි කතාබස් කරද්දී ඒවා එකක් හෝ ගැන ඇයට විශේෂ චකිතයක් නැති බව වැටහිණ. ඒත් ඇය සවස ගෙදර ගියාම ඇයගේ සිතට මහත් විඩාවක් දැනෙන බව ඇය කීවාය.

තමන්ගේ කුසලතාවයන් මොනවාදැයි අහද්දී, වැදගත් යැයි සැලකෙන ඒවා නම් කරන්නට ඕනෑම අයෙකුගේ හිත හනිකට ඇදී ගියත්, ඒවා සැබැවින්ම තමන්ගේ කුසලතා දැයි විමසා බැලීම අයෙක් කරනවා ද?

සමහර අයට නිර්මාණාත්මක කුසලතා ඇත. කාමරයක බඩු මුට්ටු එහා මෙහා කර තිබුණාට වැඩියෙන් අපූරු ලෙසකින් ඉදිරිපත් කරන්නට හැකියි. තවත් අය අනුන්ට උදව් කරන්නට ඉතා සමත් වෙති. තව කෙනෙකු සහයෝගයෙන් කණ්ඩායමක් සමඟ කටයුතු කරන කුසලතාවයෙන් යුතුයි. තවත් අයට අනුන් කියන දේ අහගෙන ඉන්නට පුදුම ඉවසීමක් ඇත. ගණන් කරන්නට, වර්ග කරන්නට සහ නැවත සොයාබලා අඩුපාඩු දකින දක්ෂයන් සිටිති. එසේම තවත් අයෙක් උපදෙස් නැතිවම කැඩුණු බඩුවක් අලුත්වැඩියාවට හෝ කොටස් එකතු කර යමක් නිමකිරීමට සහජ දක්ෂයෙක් වේ.

මේ අයට ඒ තමන් සතු වූ කුසලතාවයේ යෙදීමෙන් සිත පිරී යනවා මිසක සිතට වෙහෙසක් දැනෙන්නේ නැත. නිදිමරාගෙන චිත්‍ර අඳින්නාට, පිරිත් මණ්ඩප හදන්නාට හෝ ලී බඩුවක් කැටයම් කරන්නාට ගතේ වෙහෙස වැඩි වී විවේක ගන්නට සිද්ධ වූවත් ඒ කටයුතුවල නියැළීම සිතට පීඩාවක් නොවේ.

තමන් ප්‍රිය කරනවා යැයි ද, තමනට ඉතා පහසු යැයි ද දැනෙන යමක නියැළෙද්දී ඉතා ඉක්මණින් එයින් විඩාවට පත්වෙනවා නම් එයින් හැඟෙන්නේ ඒ කටයුත්තට තමන් යටි හිතෙන් අකමැති බව ද, නුසුදුසු බව ද?

ඉතා ප්‍රියමනාප පෙනුමින් වූවත්, දන්න කියන අය සමඟ සුහද ලෙසින් සතුටු සාමීචියට හැකියාව තිබුණත්, ආගන්තුකයන් ඉදිරියේ කුලෑටි නොවී, ඔවුන්ව පහසුවෙන් කතාවට එකතු කර ගැනීමේ කුසලතාවය බොහෝ අයට නැත. සමහර අයට ඒ හැකියාව තිබුණ ද, එයින් ප්‍රයෝජනයක් ගනිද්දී ඔවුන් මානසිකව ඉතා වෙහෙසකට පත්වෙති. එනම්, එම හැකියාව යොදවන්නට සිද්ධ වෙන රස්සාවක නියැළීම නිසා ඔවුන් දවස අවසානයේ ගෙදර යන්නේ මහත් විඩාවකිනි.

මැයට ආගන්තුකයන් හා කතාබහ ඇරඹීම පහසුය. ඔවුන් ගැන හාරා අවුස්සා අහන බවක් ඔවුන්ට දැනෙන්නේ නැතිව ඔවුන්ගේ තොරතුරු ලබාගැනීමට පුදුම වූ හැකියාවක් ඇත. විහිළුව හා හාස්‍යය රැගත් වචන කිහිපයකින් ඉතා සුළු කාලයකින් කතාබහේ යෙදෙන්නාව කාලයක් දැන සිටි අයෙක් බවට හරවන කුසලතාවයෙන් යුතුය.

ඒත් මුල් වදන් එසේ උද්‍යෝගයෙන් සිදු වූ පසුව කතාබහ මැද හිටිහැටියේ ඇය දැඩි නිහඬතාවයකින් පසුවෙයි.

ඇය තමන්ව පුද්ගලයන් හා කටයුතු කරන්නට කැමති, ඊට ඉතා හුරු පුරුදු තැනැත්තියක් ලෙසින් හඳුන්වා දුන්නත්, තමා විගසින් විඩාවට පත්වන්නෙ එයින් බව නොදැන සිටියාය. ඇය ඉතා දක්ෂ වූයේ සංවාදයක ආරම්භය සුමට ලෙසින් ඉටුකරන්නටයි. එය ඇය සිතා නොබලා සාර්ථකව කරන නිසා එය ඇයගේ සැබෑ කුසලතාවයයි.

සංවාදය දුර දිග ගියහොත් ඇය නිහඬ වන බව ඇයට නිනව් වී නොතිබුණි.

එය පෙන්වා දුන්විට ඇයගේ දෑස් පුදුමයෙන් විසල් විය. තමන් ආගන්තුකයන් හා කතාබහට සහජයෙන් දක්ෂ යැයි දැන සිටියත්, ඊට කැමති යැයි සිතාගෙන සිටියත්, බොහෝ අය හා කතාබහ කරන රැකියාව නිසා දවස අවසන් වෙද්දී දැඩි මානසික විඩාවක් දැනෙන්නේ මන්දැයි ඇය දැන සිටියේ නැත.

එසේම, ඔවුන් හා ආචාරශීලීව, ප්‍රියමනාපව සහ බුද්ධිමත් ලෙසින් ගණුදෙනු කිරීමෙන් පසුව හිටිහැටියේ නිහඬ වීම නිසා ඇයව නොසැලකිලිවන්ත අයෙක් මෙන් ඔවුනට පෙනී යනු ඇතැයි ද කියා ඇය සිතා තිබුණේ නැත.

ඇය සංවාදයක් අවසන් කරන ආකාරය නොදැන සිටීම නිසා දිගින් දිගට ඇදෙන කතාව මැද්දේ තමන්ද නොදැනුවත්වම නිහඬ වෙන්නට පටන් ගනියි.

එයට කළ යුතු වූ පිළියම් ගැන අපි දෙදෙනා විමසා බැලුවෙමු. ජවයෙන් පටන්ගෙන හුලං බැස්සා මෙන් අවසන් නොවෙන ආකාරයෙන් සංවාද ගෙනියන්නට ඇය මනාව පුරුදු පුහුණු විය යුතු බව ඇයට පසක් විය. කතාබහ දුරදිග යන්නට නොදී, එසේම අතරමග ඇන හිටින්නටත් පෙර, සංවාදය අවසන් කරන්නට හැකි වදන් සමූහයක් තෝරාගෙන, ඉදිරියේ දී ඒවා අත්හදා බලන්නට ඇය තීරණය කළාය.

කළ යුත්තේ එයැයි කියා අපි නිගමනයට කරද්දී, එවැනි හදාගත හැකි වූ සුළු දෙයක් “මම දන්නෙ නෑ කියල මම දන්නෙ නෑ,” යැයි ඇය කීවේ සිනාසෙමිනි.

ඇය දැනට රස්සාව කරන්නේ ව්‍යාපාරික කටයුතුවල යෙදෙන බොහෝ අයිතිකරුවන් නිතර පැමිණෙන තැනකයි. තමන්ගේ මානසික සුවය පිණිස තමන් සතු කුසලතාවය මනා ලෙසින් හසුරවන්නට උවමනාවක් ඇය තුල ඇති නිසා වැඩිකල් නොගිහින් මීට වැඩියෙන් හොඳ රස්සාවක් ඇයට ලැබෙන බව මට හොඳටම විශ්වාසයි.

ජැනිස් ඉයන් සංගීත සන්ධ්‍යාව

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 28, 2018

බේස්බෝල් කැප් එක පිටුපස්සට හරවා දාගත්, දෑස් පියාගත් තරුණයා වමතින් සංගීතය සපයමින් දකුණත ඔසවා පහලට ගෙනෙද්දී අවට සිටි සියල්ලන්ම නටමින් උන්මාදයට පත් වූයේ මෑත කාලයේ දී ය. වයස 16 දී සංගීත වෘත්තිය අරඹන ඔහු වයස 22 දී එක රාත්‍රියකට ඩොලර් 250,000 ක් උපයන තරම් ‘සුපර් ස්ටාර්’ මට්ටමකට පිවිසියේය. වයස 24 වෙද්දී ඔහුගේ වත්කම ඩොලර් මිලියන 28 ක් වූවා යැයි ෆෝර්බ්ස් සඟරාව ඇස්තමේන්තු කරන ලදි. මැඩෝනා සහ කෝල්ඩ්ප්ලේ වැනි ‘සුපිරි තරු’ ඔහු හා එක්වී සංගීත නිර්මාණ හදන්නට කැමති වූහ. ඒත් දින කිහිපයකට පෙර, වයස 28 දී මේ Avicii නමින් වූ කලාකරුවා සියදිවිනසා ගන්නා ලදි. අන්තිම නරක අපාය හෙවත් අවීචිය නමෙන් සිය වේදිකා නාමය යොදාගැනීම නිසා ඔහුගේ ස්වයං අන්තරාවලෝකනය ගැන අපිට යමක් හිතාගන්නට ලැබෙනවා ද?

ඊට වඩා වෙනස් කතාවක් දිගහැරිය ගායිකාවක් මෙන්ම අපූරු සංගීතය සපයන්නියක් ද වූ ජැනිස් ඉයන් පැවැත්වූ සංගීත ප්‍රසංගයක් නරඹන්නට පසුගියදා මට අවස්ථාවක් පෑදිණ.

ගිටාර් එක උස්සාගත් ‘ආච්චි’ වේදිකාවට එද්දී සභාවේ වැඩිපුර සිටියේ වයස්ගත අයයි. පෙනුම කෙසේ වෙතත්, ඔවුන්ව ඔවුන්ගේ ගැටවර වයසට යළි එක්කන් යන්නට ඇය පහසුවෙන් සමත් වූවා කිව්වොත් නිවැරදියි.

හද පිනවන අපූරු ගිටාර් වාදනය පැතිර යද්දී ඇයගේ කොට ඇඟිලි වල වයසට යද්දී ඇතිවන ආතරයිටිස් නැත්දැයි මට සිතුණි. ඇගේ කටහඬ එතරම් වෙනසකට භාජනය වී නැතැයි ඇය තුරුණු වියේ දී ගැයූ ගී අසා ඇති අය එකඟ වූහ.

පුංචි සංදියේ එක් පුරහඳ දිනයක සිය තට්ටුමහල් නිවාසයේ ජනේලයක් අසල ගිටාරයකට තට්ටු කරමින් ඇය සිතුවිලි ගොන්නක පැටලී සිටියාය. මැදියම් රැයේ වටපිටාවෙන් ඇහෙන නිව් ජර්සි නගරයේ සද්ද බද්ද පසුබිම් කරගෙන ඇය තම ගිටාරයේ තනු අල්ලනට පුහුණු වීම සාමාන්‍යයක් විය. ඒත් මේ ගිම්හාන රාත්‍රියේ ගලා ආ පුරහඳ එළිය ඇයගේ සිතුවිලි නොසන්සුන් කර තිබිණ. ඇය හිර වී ඉන්නේ තමන් අයිති විය යුතු ලෝකයේ නොවෙතැයි කියා ඇයට එදා තදින් දැනිණ. ඇයගේ ලෝකයේ වැසියන් පෘතුවියට පැමිණ ඇයව එහි කැන්ඳා ගෙන යතැයි මේ පුංචි කෙල්ල ප්‍රාර්ථනා කරන්නට පටන් ගත්තාය.

ඇය දැන්‍ 67 වියැති ගැහැණියකි. ලොව සුපතල පුද්‍ගලයන් ඇසුරු කරන ලද්දියකි. ලොව බොහෝ තැන් දුටු තැනැත්තියකි. තමා මෙන්ම මෙලොවට ගැලපෙන්නේ නැතැයි කියා සිතන, ඒ තමන් අයිති වූ ලෝකයෙන් ඇවිත් තමාව එහි රැගෙන යාවි යැයි පතන, තව බොහෝ පුද්ගලයන් ලොව සිටිනා බව දැනගත් අයෙකි.

ඇයගේ ජීවන ගමනේ සෙවනැල්ලක් මෙන් ඇයගේ මව සිටියා යැයි ඇය සතුටින් සිහිකරන්නීය. රාත්‍රී කාලයේ සමාජ ශාලා තුල ගිටාර් ගහමින් සිංදු කියන්නට යද්දී මෙන්ම පිට පළාත්වල සංදර්ශන සඳහා යද්දී ද, ඇගේ මව ඇය හා එක්වූයේ මඟ පෙන්වන්නියක් මිසෙක මුරකාරියක් ලෙසින් නොවේ යැයි ඇය සිනාසෙමින් කීවාය.

ඇමෙරිකන් ජනතාවට ඔවුන්ගේ සමාජය ගැන වෙනස් ලෙසකින් සිතා බලන්නට අදහස් ඉදිරිපත් කළ දක්ෂ ගායිකාවක් හැටියට ජැනිස් ඉයන් වැදගත් තැනක් ගන්නීය.

මෙතරම් කාලාන්තරයක් පුරා සංගීතයෙන් සහ ගායනයෙන් ප්‍රේක්ෂකයන් පිනවන්නට සමත් වූව ද, එක රාත්‍රියක දී ඩොලර් 10,000 කටත් අඩුවෙන් උපයන්නට සමත් ඇයගේ මුළු වත්කම ඩොලර් මිලියනක් පමණ යැයි සැලකේ.

සංගීතයත්, ගායනයත් අතරමැද දී ප්‍රේක්ෂකයන් පිනවන්නට ඇයගේ ජීවිතයෙන් බිඳක් බෙදා ගත්තේ තමන් “වෙළඳ භාණ්ඩයක්” බව සියල්ලන්ටම මතක් කරවමිනි. ශාලාවෙන් පිටත විකුණන්නට තබා ඇති ඇයම ලියූ ඇයගේ චරිතපදානය, ඇය ලියූ විද්‍යා ප්‍රබන්ධය, ඇයගේ සංගීත තැටි ගැන කිහිප වරක්ම විහිළු පිරි කතන්දර වලින් සභාවට කියන්නට ඇය සමත් වූවාය.

“මුදල්. කොච්චර ලස්සන දෙයක් ද. එය නැත්නම්, අපිට සංගීත සංදර්ශන පවත්වන්න බැහැ. අපිට රෙකෝඩ් නිෂ්පාදනය කරන්න බැහැ. අපිට ගෙදර ඉඳල සිංදු ලියන්න බැහැ. මුදල් … කොතරම් ප්‍රීතිමත් දැයක් ද.” –ජැනිස් ඉයන්

ඉඳහිටෙක ලංකාවේ අය අතර මහළු වයසේ කලාකරුවන් රකින්නට රජය විසින් යම් පියවරක් ගන්නට උවමනා යැයි සංවාදය ඇතිවෙන හැටි දැක ඇත්තෙමි. දේශපාලනයේ වමාංශික පැත්තට නැඹුරු ජැනිස් ඉයන් වෙතින් පවා ලාංකික කලාකරුවාට ලැබෙන ආදර්ශය නම් සිය කුසලතාවය ජන ගී වුවත් තමන්ව වෙළඳ භාණ්ඩයක් හැටියට දක්වමින් තම කුසලතාවය අලෙවියට ලැජ්ජා නොවිය යුතුය යන්නයි.

උදාවී ඇත්තේ කොරියන් කෙටේරි ඝාතන යුගයේ අවසානය ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 26, 2018

2001 වසරේ දී ස්ටීවන් පින්කර් නමැති මනෝවිද්‍යාඥයා ලියූ පොතේ නම “අපේ ස්වභාවයේ වැඩියෙන් හොඳ දේව දූතකයන්: ප්‍රචණ්ඩත්වය අඩු වී ඇත්තේ මන්ද” යන්නයි. ඔහු ඒ පොත සම්බන්ධයෙන් පැවැත්වූ දේශනයක් අහන්නට එදා දවසක මටත් අවස්ථාවක් පෑදුන. පොතක් අරන් ඒකට එයාගෙ අත්සනත් ඉල්ලගෙන තමයි ගෙදර ආවේ. දත්ත සහ තොරතුරු රැසකින් පිරුණ පොත ඔප්පු කළේ එන්න එන්නම ලෝකයේ අපරාධ සහ මිනීමැරුම් අඩුවී යන බවයි.

උතුරු සහ දකුණු කොරියාවේ පාලකයන් දෙදෙනා රටවල් දෙක මැද තියෙන යුද්ධ සේනාංක නොමැතිව පවත්වාගෙන යන කලාපයේ දී සාමකාමීව හමුවූ බව අද අහන්නට ලැබුණ.

මේ කලාපයේ තමයි කොරියානු කෙටේරි ඝාතන සිද්ධිය වූයේ. පන්මුන්ජොම් කෙටේරි ඝාතන සිද්ධිය යැයි ද එය නම් වෙනව.

උතුරු කොරියාවේ සහ දකුණු කොරියාවේ එකඟත්වයෙන් මේ හමුදා සේනාංක නොමැති කලාපයක් පවත්වාගෙන යන්නෙ. එය අවි රැගත් අය සීමිතව සිටින කලාපයක්. එහි “ආපසු හැරී එන්නට නොහැකි පාලම” නමින් වූ ස්ථානය අසල අඩි සීයක (මීටර් 30 ක) පොප්ලර් වර්ගයේ ගසක් නිසයි මේ සිද්ධිය ඇතිවෙන්නෙ. දකුණු කොරියාවේ තියන ඇමෙරිකන් හමුදා මුරපළට උතුරු කොරියන් මුරපළ නොපෙනී යන තරමට අතු විහිදිලා යනව. 1976 අගොස්තු 18 දින ගහේ අතු කප්පාදු කරන්න ගියාම ඒක කිම් ඉල් සුන් පැළ කරපු ගහක් යැයි කපන්න අවසර නැහැයි කියා කියද්දි ඒක අහන්නෙ නැතිව කපන්න යද්දි තමයි ගැටුම ඇතිවෙන්නෙ.

කලාපයට තුවක්කු ගෙන්න බැරි නිසා කෙටේරි අරන් ආපු උතුරු කොරියන් සොල්දාදුවන් රැසකින් පහර කා ඇමෙරිකන් හමුදා නිලධාරීන් දෙදෙනෙක් මිය යනව.

මේ කෙටේරි ඝාතන සිද්ධියට ප්‍රතිචාරයක් හැටියට ඇමෙරිකාව විශාල හමුදා බලයක් පෙන්වල පොප්ලර් ගහ කපන්න ගෙනියන යුද මෙහෙයුමට වැටුණු නම තමයි ‘ඔපරේෂන් පෝල් බන්යන්’. ඒත් ඒ නිසා එදා ඇමෙරිකන්-උතුරු කොරියන් යුද්ධයක් හටගත්තෙ නෑ. ගහ කැපුවට පස්සේ එතැන මිය ගිය අය වෙනුවෙන් සමරුවකුත් හැදෙනව.

අවසර අරගෙන මෙහා පැත්තට අද පය ගැහුව උතුරු කොරියන් පාලකයා, නුදුරු දිනයක ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවත් හමුවිය හැකියාව ගැන කතාබහ වෙද්දී, ලෝකයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය අඩුවෙලා බව පිළිනොගෙන ඉන්නේ කෙසේද?!!!

ඇට්ලෑන්ටිස්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 20, 2018

නෑසෝ,බහාමාස් හි පිහිටන ඇට්ලෑන්ටිස් වෙත අපි ගියේ එහි ඉදිරිපත් කරන ජල ක්‍රීඩා සඳහා නොවේ. එහි ඇති කැසිනෝ වල සෙල්ලම් කරන්නටත් නොවේ. අපට උවමනා වූයේ මිනිසා විසින් තැනූ ඒ අපූරු පරිසරයේ ඇතුලත සහ පිටත සිරි නරඹන්නටත් මෙන්ම විවිධ මුහුදු ජීවීන් දැකබලා ගන්නටයි.

ඉතින් ඒ නිසා ඩොලර් 74 ක ටිකට් එකට මොන දේවල් ලැබෙනවාදැයි යන්න ගැන අපි කතාබහ කළේ ඒ දූපතට යන බෝට්ටුවේ දී ය. බෝට්ටුවේ හැම විටම ස්වාධීන මඟපෙන්වන්නෙක් ද දාගෙන යන බවක් පෙනුණි. එන්ජින් සද්දයට වඩා හයියෙන් කෑ ගහන ඔහු සමහර කරුණු අතින් දා කියන බව ගූගල් සර්ච් පහසු යුගයක අපට හොයාගන්නට හැකියාව ලැබිණ. ඒත් ඉතින් ඔහුගේ ව්‍යවසායක වෑයමට සලකන්නට අපි දායක වූයෙමු.

ටිකට් විකුණපු කාන්තාව අප නැවතී සිටි මාර්ලෙ රිසෝට් එකේ කළින් සේවය කරන ලද්දියකි. අප නවාතැන් ගෙන සිටින්නේ එහි යැයි දැනගත් ඇය ඇට්ලෑන්ටිස් හි වැඩ කරන්නට පටන් ගත් පසුව මාර්ලෙ රිසෝට් වෙතින් පැමිණි මුල්ම සංචාරකයන් අප යැයි කීවාය. සමහර විට ඇයට සිය ගමේ කට්ටියක් ආවා මෙන් දැනුනා විය හැකියි. කෲස් නැව් වලින් එන සහ නෑසෝ සුපිරි හෝටල් කිහිපයක නවාතැන් ගත්තවුන්ට ලැබෙන ඩිස්කවුන්ට් ඇය අපිට දුන් නිසා ටිකට් පතක් ඩොලර් 40 කට ගන්නට ඉල්ලමක් අපිට පෑදුණි.

මුහුදු ජීවීන් රැගත් විශාල තටාක 3 ක් ඇත. ඒ හැරෙන්නට උන් දිහා වතුරට බැස බලන්නට හැකි පහසුකම් ද අමතර ගාස්තුවක් ගෙවා ලබාගත හැකියි.

ලොකු කුඩා මාළු වර්ග, දැවැන්ත පොකිරිස්සන්, ඉදිබුවන් මෙන්ම ස්ටින්ග් රේ සමූහයක් සිටියහ. ඩොල්ෆින් සමඟ වතුරට බැස සෙල්ලම් කළ හැකිය.

ජල ක්‍රීඩා පහසුකම් අතර, විනිවිද පෙනෙන ටියුබ් එකක පාවෙන ආසනවල රැඳී එයින් පිටත මාළු නරඹමින් යා හැකියි. ඒ යන අය දිහා බලාගෙන සිටීමත් විනෝදජනක විය.

පරිසරය ඉතා දැකුම්කළු ලෙසින් නිර්මාණය කර තිබේ. ස්වභාව දහමෙන් සපයන සුන්දරත්වයට ඉඩ තබමින් මිනිසා තැනූ දේවල් එකතුකරන්නට සමත් වූවා යන්න මගේ මතයයි.

කැසිනෝව මැදින් ගමන් කරන්නට හදා තිබීම නම් ව්‍යවසායක ප්‍රයෝගයකි. සමහර අය එතැනින් එහාට ගියේ නැතිවා විය හැකියි. එසේම කැසිනෝව ඇතුලේ ඡායාරූප ගන්නට එපා යැයි කිව්වත් එහි සිට සෙල්ෆි ගැසූ සූදු කෙළියේ නොයෙදුන අය බොහෝ සිටියහ.

කන්නට බොන්නට ඇති තැන් හරහා ද ඇතුල් වෙන පිටවෙන ලෙසින් ගමන් මාර්ග හදා තිබිණ. වෙරළක් ද සමඟ හැදූ පිහිනුම් තටාකයක් අසල අව්ව තපින්නට පුටු සිය ගණනින් වූහ. ඒ අසල ඇති ස්ටාර්බක්ස් කුටිය හොඳ ආදායමක් උපයන බව පෙනේ.

මුහුදු වෙරළෙ ජෙට්ස්කි හා වෙනත් මුහුදු ක්‍රීඩා සඳහා පහසුකම් සහ ආම්පන්න කුලියට ගත හැකියි. නැත්නම් සුදු වැල්ලෙ අව්ව තපින්නට හැකියි. එතැන කුටි කිහිපයක සංචාරක අරුමෝසම් බඩු අලෙවියට හඬ නඟමින් එන්න බලන්න යැයි කියන බහාමියන් වෙළෙන්ඳන් සිටිති. බඩු නොගෙන ගියත් ආශීර්වාද කිරීම ඔවුන්ගේ සිරිතයි.

ඇට්ලෑන්ටිස් ඇතුලත නවාතැන් පහසුකම් බොහොමයකි. එහි සති අන්තයක් ගෙවන්නෙකුට කම්මැලිකමක් නොදැනී ඉන්නට හැකි ලෙසින් සියල්ල නිර්මාණය කර තිබේ.

ඇවිදින්නට අපහසු අයට රෝද පුටු පහසුකම් ඇත. ඇවිද බලන්නට බොහෝ දෑ ඇති බැවින් පහසු පාවහන් පැළඳ, සිතියම බලා යා යුතු ස්ථාන හොයාගෙන සිරි නැරඹීමෙන් කාලයත් ඉතිරි කරගෙන වෙහෙසත් අඩුකර ගත හැකියි.

රාජකීය බහාමියන් පොට්කේක් දැක්කෙමි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 19, 2018

මේ ‘බල්ලට ගිය’ චීන අවුරුද්දේ නොදැන සිටි බලු වර්ගයක් ගැන දැනගන්න ලැබුණ. කඩියා සහ ටොමියා ගැන අපි අහල තියනව. ආචාර්ය දොන් පීටර් පියතුමා ලිව්ව ටොරී නමැති අමල්ගෙ බල්ලා ගැනත් අපි කියවල තියනව. ඒත් ආහාරයක නමින් හැඳින්වෙන බලු වර්ගයක් ලෝකෙ ඉන්නව කියල අහල තියනවද? මේ ‘බූල් බල්ලො’ නෙමෙයි, දඩාවතේ හැදෙන අය.

පොට්කේක් නමෙන් හැඳින්වෙන්නෙ බහාමාස් දූපත් සහ ඒ ළඟ පිහිටන ටර්ක්ස් ඇන්ඩ් කේකෝ දූපත්වල වාසය කරන දඩාවතේ හැදෙන සුනඛයන්වයි. උන්ට ඒ නම වැටිල තියෙන්නෙ බාහාමා වැසියන් බත් සහ පීස් උයල ඉතිරි වෙන දංකුඩ (පොට්කේක්) මේ දඩාවතේ හැදෙන බල්ලන්ට කන්න දාපු නිසාලු.

බත් සහ පීස් දාල උයපු පිඟානක් සයිඩ් ඩිෂ් හැටියට ආහාර ඇනවුම් කරද්දි ගන්න පුළුවන්.

රෝයල් බහාමාස් පොට්කේක් නම සුනඛවර්ගීකරණයෙ 9 වැනි කාණ්ඩය යටතෙ ඒ වර්ගයේ සුනඛයන් හඳුන්වන නිල නම හැටියට බහාමාස් දූපත තුල භාවිතා වෙනව. දඩාවතේ හැදෙන හැම බල්ලෙකුගෙම පෙනුම එක වගෙයි. ඒ කියන්නෙ මේ රාජකීය බහාමියන් පොට්කේක් බල්ලන්ගෙ පෙනුමත් ලංකාවේ පාරවල් අයිනෙ ඉන්න බල්ලන් වගේමයි, වැඩි වෙනසක් නැහැ. බලු පරිනාමයට ඉඩ දුන්නම එහෙම වෙන්නැති.

ඇමෙරිකාවේ බල්ලො හිඟයක් තියනව. අත්හැරලා දාන බල්ලන්ව හදාගන්න පවුල් හොයල දෙන මධ්‍යස්ථාන බොහොමයක දැන් උන්ව දෙන්න අය නැතිකමෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්කරන සංඛ්‍යාව ගොඩක් අඩුවෙලා ගිහින්. අවුරුද්දකට මිලියන 8 ක් පමණ බල්ලන් ඇමෙරිකාවට අවශ්‍යයයි හදාගන්න හොයන අයට. ඉතින්, සුභ සාධන සංගමයක් කොලරාඩෝ ප්‍රාන්තයේ ඩෙන්වර් නගරයේ වැසියන්ට හදාගන්න යවන්න මේ පොට්කේක් දාහක් ප්ලේන් එකකින් ප්‍රවාහනයට සූදානම් කරල. ප්ලේන් එක පිටත්වෙන්න කළින් එතැනට එන්න සමත් වුන 1001 වැනියාට ද ගමනට එකතු වෙන්න වාසනාව පෑදිල.

නෑසෝ හි මේ බල්ලො 5000-8000 ත් අතර සංඛ්‍යාවක් ඉන්නව කිව්වට මම දැනට දැක්කෙ 3 දෙනෙක් විතරයි. ලංකාවෙ වගෙ පාරවල් අයිනෙ වැතිරිලා හිටියෙ නෑ. මුහුදු වෙරළෙ හිටියෙත් නෑ. පාක් එකක් ළඟ තමයි ඉන්නව දැක්කෙ මම බස් එකේ යද්දී. පිංතූරයක් ගන්න හැකිවුණොත් එකතු කරන්නම්. හිතෙන් ඔය ලංකාවෙ පාර අයිනක ඉන්න බල්ලෙක් මවාගන්න දැනට.

බොබ් මාලේ නිවාඩුවට ගිය නිවසේ සිට ලියමි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 18, 2018

බොබ් මාලේ සිය පවුලේ අය සමඟ නිවාඩු ගත් නිකේතනයට ඇතුල් වෙන ගේට්ටුවේ, නැඟ එන හිරු පසුබිම් කරගෙන, කිරුළු පැළඳගත් සිංහයෙක් සහ සිංහ ධෙනුවක් ඔබ එනතුරු බලා සිටියි. මේ මාලේ රිසෝට් ඇන්ඩ් ස්පා නිවාඩු නිකේතනය ඇත්තේ බහාමාස් දූපත්හි නිව් ප්‍රොවිඩන්ස් දූපතේ කේබල් බීච් නම් මුහුදුවෙරළේය. වර්තමාන අයිතිකරුවන් රීටා මාලේ වෙතින් නිවහන මිල දී ගෙන ඇත.

බහාමාස් වෙත නිවාඩු ගන්නට ගිය බොබ් මාලේ සහ ඔහුගේ විශාල පවුල එහි නිතර පාහේ නිවාඩුවට යා හැකි නිවහනක් තැනූහ. ඒ කාමර 16 ක් සහිත නිවහන සහ ඊට යාබදව පැවති ආණ්ඩුකාරයාගේ නිවහනද ඈඳා මෙතන අද සංචාරකයන්ට විවෘත වූ කුඩා හෝටලයකි.

පහළ මාලයේ පුංචි කාමරයක, බොබ් මාලේ සිහිවටන සහ පවුලේ දුලබ ඡායාරූප රාශියකි. ඔහුගේ ගිටාර් දෙකක් ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. එහි හිඳගෙන බෆලෝ සෝල්ජර් සිංදුව ඇතුළුව තවත් සංගීත විඩියෝ කිහිපයක් රසවින්ඳෙමි. එහි දී ඡායාරූප ගන්නට එපා යැයි සඳහනක් ඇත.

මුහුදු වෙරළ පෙනෙන ලෙස ඉදිකර ඇති කෑම කාමරයේ දැවැන්ත කෑම මේසය සහ එහි ඇති සිංහ කැටයම් රැගත් ලී පුටු ජැමෙයිකාවෙන් පැමිණි වඩුවැඩ ශිල්පීන් නිමකරන ලදැයි අහන්නට ලැබුණි.

මට නිදාගන්නට ලැබුනේ මුහුදු වෙරළට මුහුණ ලා ඇති, ඉහළ මාලයේ රාජකීය රීටා කාමරයේය. කාමර අංක වෙනුවට මාලේ පවුලේ අයගේ නම් වලින් දැක්වේ. රීටාගේ ඇඳට නඟින්නට බංකුවක් තිබුණා නම් පහසුයි. හොඳ වෙලාවට රෑ බහින්න ගිහින් පය ගහන්න බිම හොයාගන්න බැරුව වැටුනෙ නැත්තෙ!

ඉතින් දවස් කිහිපයකට මෙහි ඇවිත් ඉන්න මට බොබ් මාලේ ගැන සටහනක් එකතු නොකර යන්නට පුළුවන් ද?!

නෙස්ටා රොබට් මාලේ යන්න ඔහුට උපත්තියේ ලැබුණ නම වූවද, නෙස්ටා යන්න ජැමෙයිකන් හුරුවට ඇල්ලුවේ නැති නිසා ඔහුව ලෙස්ට යැයි හැඳින්විණ. ඔහුගේ පියා එංගලන්තයේ උපන් සුදු ජාතිකයෙකි. පළමු ලෝක යුද්ධයේ හමුදා කැප්ටන්වරයෙක් ලෙසින් ද, පසුව නයිජීරියාවේ පොලිස් නිලධාරියෙක් ලෙසින් ද සේවය කළ නෝර්වල් මාලේ ජැමෙයිකාවේ වතුයායක ඕවර්සියර් කෙනෙක් හැටියට සේවය කළේය.

1945 දී ජැමෙයිකාවේ උපදින බොබ් මාලේ කඳුකර පෙදෙසක පිහිටි කුඩා ගම්මානයක සිය ළමා කාලය ගෙවන ලද්දෙකි. අප්‍රිකානු සම්භවයෙන් දායාද වූ චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර බොහොමයක් ඒ ජැමෙයිකන් දුරබැහැර ගමේ පදිංචි අය විසින් පවත්වාගෙන යන ලදි. ඉතිහාසය බෙදාගන්නට කතන්දර කලාව යොදා ගැනීම නිසා නිල වශයෙන් ලැබුණු ඉතිහාස පොත් වලට වඩා දැනුමක් ඔවුන් සතු වූවා යැයි කියැවේ. ජනප්‍රවාද, උපමා කතා සහ ගම්බද ජීවිතය හා ඈදී පැවති අනේක විධ චාරිත්‍ර ද බොබ් මාලේ ගේ දුප්පත් ළමා කාලය පෝෂණය කරන ලදි.

බොබ් මාලේට වයස 6 ක් වෙද්දී, පුතාට හොඳ අධ්‍යාපනයක් දීම සඳහා යැයි මව රැවටූ පියා ඔහුව නගරයේ වයසක ජෝඩුවකගේ නිවසක රඳවන ලදි. ගමෙන් ගිය අයෙක් වෙතින් ඔහු පාසැල් යන්නේ නැතැයි මවට ආරංචි වීම නිසා පුතාව ගෙදර ගෙන්නා ගන්නට මව සමත්විය.

බොබ් මාලේගේ හොඳම යාළුවා වූයේ ඔහු සමඟ වේලර්ස් (Wailers) නමින් සංගීත කණ්ඩායම පටන්ගත් නෙවිල් ‘බනි’ ලිවින්ග්ස්ටන් ය. පසු කාලයේ දී නෙවිල්ගේ පියා සමඟ සම්බන්ධයක් පටන් ගන්න බොබ්ගේ මව, යහළුවන් දෙදෙනාව ඥාතීන් කරවන්නට පර්ල් නමින් සහෝදරියක් තුලින් සමත් වූවාය!

වයස 15 දී පාසැල් අධ්‍යාපනය අත්හරින බොබ් මාලේ ආධුනික වැල්ඩර් කෙනෙක් හැටියට රස්සාවක් අරඹයි. ඒත් රස්සාවේ දී ඇසක් තුවාල වීමෙන් ඔහු එය අත්හැර දමා මුළුමනින්ම සංගීතයට පිවිසේ.

බොබ් මාලේගේ පළමු දරුවා ඉමානි කැරල් නම් 1963 දී උපදින දියණියයි. එවිට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 18 කි. ඉමානිගේ මව ෂෙරිල් මුරේ නම් විය. 1966 දී බොබ් මාලේ ඇල්වරීටා ‘රීටා’ ඇන්ඩර්සන් නම් කාන්තාවක් හා විවාහ වූවත් විවාහය තම හොඳම යාළුවාගෙන් පවා වසන් කරගෙන සිටියේය. බොබ් සහ රීටා වෙතින් දරුවන් 3 දෙනෙක් ද, රීටාගේ කළින් දරුවෙක් සහ රීටා අනියම් සබඳතාවයකින් වැදූ දරුවෙක් ද සමඟින් වෙනත් කාන්තාවන් හය දෙනෙකු වෙතින් ලැබූ දරුවන් ද බොබ් මාලේ පවුලේ අය වෙති. බොබ් මාලේ මිය ගිය පසු යිවෙට් ක්‍රික්ටන්ට උපදින මකේඩා ද බොබ් මාලේ ගේ දරුවෙකි.

විවාහ වී දින දෙකකට පසුව ඩෙලවෙයාර් ප්‍රාන්තයේ විල්මින්ටන් නගරය බලා යන බොබ් මාලේ එහි ක්‍රයිස්ලර් කර්මාන්තශාලාවේ කරුඔසවන යන්ත්‍රයක් මෙහෙයවන රස්සාවක නියැළෙයි. මාස කිහිපයක දී ඇමෙරිකන් ඩොලර් 700 ක් උපයාගන්නා ඔහු ආපසු ජැමෙයිකාවට පැමිණ තමන්ගේම රෙකෝඩ් නිෂ්පාදන ව්‍යාපාරය පටන් ගනියි.

ඔහුගේ මරණය කැඳවන දකුණ කකුලේ මහපටැඟිල්ලේ පළහිලව්ව ගැටවර වියේ දී සංගීත වාදනයේ යෙදෙමින් සිටිය දී තැල්මකින් කළු වී පටන් ගත්තකි. පසුව දකුණු කකුල නැවතත් උදැල්ලකට හසුවී තුවාල විය. එපමණක් නොව පසුකාලයක දී ෆුට්බෝල් සෙල්ලම් කරද්දී ඒ මහපටැඟිල්ලම යළිත් වෙන ක්‍රීඩකයෙකුගේ සපත්තුවේ ස්පයික් වලට හසුවී තුවාල විය.

සංගීත සංදර්ශන වලින් පසුව එයින් ලේ ගැලීම නිසා තුවාලය සුව නොවී වසර දෙකක් පුරා ඇදී ගිහින් ඔහුට පිළිකා රෝගය හැදී ඇතැයි දැනගන්නට ලැබිණ. මහපටැඟිල්ල ඉවත් කරන්නට වෛද්‍යවරුන් නිර්දේශ කළ ද ඔහු ඒ වෙන විට රස්ටා ආගමට බරවී සිටි බැවින් ඔහු එය නොකළේය.

1920 හා 30 ගණන්වල පටන් ගත්, ජැමෙයිකාවේ බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වූ රස්ටාෆාරියන්වාදය කළු හමැති අයගේ දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් ලෙසින් මුලින් පටන් ගත්තකි. නිව්යෝර්ක් විසූ මාකස් ගාර්වෙ නැමැත්තා එය ප්‍රචලිත කරන්නට දායක වූයේ කළු හමැති වූවෙක් අප්‍රිකාවේ රජවෙමින් කළු හමැති අයව මෝක්ෂය වෙත ගෙන යනවා යැයි පැවසීමෙනි.

1930 දී රාස් ටෆාරි මැකොනෙන් ඉතියෝපියාවේ එම්ප්‍රදෝරුවා ලෙසට කිරුළු පැළඳීය. ත්‍රිත්වයේ බලය යන අර්ථයෙන් යුතු හයිලි සෙලාසී නම තමන්ට යොදාගත් ඔහුගේ අනුගාමිකයන් බවට පත්වෙන්නේ මේ කළු රජෙක් එනතුරු මඟ බලාගෙන සිටි, රජුගේ නමෙන් සිය නම හදාගත් රස්ටා ජනකොට්ඨාශයයි. සෙලාසී ඒත් කිසිවිටෙක රස්ටාෆාරියන් වූයේ නැත.

70 ගණන්වල දී චේගුවේරා සහ බ්ලැක් පැන්තර් කල්ලියේ රසිකයෙක් වූ ජැමෙයිකාවේ බොබ් මාලේ රස්ටාෆාරියන්වාදය ලොව පුරා ප්‍රචලිත කරන්නට සහාය දුන්නේය. ඔහුගේ ‘ඩ්‍රෙඩ්ලොක්ස්’ නම් පළු කැරලි කොණ්ඩය ද කළු හමැති අයගේ ‘වර්ගවාදී ස්වාත්ම්‍යය’ කියාපෑම සඳහාත්, හිඟන පෙනුම නිසා එල්ලවන අවඥාවට එරෙහිවත් ගන්නා ලද රස්ටා වෑයමයි. එසේම, රස්ටා ඇදහිලි අනුව මහපටැඟිල්ල සැත්කමකින් ඉවත් කරන්නට බොබ් මාලේ අකමැති විය. 1981 දී වයස 36 දී ඔහු පිළිකා රෝගයෙන් මිය යද්දී ඔහුගේ අවසන් වචන හැටියට සැලකෙන්නේ “මුදල් වලට ජීවිතය මිල දී ගන්න බැහැ” යන්නයි. ඒත් මුදල් තිබූ නිසා ඔහුට මහපටැඟිල්ල ඉවත් කරන සැත්කම කරනවාද නැද්ද යන්න තෝරාගැනීමට හැකියාව තිබුණ බව අපි අමතක නොකළ යුතුයි.