අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

චීනයේ ඌරු මස් හිඟය ලෝක වෙළඳපොලට කෙසේ බලපායි ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජූලි 11, 2019

ඌරන්ට බෝවෙන අප්‍රිකානු උණක් නිසා චීනයේ මස් සඳහා හදන ඌරන් සංඛ්‍යාවෙන් හරි අඩක් පමණ මේ වෙද්දී මිය යන ලදැයි සැලකේ. චීනයේ රාජ්‍ය මට්ටමෙන් නිකුත් කරන වාර්තා මෙන්ම එහි සාමාන්‍ය ජනතාව රජයට දන්වන තොරතුරු ද සත්‍යය සඟවන හුරුවෙන් පැවතීම හේතුවෙන් මෙම අර්බූදකාරී තත්වයේ බරපතලකම ගැන නිශ්චිතවම කියන්නට හැකියාවක් කිසිවෙකුටත් නැත.

ලෝකයේ වැඩිම ඌරු මස් නිෂ්පාදනයක නියැළෙන්නේ චීනයයි. දෙවැනි තැන ඇමෙරිකාව ගනිද්දී අනතුරුව එන්නේ බ්‍රසීලය, ජර්මනිය, නෙදර්ලන්තය වැනි රටවල් වෙති. චීනය ඌරු මස් පරිභෝජනයේ ඉහළින්ම යෙදෙන රටක් වෙයි. මෙම අප්‍රිකානු උණ වැළඳීමෙන් මරා දමන්නට සිද්ධ වූ ඊරීන් සංඛ්‍යාව නිසා උණ පැතිර යාම අවසන් වූවත් දැඩි ලෙසින් පැටවුන් හිඟයක් පැවතීම එරට වළක්වාගත නොහැකි තත්වයක් බවට පත්ව ඇත.

මෙම ඌරු මස් සහ ඌරු පැටවුන් හිඟය පියවන්නට යන කාලයේ දී ලෝක වෙළඳපොලේ අපූරු වෙනස්කම් දකින්නට ලැබෙනු ඇත.

චීනය හා මිත්‍ර සබඳතා පවත්වන රටවලට තම ඌරු මස් ඔවුනට සපයන්නට ලැබෙනු ඇත. චීන වැසියන්ගේ පරිභෝජනයට යැවෙන ඌරු මස් නිසා වෙනත් රටවල ඌරු මස් මිල ගණන් වෙනස්වීමක් දකින්නට ලැබෙනු ඇත. එසේම අනෙකුත් මස් සහ මාළු මිල ගණන් ද ඉහළ යෑම මෙන්ම ඌරු ආහාර වෙනුවෙන් සපයන ඉරිඟු සහ සෝයා බෝංචි වැනි ධාන්‍ය වර්ග මිල පහළ බැසීමක් දකින්නට හැකිවෙනු ඇත.

බිලියනයකට අධික ජන සංඛ්‍යාවක් සිටින රටක ඔවුන් වැඩියෙන්ම පරිභෝජනයේ යෙදෙන ආහාරයක් හිඟවීම යනු සමහර විට වෙනත් මාංශ සඳහා චීන ජනතාව හැරෙන අවස්ථාවක් බවට ද මෙය පත්විය හැකියි. සුනඛ අනුභවය චීනයේ සිද්ධවන බව රහසක් නොවේ. මේ තත්වය හමුවේ එය වැඩිවේ යැයි කෙසේ සැක නොකරන්නද?

නිර්බාධ වෙළඳපොල සඳහා වැඩියෙන්‍ ඉඩකඩ ඇති රටවල පෞද්ගලික ව්‍යාපාර මේ තත්වය තුලින් වැඩියෙන් ආදායම් උපයන්නට සමත්වෙනු නිසැකයි. ඒත් රාජ්‍ය මැදිහත්වීම් බහුල රටවල සිටින ලොකු කුඩා නිෂ්පාදකයන්ට මේ අවස්ථාවෙන් ඵලනෙලා ගැනීමට හැකියාව අහිමි වෙයි. ඒ, නිදහසේ අර්ථ ශාස්ත්‍රය කෘතියෙ සඳහන් ෆෙඩරික් බැස්ටියාට් පෙන්වා දුන් පරිදි, රාජ්‍ය සේවකයා නොහොත් මහජන නියෝජිතයා යැයි කියාගන්නා අයගේ බත්පතට තවත් මාළුවෙක් බෙදාගන්න කාලයක් යන හේතුවෙනි. හිඟයක් ඇත්නම් එය පියවන්නට හනිකට සමත්වීම නිසා පමණක් ලාබ උපයන්නට ඉඩ ලැබෙන වෙළඳපොල නියාමය මෙහි දී ද ක්‍රියාත්මක වීම වළක්වන්නට සමත් වූවෙක් ලොව නැත. සමහර රටවල් දියුණු වෙන්නේ සහ තවත් රටවල් හැමදාම දියුණුවෙමින් කියන තත්වයේ සිටින්නේ ද ඒ නිසයි.

චීන කෑම, කළින් ලියූ සටහනක් මෙතැනින්.

ජූලි හතර නොහොත් ඇමෙරිකන් නිදහස් දිනය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජූලි 3, 2019

නිදහස් දිනය යනු ඇමෙරිකාවේ බහුතර ජනතාව සැබෑ ලෙසින්ම නිදහසේ කාලය ගෙවන දිනයයි. කල් තියාම ජූලි හතර ගෙවන්නට සුදුසු තැනක් තෝරා ගැනීමට අවශ්‍යයයි. එළිමහනේ කෑම උයාගන්නට, දියට බැස නාන්නට සහ ඉර බැස යද්දී ඇරඹෙන ගිණිකෙළි සංදර්ශන නරඹන්නට හැකියාව, යනාදිය තැනක් තෝරා ගැනීමේ දී සොයා බැලිය යුතු ප්‍රධාන සාධක වෙති. ඒ තුනම සපුරන ස්ථානයක් ඇත්නම් කල්තියාම එතැනට සෙනඟ ඇදී එන ආකාරය දැකිය හැකියි.

මෙදින රාජ්‍ය ආයතන යටතේ මෙහෙයවන නිල උත්සව දකින්නට නැත. ගම් නගර මට්ටම් වලින් පැවැත්වෙන උත්සවයක් ඇත්නම් ඒවා ආණ්ඩුවේ තනතුරු හොබවන ලොකු ලොක්කන්ට කැපී පෙනෙන්නට ලැබෙන උත්සව නොවේ. ගමේ හෝ නගරයේ සාමාන්‍ය ජනතාව ඇමෙරිකන් කොඩි රැගෙන, එහි පාට වලින් විවිධාකාර ඇඳුම් පැළඳුම් වලින් සැරසී, එකමුතුවෙන් සහභාගී වෙන පෙරහැරක මූලිකත්වය ගන්නේ එක්කෝ කුඩා දරුවෙකි. නැත්නම් ජනාදරයට පාත්‍ර වූ වයෝවෘද්ධයෙකි. හමුදාවේ සේවයෙන් විශ්‍රාම ගත්තවුන්ට ද එවැනි පෙරහැරක යන්නට ඉඩකඩ ලැබේ. එවැනි පෙරහැර පටන් ගැනෙන්නේ සහ අවසන් වෙන්නේ ද වේදිකා මත නැඟ කෙරෙන කතා පැවැත්වීම් වලින් තොරව. මඟ දෙපස පුටු තබාගෙන ‘ජූලි හතර පෙරහැර’ නරඹන අය බොහොමයක් එහි ගමන් කරන අයගේ හිතවතුන්, ඥාතීන් සහ අසල්වැසියන් වෙති.

පවුලේ අය සමඟ එකතු වී ජලාශ්‍රිත ක්‍රීඩාවන්හි යෙදීමත්, එළිමහනේ බාබික්‍යු විදියට හොට්-ඩෝග්ස් උයාගෙන කෑමත්, බියර් බීමත්, ගිණිකෙළි සංදර්ශන නැරඹීමත්, අනතුරුව දරුවන් සමඟ ගිනිමැළයක් වටේ එකතු වී කතන්දර කියමින් මාෂ්මෙලෝස් පුලුස්සමින් කෑමත්, සාමාන්‍යයෙන් ජූලි හතර දවසක දකින්නට ලැබෙන ක්‍රියාකාරකම් අතර වෙති.

ඉතින් ඒ නිසා, ඇමෙරිකන් ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් රටවැසියන් අමතා කතාවක් පවත්වන්නට නියමිත, ‘සැලියුට් ටු ඇමෙරිකා’ නමින් මේ ජූලි හතර වැනිදාට වොෂිංටනයේ පැවැත්වෙන උත්සවයක් සංවිධානය කර ඇතැයි අහන්නට ලැබීම බොහෝ පිරිසකගේ සිත් නොසන්සුන් කරන්නට සමත් විණ.

ඊට සහභාගී වන්නට ගෙනෙන ලද යුධ ටැංකි දැකීමට ලැබීමත් සමඟ ඒ නොසන්සුන් බව තවත් වැඩි විය. හමුදාවේ බලය පෙන්වන යුධ ටැංකි ප්‍රදර්ශනය අද ඇමෙරිකන් වැසියන්ගේ සිත් දිනාගත හැකි ආකාරයක් නොවේ. 1953 වසරේ ඩ්වයිට් අය්සන්හවර් ජනාධිපති පදවිය බාර ගත් උත්සවයේ දී මෙන්ම 1964 දී ජෝන් එෆ්. කෙනඩි ජනාධිපති පදවිය බාරගත් උත්සවයේ දීත් යුධ ටැංකි වොෂිංටනයේ උත්සව වලට සහභාගී කර ගැනිණ. කෙනඩි පදවි ප්‍රාප්තියේ දී මිසයිල පවා පෙරහරට එක් කරගන්නා ලදි. හමුදාව පසුබිම් කරගෙන ජෝර්ජ් බුෂ් සහ බරක් ඔබාමා යන හිටපු ජනාධිපතිවරුන්ද කතා පවත්වා ඇත. ඒත් අවසන් වූවා යැයි කියූ යුද්ධ නිමා වූයේ ඒ කතා වලින් තවත් කාලයකට පසුවයි. ඒ කිසිවෙක් ජූලි හතරවැනිදා උත්සවයක් සඳහා හමුදාව යොදාගෙන නැත.

2020 ජනාධිපතිවරණයට ලැහැස්ති වෙන ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ මෙවර තේමාව ‘Keep America Great’ යන්නයි. මුල් වටයේ පොරොන්දුව දැනටමත් ඉෂ්ට කර ඇති බවක් මෙයින් හැඟවීම ඔවුන්ගේ මැතිවරණ ප්‍රචාරණයේ දක්ෂතාවයයි. අනෙක් පාර්ශව සියල්ල තුලින් ට්‍රම්ප්ව ගෙදර යවන්නට සමත් වූවෙක් සිටින බවක් දැනට දකින්නට නැත.

‘සැලියුට් ටු ඇමෙරිකා’ නාඩගම කෙසේ දිග හැරුණත්, හදිසියේ සංවිධානය කරන ලද්දට සහභාගී වෙන ජනකාය කොතරම් අඩු හෝ වැඩි වුවත්, ට්‍රම්ප්ගේ ‘ජනප්‍රියත්වයේ’ වෙනසක් නොවනු ඇත. ප්‍රතිවාදීන් නැති දේශපාලකයෙක් බලයේ සිටීම අහිතකර තත්වයකි. ඒත් එවැනි අයෙකුව පවා වසර 8 කින් ගෙදර යවත හැකියාව රටේ භාග්‍යයයි.

වොට්කින්ස් ග්ලෙන්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජූනි 24, 2019

උතුරු ඇමෙරිකාවේ පංච මහා විල් ආශ්‍රිතව තවත් විල්, ලොකු කුඩා පොකුණු සහ දිය ඇලි මහත් ගණනාවක් ඉතා විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිර ඇත. ඒවායේ පිහිටීම නිසා දකින්නට ලැබෙන දැකුම්කළු පරිසරයෙන් යුතු ලොකු කුඩා නගර සහ ගම්මාන බොහොමයක් කැනඩාව සහ ඇමෙරිකාව යන රටවල් දෙකටම අයත් වේ. ඔන්ටේරියෝ විල පැත්තෙන් දකුණට යද්දී, නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්තයේ උතුරු පෙදෙසේ පිහිටන, අත්වල ඇඟිලි සේ සිතියමකින් පෙනන, ෆින්ගර් ලේක්ස් (ඇඟිලි විල්) ගිම්හානයේ දී විනෝදාස්වාදය සඳහා මහත් ජනතාවක් ඇදී යන පැත්තකි.

වොට්කින්ස් ග්ලෙන් යනු මේ ‘ඇඟිලි විල්’ අතරෙන් ‘සෙනෙකා විල’ නම් වූවේ දක්ෂිණාංශයේ ඇති ඉතා සුන්දර කුඩා ගම්මානයයි. මෙදින එය අපේ ගමනාන්තය විය. සෙනෙකා විල අයිනෙන්ම දිවෙන කුඩා පාරේ සැතපුම් 30 ක් පමණ වාහනයෙන් යද්දී කළින් දැක්කාට වැඩියෙන් ලස්සන තැනක් නැවත නැවතත් දකිද්දී, කොතැනදීද වැඩියෙන්ම චමත්කාර දර්ශනයක් ලැබෙන්නේ යැයි සිතාගත නොහැකි තරම් තත්වයකට අප පත්වීමු.

විල අද්දර ඉදි කරන ලද නිවාස විලේ සෞන්දර්යයට හානියක් නොවන ආකාරයෙන් හදා ඇතැයි මට සිතුණි. එනම්, විලෙන් නිවසටත් නිවසෙන් විලටත් එකසේ සුන්දරත්වයක් එකතු වෙන ආකාරයෙන්, පාරේ සිට බලන්නෙකුට විල මෙන්ම විලේ එහා පැත්තේ අද්දර පවා දැකගන්නටත් හැකිවන ලෙසකින් ඒවා බොහොමය නිමැවී ඇත.

වොට්කින්ස් ග්ලෙන් හාබර් හෝටලය එම නමින්ම ඇති වරායට මුහුණලා ඉදිකර ඇත. එම වරාය අතීතයේ දී බඩු සහ මඟීන් ප්‍රවාහනය සඳහා තනන ලද්දකි. අද එය සෙනෙකා විලේ විනෝදාස්වාදය සඳහා එහි එන සංචාරයක් වෙනුවෙන් පාවිච්චියට ගැනෙන්නකි.

වරායේ නැංගුරම් ලා තිබූ සුවිශේෂී රුවල් නැවක් ගැන මෙහි දී විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතුයි. ඒ, ‘හයි සොසයටී” (1956) නම් සිනමා නිර්මාණයේ ග්‍රේස් කෙලී සහ ෆ්‍රෑන්ක් සිනාත්‍රා හනිමුන් ගිය ‘ටෲ ලව්’ නමැති රුවල් නැවයි. ටිකට් පතක් මිල දී ගෙන එහි නැව් ගමනක් යන්නට අද සංචාරකයන්ට පුළුවනි.

වොට්කින්ස් ග්ලෙන් ප්‍රාන්ත උද්‍යානයේ දී ගන්නා ලද සිත්කළු ඡායාරූප රැසක් අපිට කැනඩාවේ තවත් මිතුරෙක් වෙතින් දැකගන්නට හැකිවිණ. මෙය සැතපුම් 2 කට අඩු, පයින් යා හැකි කුඩා අතුපාරවල් ගණනාවක දී ඇද හැලෙන දිය ඇලි 19 ක් නරඹන්නට හැකි උද්‍යානයකි.

මේ උද්‍යානය සංචාරකයන් වෙනුවෙන් පටන් ගන්නා ලද පෞද්ගලික ව්‍යාපාරයකි. පළාතේ පුවත්පත් අයිතිකරුවෙකු වූ මොර්වෝල්ඩන් එල්ස් (Morvalden Ells) සහ ඉඩම්හිමියෙකු වූ ජෝර්ජ් ෆ්‍රීයර් (George Freer) විසින් 1863 වසරේ ගිම්හානයේ දී උද්‍යානය විවෘත කළ පසුව එම වසර තුල දී ඔවුන් ටිකට්පත් දහදාහක් විකුණන ලදැයි කියැවේ. අයිතිකරුවන් රැසකගෙන් පසුව 1906 දී එය නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්තය විසින් මිල දී ගන්නා ලදි.

වසන්තයේ ආරම්භයත් සමඟ, සතියේ මැද දිනක හිමිදිරි උදයේ එහි ගිය නිසා වෙන්නැති අපිට එහි හැම අත යද්දී අනෙක් සංචාරකයන් පසුපස පෝලිමේ යන්නට සිද්ධ වූයේ නැත. මෙය නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්තයේ පමණක් නොව ඇමෙරිකාව තුල පිහිටන සංචාරක ස්ථාන අතර ඉතා ජනප්‍රිය තැනක් හැටියට සැලකෙන්නකි.

බ්‍රැම්ප්ටන්ස්ටාන්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජූනි 18, 2019

කැරී ලෑම්ට අකුලාගෙන යන්නට සිද්ධ වෙන තත්වයක් හදන්නට පාරට බැස්සේ හොංකොං ජනතාවයි. අහස්කුස සිඹින උස් ගොඩනැඟිලි මැද්දෙන් පාරවල් අවහිර කරමින් ඒ මහා ජන ගඟ ගලද්දී, ඔවුන් අතර වූ තරුණ තරුණියන්ගේ සහභාගීත්වය වැඩියෙන් ඉස්මතුව පෙනිණ. මිලියනය ඊ ළඟ දවසේ මිලියන දෙකක් වෙද්දී, පොලීසිය දමා පහර දී ඔවුන් ගෙදර යවන්නට නොහැකි යැයි වැටහෙද්දී, පොලීසිය පැත්තකට වීම දකින්නට ලැබිණ. එය චීනයෙන් නොව එංගලන්තයෙන් දායද වූවකි. එහෙත් එංගලන්තයෙන් දායාද වූ පිළිවෙත් චීනය අතින් කෙමෙන් සහ වක්‍ර මාර්ග වලින් කප්පාදුවට ලක්වීම කොතරම් පෙළපාලි ගියත් දිගින් දිගටම සිද්ධ වීම හොංකොං වැසියන්ගේ ඛේදවාචකයයි.

ජූනි 16 වැනි ඉරිදා දකුණු ඇමෙරිකාවේ ආජන්ටීනා, උරුගුවායි සහ පැරගුවායි යන රටවල විදුලිබලය ඇණහිටියේ මිලියන 50 ක් පමණ ජනතාවක් අසරණ කරමිනි. දුරකතන සහ අන්තර්ජාලය පමණක් නොව බුඑනෝස් අයර්ස් හි මහජන ප්‍රවාහනය ද නැවතිණ. වතුර සැපයුම නැවතිණ. කඩසාප්පු වසා දැමිණ. උදේ 7 ට පමණ නැවතුණ විදුලිබලය රාත්‍රියේ යළි ක්‍රියාත්මක කරන්නට ආජන්ටීනාව සමත් විය. එය සයිබර් ප්‍රහාරයක් නොවේ යැයි දැනට කියැවේ. ඉන් කියැවෙන්නේ එය පවතින දුර්වල පද්ධතියක් කඩාවැටීම බවයි. රටවල් කිහිපයක එකතුවෙන් විදුලිබල පද්ධතියක් ගෙන යාමේ ඵලවිපාක දැන් ඔවුන් තෝරා බේරා ගන්නට උත්සාහ කරති. මෙතෙක් කාලයක් ගෙන ගිය අයහපත් ආර්ථික පිළිවෙත් වෙනස් කරන්නට නම් එහෙත් ඔවුන් යුහුසුළු වේ යැයි සිතිය නොහැකියි.

ටොරොන්ටෝ, කැනඩාවේ ඔන්ටේරියෝ ප්‍රාන්තයේ අගනගරයයි. පරිස්ථානීය ජනතාව ඒ නම උච්චාරණය කරන විධි බොහොමයකි. ‘ටොරොන්නෝ’ යැයි ද, ට්‍රොනෝ කියා ද, ‘ටොරානා’ සහ ‘ටරාන්නා’ යනාදී වශයෙන් ඒ නම කියැවේ.

90 ගණන් මුල දී, කැනඩාවේ ටොරොන්ටෝ නගරයේ ශ්‍රී ලාංකික අවන්හල් සහ කඩසාප්පු බොහොමයක් ඇතැයි මම මුලින්ම දැන ගතිමි. සෑහෙන සිංහල සහ ද්‍රවිඩ ජන සංඛ්‍යාවක් එහි පදිංචියට ගිය නිසා ඒවා ඔවුන් සඳහාම ඉදි වෙන ලදි. ඒ පැත්තේ යාම මගේ ආසාවක් වුවත් ඒ ආසන්නයට කිහිප වතාවක් ගිය ද නගරය බලන්නට යෑම පසුවට කල් දැමිණ. මෙවර එම ආසාව මුදුන්පත් විය.

ඒත් ටොරොන්ටෝ නගරයේ ඩවුන්ටවුන් හෙවත් “නගරය මැද” පවතින ජෙරාඩ් ඉන්දියා බසාර් (Gerrard India Bazzar) දැන් ජරාවට පත්ව ඇති බව ඒ ආසන්නට එද්දීම පැහැදිලි විය. කුලියට දීමට ඇතැයි ගසා ඇති පෝස්ටර් වැසී ගිය කඩසාප්පු වීදුරු ගණනාවක් සරසා ඇත. ඒවා සියල්ලම පාහේ අලුත්වැඩියා කළ යුතු තත්වයේ පවතී. අතරින් පතර වූ අවන්හල් සහ කඩසාප්පු සතියේ දිනවල විවෘත නැතැයි සඳහන් වූ අතර එකක් දෙකක් දවල් 12 න් පසු විවෘත වන්නේ යැයි සඳහන් විය. ජෙරාඩ් ඉන්දියා බසාර් ගැන ඇති වෙබ් අඩවියේ මේ වර්තමාන තත්වය ගැන, එනම් දැන් එය උත්සවයක් පැවැත්වෙද්දී පමණක් ජනාකීර්ණ වෙන ස්ථානයක් යැයි සඳහන් නැත.

ටොරොන්ටෝ නගරයට ආසන්නව පිහිටන මධ්‍යස්ථ ප්‍රමාණයක නගරයක් වූ බ්‍රැම්ප්ටන්, උතුරු ඇමෙරිකාවේ පවතින අපූරු නගරයකි. අපි ඒ පැත්තට ළංවෙද්දී මිනිසුන් දකින්නට පෙර දැක්කේ බලන හැම අතකම පාහේ පැවති ඉන්දීය නම් ආශ්‍රයෙන් දිස්වන ‘වැනිටි ප්ලේට්’ හෙවත් වාහන නම්බර් ප්ලේට් වූහ. ඒ පැත්තේ ගෙවල් විකුණන (realtor) අයගෙන් බහුතරය ඉන්දීය නම් වලින් යුතුයි. කොස්ට්කෝ, වෝල්මාට්, ස්ටාර්බක්ස් වැනි ඇමෙරිකන් ව්‍යාපාර වලට අමතරව, හැම පැත්තකින්ම දකින්නට ලැබුණේ දකුණු ආසියාවේ නම් වලින් දිස්වෙන ව්‍යාපාරයන්ය. රත්තරන් බඩු, සාරි සහ අනෙකුත් ඉන්දීය ඇඳුම් පැළඳුම්, ඉන්දීය ග්‍රොසරි යනාදිය හැම අත දකින්නට ලැබිණ.

ඉන්දීය අවන්හලකින් කන්නට නම් ගෙදර සිට සැතපුම් 65 කට වඩා (කිලෝමීටර් 100 කට වඩා) දුරක් ගෙවා යන්නට සිද්ධ වෙන අපට, බලන බලන හැම අත ‘තන්දූරි ෆ්ලේම්’, ‘බොම්බෙ පැලස්’, ‘බබා ධබා’ වැනි නම් දැක ගන්නට ලැබුණි. ‘තිනූෂ ටේක් අවුට් ඇන්ඩ් කේටරින්’ ඒ අතර වූ රස නහර පිනවන සිංහල කෑම පිරිනමන අවන්හලකි. පෝලිමේ ඇවිත් ආහාර ගෙනියන අය වැඩිපුර දකින්නට ලැබෙන මෙම අවන්හලේ අසුන්ගෙන ආහාර ගන්නා අය දකින්නට ලැබුනේ අතලොස්සකි. අපි දෙදෙනා ඒ අසුන්ගෙන ආහාර ගත් අය වූහ. කෑම පිඟන් විකුණන ආකාරයෙන් නොව, අපි කැමති දේ පමණක් ඉල්ලා සිටියදී එය එසේම සැපයූ ඔවුන් වෙතින් ඉතා විශිෂ්ට සේවයක් අපට ලැබුණි.

ඉන්දීය සම්භවයක් ඇති ජනතාව වැඩිපුර වාසස්ථානය කරගෙන සිටින කැනඩාවේ නව වැනි විශාලතම නගරය ලෙස සැලකෙන මෙයට බ්‍රැම්ප්ටන්ස්ටාන් යැයි සුරතල් නම වැටී ඇතැයි අපි දැනගත්තෙමු. ඊයේ පෙරේදා මෙම නගරය අනාගත නගරයක් හැටියට සැලකෙන ප්‍රශස්ත ලැයිස්තුවකට එකතු විය. ව්‍යාපාරිකයන්ගේ පහසුවට ගෙනෙන ලද යහපත් ආර්ථික පිළිවෙත් එහි දියුණුවට හේතු වූ බව පිළිගන්නා අය සිංහලෙන් කියවන අය අතර නම් ඉතාමත් අඩු විය හැකියි. මන්ද, ඒ පළාතේ වාසය කරන සිංහලෙන් කියවන අය සඳහා මුද්‍රණය වූ පුවත්පතක පිටු පුරවා තිබුණේ ඒ පැත්තේ ලාංකිකයන් අමතන්නට පැමිණි ජවිපෙ පක්ෂ නායකයාගේ ඡායාරූප හා විස්තර වලිනි. ලංකාවේ බහුතර සිංහලයන් අරගන්නෙත් පිටරටෙන් එන හොටු පමණයි, දියුණු තැනකට ගියත් ගෙනියන්නෙත් හොටු පමණක් යැයි මට සිතුණි.

නයගරා දිය ඇල්ල සහ නිකොලා ටෙස්ලා

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජූනි 15, 2019

වයස අවුරුදු 12 දී පමණ, නයගරා දිය ඇල්ලේ ලිතොග්‍රාෆ් සිතුවමක් දැක, දිය ඇල්ල යටින් කරකැවෙන රෝදයක් හදා එයින් ලෝකයට බලය සැපයීම තම පැතුමක් වූයේ යැයි නිකොලා ටෙස්ලා සිහිකරන්නට ඉදි වූ ස්මාරක පුවරුවක සඳහන්. කවදා හරි ඇමෙරිකාවට ගිහින් වෝටර් ටර්බයින් මාර්ගයෙන් විදුලිය සපයන හැටි ගැන සොයා බලන්නේ යැයි ඔහු සිය මාමා කෙනෙකුට ද කියා ඇත.

නිකොලා ටෙස්ලා උපත ලැබූ ගම ක්‍රොඒෂියා නම් රටේ, Smiljan යැයි සඳහන්. “ස්මීයන්” නමැති ගම ටෙස්ලා උපත ලද කාලයේ දී අයිති වූයේ ඔස්ට්‍රියන් අධිරාජ්‍යයයටයි. පසුව ටෙස්ලා ඇමෙරිකාව තම වාසස්ථානය කරගත්තේය. ස්මීයන් ගමේ ද ටෙස්ලා වෙනුවෙන් ඉදි කරන ලද ප්‍රතිමාවක් ඔහු වෙනුවෙන්ම හැදූ අනුස්මරණ මධ්‍යස්ථානයක පිහිටයි.

ටෙස්ලා සර්බියන් වූයේ යැයි කියන්නටත්, ටෙස්ලා ක්‍රොඒෂියන් වූයේ යැයි කියන්නටත් ඒ දෙපැත්තේම අය පෙළඹෙති. සමහර විට මෙය දුප්පත් රටවල දකින්නට ඇති ගතියක් විය හැකියි; ලංකාව හා යාන්තම් හෝ සම්බන්ධයක් ගෑවිච්ච අයෙක් බටහිර රටකින් සම්මානයක් දිනාගන්නට සමත් වූවේ නම් ඒ අයව ශ්‍රී ලාංකේය කියා හඳුන්වන්නට ඇති කැමැත්ත ඉතා දැඩියි.

ලොව අනෙකුත් නවෝත්පාදකයන්ට මෙන්ම ටෙස්ලාට ද සිය අදහස් ක්‍රියාවට නංවන්නට හැකියාව පෑදෙන්නේ ඒවාට ඉඩකඩ ලැබෙන නිර්බාධ වෙළඳපොලක් ඇති රටකට ඇතුල්වීමට අවස්ථාව ලැබුණ පසුවයි. ඔහු ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් ලබාගන්නට සමත්වෙන්නේ මෙතෙක් ඔප්පු කර නැත්තක් ගැන මහත් ධනයක් යටකර අවදානම් ගැනීම සඳහා අතදෙන්නට ධනපතියන් ඉදිරිපත් වූ නිසයි. එවක ඇමෙරිකන් ධනපතියන් වූ ජේ. පී. මෝගන්, ජෝන් ජේකොබ් ඇස්ටර්, ලෝඩ් රොත්ස්චයිල්ඩ් (නේතන්) සහ ඩබ්. කේ. වැන්ඩබිල්ට් (කොරනේලියස්ගෙ මුනුපුරා) යනාදීන් නයගරා දිය ඇල්ල අසල විදුලිබලාගාරයක් පිහිටුවීමට ප්‍රාග්ධන දායකත්වය දුන් අය වූහ. ජෝර්ජ් වෙස්ටින්හවුස් සමඟ කොන්ත්‍රාත්තුව බාරගත් ටෙස්ලා 1895 වසරේ දී මුලින්ම ඊසාන දිග උතුරු ඇමෙරිකාවට නයගරා දිය ඇල්ලෙන් විදුලිබලය සපයන්නට සමත් වූයේය.

ටෙස්ලා වෙනත් නවෝත්පාදන සිය ගණනකට හිමිකම කිව්වද, මිනිස් ජීවිතය සමෘද්ධිමත් කරන්නටත් මිනිස් හැදියාවන් වෙනස් කරන්නට සමත් වූ විදුලිබලය ඔහු ලොවට ප්‍රදානය කරන ලද විශිෂ්ටතම වූවයි. ඒත්, එහි ආශ්චර්යය ගැන සිතන්නට නොහැකි වූවන්, විද්‍යාව බැහැරලා, මතවාදයකට වැඳ වැටෙමින් 2007 දී පටන් ගත් “පෘතුවි හෝරාව” වැනි මුග්ධ සිරිතක් මහත් උත්කෘෂ්ට ලෙසින් සැමරීම ගැන ටෙස්ලා කුමක් සිතාවි දැයි එම ටෙස්ලා උද්‍යානයේ ඇවිදිද්දී මම කල්පනා කළෙමි.

මේ කුඩා උද්‍යායනයේ, නයගරා දිය ඇල්ල වෙතට මුහුණ ලා සිටින පරිදි නිකොලා ටෙස්ලාගේ පිළිමය ඉදිකර ඇත.

නිකොලා ටෙස්ලා සහ නයගරා දියඇල්ලෙ විදුලිබල ව්‍යාපෘතිය ගැන ඉංග්‍රීසියෙන් කියවන්නට කැමති අයට ඒ සඳහා කදිම සටහනක් මෙතැන ඇත.

නයගරා දිය ඇල්ල නැරඹීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජූනි 12, 2019

අප දෙදෙනාම නයගරා දිය ඇල්ල දැක නොතිබීම පුදුමයකි. මන්ද, ඊට ඉතා ආසන්නව උතුරෙන් හා දකුණින් මෙන්ම නැගෙනහිරින් හා බටහිරින් ද අප කිහිප වතාවක් ගමන් කර තිබීම නිසයි. මෙවර අපි එහි යෑමටත්, ඒ අසල රාත්‍රිය ගෙවීමටත් අදිටන් කරගත්තෙමු.

රාත්‍රිය ගෙවන්නේ නම් කැනඩාවේ සිට එය පෙනෙන හෝටලයක නතර වෙන්න යැයි ඒ හරහා නිතර යන එන අපේ මිතුරා දුන් උපදෙස විය. මාස 5-6 කට කළින් වෙන්කර ගනිද්දී අපට නවාතැන් සඳහා 14 වැනි තට්ටුවේ කාමරයක් ලැබුණි. ඊට උඩින් වූ තට්ටු සියල්ලේම කාමර ඒ වනවිටත් පිරී තිබුණි.

එන හෝ යන වෙන කිසිවෙක් දකින්නට නොමැති වූ රටවල් දෙකේ මායිම් තීරුවට අපි ළඟා වූයේ රාත්‍රී 9:30 ට පමණ. ඒ අවට සූදු ක්‍රීඩා සඳහා ඇති කැසිනෝ ගැන දැන්වීම් බහුල විය. පාර තොටේ කිසිවෙක් නොවූයේ සමහර විට ඒ දිනවල පැවති අධික සීතල නිසා වෙන්නැති. නැත්නම් ඔවුන් ඒ වෙද්දී සූදුවට කැසිනෝ ඇතුලට ගිහින් සිටි නිසා වෙන්නැති.

හෝටල් කාමරයට ඇතුල් වූ සැණින් අපි දැක්කේ දෙපැත්තට ඇද තිබූ ජනෙල් තිර මැදින් පෙනෙන, ඉතා සෙමෙන් වෙනස් වෙන පාට පාට ලයිට් වලින් ආලෝකමත් වූ නයගරා දිය ඇල්ලයි. ඇමෙරිකන් දිය ඇල්ල සහ මනමාලියගේ වේල්ල නම් කුඩා දිය ඇල්ල, ඈතින් දිස් විය. අශ්ව ලාඩමක හැඩයෙන් පිහිටන කැනේඩියන් දිය ඇල්ල ලෙස සැලකෙන්න අපේ කාමරයට මුහුණ ලා තිබුණි. ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකට පමණක් විවෘත කරන්නට හැකි වූ කාමරයේ ජනේලයෙන් දිය ඇල්ල කඩා වැටෙන සද්දයට අපි සවන් දුන්නෙමු. ඇඳේ වැතිර ගෙන නිදිමතෙන් ඇස් පියවෙන තෙක්, ජනේලයෙන් පෙනෙන නයගරා දිය ඇලි දිහා අපි එදා රෑ බලා සිටියෙමු.

නොනවත්වා ඇද හැලෙන දිය ඇල්ල සිත වශී කරගන්නේ, මිනිසා නිර්මාණය කරන ලද දෑ කොතරම් අපූරු වුවත්, ස්වභාව ධර්මය ඒ සියල්ලටම වැඩියෙන් කොතරම් ආශ්චර්යයමත් දැයි සිහිකරවන්නට මෙනි.

ඊ ළඟ උදෑසන ඇහැරුනේ හිරු එළියෙන් බැබළෙන දිය ඇල්ල දකිමින්. පංච මහා විල් අතරෙන් එකක් වූ ඊරි විල යනු කොතරම් විශාල ප්‍රමාණයක් පුරා පැතිර පවතින්නේ දැයි යාන්තම් ඉඟියක් දැනුණි. ඊරි විලෙන් ගලා එන වතුර ඇද හැලී යන්නේ ඔන්ටේරියෝ විලටයි. ඒත් ඒ විල් අතර සමහර තැන් කොතරම් විශාල දැයි කිවහොත් ඒ පළල් තැන්වල දී විලෙන් එහා පැත්තක් පෙනෙන්නේ නැත.

කඩිමුඩියේ සීතලට හරියන්න ඇඳුම් ඇඟලා ගත් අපි උදෑසන 6 ට පමණ කෑමක් බීමක් හෝ නොගෙන දිය ඇල්ල වෙත පා නැඟුවෙමු. එය අප ගත් විශිෂ්ට තීරණයක් විය. දිය ඇල්ලේ සිරියාව මුළුමනින්ම අත්විඳින්නට අපිට ලැබුණේ පැය භාගයක් පමණ කාලයකි. හිරු එළිය හොඳින් තිබුණ ද, ගලා හැලෙන වතුර කන්දරාවෙන් පිටකරන ජලවාෂ්ප වලින් හැදුන මීදුමෙන් වසන් වීමට දිය ඇල්ල ඉතා ඉක්මණින් සමත් විණ.

ආපසු හෝටලයට ගමන් කරද්දී එදින උදයේ වටපිටාව බෙහෙවින් ජනාකීර්ණ බව අපිට පෙනිණ. විශාල සංචාරක බස් රථ වලින් ආපහු යන්නට පෝලිම් ගැසී සිටි චීන පෙනුමැති සංචාරකයන් බොහෝ වූහ. සූදු කෙළීම සඳහා කැසිනෝ බලා එන ජනතාව සඳහා වෙන්වුන ඒ සංචාරක බස් රථ අය කරන්නේ ඉතා අඩු ගාස්තුවක් යැයි අපිට දැනගන්නට ලැබුණි.

මෙය, දරුවන්ගේ නැටුම් සහ විවිධ ක්‍රීඩා තරඟ පැවැත්වීමට ද තෝරා ගැනෙන නගරයක් බව හෝටල් වලින් එළියට බහින අය වෙතින් දිස්විය.

නවාතැන් සඳහා හෝටල් රාශියක් ද, එසේම අවන්හල් ගණනාවක් ද පිහිටන පරිසරය බිහිවෙන්නට ඇත්තේ ස්වභාව ධර්මයා පිරිනැමූ මන බන්ඳන නයගරා දිය ඇල්ල ප්‍රධාන කරගෙන වුවත්, එය පමණකට සංචාරක කර්මාන්තය සීමා නොවී වෙනත් වෑයම් තිබීම දකින්නට ලැබීම මිනිසා සැබැවින්ම අපූරු සතෙක් යැයි සිහි කරවයි.

අපරාධය සහ මානුෂීය ඉඩදීම අතර වෙනස හඳුනාගැනීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ජූනි 6, 2019

පසුගිය ඉරිදා නෙදර්ලන්තයේ 17 වියැති නෝආ පොතොවන් කෑම බීම නොගෙන සිට මරණයට පත්වූවාය. මේ සිද්ධිය ලෝකයේ විවිධ ප්‍රසිද්ධ මාධ්‍ය වලින් පවා වැරදියට ප්‍රචාරය කර හරින ලද්දේ ඇයව වෛද්‍යවරු අනුමැතිය අනුව ආනායාස පිළිවෙතකින් මරණයට පත්වන්නට සලස්වන ලද්දේ යැයි කියායි.

ඉයුතනේසියා, සුඛමෘත්‍ය සහ අනායාස මරණය යන නම් වලින් හැඳින්වෙන්නේ අයෙකුට සිය මරණය කරා වේදනාවක් නොමැතිව යෑම පහසු කරවීමයි. ඊට හේතු සහ ක්‍රමවේද විවිධාකාර වෙති. ඊට යම් යම් මට්ටම් වලින් ලෝකයේ විවිධ රටවල පවතින නීතිමය මැදිහත්වීම් බොහොමයකි. එසේම මෙය නිති විවාදයට ලක්වෙමින් පවතින්නකි.

මේ ගැන කතාබහ කිරීම යෑම පවා නොසිතූ ඵලවිපාක ගෙනෙයි.

තමන්ගේ ජීවිතය තොර කරගැනීමට උවමනා වූවන්ට ඒ සඳහා ඉතා කටුක ක්‍රියාමාර්ග ගන්නට සිද්ධ වේ. සමහර විට එවැනි වෑයමක් අසාර්ථකවීම නිසා පසුව තිබුණාටත් වඩා දුක්ඛිත ජීවිතයක් ගෙවන්නට සිද්ධ වේ. ඒ ශාරීරික වශයෙන් සිද්ධ වෙන ඵලවිපාක, එවැනි අදහස් ඇතැයි හෙළිවීමෙන් ඇතිවන නීතිමය ඵලවිපාක, සහ සමාජයීය බලපෑම් ද හේතුවෙනි.

ආගමික සහ රාජ්‍ය මැදිහත්වීම් නිසා, මේ සියදිවිනසා ගැනීම, ඊට සුවපහසු වාතාවරණයක් සකස්කර දීම මෙන්ම, එයට කුමන තරමකට සහාය දිය හැකිද ගැනත්, ඊට උවමනාවක් ඇති පුද්ගලයා මූලික කරගෙන විමර්ශනය බොහෝ දුරට සිද්ධ නොවේ. සියදිවිනසා ගැනීමේ චේතනාව ඇති මානසික රෝගියෙකුට ඊට සුවපහසු වාතාවරණයක් සකස් කරදීම ආචාරධර්මානුකූල වේදැයි විමසන්නටත්, එය අපරාධයක් වනුයේ කුමන අවස්ථාවේදැයි විමසන්නටත්, එයට මැදිහත්වෙන්නේ නම් එයට අවසරය ඇත්තේ කුමන අයවළුන්ටදැයි විමසන්නටත් අපට හැකියාව ඇත.

සියදිවිනසා ගන්නේ මානසිකව රෝගී තත්වයකින් පෙළෙන්නෙකි. එය කුමන මානසික රෝගී මට්ටමක් වනුයේ දැයි ගැන වෛද්‍යවරුන්ට මෙන්ම සාමාන්‍ය ජනතාවටත් විවාද කළ හැකියි. මානසික රෝගියෙක් සියදිවිනසා ගැනීම නවත්වන්නට කුමන නීති පැනවුවද එය නවත්වන්නට සමත් වූ රටක් ලොව නැත. නමුත්, රටක නීති පද්ධතිය සැකසී ඇත්තේ රටේ පුරවැසියාගේ ජීවිතය ඔහුට අයිති වූවක් ද, නැත්නම් රටට අයිති වූවක්ද යන්න මත, පුද්ගලයාගේ ජීවිතයට ගෙනෙන මැදිහත්වීම් නීති ලොව අඩු වැඩිවෙමින් පවතී. මෙම සිද්ධිය ඒ ගැන කතාබහකි.

නෙදර්ලන්තය ඉයුතනේසියාව සඳහා නීතිමය අවසරය ඇති රටකි. එනම්, වෛද්‍ය නිර්දේශය ලැබීමෙන්, සුවපහසු මරණයක් ගෙන්වාගන්නට නීතිමය අවසරයක් එහි පුරවැසියාට ඇත.

නෝආ පොතොවන් එවැනි සුවපහසු මරණයක් කැඳවාගත්තේ නැතැයි ඇයගේ දෙමව්පියන් කියා සිටිති. ඇය කෑම බීම අත්හැරීමෙන් මරණය කැඳවාගත්තාය. ඇයගේ එම ආහාරපාන අත්හැරීමට විරුද්ධව කටයුතු කරන්නට හැකියාව බොහෝ රටවල පවතී. දෙමව්පියන් ලවා ඇයව බලාත්කාරයෙන් රෝහල් ගත කිරීමටත්, නල බට මාර්ගයෙන් ඇයට බලාත්කාරයෙන් ආහාරපාන ශරීරගත කිරීමටත් නීතිමය බලය බොහෝ රටවල රජයට පවතී. එපමණක් නොව බොහෝ රටවල නීති පද්ධතිය විසින් දරුවෙක් එයාකාරයෙන් සියදිවිනසා ගත්තොත් දෙමව්පියන්ට දඬුවම් කරති. මෙය රජයේ අනුමැතිය ලැබෙන ඉයුතනේසියාවක් නොවූවද, දැනට ඇති තොරතුරු අනුව එය එහි නීති අනුව අපරාධයක් හැටියට සලකන්නේ නැති බව නෙදර්ලන්තයේ සෞඛ්‍ය, සුබසාධන සහ ක්‍රීඩා ඇමති, හියුගෝ ජ ජොන්ග් පවසයි.

නොආ ජීවිතයෙන් අයින් වූයේ එය ගෙවන්නට බැරි දැඩි වේදනාවක් යැයි තීන්දු කළ නිසයි. තමන් හුස්ම ගන්නවා පමණකි ඒත් ජීවත්වන අයෙක් කියා සැලකිය නොහැකි යැයි ඇය ඉන්ස්ටග්‍රෑම් වැනි පණිවිඩ වලින් කියා සිටියාය. මරණයට පෙර සතියේ ඇය ලියා සිටියේ සංවාද සහ යළි විමසා බැලීම් බොහොමයකින් පසුව එම තීරණයට ඇය ගත්තා කියායි.

ඇය මෙසේ සියදිවිනසා ගැනීමට හේතුව කුමක්ද? ඇය උපත්තියෙන්ම මානසික රෝගියෙක් වූවාද? නැත්නම් ඇය මානසික රෝගියෙක් වූයේ කෙසේද?

ලෝකයේ නන් දෙස වාසය කරන, නොදන්නා නොහඳුනන අය සමඟ සංවාද ගෙනියන්නට ඉඩක් විවෘත වීමෙන්, මෙවැනි තීරණ ගැනීමට වර්තමානයේ පහසු වාතාවරණයක් ඇතිවෙනවාද?

නෝආට මෙන් නොදන්නා නොහඳුනන අය සමඟ පවා මෙවැනි දේ ගැන කතාබහ කරන්නට අවස්ථාවක් පාදා නොගෙන, කාටවත් නොකියාම දිවිතොර කරගත් අය ලොව හැමදාම සිටියාද?

සිත පෙළන දැඩි දුකින් ගැලවෙන්නට නොහැකි තරම් රෝගී තත්වයකින් යුතු විෂාදයෙන් සහ ආහාර ගැනීමේ ගැටළු වලින් පිරි ඇනොරෙක්සියා රෝගී තත්වයෙන් ද කාලයක් තිස්සේ පෙළෙන ලද නෝආ වයස 11 දී පිරිමි දෙදෙනෙක් අතින් ලිංගික දූෂණයට පත්ව ඇත.

ඒ ගැන ඇති ලැජ්ජාව සහ පසුතැවිල්ල නිසා තම දෙමව්පියන්ට සිද්ධිය හෙළිකළේ නැතැයි යන්න ඇය Winnen of Leren, (2018) නමින් ලියූ චරිතාවදනයේ සඳහන් යැයි කියැවේ. එහි ඇය තමන්ව “මානසික රෝගය හා සටන් වදින යුද භටයෙක්” හැටියට හඳුන්වා ගත්තියකි.

නෙදර්ලන්තයේ සිරගෙවල් වසා දැමීම ගැනත් ඒවා වෙන රටවල අයට කුලියට දීම ගැනත් ප්‍රවෘත්ති සහ ප්‍රවෘත්ති ස්වරූපයෙන් ගොතන කතා බොහොමයක් අපිට 2014 දී අසන්නට ලැබුණි. නෙදර්ලන්තය වැනි රටක 11 හැවිරිදි දැරියක් පිරිමි දෙදෙනෙක් අතින් දූෂණයට ලක්වීමත්, ඇය ලැජ්ජාව හා පසුතැවිල්ල නිසා එය හෙළි නොකර සිටීමත්, එවැනි රටවල අපරාධකරුවන් හිඟයි කියන අය කෙසේ වාර්තා කරාවිද?

මෙවැනි මාතෘකා ගැන කතාබහට හැකියාව අද ඇත්තේ සුප්‍රසිද්ධ ජනමාධ්‍ය සහ සුප්‍රසිද්ධ ගත්කරුවන්ට පමණක් නොවේ. ආදායම් උපයන, වෘත්තීමය මාධ්‍යවේදීන් හා විද්වත් දැනුමැත්තන් හැටියට සැලකෙන්නන්ට පමණක් නොවේ. අද මෙවැනි මාතෘකා ගැන කතාබහට හැකියාව සහ ඉඩප්‍රස්ථාව සියල්ලන්ටම පාහේ විවෘතයි. ඒත් කොනක් අල්ලා ගෙන ඒ තුලින් පමණක් දකින්නට සීමා නොවී, විමර්ශනය පටන් ගන්නට පෙර සියළු තතු සොයාගන්න යැයි උදක්ම කියමි.

බෙදුම්වාදය රජයන සිත්වල වෙනත් අදහස්වලට ඉඩක් ඇත්ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 31, 2019

අනෙකාගේ වෙහෙසේ ඵලදාවට අයිතියක් කියන්නට හැකිවීම පැසසුමට ලක්විය යුතු පරාර්ථකාමය යැයි තරයේම විශ්වාස කරන ජනතාවක් සිටින රටක, ඉඩක් ලැබෙන සෑම අවස්ථාවක දී ම ජාතිවාදය හිස එසවීම පුදුමයක් නොවේ.

රටේ පාලකයන් බලය අල්ලාගන්නට යොදාගන්නේ බෙදුම්වාදී චින්තනයයි. මහා ජනතාව සහ විවිධ ජනවාර්ගික කොටස් නියෝජනය කරමින් ඒ ඒ බෙදී ගිය පිරිස්වල චන්ද ලබාගැනීම පාලකයාගේ අරමුණයි.

බෙදුම්වාදයේ පදනම: ධනවතාගේ දේපලෙන් කොටසක් නීත්‍යානුකූලව රජයට පවරා ගැනීමෙන් දුප්පතාගේ ආරක්ෂාව හා දියුණුව සලසන්නට හැකි යන මුලාවයි. එයින් සමස්ත ජනතාව රැවටීම, මඟහරින්නට නොහැකි ලෙසින් ජීවිතයට මැදිහත්වන සියළු රාජ්‍ය ආයතන හරහා ක්‍රමානුකූලව සිද්ධ වේ.

තමන්ගේ ජීවිත වලට මැදිහත්වන බලය පවරා, ජනතාව විසින් පාර්ලිමේන්තුවට තෝරාපත් කළ නියෝජිතවරුන් සියල්ලන්ම එලවා දැමිය යුතු යැයි කියන අය අද ලංකාවේ බොහොමයකි. ඒත්, ඔවුන් විසින් තමන්ගේ ජීවිතයට කරන මැදිහත්වීම ටිකක් හෝ අඩු කරන්න යැයි කියන අය දකින්නට නැත. ඒ වෙනුවට ජනතාව තව දුරටත් ඉල්ලා සිටින්නේ මේ අය ගෙදර යවා වෙන අය පත්කරගන්න කියායි. බෙදුම්වාදී මැදිහත්වීම් මීට වඩා ක්‍රමවත් ලෙසකින්, මීට වඩා ඵලදායී ලෙසකින් ගෙනියන්නට හැකියාව ඇති නායකත්වයක් ඔවුන් තවමත් සොයති.

බෙදුම්වාදය නිසා සශ්‍රීක වූ රටක් ලොව නැතැයි පෙන්වීමට ගන්නා සෑම වෑයමක්ම මේ අයගේ (උපන්දා සිට පරාර්ථකාමය හැටියට එයම ගිලින ලද නිසා) කුරුවල් වූ මනසට වැටහෙන්නේ නැත.

ධනවතාගේ වෙහෙස් ඵලදාවෙන් කොටසකට අයිතිය කීම පැසසුමට ලක්විය යුතු පරාර්ථකාමය හැටියට දකින්නා, තමන්ගේ දේශපාලන පක්ෂය බලයේ සිටිය දී කරන රජයේ මැදිහත්වීම හරහා රේගු බදු යනාදියෙන් සිය ව්‍යාපාරයට වාසි ලැබෙන සේ වෙළඳපොල හසුරුවන්නා සාර්ථක ව්‍යවසායකයෙක් යැයි දකියි. තවත් විදියකින් කිව්වොත්, බෙදුම්වාදයට ජනතාවගේ ප්‍රසාදය හිමිවෙන්නේ, වෙළඳපොල යනු දුප්පතාට සහනය සැලසෙන ආකාරයට මෙහෙයවන්නට දැනුම ඇති නායකත්වයක් මිහිපිට තිබේය යන විශ්වාසය නිසයි.

ඒත් එහි දී සැබැවින්ම සිද්ධ වෙනුයේ, දුප්පතාගේම ජීවන වියදම් ඉහළ යාමත්, දුප්පතාටම අනාරක්ෂිත සමාජ වාතාවරණයක් ඇතිවීමත් යන්න බෙදුම්වාදය පැසසුමට ලක්විය යුතු පරාර්ථකාමයක් හැටියට දකින අය පිළිනොගනිති.

අයෙකුගේ වෙහෙසේ ඵලදාවට තමන්ටත් අයිතියක් ඇතැයි කියන්න ඉදිරිපත් වෙන්නෙකුට ජාතිවාදය හෙළා දකින්න පුළුවන්ද?

ශ්‍රමය වෙහෙසන සියල්ලන්ම එක හා සමාන යැයි පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ නම්, සිංහල, දමිළ, මුස්ලිම්, බර්ගර් යනාදී වශයෙන් හැඳින්වෙන සියල්ලන්ම එක හා සමානයි යන පිළිගැනීම කරනුයේ කුමන පදනමක් අනුවද?

රජය හරහා කරන බෙදුම්වාදයට, එනම් ජනතාවගේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ දිනපතා කරන තෝරා ගැනීම් සඳහා මැදිහත්වීමට ආඩමින්, එය පවත්වාගෙන යෑම දිරිගන්වමින්, එය තවත් සූක්ෂම කරත හැකි යැයි විශ්වාස කරමින් සිටිය දී ම, අයෙක් ජාතිවාදය වපුරන්නේ යැයි කියා ඔහුට අවලාද කියන්නේ කුමන පදනමක් අනුවද?

බෙදුම්වාදයෙන් කුරුවල් වී ඇති මනස, සමාජය සහ වෙළඳපොල යනු හසුරවන්නට හැකියාව ඇති, එයට දක්ෂ මිනිස් මොළයක් ඇතැයි තරයේ විශ්වාස කරයි. ඉතිහාසය පුරා එය කළ නොහැකි බැව් යළි යළිත් ඔප්පු කරන ලද බව දත්ත, සාක්ෂි ඇතිව පෙන්වා දුන්නත් මේ අයගේ මනස එය විමර්ශනය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කර දමයි.

රජය හරහා කරන බෙදුම්වාදය පවත්වා ගනිමින්, ඒ සඳහා අවශ්‍ය පාලන බලය අල්ලා ගන්නට පොරකන අයවළුන් යෙදෙන ජාතිවාදය තුරන් කර දැමීම මේ අයගේ අභිප්‍රායයි. සියල්ලන්ම එකම දේශපාලන මතවාදයකට එන්නේ නම් එය කළ හැකි යැයි මොවුන් විශ්වාස කරති. ඒත්, සියල්ලන්ම එකම දේශපාලන මතවාදයක සිටියත්, ඉතිහාසයේ එවැනි වාතාවරණ හටගත් විට සිද්ධ වූයේ පාලන බලය යොදාගත් “මහා මොළකරුවන්” විසින් සමාජයේ වූ සුළු ජනවාර්ගිකයන් සමූලඝාතනය කර දැමීමයි. (කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළුපොත කියවන්න.)

එක බෙදුම්වාදයක් පිළිගනිමින් තවත් බෙදුම්වාදයක් ප්‍රතික්ෂේප කරනුයේ කෙසේද?

එක මිනිසෙකුගේ වෙහෙසේ ඵලදාවට වෙනකෙකුට අයිතියක් නැතැයි කීම පමණක්ම පැසසුමට ලක්විය යුතු උසස්ම ආචාර ධාර්මික ස්ථාවරය යැයි වටහාගැනීම කවදා සිදුවේවිද? එහි දී පමණක්ම අනෙකුත් සියළු බෙදුම්වාද නිශ්ප්‍රභා කරත හැකි පදනම බිහිවේ යැයි කවදා වැටහේවිද?

ත්‍රස්තවාදය නිසා ඇතිවන සත්ත්‍රාසයේ අවදානම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 21, 2019

ෂර්ලොක් හෝම්ස්, ඇගතා ක්‍රිස්ටි සහ මෑත කාලීන ජේම්ස් පැටර්සන්, සහ ඇන්තනි හොරවිට්ස් යනාදීන් ඉතා රසවත් ප්‍රබන්ධ තුලින් අබිරහස් මිනීමැරුම් විසඳා පාඨකයා පිනවන ලොව සුපතල ලේඛකයන් වෙති. ඒත් එම පොත්වල දකින්නට ලැබෙන තරම් මිනීමැරුම් ඒ රටවල සමාජයේ එදත් අදත් නැතිබව සැබෑ දත්ත විසින් ඔප්පු කරයි.

ක්‍රිස්ටි ලියූ අර්කියුල් පුවාරෝ (Hercule Poirot) චරිතය පාදක කරගත් කතා පොත් තුලින් කියවන්නට ලැබෙන බ්‍රිතාන්‍යයේ පිටිසර ගම්මාන වලදී සිද්ධවෙන අබිරහස් මිනීමැරුම් බොහෝය. ඒත් එදා මෙන්ම අදත් දත්ත පෙන්වන්නේ එවැනි ගම්වල මිනීමැරුම් සංඛ්‍යාව කොතරම් අඩුදැයි කියායි. අද ඒ රටවල ගම්බද මිනීමැරුම් විමසන රහස් පරීක්ෂකයන්ට කාලය බහුල නිසා ඔවුන් ඉතා පැරණි මිනීමැරුම් පවා විසඳන්නට සමත්ව සිටිති. මේ ගැන හොරවිට්ස් සිය “මැග්පයි මිනීමැරුම්’ (Magpie Murders) 2017 ප්‍රබන්ධයේ චරිතයකින් හෙළිකරන්නට පසුබට නොවීම ඔහු පාඨකයාට දක්වන ගෞරවයක් යැයි සැලකිය හැකියි.

ලෝකයේ ඉහළම මිනිස් ඝාතන දත්ත ලැබෙන මෙක්සිකෝවේ ලොස් කාබොස් සහ දෙවැනි ඉහළම මිනිස් ඝාතන දත්ත ලැබෙන වර්තමාන වෙනෙසියුලාවේ කරාකස් නගරය පසුබිම් කරගත් මිනීමැරුම් ගැන ලියන සහ නිර්මාණය කරන ලද කලාත්මක වෑයම් කියවන්නට සහ නරඹන්නට එහි වාසය කරන ජනතාව මෙන්ම ලෝකවාසීන් ද පෝලිම් ගැසෙන ආකාරයක් දකින්නට නැත.

එයින් පෙනී යන්නේ, ලෝකවාසී පාඨකයන් සහ ප්‍රේක්ෂකයන් සැබෑ තත්වයන් දැනගන්නට ඇති කැමැත්තට වඩා තමන්ට හුරු පුරුදු දැක්ම සහ පරිසරය අනුව ගෙනෙන මනඃකල්පිත වලට ඇලුම් කරන බවයි.

ත්‍රස්තවාදී සිදුවීමක් නිසා තමන්ගේ දැක්ම සහ පරිසරය නැවත විභාග කරන්නට අවස්ථාවක් මිනිසාට පෑදෙයි. ඒත් හුරු පුරුදු දැක්ම සහ පරිසරය තුලින් නොව සැබෑ තත්වයන් විමසා බලන්නට ඉදිරිපත්වෙන අය ලොව සිටින්නේ අල්පයකි. මෙයින් සමාජයට හානිකර තත්වයන් නැවත නැවතත් ඇතිවේ.

9/11 ඇමෙරිකාවේ සිද්ධ වූ ත්‍රස්ත ප්‍රහාර වලට පසුව පසුගිය වසර කිහිපයේ දී ප්‍රංශය, ජර්මනිය, තුර්කිය, බෙල්ජිමය, සහ බ්‍රිතාන්‍යය, ත්‍රස්තවාදීන්ගේ පහරදීම් වලට ගොදුරු වූහ.

පසුගිය මාසයේ ලංකාවේ වැසියන් නැවතත් ත්‍රස්තවාදී බෝම්බ වලින් මිය ගියහ.

ඉතින්, මේ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර වලට ඒකීය පුද්ගලයන් ලෙසින් සහ දේශපාලන ලෙසින් දක්වන ප්‍රතිචාර ඒ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර වලට වඩා හානියක් ගෙනෙනවා යැයි කිව්වොත් ඔබ පිළිගනීවිද? ඔබ එල්බ සිටින හුරු පුරුදු දැක්ම සහ පරිසරයට ඉහත ප්‍රකාශය අනුකූල නොවන නිසා මේ ගැන විමසා බැලීමට පවා වෑයමක් ගනීවිද?

2000 ගණන් මුල දී ජර්මන් මනෝවෛද්‍ය ගෙයර්ට් ගීගරෙන්ස (Gerd Giegerenzer) විසින් ‘සත්ත්‍රාසයේ අවදානම’ (dread risk) යන ප්‍රපංචය හඳුන්වා දුන්නේය. ඒ අනුව සැබෑ දත්ත උපයෝගී කරගෙන ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරයට වඩා හානියක් ඉන් පසුව මිනිසුන් ගන්නා පියවර නිසා ඇතිවෙන බව ඔහු පෙන්වයි.

ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරයක් වැළැක්වීම අතිශය දුෂ්කර වූවකි. (ඒ ගැන ඔත්තු ලැබුණද කිසිත් නොකර සිටීම වෙනත් කතාවකි.) ඒත් ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරයකින් පසුව මිනිසුන් ගන්නා තීරණ තුලින් ඇතිවන මහත් හානිය පහසුවෙන් සහ අඩු වියදමකින් වළක්වා ගත හැකි වූවක් යැයි කිව්වොත්, එය සැබැවින්ම විමර්ශනයට කැමති වනුයේ කීයෙන් කී දෙනෙක්ද?

සෑම ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයකින් පසුව අපිට දකින්නට ලැබෙන්නේ ඒ රටේ රජය හදිසි නීතිය ක්‍රියාවට නැංවීමයි. එයින් යම් අයෙක් සැක කටයුතු යැයි තීරණය කරන නිසා පමණින්, සාක්ෂි ඉදිරිපත් නොකර අත්අඩංගුවට ගන්නා අයව දීර්ඝ කාලීනව රඳවා ගන්නට ඉඩ පෑදේ. අදිපත් නොමැතිව ගෙවල් දොරවල් හා රැකියා ස්ථාන ඇතුලත සෝදිසි කරන්නට අවස්ථාව පෑදේ. මහජන සහ පෞද්ගලික උත්සව තහනම් කිරීමට හැකියි. ත්‍රස්තවාදයේ නොයෙදුන අයගේ පෞද්ගලික දේපල පවා රජය බාරයට ගෙන ජනතාවගේ සිවිල් නිදහස් කප්පාදුව සිදුවේ.

ඒ නීතියට අනුකූලව කටයුතු සිද්ධ වෙන රටවල් වලයි. නීතිය තමන්ට රිසි ආකාරයෙන් භාවිතයට ගන්න රටවල මෙවැනි සෝදිසි, විපරම්, අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ පවරා ගැනීම් සඳහා බලය යොදවන්නට හැකි අය මොන තරම් හානිකර තත්වයක් ගෙනෙනවාදැයි කියා ඒ රටවල කවුරු සොයා බලනවාද?

ප්‍රංශයේ හදිසි නීතිය යටතේ තිදෙනෙකුට වඩා වැඩි දෙනෙක් රැස්වන හමුවීම් තහනම් වෙයි. 2015 නොවැම්බර් 13 වැනිදා පැරීසියට එල්ල වූ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර වලින් පසුව 2017 නොවැම්බර් 1 වැනිදා තෙක් එරට හදිසි නීතිය යටතේ පැවතිණ. ප්‍රංශයේ හිටපු අගමැති මැනුඑල් වැල්ස්, ISIS පරාජය කරන තෙක් ප්‍රංශය හදිසි නීතිය යටතේ පැවතිය යුතු යැයි යෝජනා කරන ලද්දෙකි.

2017 ජූනි 3 වැනිදා ලන්ඩන් පාලම මත වෑන් රථයකින් යටකරමින් සහ පිහියෙන් ඇනීමෙන් එල්ල කරන ලද ත්‍රස්තවාදී සිද්ධියෙන් පසුව ඉන්ටනෙට් විපරම් දැඩි කළ යුතු යැයි බ්‍රිතාන්‍ය අගමැතිනිය වන තෙරේසා මේ කියා සිටියාය. ඇමෙරිකන් ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සිය ජනාධිපතිවරණ කතා පවත්වද්දී ISIS පරාජය සඳහා ඉන්ටනෙට් බාගෙට වසා දමන්නට අවශ්‍ය යැයි කියන ලදි.

“තාවකාලික සුළු ආරක්ෂාවක් මිල දී ගැනීම සඳහා ආවශ්‍යක නිදහස අත්හරින්න අය, නිදහසට හෝ ආරක්ෂාවට සුදුසු වූවන් නොවෙති,” යැයි බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් කියන ලද්දේය. එම කියමන නූතනයට සුදුසු ලෙසින් ඉදිරිපත් කරන්නේ ජර්මන් මනෝවෛද්‍ය ගෙයර්ට් ගීගරෙන්ස විසිනි.

ගීගරෙන්ස ලියූ “අවදානම් ශූරවීම: හොඳ තීරණ ගන්නේ කෙසේද?” (Risk Savvy: How to Make Good Decisions) 2015 පොතේ පළමු පරිච්ඡේදයේ සිරස්තලය “මිනිසුන් මෝඩද?” යන ප්‍රශ්නයයි. ඊට යටින් ඔහු රැල්ෆ් වෝල්ඩෝ එමර්සන් කියමනක් සපයයි: “බියට ප්‍රතිවිෂය දැනුමයි”. සාක්ෂරතාව යන වචනයෙන් හඳුන්වන -කියවන්නට ලියන්නට ඇති හැකියාව- යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජයක තතු දන්නා පුරවැසියාගේ ජීවන රුධිරය ලෙස සැලකේ යැයි කියන ඔහු ඒත් කියවන්නට හා ලියන්නට පමණක් දැන සිටීම අද ප්‍රමාණවත් නැතැයි පෙන්වයි. වර්තමාන මිනිසා අවදානම් පිළිබඳව නූගතෙක් නිසා, අවදානම් සාක්ෂරතාවය (risk literacy) ගැන මූලික දැනුමක් නූතන තාක්ෂණික සමාජය හා කටයුතු කරද්දී අවශ්‍ය වේයැයි ඔහු පෙන්වා දෙයි.

පුරුද්දෙන් ඇති කරගත් හුරුව අනුව මිනිසා තීරණ ගැනීම් කරයි. ඒත් අපට ලැබෙන තොරතුරු නිසියාකාරයෙන් පරිවර්තනය කරගන්නට නොහැකියාව නිසා අප විසින් වැරදි නිගමන හරහා අපටම හානිකර තීරණ ගන්නේ නම් අපි එම හැදියාව වෙනස් කරගන්නේ කෙසේද?

දක්ෂ ලෙසින් තීරණ ගැනීමේ හැකියාව මිනිසාට වර්ධනය කරගන්නට හැකියි. වෛද්‍යවරු, විනිසුරුවන් සහ 4 පෙළ දරුවන් සඳහා ද මේ දැනුම බෙදා දෙන ලද මේ මනෝවෛද්‍යවරයා ඔවුන්ට නිවැරදි තීරණ ගන්නට ක්‍රමවේද පුහුණු කරන ලදි. මේ ගැන හැදෑරීම සඳහා වෛද්‍ය විද්‍යාල තුල දැන් පාඨමාලා ආරම්භ වී ඇත.

ත්‍රස්තවාදීන් දෙපාරක් පහර දෙන ආකාරය ඔහු මෙසේ පැහැදිලි කරයි. මුලින් ඔවුන් ශාරීරික පහරක් දෙයි. දෙවැනි වතාවේ ඔවුන් අපේම මොළය උදව්වට ගෙන අපිට පහර දෙයි. ඒ පළමු පහර දීමට සියල්ලන්ගේම අවධානය යොමු වේ. මහත් මුදලක් යටකර ත්‍රස්තවාදය පරාජය සඳහා විශාල රාජ්‍ය ආයතන පටන් ගැනෙයි. නව තාක්ෂණයේ සහායෙන් සම්පූර්ණ සිරුර ස්කෑන් කර බැලීම වැනි පිළිවෙත් ගෙනෙයි. ඒත් දෙවැනි පහරට කිසිම අවධානයක් යොමු නොවේ. එනම් අපේම මොළය උදව්වට ගෙන අපගේ වැරදි නිගමන තුලින් වැරදි තීරණ වලට එළඹීම ගැන කිසිවෙක් අවධානයක් යොමු නොකරති.

ත්‍රස්තවාදියා ප්‍රයෝජනයට ගන්නා මේ අපේ මොළයේ ඇති මානසිකත්වය කුමක්ද?

මිනිසුන් හදිසියේ මිය යන ඒත් සිදුවිය හැකි අඩු සම්භාවිතාවකින් යුතු සිද්ධීන් ගීගරෙන්ස හඳුන්වන්නේ සත්ත්‍රාසයේ අවදානම් කියායි.

එවැන්නක දී අපගේ මොළය හුරු පුරුද්ද නිසා කියන්නේ “යම් අවස්ථාවක බොහෝ දෙනෙක් මිය ගියේ නම්, ඊට බිය වී, එවැනි තත්වයන් මඟහරින්න,” කියායි.

9/11 වලින් පසුව වසරක් පමණ කාලයක් පුරා, ඇමෙරිකාව ඇතුලත ගුවන්ගමන් අත්හැර, වාහන වලින් දුර ගමන්බිමන් යෑම නිසා ඊට කළින් වසර 5 කටම වඩා වැඩියෙන් රිය අනතුරු මරණ සංඛ්‍යාවක් දකින්නට ලැබුණු බව හේ පෙන්වයි.

මෙහි දී ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ අපිට ඇත්තේ මරණය ගැන බියක් නොවේය කියායි. අපිට ඇත්තේ යම් ආකාරයකින් මැරෙන්නට සිද්ධ වීම ගැන බියකි. විශාල පිරිසක් යම් අවස්ථාවක දී එකවර මිය යෑම නිසා අපේ මොළය මහත් ලෙසින් තැතිගෙන ඊට ප්‍රතිචාර දක්වයි. ඒත් වසරක් තුල සිදුවූ රිය අනතුරු නිසා ඊට වඩා මහත් සංඛ්‍යාවක් මිය යෑම ගැන අපි කලබලයට පත් නොවෙමු.

මේ සත්ත්‍රාස අවදානම් බිය එන්නේ ඇයි? මිනිස් ඉතිහාසයේ බොහෝ කාලයක් කුඩා ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් හැටියට මිනිසුන් ජීවත් වූහ. එහි දී ගෝත්‍රයක විශාල සංඛ්‍යාවක් එකවර මිය යෑම නිසා ගෝත්‍රයේ පැවැත්මට මෙන්ම කුසගින්නේ මිය යෑමට, සත්වයින්ට ගොදුරු වීමට වැඩි ඉඩකඩක් තිබිණ.

ඒත් අතීතයේ සත්‍යයක් වූවත් එය වර්තමානයේ සත්‍යයක් නොවේ යැයි ගීගරෙන්ස පෙන්වා දෙයි. නිවැරදි නිගමන වලින් යහපත් තීරණ ගැනීම සඳහා විචාරයෙන් විමසා බැලිය යුතු ක්‍රමවේද අපි තවත් ප්‍රමාද නොවී ඉගෙන ගත යුතුයි.

අර්බූදයක් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම සහ එය අපහරණය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 3, 2019

ඕනෑම ආණ්ඩුවක් ඇතුලත දේශපාලන අර්බූද කැකෑරෙමින් පවතී. මොන ආණ්ඩුවක් බලයේ සිටියද මහජන සේවයෙන් ලාබ වාසි සොයාගන්නා අය සහ තම බලය අපහරණය කරන අය සිටිති. මේ දෙයාකාරයේ පිරිසට හොඳ තෝතැන්නක් සපයන්නේ රජය නමැති බලයෙන් පිරි දැවැන්ත පද්ධතියයි.

ඒත් මේ දේශපාලන අර්බූද වලින් සමහර ඒවා පමණක් දේශපාලන පටිපාටියට එල්ලවන හානිය තීව්‍ර කරමින් හටගත්තක් හැටියට මහජනතාවට දැනගන්නට හැකි සේ එළියට පනියි. එසේ එළිබසින අර්බූද සහ කිසිදා දැනගන්නට නොලැබෙන අර්බූද අතර ඇති වෙනස කුමක්දැයි විමර්ශනය කරමින් Unmasking the Administrative State: The Crisis of American Politics in the Twenty-First Century නමින් පොතක් 2019 දී එළිදක්වන ලද්දේ ජෝන් මරිනි (John Marini) විසිනි. ඔහු රීනෝ හි පිහිටි නෙවාඩා විශ්වවිද්‍යාලයේ දේශපාලන විද්‍යාව උගන්වන මහාචාර්යවරයෙකි. මෙම සටහනේ ඉතිරිය ලියන්නට ඔහුගේ අදහස් සහාය කරගත්තෙමි.

නිති පවතින තත්වය වෙනස් කරනවා යැයි පෙනී සිටිමින් මහජනතාවගේ ප්‍රසාදය දිනාගෙන බලයට පත්වූවන්ගේ නීත්‍යානුකූලභාවය අවතක්සේරු කරන්නට අවස්ථාවක්, දේශපාලන අර්බූද වලින් ‘නිති පවතින තත්වයන් එසේම පවත්වාගෙන යන්නට’ රිසි වූවන්ට ලැබේ.

දේශපාලන අර්බූදයක් මුළුමනින් වටහාගන්නට නම්, ඊට අයත්වූවන් සියල්ලන්ගේම කැමැත්තන් වනුයේ මොනවාදැයි සලකා බලන්නට අවශ්‍යයයි. ඒත් මෙහි දී පැන නඟින ගැටළුව නම් බොහෝ විට ඒ කැමැත්තන් සියල්ල හෙළිදරව් නොවීමයි.

ඉතින් දේශපාලනිකව අවාසි පැත්තක සිටිය දී, විරුද්ධවාදීන්ට පහර දීම සඳහා අර්බූදයක් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම නිතැතින්ම සිද්ධවේ.

බොහෝ අර්බූද මහජනතාවට දැකිය හැකි ලෙසින් එළියට බහින්නේ ඔවුන් දූෂණය හෙළිකරන්නට ගත් වෑයමක් නිසා නොවේ. වාද විෂය ගැන දෙපැත්තේ ඇති වෙනස්කම් සඟවමින් විරුද්ධවාදියාට පහර දීමේ මාර්ගයක් පාදා ගැනීම සඳහා පමණකි.

මැතිවරණයකින් පසුව තේරීපත් වූ නායකත්වයේ නීත්‍යානුකූලභාවය අවතක්සේරු කරන්නට යම් දේශපාලන අර්බූද පෙන්වන්නට වෑයම් බොහෝ රටවල් වලින් දකින්නට ලැබෙන්නකි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් තෝරා පත්කරන අයිතිය හිමිවූ චන්දදායකයන්ගේ අධිකාරියේ බලය අඩුකර දැමේ.

ඇමෙරිකාව වැනි රටක, දේශපාලන අර්බූද විගස හැරෙන්නේ නීතිමය නාටකවලටයි. නීතිමය නාටකයක් දිගහැරෙන විට ජනතාවට අර්බූදය පක්ෂ භේදයකින් තොරව වටහා ගැනීමට හැකියාව ලැබේ. එසේම තීරණාත්මක දේශපාලන බලපෑමක් සිද්ධ වේ. ඒ නීතිමය තීන්දු ගැනීම පැවරෙන්නේ ‘අපක්ෂපාතී’ නඩුපවරන අයට, විනිසුරුවන්ට, සහ තෝරාපත් නොවූ රජයේ නිලධාරීන් වෙතටයි. මහජනතාව තෝරා පත් කරන ලද අයට නොවේ.

ඉතින් අර්බූදය පිටතට ගෙනා අයගේ අරමුණ දේශපාලන ජයග්‍රහණයක්ම නොවේ. දේශපාලනය වෙනත් විදියකින් කරගෙන යාමට අවස්ථාවක් ඔවුන් අර්බූදය එළියට ගැනීමෙන් සපයාගෙන ඇත.

පසුගියදා මෙරිලන්ඩ් ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන නගරයක් වන බල්ටිමෝර් හි නගරාධිපතිවරිය ඉල්ලා අස්වූවාය. වාද විෂය වූයේ Healthy Holly නමින් පෝෂණය සහ ව්‍යායාම තුලින් ලැබෙන වාසි ගැන කියන කළු හමැති කුඩා දැරියක් ගැන ඇය දරුවන් සඳහා ලියූ ප්‍රබන්ධය විකුණන ලද ක්‍රමයයි. බල්ටිමෝර් සන් පුවත්පතට අනුව ඒ පොතේ අලෙවියෙන් ඇය ඇමෙරිකන් ඩොලර් ලක්ෂ අටකට වඩා ප්‍රමාණයක් ලබාගෙන ඇත.

වැරැද්ද එය නොවේ. මෙරිලන්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ වෛද්‍ය පද්ධතිය ඇයගේ පොත් ලබාගන්නට මුදල් ගෙවන ලද විශාලතම දායකයා වීමයි. නගරාධිපති කැතරින් පියු මාර්තු මාසයේ මැද තෙක් එහි මාණ්ඩලීය සාමාජිකාවක් හැටියට කටයුතු කර ඇත. ඔවුන් 2012-2018 දක්වා කාලයේ දී ඇයට ඩොලර් ලක්ෂ පහක් පොත් සඳහා ගෙවීම් හැටියට කර ඇත. ඒ වෙනුවෙන් ඇය තම නගරාධිපති බලය පාවිච්චියෙන් ඔවුනට වාසිදායක නීති රෙගුලාසි ගෙනෙන්නට කටයුතු කරන ලදැයි යන්න එල්ලවී ඇති චෝදනාවයි.

එසේම, සෞඛ්‍ය රක්ෂණය සපයන කයිසර් පර්මනෙන්ටෙ නමැති දැවැන්ත කොම්පැණිය ද පොත් විසිදාහක් සඳහා 2015-2018 කාලයේ ඩොලර් ලක්ෂයක් ගෙවා ඇත. ඒ කොම්පැණිය නගරයේ මහජන සේවකයන්ට රක්ෂණ ආවරණ සපයන්නට ඉදිරිපත්වූ කාලයයි. පියු නියෝජනය කළ නගරයේ වියදම් බාර කමිටුව ඒ කොම්පැණියට ඩොලර් මිලියන 48 ක කොන්ත්‍රාත්තුවක් ප්‍රදානය කර ඇත.

ඒත්, ඇය මේ තොරතුරු පුවත්පත් හා ගුවන්විදුලියෙන් හෙළිවෙද්දී ඉල්ලා අස්වූයේ නැත. ඇය හොඳින් දන්නා, එලෙසම රටේ ජනතාව හොඳින් දන්නා කරුණක් වනුයේ මහජන සේවකයන්ට මෙවැනි ඉල්ලම් මහත් රාශියක් ඇති බවයි. ඒවායෙන් වාසි ලබාගන්නා අය ද එමට සිටින බවයි. ඉතින් ඇය පමණක් ඉල්ලා අස්විය යුත්තේ මන්දැයි ඇය සිතන්නට ඇති.

පියු ඩෙමොක්‍රැටික් පක්ෂයේ නගරාධිපතිනියයි. මෙරිලන්ඩ් ප්‍රාන්තයේ ආණ්ඩුකාරයා ලැරි හෝගන් රිපබ්ලිකන් පක්ෂය නියෝජනය කරයි. ඒත් මේ අර්බූදය හෙළිකරන්නට පසුබිම සැකසෙන්නේ ඒ විරුද්ධ පාක්ෂික බෙදිම නිසා නොවේ යන්න ඉහත සඳහන් කළ ජෝන් මරිනි මහාචාර්යවරයාගේ දැක්ම තුලින් පෙනී යයි.

ඉල්ලා අස්වීමෙන් ඇයව නෙරපා හරින්නට නොහැකි බව දුටු විට එයට ඉඩක් හදාගැනීම සඳහා වහාම නගරසභාවේ නීති වෙනස් කරන ලදි. ඇය ටික කාලයකට ලෙඩ නිවාඩු ගෙන යළි බලයට ඒම පිණිස කල්ගත්තාය. මාධ්‍ය ප්‍රකාශ කරන්නට නොහැකි නිව්මෝනියා තත්වයකින් සිටිනවා යැයි කියා සිටියාය.

අනතුරුව ආදායම් බදු දෙපාර්තමේන්තුව සහ FBI ඇයගේ ගේ වටලා ඇයගේ මුල්‍ය තොරතුරු ලිපිගොනු අරගන්නට ගියහ. ඇය ඉල්ලා අස්වෙන්නේ ඒ සිද්ධියෙන් පසුවයි. නීතිමය නාටකය පසුව පටන් ගැනෙනු ඇත. ඒත්, මෙරිලන්ඩ් නගර සභාව විසින් ඉදිරියේ එවැනි ලාබ නොසොයන මහජන අරමුදල් සහ පෞද්ගලික සමාගම් සඳහා මහජන බදු මුදල් වලින් කොන්ත්‍රාත්තු පැවරීම සඳහා තීන්දු ගන්නා ක්‍රමය නම් වෙනස් නොවනු නිසැකය. මෙහි දී සිද්ධ වූයෙ මෙයා ගෙදර යවා වෙන අයෙක් පත්කර ගැනීමයි. නීතියට අහුනොවන ආකාරයෙන් අපහරණය කිරීම යුක්ති සහගත යැයි කියන මහජන සේවකයන් ඔබට අර්බූද හෙළිරදව් වලින් දැනගන්නට නොලැබෙනු ඇත.

ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට එල්ල වූ නීතිමය නාටකයක් අවසන් වූයේ ඔහුව දෝෂ්‍යාභියෝගයකට ගෙන යන්නට තරම් සාධක නැතැයි අපක්ෂපාතී විනිසුරුවන් අතින් ඔප්පු වීමෙනි. මෑතක දී ජසී ස්මොලෙට් නමැති කළු නළුවා තමන්ට වර්ගවාදීන් ගැහුවා යැයි ප්‍රසිද්ධියේ කළ චෝදනාව අමූලික බොරුවක් බව හෙළිදරව් වුණි. ඒ ඔහු විසින් ගෙවන ලද අය ඔහුට පහර දුන්නා යැයි පොලීසිය පෙන්වා දීමෙන් පසුව උසාවියෙන් ඔහුට කිසිත් දඬුවමක් නොලැබුණි. ඒ ගැන දැඩි මහජන අප්‍රසාදයක් පැතිර ගියේය. ඉතින් මෙය, එනම් නගරාධිපති කැතරින් පියු ගෙදර යවන අර්බූදය එළියට බැසීම යනු දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් වූවද, එසේම “පවතින තත්වය ආරක්ෂා කරගන්නට රිසි වූවන්” විසින් ඊට ගන්නා ලද වෑයමක් වෙන්නට හොඳටම ඉඩකඩක් ඇත.

ඉඳහිට බිල්ලක් දෙන ප්‍රවණතාවය ලංකාව ඇතුළු හැම රටකින්ම දකින්නට ලැබෙන්නකි. එවැනි අවස්ථාවක් දැකීමට ලැබීම නිසා නිති පවතින තත්වය වෙනස් වෙලා යැයි ප්‍රීති ඝෝෂා නොකරන්නට අපි දැනුවත් විය යුතුයි.