අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

ඇඩම් ස්මිත්ගේ යුරෝපා චාරිකාව

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 27, 2017

1763 වසර අවසානයේ දී ස්මිත් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ප්‍රාර්ථනා කරමින් සිටි ආරාධනාවක් චාල්ස් ටවුන්සෙන්ඩ් ගෙන් ලැබුණි. ටවුන්සෙන්ඩ්ගේ සුළු පුත්‍රයාව යුරෝපීය සංචාරයක රැගෙන යමින් පෞද්ගලිකව ඔහුට අධ්‍යාපනය සැපයීමටයි. එවැනි රස්සාක් සොයාගෙන පොත් ලියන්නට කාලය සොයාගැනීම ඔක්ස්ෆර්ඩ් හැරදමා එද්දී ස්මිත්ට තිබූ පැතුමකි. මේ තරුණයා බක්ලූ හි ඩ්‍යුක්වරයායි (Duke of Buccleuch). ඔහු සමඟ වසර 3 ක් පුරා සංචාරය කරමින් සාහිත්‍ය, කලා, දර්ශනය ඉගැන්වීම සඳහා වසරකට පවුම් 300 ක් සහ ගමන් වියදම් පිටරට සිටිය දී ද, සංචාරයෙන් පසුව ජීවිතය පවතින තාක් වසරකට පවුම් 300 ක් බැගින් විශ්‍රාම වැටුපක් ද ලැබෙන අනගි වේතනය සහ රස්සාව ස්මිත් බාරගත්තේ ඉතා කැමැත්තෙන්.

ඒත්, එය ලැබෙද්දී ස්මිත් ග්ලෑස්ගෝ හි අධ්‍යයන වාරය මැද උගන්වමින් සිටියේය. 1763 නොවැම්බර් 8 වැනිදා පීඨ වාර්තාවක් පෙන්වනුයේ ස්මිත් ඔහුගේ සිසුන් සියල්ලන්ටම ඔවුන්ගේ ටියුෂන් මුදල් ආපහු බාරදෙන්නට ඉදිරිපත් වීම සහ ඔහු උගන්වමින් සිටි වාරයේ ඉතිරි කොටස වෙනුවෙන් විශ්ව විද්‍යාලය පත්කරන ගුරුවරයාගේ වේතනය ගෙවීමටත් ඔහු ඉදිරිපත් වීමයි. ඔහුගේ සිසුන් මුදල් ආපසු බාරගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඒත් මෙය මට කරන්න ඉඩදෙන්න යැයි කියමින් කෝට් එකෙන් අල්ලාගෙන තරුණ සිසුවෙකුගේ පොකැට්ටුවට සල්ලි දැමීමට පටන් ගැනීම නිසා, එය ස්මිත් පිළිපැදි ප්‍රතිපත්තිය බව දැක, එපා යැයි කීමෙන් ඵලක් නැතැයි දුටු සිසුන් ඒ මුදල් බාරගත් බව සටහන් වෙයි.

සිය ජීවිතයේ දෙවනි වතාවට ඔහු ස්කොට්ලන්තයෙන් පිටවෙයි. 1764 වසරේ මාර්තු මාසයේ දී ඔහු බක්ලූ හි ඩ්‍යුක්වරයා සමඟ ලන්ඩන් සිට පැරිස් බලා යයි. එතැනින් දකුණු ප්‍රංශයටත්, ජීනීවා වෙතත් යන ඔවුන් නැවතත් 1765 නත්තල් කාලයේ දී පැරිස් නගරයට පැමිණෙති. පැරීසියේ දී ඔවුනට ඈන් රොබට් ටර්ගෝ, එම්. කෙස්නේ, අන්ද්‍රේ මොරෙලේ, ජාක් නෙකර්, ශෝන්-බැප්ටීස්ට්ට ල රොන්ඩ් ඩැ’ලෙම්බයර්, ක්ලෝඩ් ඒඩ්‍රියන් හෙල්වීටියස්, ශෝන්-ෆ්‍රැන්සුවා මාමොන්ටෙල් යනාදීන් ඇසුරු කරන්නට ලැබෙයි.

ජාතීන්ගේ ධනය ලියන්නට අදහස් ලැබුනේ ප්‍රංශ සවාරියේ දී හමු වූ ඒ ප්‍රංශ ගත්කරුවන් වෙතින් යැයි 19 වැනි සියවසේ සමහර විද්‍යාර්ථීන් ලියූහ. ඒත් ග්ලෑස්ගෝ දේශන රැගත් සටහන් ප්‍රකාශනය වීමත් සමඟ, ප්‍රංශ චාරිකාව සහ ප්‍රංශ සාහිත්‍ය කියවන්නට පෙර, 1762 දී ස්මිත් තුල එම අදහස් පැවති බව පැහැදිලිව ඔප්පු වේ.

ස්මිත් සිය ප්‍රංශ චාරිකාවේ දී ලියාගත් සටහන් කිසිවක් නැත. එසේම ලියුම් ලියන්නටත් ඔහු අදිමදිකමක් දැක්වූ නිසා ඒ කාලයේ අනික් අයට යැවූ ලිපි හෝ සොයාගන්නට නැත. ඔහු ඉතා පෞද්ගලික වූ දිවියක් ගෙවූ අයෙක් බැවින් ද, මිය යන්නට දින කිහිපයකට පෙර ඔහු සතු වූ බොහෝ වෘත්තීය ලියැකියැවිලි තමන්ගේ චරිතපදානය ලියනවුන්ට සොයාගත නොහැකිවන සේ හිතවතුන්ගේ සහායෙන් ගිනි තබන ලදි.

1766 දී බක්ලූ හි ඩ්‍යුක්වරයා ආපහු ලන්ඩනයට පැමිණියේය. ඔහුගේ සටහනක ස්මිත් ගැන විස්තරයක් මෙසේ කියැවේ: ‘කිසිත් පුංචි ආරවුලක් හෝ සිත් රිදීමක් පවා නැතිව, වසර 3 කට ආසන්න කාලයක් එකට කල් ගෙවූ පසුව 1766 ඔක්තෝබර් හි දී අපි ආපහු ලන්ඩනයට පැමිණියෙමු;-මගේ පැත්තෙන්, එවැනි මිනිසෙකුගෙන් සමාජයට බලාපොරොත්තු විය හැකි සෑම වාසියක්ම මට ලැබුණි. අපි දිගින් දිගටම මිත්‍රත්වය පවත්වාගෙන ගියේ ඔහු මිය යන පැය දක්වාමයි; ඔහුගේ ශ්‍රේෂ්ඨ හැකියාවන් ගැන පමණක් නොව, ඔහු තුල වූ සියළු පෞද්ගලික සද්ගුණයන් ගැන ද ආදරයක් හා ගෞරවයක් මට තිබුණු හෙයින් මට සමීප හිතවතෙක් නැති වුණා හා සමාන හැඟීමකින් මම පසුවීමි.’

විශ්‍රාම ජීවිතයක් ගත කරන ස්මිත් ජාතීන්ගේ ධනය ලියන්නට පටන් ගන්නේ සංචාරයෙන් පසුවය. මේ කාලය තුල දී සිය අදහස් විවාද කරන්නට එඩින්බරා හා ලන්ඩන් නගරවලට ගිය අවස්ථා කිහිපයක් හැරෙන්නට ඔහු සිය මව සමඟ කර්කාල්ඩියේ කාලය ගෙවීය.

ඔහුගේ මිතුරා වූ ඩේවිඩ් හියුම් ගෙදරටම වී සිටින ස්මිත්ව එඩින්බරා නගරයට නිතර ගෙන්වා ගන්නට බොහෝ වෑයම් දරා ඇත. අසනීප යැයි කියමින් සමාජයෙන් ඈත් වී ඉන්න හදනවා යැයි කියමින් ලියුම් යවන හියුම් ‘ඔබ සමාජයෙන් ඈත් වුනොත් එය රටටත් ඔබටත් දෙකටම පාඩු වේ’ යැයි ලියා යවයි.

1776 මාර්තු 9 වැනිදා එසේ සමාජයෙන් ඈත් වී ඔහු ගෙවූ කාලයේ ඵලදාව භුක්ති විඳින්නට ලෝකයට අවස්ථාව පෑදිණ. ඒ Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations -‘ජාතීන්ගේ ධනය ඇතිවීමේ ස්වභාවය සහ ඊට පාදක වූ හේතු ගැන විමර්ශනය’ නමින් වූ පොත ප්‍රකාශනයයි.

ස්මිත් ලියූ ආචාර ධර්ම මනෝභාවයන්ගේ න්‍යාය පොතටත් වඩා සීඝ්‍රයෙන් මෙහි පිටපත් අලෙවි විය. මාස හයක් ඇතුලත එහි පළමු මුද්‍රණය විකිණී අවසන් විය. ස්මිත්ගේ ජීවිත කාලය තුල දී ම, මුද්‍රණ පහක් නිකුත් වී ඇත. ඔහු ජීවත්ව සිටිය දී ඒ ඒ මුද්‍රණ වල දී සංශෝධනයන් කිහිපයක් කර අවසානයේ වෙන කිසිත් සංශෝධනයක් අවශ්‍ය නැතැයි ස්මිත් කියා සිටි බැව් සඳහන් වේ.

පොත නිකුත් වී මාස හයක් යද්දී ස්මිත්ගේ මිතුරා වූ හියුම් මිය ගියේය. හියුම් ස්මිත්ගේ පොත ගැන දැඩි සතුටට පත් වූ ආකාරය හියුම් විසින් එවක දී යැවූ ලියුම් වලින් දකින්නට හැකියි.

1778 දී රේගු මණ්ඩලයේ කොමසාරිස් පත්වීම ලැබීමත් සමඟ ස්මිත් එඩින්බරා හි පදිංචියට ගියේය. ස්මිත්ගේ ජීවිතයේ අවසන් වසර 12 ගෙවී යන්නේ එම නගරයේය. ඔහුගේ මව 1784 දී මිය ගියාය. ඔහුගේ සෞඛ්‍ය ද ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පැවතිණ. 1790 ජූලි මාසයේ දී ස්මිත් මිය ගියේය.

ඩුගාල්ඩ් ස්ටුවර්ට් විසින් එඩින්බරා හි රාජකීය සංගමය හා කළ ගණුදෙනු වලින් 1793 දී ඉදිරිපත් කරන, ඇඩම් ස්මිත්ගේ ජීවිතය ගැන සටහන් යනුවෙන් ඇති කොටසෙන් අපට දැනගන්නට ලැබෙන්නේ ස්මිත් සිය තරුණ කාලයේ වසර කිහිපයක්ම දක්ෂ හා රූමත් තරුණ ආර්යාවකට ඔහු පෙම්බැඳි බවයි. එය ඔහුගේ හිතවතුන් බොහොමයක් දැන සිටි කරුණක් යැයි ද එහි සඳහන්. ඒත් ස්මිත්ගේ ආදරය ප්‍රතික්ෂේප වූවාද යන්න හෝ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධයක් තිබුණා නම් එය කුමන හේතුවක් නිසා කඩාකප්පල්වූවා ද යන්න ගැන ඔහු නොදන්නා බවත් කියයි. ඒ සිද්ධියෙන් පසුව ස්මිත් විවාහය ගැන සිතීම අත්හැර දමන ලද බවත්, ඒ ආර්යාව ද විවාහ නොවී සිට ස්මිත්ගේ මරණයෙන් පසුව හා ග්ලෑස්ගෝ දේශන පොත ප්‍රකාශනයෙන් පසුව ද, දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වී මිය ගිය බව ඔහු එහි සඳහන් කරයි.

මිනිසා අවනත වෙන්නේ සිය ආරක්ෂාවටයි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 26, 2017

1751 දී ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ තර්ක ශාස්ත්‍රය සහ ව්‍යක්ත කථන ශාස්ත්‍රය ඉගැන්වූ ආචාර්ය ජෝන් ලවුඩන් ගේ අභාවයෙන් ඇඩම් ස්මිත්ට එම ගුරු පත්වීම ලැබුණි. ග්ලෑස්ගෝ හි එම විෂයයන් ඉගැන්වූ ප්‍රථම ආචාර්යවරයා ලවුඩන් විය. 1727 සිට 1750 දී මිය යන තෙක්ම එම තනතුර ලවුඩන් හොබවන ලදි. එතෙක් පැවති සාම්ප්‍රදායික නිගාමී තර්කනයෙන් අයින්ව වැඩිපුර ව්‍යක්ත කථන ශාස්ත්‍රයට බර වූ දේශන පවත්වන්නට ස්මිත් පටන් ගති.

වසරක් ගෙවෙද්දී ග්ලෑස්ගෝ හි ආචාර ධර්ම දර්ශනය ඉගැන්වූ තෝමස් ක්‍රෙයිගි මිය ගියේය. එම ආචාර්ය ධූරය ස්මිත්ට ලැබිණ. එය ක්‍රෙයිගිට කළින් ස්මිත්ගේ ගුරුවරයා වූ ෆ්‍රැන්සිස් හචෙසන් දැරූ තනතුරයි. ස්මිත් එම තනතුරේ වසර 13 ක් සේවය කළේය.

ග්ලෑස්ගෝ හි උගන්වන්නට පටන් ගත් ඇඩම් ස්මිත් එවක සමාජයේ පැවති අවශ්‍යතාවය අනුව තම දැනුම බෙදාහැරියෙකි. හචෙසන්ගේ ගෝලයෙකු වූ ඔහු වෙනස් ප්‍රවේශයකින් ඉගැන්වීම පුදුමයක් නොවේ.

බොහෝ රටවල් සමඟ එවක දී වෙළඳ ගණුදෙනු කළ ස්කොට්ලන්ත වැසියන්ට ඉංග්‍රීසි භාෂාව භාවිතය සූක්ෂම කරගැනීමේ උවමනාව පැවතිණ. අදහස් නිරවුල්ව ඉදිරිපත් කිරීමටත්, බොඳ අදහස් වලින් හැකි තරම් ඈත්වීමටත් නිති වෙහෙසිය යුතු ආකාරය ස්මිත් සිය ග්ලෑස්ගෝ සිසුන්ට ඉගැන්වීය.

ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය සහ ජාතීන්ගේ ධනය පොත්වල සඳහන් කරුණු හැරෙන්නට, මේ ග්ලෑස්ගෝ දේශන සඳහා ස්මිත් ලියූ මුල් සටහන් කිසිවක් අද නැත. ඒ අදහස් අපට කියවන්නට ලැබෙන්නේ එවක ස්මිත්ගේ සිසුන් දෙදෙනෙක් ලියාගත් සටහන් පසුකාලයක දී සොයාගෙන ඒවාට ස්මිත්ගේ හිතවතුන් ළඟ තිබූ ලියුම් කියුම් ද එකතු කරමින් ජෝන් ලොතියන් ප්‍රකාශනය කළ පොතෙන් පමණි.

ආචාර ධර්ම දර්ශනය විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් සඳහා ස්මිත් විසින් කොටස් හතරකින් ඉදිරිපත් කරනු ලැබීය. පළමු කොටස ස්වභාවික දේව ධර්ම ශාස්ත්‍රය විය. එහි දී පැවැත්ම පිළිබඳ සාක්ෂි, දෙවියන්ගේ ගුණ ලක්ෂණ පිළිබඳ මෙන්ම ආගම උත්පාදනය වන මිනිස් මනස පිළිබඳ සිද්ධාන්ත විමර්ශනය කෙරිණ. දෙවැනි කොටස විමසුවේ ආචාර ධර්මයන් ය. ඒ කොටස ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය පොතෙන් කියවන්නට ලැබේ. තෙවැනි කොටස යුක්තිය සහ ආචාර ධර්ම අතර සම්බන්ධය කුමන ආකාරයෙන් සිද්ධ වේදැයි කළ විශ්ලේෂණයයි.

මොන්ටෙස්ක්‍යු නීතියන්හි භාවාර්ථය (The Spirit of Laws) නමින් පොතක් ලියුවේ 1748 දී ය. ආචාර ධර්ම දර්ශනය උගන්වන තනතුරේ දී ස්මිත් එම අදහස් විමසා බැලීය. නීති මීමංසාවේ ක්‍රමවත් ප්‍රගතිය ගැනත්, නීතිය හා ආණ්ඩුව අතර සබඳතා කෙබඳු විය යුතුදැයි ගැනත් විමර්ශනය ස්මිත් ඒ දේශනවල දී ආරම්භ කළා යැයි සිසුන් ලියාගත් සටහන් වලින් දැනගන්නට ලැබේ.

නීතීඥ සමාජ සහ සාහිත්‍ය සංගම්වල දී ස්මිත්ගේ අදහස් ගැන සංවාද පටන් ගැනිණ. බොහෝ දුර බැහැරෙන් අනේක විධ සිසුන් විශාල සංඛ්‍යාවක් මුදල් ගෙවා ඉගෙන ගන්නට ග්ලෑස්ගෝ වෙත ඇදී ආවේ විද්‍යාවේ අලුත් පැතිකඩක් දක්වන ස්මිත්ගේ කීර්තිය හැම අත පැතිර යාම නිසයි.

ඉතිහාසය සටහන් වෙන්නේ පාඨකයාව ආනන්දයේ ගිල්වන්නට පමණක් නොව යම් උපදේශයක් දීමටත් යැයි ස්මිත් සිය සිසුන්ට කීවේය. ඔහුට ඒ අදහස ලැබෙන්නේ ග්‍රීක තුසිඩයිඩිස් ගෙන්. තුසිඩයිඩිස් දක්වා බටහිර ඉතිහාසය වාර්තාගත කළවුන් එය හුදු රසාස්වාදය පිණිස ලියා තැබූ බවත් තුසිඩයිඩිස් ප්‍රථම වතාවට වෙනස් මගක් ගත්තා යැයි ස්මිත් දැක්වීය. පෙලපනීසියන් යුද්ධය ගැන ලියද්දී, එහි විවිධ අවස්ථා, යුද්ධයට පාදක වූ හේතු දක්වමින් තුසිඩයිසිස් ලියූ ආකාරය අගයන ස්මිත්, ඉතිහාසය එසේ සටහන් කරද්දී පමණක් එවැනි අවස්ථා වලට යළි මුහුණ දෙනවිට කුමන දේවල් යළි කළ යුතුදැයි සහ කුමන දේවල් ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතුදැයි ඉගෙන ගත හැකියාව ලැබේ යැයි පැහැදිලි කළේය.

මේ ආචාර ධර්ම දර්ශන දේශන මාලාවේ දී ස්මිත් ඉතිහාසයේ සිදුවීම් ගැන, සමාජ විද්‍යාව, දේශපාලනය, අර්ථ ශාස්ත්‍රය සහ සෞන්දර්යය ගැන ද සිය නිරීක්ෂණ තුලින් අලුත් අදහස් රාශියක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒවා රැගත්, මීට කළින් ඔබ සංක්ෂිප්තයක් හැටියට කියැවූ, ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය පොත ප්‍රකාශනයෙන් පසු තවත් වසර 4 ක් පුරා එන්න එන්නම වැඩිවූ ජනප්‍රියත්වයෙන් ස්මිත් ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ දේශන පැවැත්වීය. එතැනින් ඔහුගේ අවධානය ආචාර ධර්ම වලින් හැරී නීති මීමංසාව සහ දේශපාලන ආර්ථිකයට යොමු විය.

ස්මිත් සිය නීති මීමංසා නිර්දේශය, යුක්තිය, දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති*, රජයේ ආදායම හා යුද අවි යනුවෙන් කොටස් 4 කින් ඉදිරිපත් කළේය. යුක්තියේ පරමාර්ථය විය යුත්තේ මිනිසාව අනතුරු වලින් ගලවා ගැනීම යැයි ස්මිත් තර්ක කළේය. මිනිසා සිවිල් සමාජයට එකතු වෙන්නේ අධිකාරිය සහ ප්‍රයෝජනවත්කම යන මූලධර්ම දෙක නිසායි. මිනිසා අධිකාරියට නතුවීමෙන් සිය ආරක්ෂාව පතයි. ජෝන් ලොක් සහ තෝමස් හොබ්ස්ගේ සමාජ ගිවිසුම් දැක්ම බැහැරලන ස්මිත්, සාමාන්‍ය මිනිසෙක් එවැන්නක් ගැන කිසිදා අසා නැත්නම් එය මතියක් හැටියට හෝ බාරගත යුතු මන්දැයි අසමින්, මූලක සමාජ ගිවිසුමක් තිබිය නොහැකි යැයි කියයි.

නට්ටාමියෙකුගෙන් හෝ දවසේ බර අඳින ශ්‍රමිකයෙකුගෙන් අහලා බලන්න ඔහු සිවිල් මහේස්ත්‍රාත්වරයෙකුට අවනත වෙන්නේ ඇයි කියල. ඔහු ඔබට කියාවි ඔහු එසේ කරන්නේ අනිත් අය එසේ කරනවා දකින නිසයි කියල. එසේ නොකළොත් ඔහුට දඬුවම් ලැබෙන නිසා කියල. සමහර විට එහෙම නොකළොත් එය දෙවියන්ට පිටුපානව වෙන්නැති කියල හිතන නිසා කියල. ඒත් ඔහුගේ අවනතභාවයේ පදනම හැටියට ඔහු මූලක සමාජ ගිවිසුමක් ගැන කියනව ඔබට කවදාවත් ඇහෙන්නෙ නැහැ.”

ම්ලේච්ඡයන්, එඬේරුන්, ග්‍රෝතික කල්ලි සිට රදළයන් දක්වා ආණ්ඩුක්‍රම ආරම්භය ද, පරිනාමය වූ ආකාර ද විමසන ස්මිත්, මිනිසුන් ඉතිහාසයේ පටන් අපෞද්ගලික වෙළඳපොලක (impersonal market) ශ්‍රමය වෙහෙසන ලද බව සොයාගත්තේය.

*පොලිස් යැයි ලියමින් ස්මිත් හඳුන්වා දෙන ලද්දේ පාලන තන්ත්‍රය හෙවත් රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති වූහ.

සද්ගුණය සහ යහපත් සමාජය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 25, 2017

අව්‍යාජ සද්ගුණවත් පුද්ගලයා තුල විචක්ෂණය, යුක්තිය හා පරෝපකාරීත්වය පිළිබඳ බුද්ධිය ඇත. පමණට වඩා වැඩියෙන් කරන ක්‍රියා කටයුතු මැඬගන්නට ඒකීයපුද්ගලයාට විචක්ෂණ බුද්ධිය උපකාරී වීමෙන් සමාජයට යහපත් වේ.91 යුක්තියේ රීති අනුන්ට හානි පැමිණවීමෙන් අපිව වළක්වනු ලබයි. පරෝපකාරීත්වය අනුන්ගේ සතුට ප්‍රවර්ධනය කරන නිසා එය ද සමාජයට හිතදායකයි.

අපේ උග්‍ර ලාලසය හමුවේ ස්ව-පාලනයක් තිබීම ද සද්ගුණවත් ය. ඒත් එය හිතක් පපුවක් නැති අවියක් ගත් අන්තවාදියෙකු බවට හැරවිය හැකි දෙපැත්තකින් යුතු වූවක් ද විය හැකියි. සාමාන්‍යයෙන් අපි වැඩියෙන් අවධානයක් දෙන්නේ අපිටයි. ඊ ළඟ අපේ පවුල ගැන. අනතුරුව පමණක් අපි අනිත් අය ගැන අවධානය යොමු කරමු.92 ඒත් මිනිසත්බව යනු ඒකීයපුද්ගලයාට වඩා වැඩියෙන් වැදගත් නිසා, සමහර අවස්ථාවල දී ආත්ම පරිත්‍යාග අවශ්‍ය වේ.93 ස්වභාව ධර්මයෙන් සමහර පුද්ගලයන්ට එවැනි පරිත්‍යාග කරන්නට ස්ව-පාලනයක් ලබා දී ඇත. එය විනාශකාරී නොව යහපත් අරමුණු සඳහා යොදා ගනිද්දී පමණක් එය අපි අගයමු.

අපි අපේ රටට ආදරෙයි කියද්දී අපි අදහස් කරන්නේ එහි ආයතන වලට ඇති අපේ ගෞරවයයි. එය ජනතාවට දක්වන අනුකම්පාව හා සමාන නොවූවකි. අර්බූද කාලවල දී, රටක ආයතන එහි පුරවැසියන්ගේ සතුට හා ගැටෙන්නට හැකියි.94 එවිට පවතින ආයතන පන්නා දමා ඒ වෙනුවට ‘යථාර්ථවාදී’ විකල්ප ආයතන ගෙනෙන්නට දේශපාලනඥයන් යෝජනා කරති. ඒත් අපි මතක තබාගත යුත්තේ, මේ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ට පැහැදිලිව නොපෙනෙන සැබෑ යහපතක් ඒ පැරණි ආයතන වලින් ලබාදෙනවා විය හැකි බවයි. එසේම අපි මතක තබාගත යුත්තේ, දේශපාලනඥයන්ගේ විසල් සැලසුම් වලට ඉතා ලේසියෙන් නතුවෙන සියළු ඒකීයපුද්ගලයන්ට ඔවුන්ගේම වූ ඒකීය අභිමතාර්ථ ද ඇති බවයි. අනාගතය සැලසුම් කරන්නන්ට සහ අන්තගාමීන්ට වැඩියෙන්, සුසංවාදී සහ ක්‍රියාකරන සමාජයක් සඳහා වැඩියෙන් සහතික වූ මාර්ගෝපදේශයක් සපයන්නේ නිදහස සහ මිනිස් ස්වභාවය යන දෙකයි.

සැලසුම් ක්‍රමයේ මිනිසා … චෙස් ලෑල්ලක විවිධ ඉත්තන්ව අතින් එහා මෙහා යවනවා සේ පහසුවෙන්, ශ්‍රේෂ්ඨ සමාජයක විවිධ සාමාජිකයන්ව පිළිවෙලකට හැඩගසන්නට හැකි යැයි පරිකල්පනය කරන බවක් පෙනේ. මිනිස් සමාජය යන ශ්‍රේෂ්ඨ චෙස් ලෑල්ලේ සෑම ඒකීය ඉත්තෙක්ටම ඔහුගේම කියා එහා මෙහා යන සිද්ධාන්තයක් ඇතැයි කියාත්, එය නීතිකාරකය තුලින් ඔහු වෙත බලපෑම් කරන්නට සමත් වූවට වඩා බෙහෙවින්ම වෙනස් වූවක් යැයි ද සැලසුම් ක්‍රමයේ මිනිසා සලකා බලන්නේ නැත.95

මෙහි දී ආචාර ධර්ම ගැන ස්මිත් කරන විශ්ලේෂණය ඔහුගේ ආර්ථික විශ්ලේෂණයට බෙහෙවින් සමාන වූවකි. ආචාර ධර්ම හා වෙළඳපොල යන දෙකම ක්‍රියාකාරී පද්ධති දෙකකි. ඒවා සහජ ආශයෙන් යුතු සිද්ධාන්ත වලින් ක්‍රියා කරති. ඒවාට එසේ ක්‍රියාකරන්නට ඉඩ හරිද්දී, මිනිස් සුබසිද්ධිය ප්‍රවර්ධනයට ඒවා හොඳින් වැඩ කරයි. අපිට වෙනත්, විනාශකාරී සහජ ආශයන් තිබුණා නම්, අපි ඒ ගැන කතා කරන්නට අද මෙතැන සිටින්නේ නැත. ඒ නිසා අපි මේ පද්ධති අපිට හරි යැයි හිතෙන විදියකට නැවත හැඩ ගැසීම ගැන විපරම්කාරී විය යුතුයි. නැත්නම් සම්පූර්ණ ක්‍රියාවලියම අපි අස්ථාවර කර දමනු ඇත.

91 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, VI කොටස, I ඛන්ඩය, I පරිච්ඡේදය.
92 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, VI කොටස, I ඛන්ඩය, I පරිච්ඡේදය.
93 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, VI කොටස, III ඛන්ඩය, 235 පිටුව, 3 වගන්තිය.
94 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, VI කොටස, II පරිච්ඡේදය, 229 පිටුව, 4 වගන්තිය.
95 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, VI කොටස, II ඛන්ඩය, 233-4 පිටුව, 17 වගන්තිය.

—-මෙය කළින් සඳහන් කළ ‘ඉතාමත් අපූරු ලෙස සංක්ෂිප්ත කළ ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය’ පරිවර්තනයේ අවසාන කොටසයි.—

අපක්ෂපාතී ප්‍රේක්ෂකයා නම් සංකල්පය පොදු මහජන මතය හා එකඟවීමක් නොවේ. අනික් අයගේ ප්‍රසාදය සොයන බව සැබෑ වුවත්, මිනිසා සොයන්නේ අනෙක් අයගෙන් ලැබෙන ප්‍රශංසාව පමණක් නොවන බව ස්මිත් පහදයි. මිනිසා ‘ප්‍රශංසාවට පාත්‍ර විය යුත්තෙක්’ වීමට ද සොයන්නෙකි. එනම්, කවුරුත් හෝ ප්‍රශංසා නොකළ ද එයට පාත්‍ර විය යුතු යමක් තමන් කරන ලදැයි දැනුමක් හා ඒ ගැන සතුටක් ස්වභාවයෙන්ම හටගන්නා මිනිස් ස්වභාවයෙන් යුත්තෙකි. එසේම ඔහු අනුන්ගේ අවලාදයට ලක්වන පුද්ගලයා වෙන්නටත් අකමැති වෙනවා පමණක් නොවේ. කවුරු කිසිවෙක් නොදත්ත ද, අවලාදයට පාත්‍ර විය යුතු තත්වයට පත්වීමට ද ඔහු අකමැති වූවෙකි.

කවුරු හරි අවංකවම අපිට ප්‍රශංසා කරද්දී, ඒ ප්‍රශංසාවට සුදුස්සෙක් නොවේ යැයි තම හිත කියනවා නම්, ඒ ගැන අපිට දැනෙන්නේ ඉතා සුළු සතුටක් බව ස්මිත් පෙන්වයි. තමන් කළ කටයුත්තක් යැයි සිතා ඊට අත්පොළසන් දෙන පුද්ගලයා අත්පොළසන් දුන්නේ තමන්ට නොව වෙනත් පුද්ගලයෙකුට බව ඔහුගේ හිත දන්නා බැව් ස්මිත් මතක් කර දෙයි.

මේ අනගිත්වය අගයන මිනිස් ස්වභාවයේ ප්‍රභවය, අනෙකුත් අය අනගිත්වය කරා යද්දී අපි එය අගයන නිසා හටගත්තක් බව ස්මිත් විස්තර කරයි. ඉතින් අපිව වෙන කෙනෙක් අගයද්දී, ඔවුන්ගේ අගැයීමට පාත්‍ර වූ අය වීමට තමා සුදුස්සෙක් යැයි තමාට විශ්වාස කළ හැකි විය යුතුයි. ඒ ලැබෙන ප්‍රශංසාවෙන් තෘප්තියක් ලබාගන්නට නම් අපේම වූ චරිතය සහ හැදියාව ගැන අපි ‘අපක්ෂපාතී ප්‍රේක්ෂකයෙක්’ විය යුතුමයි. තමන්ට තමන් ගැනම ගෞරවයක් ඇතිවෙන්නේ එවිට පමණක් යැයි ස්මිත් පෙන්වා දුන්නේය.

පාරිතෝෂිකය, දඬුවම සහ සමාජය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 23, 2017

සමාජශීලී ලාලසය දිරිමත් කරනු සඳහා පාරිතෝෂිකය වැදගත් වෙයි. අනාශ්‍රේය හැදියාව අධෛර්ය කරන්නට දඬුවම වැදගත් වෙයි. ඉතින් ඒ නිසා, ප්‍රතිඵලයට වැඩියෙන් අපි බලන්නේ පරමාර්ථය දිහා. පරමාර්ථය තමයි අපි දක්වන ප්‍රසාදය සහ අප්‍රසාදය උනන්දු කරවන්නේ.78 ධනාත්මක අභිප්‍රායකින් එන උපකාරය පමණක් තෑග්ගක් හිමිවීමට සුදුසු යැයි අපි විශ්වාස කරන්නේ මේ නිසයි. එසේම, ඍනාත්මක අභිප්‍රායකින් එන හානිකර ක්‍රියාවකට පමණක් දඬුවම් ලැබිය යුතු යැයි අපි සිතන්නේ ද මේ නිසයි.79

සමාජශීලී ජීවීන් හැටියට ඇති අපේ පැවැත්ම නිසා, අපි දඬුවම තුලින් බලාපොරොත්තු වෙන්නේ අපිට කිසිසේත්ම නොලැබිය යුතු යැයි දකින ද්වේෂය සහ අපි ‘ඉල්ලන් කන’ අවස්ථාවල දී හැරෙන්නට අපිට අත්විඳින්නට ලැබෙන ද්වේෂය මට්ටු කළ යුතු යැයි කියායි. මේ සඳහා ස්වභාව ධර්මයෙන් මාර්ගෝපදේශයක් ලැබී ඇත.80 (ඒත් අපි උද්ධච්ච වෙමින් එය අපේ විචාරයෙන් ලබාගත් ලෙසින් හැසිරෙමු).81

අනුන්ගේ හදවත් තුලට එබී බලන්නට අපිට නොහැකි බව අපි පිළිගනිමු. ඒ නිසා නරක අභිප්‍රායයන් ඇති සියල්ලන්වම සැක කරමින් ඔවුන්ට දඬුවම් කරනවා වෙනුවට, අපි දඬුවම් කරන්නේ හානියක් කරන අරමුණකින් යුතු වූ ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන්ට පමණි.82 එකිනෙකාව මංකොල්ලය හා මිනීමරා ගැනීමේ උත්ප්‍රාය මර්ධනය කරගන්නට හැකිනම් හොරුන්ට සහ මිනීමරුවන්ට ද සාමයෙන් එකට ජීවත්විය හැකියි.83 ජනතාව එකිනෙකාට හානිකර ගැනීමෙන් වැළැක්වීමට ගෙනෙන රීතී වලට අපි යුක්තිය යැයි කියමු. යුක්තිය නැතිව කිසිම සමාජයකට පැවැත්මක් නැහැ. යුක්තිය ආරක්ෂා කරගන්නට අප තුල සහජ ආශයක් ඉතාමත් දැඩි ලෙසකින් පිහිටා ඇත්තේ ඒ නිසයි.84

සවිඥානය
ඒත් ඒ අරමුණ වෙනුවෙන් මේ නීති සහ දඬුවම් වලටත් වඩා ඉතා වැඩියෙන් කාර්යක්ෂම වූවක් ස්වභාව ධර්මයෙන්ම අපිට ලැබී ඇත. එය සවිඥානය නම් වේ. අපි අනිත් පුද්ගලයන්ගේ ක්‍රියාවන් විනිශ්චය කරමු. එසේම අපි අපේ ක්‍රියාවන් ද විනිශ්චය කරමු.85 තමන් ගැනම තීන්දු දෙන ඒ තමන් නැමති විනිසුරුවා ඉතා දරුණු විවේචකයෙකි. අනිත් අය අපිව ප්‍රශංසා කළාට ප්‍රමාණවත් නැත: අප තුල ඒ ප්‍රශංසාව ලැබීමට සුදුස්සෙක් යැයි සිතට දැනිය යුතු අවශ්‍යතාවයක් පිහිටා තිබේ.86

සවිඥානය බලවත් සමාජ කාර්යයක් කරයි. අපි පමණට වඩා වැඩියෙන් අප ගැනම ඇල්වී ගැල්වී සිටීමෙන් සහ අනෙක් අයව නිතර අමතක වී යාමෙන් අපව වළක්වන්නේ අපේම සවිඥානයයි. මුළු චීනයම දෙදරවන ලද භූමිකම්පාවකට වඩා අපට අපේ සුළැඟිල්ල අහිමි වීම වැඩියෙන් දැනෙන්නකි. ඒත් අපේ සුළැඟිල්ල අත්හැරියොත් ඒ භූමිකම්පාව නවත්වා විශාල සංඛ්‍යාවක දුරස්ථ ජීවිත ගලවාගත හැකියාවක් ඇත්නම් එය කළ යුතු යැයි අපේ සවිඥානය අපිට කියයි. ස්වභාව ධර්මයට සියළු ජනතාව වැදගත්. සවිඥානය අපිට දෙන්නේ ඒ දැක්මෙන් කොටසකි. අපේ පුද්ගලික වාසිය උදෙසා අනික් අයට හානි කිරීමෙන් වැළකීමට අපිව පොළඹවන්නේ එයයි.87

රීති හදමින් ඒවා අනුගමනයට අපේ නැඹුරුවීම තවත් ප්‍රයෝජනවත් සහජ ආශයකි. අපේ ක්‍රියාවන් අනෙක් අයට බලපාන්නේ සහ ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන් අපිට බලපාන්නේ කෙසේදැයි අපි දකිමු. ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අපි අදහස් වර්ධනය කරගන්නේ සුදුසු හා නුසුදුසු ක්‍රියාවන් මොනවාදැයි තෝරා බේරා ගන්නටයි. මේ ආචාර ධර්ම රීති අපිට දෙන්නේ සෑම අවස්ථාවක දී ම අලුතින් හිතන්නට අවශ්‍ය නොවී, සමාජයේ හැසිරිය යුත්තේ කෙසේදැයි ඉක්මණින් තීරණය කරන මගපෙන්වීමකි. විවිධ සමාජවල එකිනෙකට ටිකක් වෙනස් සම්මුති තියෙන්නට පුළුවනි. ඒත් ඒ හැම ක්‍රමයක්ම සමාජ සුබසාධනය සඳහා පෙනී නොසිටියේ නම් ඒ සම්මුති වැඩිකල් නොගිහින් වඳ වී යනු ඇත. අපි මේ රීති පිළිපදින්නේ සදොස් යැයි කොනහන සවිඥානයකින් ගැලවෙන්නට වුවත්, ඒ තුලින් අපි සමාජයේ හොඳ යහපත්බව ප්‍රවර්ධනයට සහාය වෙන්නන් බවට පත්වෙමු.88

ආචාර ධර්ම සමාජ මනෝවිද්‍යාවක් හැටියට ස්මිත් සැලකීය. ක්‍රියාවන්හි සමහර රීති සමාජය හොඳින් ක්‍රියාකරවන්නට යොමු කරවයි. ඒවා පිළිපදින විට සමාජයක් සමෘද්ධිමත් වේ. ඒවා පිළිපදින්නේ නැති විට, සමාජයක් විනාශ වේ. ස්මිත් ලියන්නේ ඩාවින්ට සියවසකට පෙර. එහෙත් ඔහු පරිනාමීය දැක්මක් ඉදිරිපත් කරන්නට උත්සාහ කරයි: ස්වභාව ධර්මය අපිට සවිඥානය සහ ආචාර ධර්ම ලබා දී ඇත්තේ අපේ පැවැත්ම ආරක්ෂා කරගන්නටයි.

ආචාර ධර්ම සහ මුදල්
ධනවතුන් ද, ඔවුන් අදහස් නොකරම, සෙසු අපේ යහපත සාධනය කරති. ඔවුන් ඉල්ලන සමාජ තත්වයන් හා සුඛෝපභෝගීත්වයන් හදන්නට සියළු ජනතාවට ඔවුන් රස්සා නිර්මාණය කරති. එය විශිෂ්ට සාමානකරණයකි. ධනවත්කමෙන් ලැබෙනවා යැයි කියන යහපත මුලාවක් විය හැකියි, ඒත් ධනවස්තු සොයා යන පුද්ගලයන්ව ඒ අරමුණ සඳහා ඉමහත් සේ වෙහෙසෙන්නට පොළඹවයි. එයින් කර්මාන්ත පමණක් නොව, විද්‍යාව, කලාව සහ විද්වත් ජීවිතය ද, දියුණු වේ.89

පෘතුවිය එහි ජීවින් අතර සියල්ල එක හා සමාන ප්‍රමාණ වලින් බෙදා තිබී ඇත්නම්, ජීවිතයේ අවශ්‍යතාවන්ටත් එක හා සමාන ලෙසකින්ම බෙදාහැරීම සඳහා අදිසි හස්තය විසින් [ධනවත් අයවත්] එයාකාරයෙන්ම දක්කනු ලබයි.90

78 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, II කොටස, I ඛන්ඩය, III සහ IV පරිච්ඡේද
79 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, II කොටස, I ඛන්ඩය, IV පරිච්ඡේදය
80 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, II කොටස, I ඛන්ඩය, V පරිච්ඡේදය, 77 පිටුව, 10 වගන්තිය
81 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, II කොටස, II ඛන්ඩය, III පරිච්ඡේදය
82 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, II කොටස, III ඛන්ඩය, I සහ II පරිච්ඡේද
83 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, II කොටස, II ඛන්ඩය, III පරිච්ඡේදය, 86 පිටුව, 3 වගන්තිය
84 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, II කොටස, II ඛන්ඩය, I පරිච්ඡේදය
85 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, III කොටස, I පරිච්ඡේදය
86 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, III කොටස, II පරිච්ඡේදය
87 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, III කොටස, III පරිච්ඡේදය
88 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, III කොටස, IV පරිච්ඡේදය, 159 පිටුව, 7-8 වගන්ති
89 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, IV කොටස, I පරිච්ඡේදය
90 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, IV කොටස, I පරිච්ඡේදය, 184-5 පිටු, 10 වගන්තිය

—-මෙය ද කළින් සටහනේ සඳහන් කළ සංක්ෂිප්ත පොතේ පරිවර්තනයයි–

අදිසි හස්තය ගැන මම කළින් ලියූ සටහනක් මෙතැනින් කියවන්නට පුළුවනි.

ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය -ඇඩම් ස්මිත්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 23, 2017

ඉතාමත් අපූරු ලෙස සංක්ෂිප්ත කළ ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය

ස්වභාවික සභානුභූතිය සද්ගුණයේ පදනම ලෙස

මිනිස් සත්වයන් සියල්ලන්ටම අනෙකා ගැන සංවේදී දැනුමක් ස්වභාවයෙන්ම පිහිටා ඇත. අයෙක් වේදනාවෙන් සිටිය දී අප අතර ඉන්න නරකම පුද්ගලයාටත් යම් දුකක් හිතට දැනේ. වෙනකෙකුට පහරක් වැදෙන්න යද්දී අපිත් ගැස්සෙමු. කඹයක් මත හිටගෙන දස්කම් පෙන්වන අයෙක් දකිද්දී අපිත් නොසන්සුන්ව ඇඹරෙමු. එසේම අපි අනුන්ගේ සතුට ද බෙදාගන්නෙමු. මෙයට අපි අනුකම්පාව යැයි කියමු.73

මිනිසා කොතරම් ආත්මාර්ථකාමී දැයි කියැවෙතත්, ඔහුගේ ස්වභාවයේ සමහර මූලධර්ම වලින් සාක්ෂි කියා පාන්නේ අනුන්ගේ වාසනාව ගැන ඔහුට උනන්දුවක් ඇති බවයි. එය දකින සතුට හැරෙන්නට, එයින් කිසිවක් ආපසු ලැබෙන්නේ නැති වුවත්, අනුන්ගේ සතුට පෑදීම ඔහුට අවශ්‍ය වූවකි.74

ඒත් මෙහි සීමාවන් ඇත. අපි අනිත් අය හා එකතුව දුක සහ සතුට බෙදා ගන්නේ ඔවුන් කරන ක්‍රියාවන් ඔවුන්ගේ ඒ හැඟීම් හටගත් සිද්ධියට අදාල පරිදි සුදුසු යැයි අපි සිතනවා නම් පමණි. අයෙක් දුකින් හඬා වැලපෙද්දී, අපට ඒ පුද්ගලයා එසේ වැලපෙන්නේ මන්දැයි දැන ගැනීමට උවමනාවක් ඇත. එනම්, අපේ අනුකම්පාව ඇති කරන ලද්දේ ඔවුන්ගේ දුක නම් ආවේගය නොවේ. අපිව උනන්දු කරවන්නේ ඔවුන්ගේ ආවේගය නොව, ඒ දුක ඇති වූයේ කුමන තත්වයක් නිසාදැයි කියා දැනගැනීමටයි. එසේම, දිමෙන්තියාව නිසා සමහරු ඉතා සතුටින් සිටිනු ඇත. මිය ගිය අයෙක්ට සංවේදී තත්වයක් නැති වෙන්නට පුළුවනි. නමුත් ඔවුන් ගැනත් අපි සංවේදී වෙමු. මන්ද, එවැනි අවසානාවන්ත තත්වයකට අපිත් පත්වෙන ආකාරය අපිට හිතාගත හැකි නිසයි. ඒත් යම් අයෙක් අනවශ්‍ය තරම් දුකකින් වැලපෙනවා යැයි දකිද්දී, අනවශ්‍ය කෝපයකින් හෝ අනවශ්‍ය ඇල්මකින් බැඳී ඇතැයි දකිද්දී, අපි එය ඒ පුද්ගලයාට හා අනිත් අයට ද හානිකර වූ තත්වයක් යැයි සලකා ඒ අය ගැන අනුකම්පාවක් ඇති කරගන්නේ නැත.

අනෙක් අතට, අපේ මත සහ ආවේග එයාකාරයෙන්ම බෙදාගන්නා අය හමුවෙද්දී අව්‍යාජ සතුටකින් අපේ සිත් පිරී යයි.75 අපේ හිත්වල තියෙන දෑ අනුන්ට කියද්දී ඔවුන් වෙතින් ලැබෙන සභානුභූතියෙන් අපේ සිත් සැනසේ. අප සමඟ එකඟ වෙන අයගේ අදහස් යුක්ති සහගත, සුදුසු හා ඔබින ඒවා හැටියට අපි සලකමු. නමුත් අනිත් අයගේ ආවේගයන් බෙදා නොගන්නා අවස්ථාවල දී, අපි ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවන්ට හා මත වලට අප්‍රසාදය දක්වමු. ඔවුන් වැරදි කරනවා යැයි සිතමු. එය ඔවුන්ගේ මෙන්ම අපේ ද සිත් කනස්සල්ලට පත් කරයි.

එය එසේ වුවත්, ප්‍රේක්ෂකයෙක් හැටියට පමණක්, අපිට තවත් අයෙකුගේ ආවේගයන් වල රෞද්‍ර භාවය මුළුමනින්ම අත්දකින්නට නොහැකියි. අකටයුත්තකට ලක්වූ අයෙකුගේ දැඩි කෝපය, ළඟක දී සමීපවන්තයෙක් මිය ගිය අයෙකුට දැනෙන අතිශය ශෝකය අපිට එයාකාරයෙන් දැනගන්නට හැකියාවක් නැත. අපට දැනෙන අනුකම්පිත හැඟීම්, සත්‍ය වූවත්, එවැන්නා තුල වූ ආවේගයට වඩා බෙහෙවින් දුර්වල වූවකි.

අපි අනෙක් අයගේ ආවේග හඳුනා ගනිද්දී මේ අනික් අය ද අපේ ආවේග හඳුනා ගන්නා ප්‍රේක්ෂකයන් වෙති. ඔවුන්ට ලෙසින්ම තදින් අපිට දැනෙන්නේ නැතිබව ඔවුන් ද දකිති. මේ අසංගතය ඔවුන්ගේ සිත් කනස්සල්ලට පත් කරයි. ඒ නිසා ඔවුන් වැටී සිටින අභාග්‍ය තත්වය අපි දකින ආකාරයෙන් හැඩගස්වා ගන්නට ඔවුන්ගේ ආවේග මෙල්ල කරගන්නට ඔවුන් කටයුතු කරති. ටිකෙන් ටික අපි අනුන්ට පෙනෙන්නට සුදුසු වූ යැයි සිතෙන ආවේග හා ක්‍රියා මොනවාදැයි හඳුනා ගන්නෙමු. අපි ඒවා කොතරම් දුරකට පාලනය කරගන්නවා ද කියතොත්, පැත්තක් නොගන්නා ප්‍රේක්ෂකයෙක් අපේ මනෝභාවයන් සම්පූර්ණයෙන් බෙදාගන්නට තරම් ඒවා සුදුසු යැයි සිතන තරමට අපි එන්නෙමු. අපක්ෂපාතී ප්‍රේක්ෂකයා අනුමත කරන බව අපි දන්නා බැවින්, එයින් සතුටක් ලබන අපි, අනුන් ගැන සැබෑ සැලකිලිමත් බවක් පෙන්වන්නට තවත් දුරට පෙළඹෙමු.

ඉතින් ඒ නිසා, අනුන්ට වැඩියෙන් ද අප වෙනුවෙන් ටිකක් ද සංවේදී වීමේ දී, අපි අපේ ආත්මාර්ථකාමය මෙල්ල කරගැනීමේ දී, අපේ ගුණවත් හොඳහිතට ඉඩදීමේ දී, පරිපූර්ණ මිනිස් ස්වභාවය නිමැවේ. ඉතින් එයින් පමණක් මිනිස් වර්ගයා අතර පූර්ණ ප්‍රසන්න භාවය සහ ශිෂ්ටත්වය පිහිටන්නා වූ මනෝභාවයන්හි සුසංවාදයක් සහ ලාලසයක් ඇති කළ හැකියි.76

මෙයාකාරයෙන් ස්මිත් විසින් මිනිස් සද්ගුණයේ ප්‍රභවය පැහැදිලි කිරීම එවක දී සහමුලින් නව්‍ය උත්සාහයක් විය. සීනෝ වැනි පුරාතනයන් සිට ඩේවිඩ් හියුම් වැනි නූතනයන් දක්වා බොහෝ දාර්ශනිකයන් උත්සාහ කරන ලද්දේ ආචාර ධර්මීය ක්‍රියාවක් පුද්ගලයෙකුට නැත්නම් සමාජයට ප්‍රයෝජනවත් දෙයක් හැටියට පෙන්වන්නටයි. ආචාර ධර්මීය ක්‍රියාවක් සැබැවින්ම ප්‍රයෝජනවත් දෙයක් හැටියට දක්වන ස්මිත් ඒත් එය උවමනාවෙන් හිතාමතා කරන්නක් නොවන බව කියයි. ඒ වෙනුවට ඇත්තේ මිනිස් සත්වයාට එකිනෙකා සමඟ ස්වභාවික වූ සභානුභූතියකි. ඉතින්, අනිත් අය ඉවසන්නේ කොතරම්දැයි හා ඉවසා නොසිටින්නේ කොතරම්දැයි කියා අපි ඉතා ඉක්මණින්ම ඉගෙන ගන්නෙමු.

වේදනාව, කුසගින්න, නැත්නම් ආදරය වැනි ලාලසය ඒකීයපුද්ගලයාට ඉතා සුවිශේෂී වෙති. එනමුත් අනෙකා ගැන හැඟීම වැනි සමාජ ලාලසය ද ඇත. ද්වේෂය වැනි අනාශ්‍රේය වූ ලාලසය ද ඇත. සභානුභූතිය ප්‍රධාන භූමිකාවක් රඟන්නේ මේවායේ දී ය.77

කෙනෙක්ගේ දුකට වඩා සතුට හමුවේ සභානුභූතිය දක්වන්නට අපි වැඩියෙන් කැමැත්තෙමු. දුප්පත් අය තම දරීද්‍රතාවය සඟවා ගන්නේ සහ ධනවත් අය සිය ධනවස්තු හැමට පෙන්වන්නේ මේ නිසයි. මුදල් වලින් ඇත්තටම සතුට මිල දී ගන්නේ නැත. එහෙත් එය එසේ කරනවා යැයි අපි සිතමු. ඉතින් ධනවතුන්ට ඔවුන්ගේ මුදල් වලින් ඇත්තෙන්ම ලැබෙන අරුමෝසම් බඩු හා සුළු පහසුකම් වලට වඩා අපේ සම්පූර්ණ අවධානය, සභානුභූතිය සහ බුහුමන් වැඩි වටිනාකමෙන් යුතුයි.

73 ස්මිත් sympathy යනුවෙන් එය හැඳින්වීය. ඒ නිසා අපිත් එයම භාවිතා කරමු. ඒත් සහකම්පනය/සභානුභූතිය යන අර්ථ දැක්වෙන empathy යන්න එය අද වඩා නිවැරදිව විස්තර කරන වචනයයි.

74 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, I කොටස, I ඛන්ඩය, I පරිච්ඡේදය, 9 පිටුව, I වගන්තිය.

75 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, I කොටස, I ඛන්ඩය, II පරිච්ඡේදය

76 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, I කොටස, I ඛන්ඩය, V පරිච්ඡේදය, 25 පිටුව, 5 වගන්තිය.

77 ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය, I කොටස, II ඛන්ඩය

ඇඩම් ස්මිත් ලියූ ඉංග්‍රීසියෙන් නොව නූතන ඉංග්‍රීසි හුරුවට හැදූ සංක්ෂිප්ත පොතක් ඇඩම් ස්මිත් ඉන්ස්ටිටියුට් විසින් ප්‍රකාශනය කර ඇත. ඔවුන් විවෘත පරිහරණ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරති. එහි කොපිරයිට් අයිතියක් තිබුණ ද, භාවිතා කරන අයට බාගත කරගෙන, ‘සේව්’ කරගෙන, කැමති ආකාරයකින් නැවත බෙදාහැරීමට පුළුවන් පහත කොන්දේසි යටතේය: (1) ඇඩම් ස්මිත් ඉන්ස්ටිටියුට් සඳහන් කළ යුතුයි; (2) මෙම නිවේදනය සමඟ එහි වෙබ් ලිපිනය www.adamsmith.org සඳහන් කළ යුතුයි; (3) අන්තර්ගතය කිසිදු වෙනස් කිරීම් වලින් තොරව සම්පූර්ණයෙන් යොදාගත යුතුයි [විවේචනය හෝ සමාලෝචනය සඳහා කොටස් භාවිතය පුළුවනි]; (4) මෙය යළි-විකිණිය නොහැක; (5) මේ හා කරන ඕනෑම අන්තර්ජාල භාවිතයක දී එහි සබැඳිය info@adamsmith.org වෙත යැවිය යුතුයි.


මේ සටහන් පෙළේ සබැඳි අමුණා ඇති ස්මිත් විසින්ම ලියූ සහ ඔහු ගැන ලියැවුණ කෘති සියල්ල මා කියැවීමි. මෙම සංක්ෂිප්තය පරිවර්තනය කරන්නේ එහි මූලාශ්‍ර කියවන්නට මට මෙන් දීර්ඝ කාලයක් මිඩංගු කරන්නට නොහැකි අය පමණක් වෙනුවෙනි.

සහකම්පනය/සභානුභූතිය යන අර්ථ දැක්වෙන empathy යන වචනය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට මුලින්ම එකතු වී ඇත්තේ 1909 දී.

නීතීඥයන්ට සාහිත්‍ය, කලාව සහ දර්ශනය ඉගැන්වීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 22, 2017

කර්කාල්ඩි වෙත පැමිණි ඇඩම් ස්මිත්ට රස්සාවක් සොයාගත නොහැකි විය. රස්සාවක් සොයමින් සිටි වසර දෙකක කාලය තුල ඔහු තාරකා ශාස්ත්‍රය, පුරාතන භෞතිකවිද්‍යාව, තර්ක ශාස්ත්‍රය සහ පාරභෞතිකවිද්‍යා යනාදී විෂයයන් ගැන සාහිත්‍ය විවේචන සෞන්දර්යාත්මක ශෛලියේ (belles-lettres) රචනා රාශියක් ලිවීය. වයස 25 දී ඔහුට රැකියාවක් ලැබෙන්නේ ඔහුගේ අනගි අධ්‍යාපන දැනුම නිසා නොව ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් හුරු වී තිබුණ ඔහුගේ ‘ඉංග්‍රීසි ඇක්සන්ට්’ එක නිසයි.

කර්කාල්ඩියෙන් සැතපුම් හතක් ඈතකින් වූ එඩින්බරා නගරයේ නීතීඥ සභාවේ විනිසුරුවෙක් වූ කෑම්ස් සාමිවරයා එහි දාර්ශනික සංගමයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. ස්කොට්ලන්ත බුද්ධි විචාරමය පිබිදීමට සහාය වූවෙකි. තරුණ පිරිස් ඉංග්‍රීසින්ගේ බස් හුරුව ඉගෙන ගත යුතු යැයි එවක එඩින්බරා හි ස්කොට් වැසියන් අතර මතයක් පැවතිණ. ඒ නිසා ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය හා ගද්‍ය ගැන ඔක්ස්ෆර්ඩ් උගතාගේ ඉංග්‍රීසි ඇක්සන්ට් එකෙන් මහජන දේශන මාලාවක් පවත්වන්නට ස්මිත්ට ආරාධනා කරන්නේ කෑම්ස් සාමිවරයායි. 1748 හේමන්තයේ පැවත්වූ එම දේශන මාලාව ඉතා ඉක්මණින් ජනප්‍රිය විණ. එක දේශනයකට 100 ක් පමණ සහභාගී වූ බවත්, ගිනියක් (guinea) බැගින් සෑම අයෙක්ම ස්මිත්ට ගෙවන ලද බවත් සඳහන් වේ.

දේශන වලට සහභාගී වූවන්ට අවශ්‍ය වී තිබුනේ තම ජීවිත යහපත් කරගන්නට අවශ්‍ය දැනුමයි. ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය විචාරය සේ ම වාග් කෞශල්‍ය වර්ධනය කරගන්නා ආකාරය පැහැදිලි කළ එම දේශන ඇසුරින් හදාගත් සටහන් පසුකාලයක දී ස්මිත් ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉගැන්වූ පාඨමාලාවකට යොදාගන්නා ලද බව කියැවේ.

එඩින්බරා හි ෆවුලිස් ප්‍රකාශන ආයතනයේ පුවත්පතක කතුවරයා ලෙස ද මේ කාලයේ දී ස්මිත් සේවය කර ඇත. ජැකෝබියන් අදහස් වලින් යුතු නිසා යැයි කියා ප්‍රංශයට පිටමං කරන ලද ස්කොට් ජාතික කිවියෙකුගේ කවි එකතුවක් සකස් කරන්නට ඔහුට බාර වී තිබුණි. කිවියාගේ දේශපාලනය හරස් නොවී ඒ ගද්‍යයන්ට නිසි කලාත්මක රසය ලැබෙන සේ ස්මිත් එකතුව ඉදිරිපත් කළ බව කියැවේ. ගද්‍ය එකතුව ප්‍රකාශනය වී වසර දෙකක් යද්දී සමාව ලැබී ආපසු ස්කොට්ලන්තයට ආ කිවියා ස්මිත් සමඟ මිත්‍රත්වයක් ද ගොඩනඟා ගත්තේය.

නීතීඥයන්ගෙන් පිරුණු එවක එඩින්බරා සමාජය සාහිත්‍ය හා සංස්කෘතික දැනුම වර්ධනයට පමණක් නොව දාර්ශනික අදහස් සොයා යෑමේ ද නියැළුනහ. ඔවුන් ඒකීයපුද්ගල නිදහස් චින්තනය ගැන වැඩි උනන්දුවක් දැක්වූහ. ඒ බුද්ධිමත් සංවාද තුලින් ඔවුනට අවශ්‍ය වූයේ නීති පද්ධතිය වැඩි දියුණු කරගැනීමටයි. සංවේදී හැඟීම් නිසා එළඹෙන වැරදි තීන්දු වලින් වැළකෙන්නේ කෙසේදැයි විමර්ශනයෙන් පසුකාලයක දී කෑම්ස් සාමිවරයා පොතක් ද ලියන ලදි.

නීතියේ දර්ශනය පිළිබඳ දේශන පවත්වන්නට එඩින්බරා හි නීතිඥයන් ස්මිත්ට ආරාධනා කළහ. රෝම අධිරාජ්‍යයේ පටන් වැඩවසම් ක්‍රමය දක්වා පැවති දේපල අයිතිය හා වෙළඳාම ගැන මහජන දේශන පවත්වද්දී යුරෝපයේ නගර අතර වෙළඳාම නිසා නිදහස ක්‍රමයෙන් වැඩි වර්ධනය වූ ආකාරය ස්මිත්ට වැටහිණ. ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය නමින් ඔහු ලියූ පළමු පොතේ එම එඩින්බරා නීතීඥයන් මේ දේශන වලින් පසුව ඕනෑම රටක භාවිතයට ගත හැකි වූ ස්වභාවික නීතිමීමංසාවක් නිර්මාණයට සමත් වූ ආකාරය ස්මිත් පැහැදිලි කරයි.

ස්මිත්ගේ එඩින්බරා දේශන 1748 සිට 1751 දක්වා පැවත්විණ. එහිදී මෙම සමාජ වල දී මිතුරන් හමුවෙන්නට ඔහු බෙහෙවින් පුරුදු වූ බවත්, ආපසු ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයට ගිය පසුව ද ඔහු නිතර සිය යහළුවන් දැකගන්නට එඩින්බරා සමාජ වෙත ගිය බවත් කියැවේ.

ජාතීන්ගේ ධනය පොතේ ඇති අදහස්වල කටු සටහන් මේ එඩින්බරා කාලයේ පටන් ස්මිත් ලියාගෙන යන බැව් දකින්නට පුළුවනි. 1755 දී එඩින්බරා සමාජයක් හමුවේ පැවැත්වූ දේශනයක දී ඔහු මෙම පහත කොටස අඩංගු කරන ලද බව ඩූගාල්ඩ් ස්ටුවර්ට් සිය සටහන් වලින් පෙන්වයි.

ඉතා පහළ ම්ලේච්ඡ මට්ටමක සිට ඉතා ඉහළින්ම වූ පොහොසත් මට්ටමට යෑම සඳහා දේශයකට අවශ්‍ය වනුයේ සාමය, පහසු බදු, දරාගත හැකි තරමට පමණක් වූ යුක්ති සහගත පරිපාලනයක් හැරෙන්නට වෙනත් කිසිවක් නොවේ. ඉතිරි සියල්ල ස්වභාවික මාර්ගයන් වලින් පෑදේ. මේ ස්වභාවික මාර්ගයන්ට බාධා ගෙන ඒම, නැතහොත් වෙනත් මාර්ගයකට බලාත්කාරයෙන් ඇදගෙන යෑම, සමාජයේ ප්‍රගතිය යම් තැනක දී ඇණ හිටුවීම, යනාදිය අස්වාභාවික වූ ද, පීඩක වූ ද, ආඥාදායක වූ ද සියළු ආණ්ඩු තුලින් දැකිය හැකියි.

ජාතීන්ගේ ධනය පොත හදාරන්නට යන්නා ඊට පෙර ඇඩම් ස්මිත් ලියූ ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය කියැවිය යුතුයි. නැත්නම් කාල් මාක්ස් සිය කපිතාල් හි ඇඩම් ස්මිත්ව උපුටා දැක්වීමේ දී කළ වරද යළි සිද්ධ වෙනු ඇත.

“ගොඩගහන්න, ගොඩගහන්න! ඒ තමයි මෝසස් සහ ශාස්තෘවරයන්! “තැන්පතු ගොඩ වැඩි කරන්නේ කර්මාන්ත වලින් සපයන අමුද්‍රව්‍ය වලිනි.” (ඇඩ්ම් ස්මිත්) ඒ නිසා ඔබ ඉතිරි කළ යුතුමයි, ඉතිරි කළ යුතුමයි, ප්‍රාග්ධනයේ අතිරික්ත නිෂ්පාදනයෙන් හෝ අතිරික්ත අගයෙන් හැකි විශාලතම වූ සාමානුපාතිකය ඔබ නැවත ප්‍රාග්ධනයට සංවර්තනය කළ යුතුමයි!ගොඩගැසීම ගොඩගැසීම සඳහා පමණක්ම, නිෂ්පාදනය නිෂ්පාදනය සඳහා පමණක්ම; සම්භව්‍ය දේශපාලන අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් බුර්ජුවාසි සමයේ ඵෛතිහාසික මෙහෙවර පැහැදිලි කළේ මේ සමීකරණයෙනි. ධනය ප්‍රසූත කිරීමේ දී ඇති විලිරුදාව ගැන ඔවුන් රැවටී නොසිටියහ. ඒත් ඵෛතිහාසික අවශ්‍යතාවය ඉදිරියේ මේ වැලපීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක් ද?” ජයතිලක ද සිල්වා වෙළුම් 3 කින් පරිවර්තන කළ කාල් මාක්ස් ප්‍රාග්ධනය පොතේ මෙම වාක්‍යයන් කෙසේ පරිවර්තනය වී ඇත්දැයි නොදනිමි.

ඉතින්, ජාතීන්ගේ ධනය ලියන්නට පෙර ඇඩම් ස්මිත් ලියූ ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය හි කාර්ය බහුල ලෝකයේ අපි වෙහෙසෙන්නේ කුමන පරමාර්ථයකටදැයි ස්මිත් විමසා ඇති ආකාරය මෙසේය.

ස්වභාවික අවශ්‍යතා සපයා ගන්නට ද? ඒත් අඩුම පඩියක් ලබන ශ්‍රමිකයාගේ පඩියෙන් එය කරගත හැකියි. අඩුම පඩියකින් ද ආහාර හා වස්ත්‍ර ඔහුට ලැබෙනවා කියන්න පුළුවන්, වාසයට නිවහනක්, සහ පවුලක්. ඔහුගේ ආර්ථිකය දැඩි විමර්ශනයට ලක් කළහොත්, අපිට පෙනී යන්නේ ඒ පහසුකම් සඳහා ඔහු ඔහුගේ වේතනයෙන් විශාලතම කොටස වැය කරන හැටියි. එය උවමනාවට වැඩියෙන් කරනවා කියල කෙනෙක් සලකන්නට පුළුවනි. අනෙක සමහර විශේෂ අවස්ථාවල දී ඔහු කැපී පෙනෙන්නට හෝ පුහු ආටෝපයටත් ඒ පඩියෙන් යම් වැයක් කරනව. ඉතින් ඇයි අපිට ඒ තත්වය ගැන අප්‍රසාදයක් දැනෙන්නේ. ඉහළ සමාජ මට්ටමක් වෙනුවෙන් අධ්‍යාපනයක් ලබා ඇති අය මෙම තත්වය මරණයටත් වඩා නරක තත්වයක් හැටියට හිතන්නේ මන්ද? ශ්‍රමය වෙහෙසන්නේ නැතිව හෝ එවැනිම දුප්පත් වහළක් යට ජීවිතය ගෙවීම, එවැනිම සරල වස්ත්‍ර වලින් යුතු වීම, ඔහු වැනි සරල ජීවිතයක් ගෙවීම නරක යැයි හිතන්නේ ඇයි? ඔවුන්ගේ බඩවල් ඔහුට වඩා වැඩියෙන් හොඳ බඩවල් කියා ඔවුන් සිතනවා ද? නැත්නම් පැලක නැතිව මාලිගාවක නිදා ගනිද්දී ඔවුන්ට වඩා හොඳින් නින්ද යාවි කියා ඔවුන් සිතනවා ද?

ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය හි ස්මිත් පෙන්වා දෙන්නේ මේ කාර්ය බහුල උණුසුම් ආර්ථික ක්‍රියාකාරීත්වය ඇති වී තිබෙන්නේ සරල හේතුවක් නිසා බවයි. මිනිස් සත්වයාට අනුන්ගේ එකඟතාවය ලබාගන්නට ආශාවක් පිහිටා ඇති නිසයි. මිනිසා සිය ධනවත්කම පිටතට පෙන්වමින් සිය දරීද්‍රතාව සඟවා ගන්නට වෑයම් කරයි. සිංහල ප්‍රබන්ධයන් හි ආහාර නැති විට පවා කරපිංච හා ළුණු තෙල් දාමින් උයනවා යැයි හඟවන රූපාලංකාරයන් අපිට කියවන්නට ලැබෙන්නේ ඒ නිසයි. ස්මිත් මේ මිනිස් ලක්ෂණය 18 වැනි සියවසේ දී නීරික්ෂණය කළේය. පහසුව නොවේ, සතුට නොවේ, මේ අනිකාගේ සහකම්පනය ලබාගැනීම සඳහා කරන පුහු ආටෝපය තමයි අපිව ශ්‍රමය වැඩියෙන් වෙහෙසන්නට යොමු කරවන්නේ යැයි ස්මිත් පෙන්වා දුන්නේ ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය පොතෙනි.

පොතකින් කොටසක් කියවා හෝ අනුන් ඒ ගැන ලියූවක් කියවා විවේචනයේ යෙදනවා යැයි ඒත් වර්තමාන වාමාංශිකයන් ද දොස් පවරන්නේ අපිටයි!!!!

ඇඩම් ස්මිත් තවත් හොඳින් හඳුනාගන්නට නම් ඔහු විෂයයන් රාශියක් පිළිබඳව පැවැත්වූ දේශන සටහන් ද කියැවිය යුතුයි. රස්සාවක් නැතිව සිටි වසර දෙකේ දී ඔහු ලියූ රචනා කියැවිය යුතුයි. එසේම එඩින්බරා හි පැවැත්වූ මහජන දේශන වලින් මහජන ප්‍රතිචාර ලැබුවාට පසුව ඔහු ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ සාහිත්‍ය ශෛලිය, වාග් කෞශල්‍යය සහ ආචාර ධර්ම ගැන දුන් දේශන ගැනත් සොයා බැලිය යුතුයි. ඒවා ජනරජවාදය, වහල්ක්‍රමය, විවාහය, සහ යුක්තිය යනාදී මාතෘකා යටතේ වූහ. ජේ. එම්. ලොතියන් අතින් සංස්කරණය වී 1963 දී ප්‍රකාශනයක් නිකුත් වී ඇත.

ඇඩම් ස්මිත් හිටිහැටියේ වාඩි වී ජාතීන්ගේ ධනය පොත ලියුවේ නැත. එම ලෝක ප්‍රසාදයට පත් වූ පොත වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඔහු ගෙන ගිය නිරීක්ෂණ, අත්දැකීම් හා විමර්ශනයන් හි ප්‍රතිඵලයයි.

බුද්ධිමය විචාරයට කෙරෙන තරවටුව

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 21, 2017

පුද්ගලික අයිතීන්, ස්වභාවික නිදහස, යුක්තිය, රාජ්‍ය අයිතීන් සහ ඒකීයපුද්ගල අයිතීන් ගැන හදාරන්නට ඇඩම් ස්මිත්ට ලැබෙන්නේ ආචාර ධර්ම හා දර්ශනය ඉගැන්වූ මහාචාර්ය ෆ්‍රැන්සිස් හචෙසන් වෙතිනි. හචෙසන් ලියූ ආචාර ධර්ම දර්ශනයේ ක්‍රමවේදය පොතෙන් ඒ අදහස් මොනවාදැයි දැනගන්නට පුළුවනි. හචෙසන් නිසා පුද්ගලික අයිතීන් සහ ස්වභාවික නිදහස පිළිබඳ ලැදියාවක් ඇතිකරගත් ස්මිත් ලියූ පළමු පොත ආචාර ධර්ම මනෝභාවයේ න්‍යාය හෙවත් The Theory of Moral Sentiments (1759) වෙයි.

දෙවියන් ගැන දැනීමක් නැතිව ද හොඳ හා නරක ගැන දැනීමක් මිනිසාට ඇතැයි කියමින්, එවක ස්කොට්ලන්ත ඇකඩමියාවේ පැතිර තිබූ සාම්ප්‍රදායික මතවාදයට අභියෝග එල්ල කළ හචෙසන් කැල්වින්වාදී ආගමික නායකයන්ගේ දැඩි අප්‍රසාදයට පාත්‍ර වූවෙකි. පසුකලෙක ජෙරමි බෙන්තම් වැනි සම්භව්‍ය උපයෝගතාවාදී දාර්ශනිකයන් ඉදිරිපත් කරන ලද “වැඩිම සංඛ්‍යාවකගේ වැඩිම සතුට” යන පද වහර හදන්නට මුලින්ම දායකත්වයක් සපයා ඇති අය අතර හචෙසන් ද සිටියි.

ඇඩම් ස්මිත් ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ පළමු වසරේ ඉගෙන ගනිද්දී මහාචාර්ය හචෙසන්ට විරුද්ධව ඇකඩමියාවේ කැරළි පටන් ගෙන තිබිණ. එහෙත් සල්ලි ගෙවා ඉගෙන ගන්නට ආ සිසුන් හචෙසන්ව ඉල්ලා සිටි නිසා ඔහුව සේවයෙන් නෙරපුනේ නැත. නිවහල්බවට, විචාරයට හා නිදහස් ප්‍රකාශනයට ඇල්මක් ඇති කරන අදහස් හචෙසන් උගන්වා ඇත්තේ දේශන ශාලාවේ හැම අතම ඇවිද ඇවිද ය. ග්‍රීක හා ලතින් මනාව දත්ත ද, එතෙක් ලතින් බසින් පමණක් දේශන පැවැත්වුන විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉංග්‍රීසියෙන් දේශන පැවැත්වූ ප්‍රථමයා වූයේ ද හචෙසන් ය. රදළයන් මෙන් ලතින් හදාරන්නට නොහැකි වූ සාමාන්‍ය වත්කම් ඇති සිසුන් බොහොමයකට ඉංග්‍රීසියෙන් කියාදෙන අදහස් පහසුවෙන් සහ ඉක්මණින් වැටහිණ. ඒ නිසා හචෙසෙන්ගේ ජනප්‍රියත්වය වැඩිවිය. ඩේවිඩ් හියුම් ද හචෙසන්ගේ සිසුවෙකි. හචෙසන්ගේ මග පෙන්වීමට ලැදියාව දැක්වූ හියුම් සහ ස්මිත් ඔවුනොවුන්ගේ ජීවිත කාලය පුරාම ඉතා කුළුපග මිතුරන් වූහ.

ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ වසර 3 ක් ඉගෙන ගනිද්දී, ඇඩම් ස්මිත්ට හොඳම සිසුන් සඳහා පිරිනමන ශිෂ්‍යත්වයක් ප්‍රදානය විය. ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉගෙනීම සඳහා වසරකට පවුම් 40 බැගින් ලැබෙන එය වසර 11 ක් පුරා අධ්‍යයන සඳහා යොදාගත හැකි ශිෂ්‍යත්වයකි. ජෝන් ස්නෙල් නමැති ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ ආදී සිසුවෙක් විසින් ස්කොට්ලන්ත පල්ලියට උගතුන් ඇතුලත් කරගැනීමට එය ස්කොට්ලන්ත සිසුන් සඳහා පිරිනමන ලද ශිෂ්‍යත්වයකි. ඉගෙනීම අවසන ස්කොට්ලන්ත පල්ලියේ සේවයට බැඳුනේ නැත්නම් හෝ ස්කොට්ලන්තයට ආපහු ආවේ නැත්නම් පවුම් 500 ක දඩයක් ගෙවිය යුතු වීම එහි කොන්දේසි අතර විය.

1740 ගිම්හානයේ දී ප්‍රථම වරට ස්මිත් තමන් උපන් බිමෙන් පිටත් වී ගියේ ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයටයි. අශ්වයෙකු පිටින් සම්පූර්ණ ගමන යෑමෙන් ඔහුට ස්කොට්ලන්තය සහ එංගලන්තය අතර වෙනස්කම් බොහොමයක් නිරීක්ෂණයට හැකියාව පෑදිණ. ස්කොට්ලන්තයේ කේඩෑරී ගවයන්ට වඩා පුෂ්ටිමත් වූ ගවයන් එංගලන්තයේ ගව පට්ටිවල සිටි බව ඔහු සටහන් තබයි. මෙවැනි නිරීක්ෂණ ඔහුට ජාතීන්ගේ ධනය ලියන්නට උපකාරී විය.

එහෙත් ග්ලෑස්ගෝ හා සසඳන විට ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය බුද්ධි විචාරයෙන් ඉතා පසුගාමී බව ඔහුට අවබෝධ වූයේ වැඩිකල් නොගිහින්. “අපි දවසකට දෙවතාවක් යාඥා කරනවා, සතියකට දෙවතාවක් දේශන අහන්නට යනවා, ඉතින් ඉගෙන ගන්නට ගෙවිය යුතු මුදල් නිකරුණේ අපතේ යනවා,” යැයි ඔහු 1740 අගෝස්තු 24 දා විලියම් ස්මිත්ට ලිපියක් ලියුවේය.*

එකල ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඔහු දුටු අකාර්යක්ෂම අධ්‍යයන වාතාවරණය පැවතියේ මන්දැයි කියා අපිට ජාතීන්ගේ ධනය පොතෙන් කියවන්නට ලැබේ. හැකියාව සහ ඵලදායීත්වය නොසලකා හැර ගුරුවරුන්ට මහජන මුදලින් වේතන ලැබෙද්දී වෘත්තීය සාර්ථකත්වයක් හා ගෞරවයක් ගැන උවමනාවක් අධ්‍යාපන ආයතන වලට නැති වී යාම නිරීක්ෂණයට ස්මිත් පටන් ගන්නේ ඔක්ස්ෆර්ඩ් හි දී ය.

මෙවසර මුල දී ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේ මගේ හිතවත් මහාචාර්යවරයෙක් කී කතාවක් මෙහි දී සිහිවේ. දේශන ශාලාවක් අසලින් ගමන් කරද්දී ඔහුට මහාචාර්ය (සෙනරත්) පරණවිතාන ‘මෑතක දී කියූ පරිදි’ යැයි දේශකයෙක් කියනවා ඇසී තිබේ. වියැති දේශකයා ඔහු ඉගෙන ගනිද්දී ලියාගත් දේශනය එසේම අදත් සිසුන් හමුවේ තබන්නේ එම වාක්‍යය පවා වෙනස් නොකළ කම්මැලිකමෙනි.

විචාරය අද බහුතරයට නුහුරු වූවකි. නිතර දකින්නට ලැබෙන්නේ ඇත්ත නැත්ත කෙසේවෙතත් ඒ ලිපියේ හැම වචනයක්ම මාව සංවේදී කරවනවා කියා තමන් අල්ලාගත් වැරදි දැක්ම තව අයටත් බෙදන හුරුවයි. මූලාශ්‍ර සොයා යෑම හා විචාරාත්මක විමර්ශනය ඔවුන්ට නුහුරුයි.

ජාතීන්ගේ ධනය පොතේ ඇඩම් ස්මිත් මෙසේ ලියයි:

ගුරුවරයෙක්, ඔහු විසින් සිසුන්ට ඉගැන්විය යුතු විද්‍යාව පහදා දෙනවා වෙනුවට, ඒ ගැන ලියැවුණ පොතක් කියවයි. ඒ පොත විදේශ භාෂාවකින් හෝ අභාවයට ගිය භාෂාවකින් ලියැවී ඇත්නම් ගුරුවරයා එය පරිවර්තනය කරමින් ඉදිරිපත් කරයි. සමහර විට ඔහු තමන් කරදර නොවී සිසුන් ලවාම එය පරිවර්තනය කරවයි. ඉඳහිට ඒ ගැන කුමක් හෝ කියයි. එසේ කරමින් තමන් දේශනයක් පවත්වනවා යැයි තමන්ටම බොරු ප්‍රශංසා කරගනියි. සැබෑ මෝඩයෙක් යැයි පිටතට නොපෙනෙන්නට, විකාරයක් නොවන්නට, අවඥාවට, සමච්චලයට හෝ පරිහාසයට පත් නොවී මෙවැන්නක් කරන්නට ඔහුට ඉතා යාන්තමින් ඇති දැනුමක් ප්‍රමාණවත් වෙයි. එසේම, මේ විද්‍යාලයේ ඇති ශික්ෂණය තුලින් මේ බොරු-දේශනයට ඔහුට සියළු සිසුන්ගේ සහභාගීත්වය අනිවාර්යෙන්ම ලබාගත හැකියාව ද ලැබේ. මේ සංදර්ශනය පැවැත්වෙන සම්පූර්ණ කාලය තුල දී සිසුන් වෙතින් අසැබි නොවන ගෞරව හැදියාවක් ලබාගන්නට ද විශ්ව විද්‍යාල ක්‍රමය තුලින් ඔහුට හැකියාව ලැබේ.

හචෙසන් වෙතින් ස්මිත් ඉගෙන ගත්, ලංකාවේ සිසු සිසුවියන් තවමත් නොදන්නා පාඩම මෙයයි. අගයක් ඇති දැනුමක් ලබාගන්නට හැකියාව පෑදෙන්නේ දැනුම සපයන තෝරාගැනීම් වැඩි වෙද්දී පමණි.

ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ අනගිතම පුස්තකාලය තිබුනේ ස්මිත් ගිය බේලියල් කොලෙජ් හි ය. හචෙසන් ගෙන් උගත් ලතින්, ග්‍රීක් පමණක් නොව තනියම ප්‍රංශ භාෂාව ද හදාරමින් විවිධ විෂයයන් ස්මිත් ඉගෙන ගන්නේ පුස්තකාලයේ පොත් වලිනි. ගණිත දැනුම වර්ධනයට ගුරුවරයෙක් නොවූයෙන් ග්ලෑස්ගෝ මට්ටමෙන් ඔහුගේ ගණිත දැනුම නැවතිණ.

27 වියැති ඩේවිඩ් හියුම් විසින් එවක කොටස් වශයෙන් පළ කරමින් සිටි මිනිස් ස්වභාවයේ විධිමත් ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනය -Treatise of Human Nature (1738) කියවා අසූ වූ ස්මිත්ට ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ පාලකයන් තදින් තරවටු කළහ. මිනිසාගේ ජීවිතයට ඍජු බලපෑම් කරන සොබාදහමෙන් බාහිර වූ අද්භූත දේව පැවැත්මක් නැතැයි කියන අදහස් එවක දී ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය අපරාධී ලෙස සලකන ලදි. එවැනි අදහස් සහිත වූ නිසා පාපිෂ්ට යැයි හැඳින්වූ හියුම්ගේ පොත ස්මිත්ගෙන් බලාත්කාරයෙන් ඉවත්කරන ලදි.

හචෙසන් හා හියුම් වෙතින් ලබාගත් විචාරමය හැකියාවෙන් තව දුරටත් පල්ලියේ සේවයට බැඳෙන අධ්‍යාපනයක් සඳහා වූ ශිෂ්‍යත්වයක නියැළෙන්නට නොහැකි බව ස්මිත් තීරණය කළා යැයි ඩූගාල්ඩ් ස්ටුවර්ට් නම් ස්කොට්ලන්ත බුද්ධිමය විචාරයේ ප්‍රමුඛත්වයක් ගත් විද්වතා Biographical Memoir of Adam Smith 1793 හි ලියයි.

1746 දී ඔක්ස්ෆර්ඩ් ශිෂ්‍යත්වය අත්හැර ස්මිත් ආපසු කර්කාල්ඩි නගරයට ගියේය.

* The Correspondence of Adam Smith, edited by Ernest Campbell Mossner and Ian Simpson Ross, Oxford University Press, 1987

ඇඩම් ස්මිත් නම් මිනිසා සහ ඔහුගේ නිර්මාණ

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 20, 2017

වැඩියෙන්ම බලපෑම් කරන්නට සමත් වූ පුද්ගලයා යැයි කියද්දී ඔබේ හිතට එන්නේ මහා මිනිස් ඝාතනවලට තුඩු දුන් දැක්ම ඉදිරිපත් කළ කුරිරු දුෂ්ටයෙකුගේ නමක් ද? නැත්නම් සියල්ලන්ගේම ජීවිත සමෘද්ධිමත් කරන්නට සමත් දැක්ම ඉදිරිපත් කළ අයෙකුගේ නමක් ද?

කුමන සමාජ තරාතිරමක උපත ලැබුවත් ස්වෝත්සාහයෙන් ජීවිත සාර්ථක කරගන්නට ඉඩක් පාදාගත හැකියාව ඇති රටවල මේ මාසයේ දී ඇඩම් ස්මිත් විසින් ජාතීන්ගේ ධනය ලියා වසර 241 ක් උදාවීමේ ප්‍රීතිය සමරන උත්සව පැවැත්වේ. ආර්ථිකය එක තැන ලැග සිටින රටවල ජනතාවට සිය රාජ්‍ය අනුග්‍රහයෙන් මේ වසරේ ලැබෙන්නේ රුසියන් කොමියුනිස්ට් අසාර්ථක වෑයමේ 100 වැනි උත්සවය සමරන්නටයි.

සිංහලෙන් කියවන්නාට ඇඩම් ස්මිත් නම් මිනිසා සහ ඔහුගේ නිර්මාණ හඳුනාගැනීම 2017 වසර දී හෝ පටන් ගැනීම පරක්කු නැත.

සමෘද්ධිය සහ සහජීවනය වැඩි වර්ධනය වෙන්නේ කෙසේදැයි කියා 1770 ගණන් වල දී විමර්ශනය කළේ ඇඩම් ස්මිත් විසිනි. ස්කොට්ලන්ත දාර්ශනිකයෙක් සහ අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයෙක් වූ ඇඩම් ස්මිත් ලෝකයේ රටවල් ධනවත් වූයේ කෙසේදැයි පහදන ‘ජාතීන්ගේ ධනය’ නම් පොත ලියූ තැනැත්තාය.

ඇඩම් ස්මිත්ගේ පියා මිය යන්නේ 1723 දී ඔහු ඉපදෙන්නට සති කිහිපයකට පෙර. මව විසින් රැකබලා ගන්නා ලද ඔහු බාල කාලයේ දී දුර්වල සෞඛ්‍යයෙන් පසුවූවෙකි. ඒ නිසා මවගෙන් වැඩි අවධානයක් ලැබුන ද දරුවා දඟකාරයෙක් වූයේ නැත. මවත් පුතත් වාසය කළේ කර්කාල්ඩි නම් නැව්තොටුපළක් පැවති ටවුමකය. ස්ට්‍රැතර්නි නම් ගමේ මාමා බලන්නට ගිය විටෙක, ස්මිත් දොරකොඩ අසල සෙල්ලම් කරමින් සිටිය දී අහිගුණ්ඪික කාන්තාවක් ඔහුව පැහැරගෙන යන ලදි. ඔහුගේ වයස අවුරුදු තුනක් විය. හඬා වැලපෙන දරුවා දකින ඒ ගමේ මිනිහෙක් සැක සිතා ඔහුව සොයන අයට දන්වන්නට සමත් වේ. අහිගුණ්ඪික ගැහැණිය බිය වැදී දරුවා කැලෑවේ දමා පැන යන ලදි.

කර්කාල්ඩියේ නගර සභාවේ ස්මිත්ගේ පිය පාර්ශවයේ මාමා වූ හර්කියුලීස් ස්මිත් සේවය කළේය. නගර සභාව එවක දී නගරයේ මහේස්ත්‍රාත්වරුන්ට උපදෙස් දුන් අය වූහ. ක්‍රේම්බිජ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ප්‍රකාශනයකට අනුව දොරෙන් දොරට යන හිඟන්නන්ව නවත්වන්නට දුගියන්ට රස්සා සපයන ක්‍රමයක් එම නගරයේ පැවතිණ. එසේම නගර සභාවේ වගකීමක් වූයේ පාසැල් ක්‍රමය අධීක්ෂණයයි.

හයි ස්ට්‍රීට් හි ස්මිත් 1729 සිට 1737 දක්වා උගත් ප්‍රථමික පාසැල 1966 වසරේ දී කඩා දමන තෙක් එහි ගිය සංචාරකයන්ට දකින්නට හැකිවිණ. ස්කොට්ලන්තයේ 1696 අධ්‍යාපන පනතෙන් ලැබෙන අවසරයෙන් ස්කොට්ලන්තය පුරා මීසම් (parish) පාසැල් ඉදි කරන ලදි. එතැන් පටන් ස්කොට්ලන්තයේ සාමාන්‍ය ජනතාව අතර කියවන ලියන දැනුම පැතිර ගියේය. ඇඩම් ස්මිත් අධ්‍යාපනය ලැබුවේ එවැනි පාසැලකයි. පසු කාලයක දී ස්මිත් ලියන ජාතීන්ගේ ධනය පොතේ ඔහු මේ ක්‍රමය ප්‍රශංසාවට ලක් කරයි. නගර සභාවක් බදු මුදල් වැය කළ යුත්තේ පාසැල් ගොඩනැඟිල්ල හදන්නට පමණකි. විද්‍යාර්ථීන් තම හැකියාව අනුව දැනුම ලබාගන්නට මුදලක් ගෙවිය යුතුය. ගුරුවරයා මහජන මුදලින් ආදායම උපයන අයෙක් නොවිය යුතුය. එසේ වූයේ නැත්නම් ඔහු සිය වෘත්තිය නොසලකා හරිනු ඇත.

අකාර්යක්ෂම අධ්‍යාපනයක් තම දරුවාට ලැබෙන බව දෙමව්පියන්ට පෙනී යද්දී දරුවාත් ටියුෂන් ගාස්තුත් දෙකම වෙන පාසැලකට මාරු කරන්නට හැකියාව ලැබිය යුතු යැයි ඔහු කීය.

“ස්කොට්ලන්තයේ අධ්‍යාපනය විකුණන්නේ ග්‍රොසරි කඩකාරයා ෆිග් විකුණන අන්දමටය,” රොබට් ලෝව් සතුටින් කීය. ඉංග්‍රීසි පමණක් ඉගෙනීමට සිලිමක් හා පැන්ස හයක් ද, ලතින් භාෂාවට සිලිම් තුනක් ද, ලතින්, ග්‍රීක් හෝ ග්‍රීක් ගද්‍ය සඳහා සිලිම් පහක් ද, ඉංග්‍රීසි ලියැවීම, ප්‍රාථමික ගණිතය සහ පැයක් ලියවීමේ යෙදෙන්නට සිලිම් දෙකක් ද යනාදී වශයෙන් එකල නිර්දේශ පාඩම් හා ඊට අය කරන ලද මිල ගණන් වූහ.

1870 ගණන් වල දී මෙයාකාරයෙන් එංගලන්තයේ හා ඇමෙරිකාවේ ද අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්ති සැකසිණ. නිව් යෝර්ක් හි ශ්‍රමික රස්සාවල යෙදුණු දෙමව්පියන් තම දරුවන්ගේ අධ්‍යාපන වියදම් ගෙවූහ. ඔවුන් ස්කොට්ලන්තයේ ක්‍රමය යොදාගන්නා ලදහ.

ගෙවා යන්නට නොහැකි වූ අයට පාසැල් නොතිබුණා යැයි අයෙක් සිතිය හැකියි. එසේම ව්‍යාපාරිකයා යනු මුදල් තණ්හාධිකයෙක් යැයි ද වර්තමාන පොදු ජනතා මතයයි. නමුත් රජය මැදිහත් නොවූ අවස්ථාවල දී, 1925 ඇමෙරිකන් දකුණේ කළු අය වෙනුවෙන් මහජන පාසැල් 5000 කට වඩා පවත්වාගෙන යන්නට අරමුදල් යොදන ලද්දේ ජූලියස් රෝසන්වෝල්ඩ් පදනමයි.

1737 දී 14 හැවිරිදි ස්මිත් කර්කාල්ඩියෙන් පිට වී ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලයේ ෆ්‍රෑන්සිස් හචෙසන් යටතේ ආචාර ධර්ම දර්ශනය හදාරන්නට පටන් ගනියි. 18 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ තරුණයන් විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබන්නට පටන් ගන්නේ වයස අවුරුදු 12 දී පමණ. සමහර විට ස්මිත් තරමක් පරක්කු වී විශ්ව විද්‍යාල ජීවිතය පටන්ගත්තේ ඔහු සෞඛ්‍යයෙන් යහපත් නොවූ නිසා විය හැකි යැයි අනුමාන කෙරේ. එවක ග්ලෑස්ගෝ නගරය කර්කාල්ඩියට වඩා දහ ගුණයකින් විශාල නගරයක් විය. ස්මිත් නවාතැන් ගන්නේ පවුලේ හිතවත් මහාචාර්යවරයෙකුගේ නිවහනකය.

සමස්ත යුරෝපයෙන්ම සිසුන් එම විශ්ව විද්‍යාලයට ඇදී ආවේ ග්‍රීක මහාචාර්යවරයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් ඩන්ලොප්, ගණිත මහාචාර්යවරයා වූ රොබට් සිම්සන්, හා ආචාර ධර්ම දර්ශනය ඉගැන්වූ මහාචාර්ය ෆ්‍රැන්සිස් හචෙසන් වෙතින් දැනුම ලබාගන්නටයි. ෆ්‍රැන්සිස් හචෙසන් උපත ලබන්නේ අයර්ලන්තයේ දී ය. ස්කොට්ලන්ත සම්භවයකින් යුතු පවුලක ය. අයර්ලන්තය හැරදා ස්කොට්ලන්තයට යන හචෙසන් ස්කොට්ලන්ත බුද්ධිමය විචාරමය යුගයේ ආරම්භකයාය. එය පටන් ගත් ස්ථානය ස්මිත් උගත් ග්ලෑස්ගෝ විශ්ව විද්‍යාලය යැයි සැලකේ.

මේ සිංහලෙන් කියවන්නාට ඇඩම් ස්මිත් හඳුන්වා දීමේ ආරම්භක වෑයමයි. රටවල් දුප්පත් භාවය ඇදගෙන යන දර්ශනය වෙනුවට 2017 දී හෝ රටවල් ධනවත් වෙන්නේ කෙසේදැයි දැනගන්නා දර්ශනය ඉදිරිපත් කිරීම පටන් ගත යුතුයි නේද?

නිදහස තීරණය කරන කාලය පැමිණ ඇත

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 18, 2017

“ලෝක විප්ලවය ඇරඹී සියවසකට වඩා කාලයක් ගෙවී යමින් පවතී. එහි පුරෝගාමීන් වූයේ ඇමෙරිකන් ජනතාවයි. ඇමෙරිකන් ජනතාව හැම විටම කියුබාවේ නිදහස තීරණය කළ අය වූහ. ඇමෙරිකන් අය විසින් මැඩගස්කාර්, සිලෝන් සහ කෝසිකා හි ද නිදහස තීරණය කරන කාලය පැමිණ ඇත.” රෝස් වයිල්ඩර් ලේන් සිය ‘නිදහස සොයා ගැනීම’ නම් පොතේ එසේ ලියන ලද්දේ 1928 දී ය. එහෙත් එදා ඇමෙරිකන් අය කියුබාවේ, මැඩගස්කාරයේ, ලංකාවේ සහ කෝසිකාවේ නිදහස තීරණයට සහාය වන්නට අසමත් වූහ. යටත්විජිතවාදයෙන් ගැලවෙමින් ස්වාධීන රාජ්‍යයන් ලොව බිහිවෙමින් තිබිය ද, සැබෑ විප්ලවය සියවසක් ඉක්මවා යද්දී, මිනිසා ලැබිය යුතු ‘නිදහස’ කුමක්දැයි කියා අවබෝධය තිබුනේ අද මෙන්ම ලොව සුලුතරයකට පමණි.

මෙහි දී රෝස් හැමවිටම කියුබාවේ නිදහස තීරණය කළ අය හැටියට ඇමෙරිකන් ජනතාව සඳහන් කරන ලද්දේ ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයෙන් කියුබාව නිදහස් කරගන්නට කිහිප වතාවක්ම ඇමෙරිකන් අය සහාය වූ නිසා වෙන්නැති. නිදහස ගැන ලියද්දී එවක ලතින් ඇමෙරිකාවේ පැතිර ගිය බොලිවාරියන් වහල් දැක්මෙන් කියුබාව ගලවා ගන්නට, ඇමෙරිකන් සැබෑ විප්ලවීය දර්ශනයට හැකිවනු ඇතැයි රෝස් සිතන්නට ඇත. එහෙත් එයට කියුබාවේ වැසියන්ට මෙන්ම මැඩගස්කාරයේ, ලංකාවේ හෝ කෝසිකාවේ අයට ද නොලැබිණ.

සැබෑ විප්ලවීය වෙනස බොලිවාරියන් විප්ලවයෙන් හාත්පසින්ම වෙනස් වූවයි. සයිමන් බොලිවාර් වෙනිසියුලාවේ උපන් රදළයෙකි. වතුපිටි සහ පතල් උරුම වූවෙකි. සිය වහලුන්ව වහල් සේවයෙන් නිදහස් කළත් ඔහුට මිනිස් නිවහල්බව ගැන අවබෝධයක් නොතිබි බව ඔහුගේ කල්කිරියාවෙන් පෙනී යයි. නිවහල් මිනිසා ගැන අවබෝධයක් නැති අය, මුල් ඇමෙරිකාවේ වහල් සේවය ගැන කතා කරමින්, තමන් තවමත් පක්ෂපාතී වනුයේ වහල් සේවයටම යැයි නොදනිති.

සයිමන් බොලිවාර් බලයෙන් වැඩි ආණ්ඩුවක් ප්‍රිය කරන ලද්දෙකි. හමුදා නායකත්වයට දක්ෂ වූවෙකි. ස්පාඤ්ඤයෙන් නිදහස් වන්නට නම් ඕනෑම ස්පාඤ්ඤ සිවිල් වැසියෙක්ව දරුණු ම්ලේච්ඡ දඬුවම් දී මරාදැමිය හැකි අවසරය ලැබෙන ‘මරණය තෙක් යුද්ධය ප්‍රතිඥාව‘ ලියූ පුද්ගලයායි. එයින් මිනීමැරුම් සහ ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවන් කළ ලතින් ඇමෙරිකන් අය නීතිය හමුවේ වරදකරුවන් නොවිණ. බෙදුම්වාදී දර්ශනය රිසිවූවන් අධිරාජ්‍යවාදීන්ට බැන වදිමින් ඒත් ‘බොලිවේරියන් විප්ලවය’ පැසසීම ඉතින් පුදුමයක් ද? බොලිවාර්ට අවශ්‍ය වූයේ ලතින් ඇමෙරිකන් රටවල හවුලක් හදන්නටයි.

ඇමෙරිකන් ප්‍රාන්ත එකතු වූයේ යුද්ධ වලින් නොවේ. ගිවිසුම් වලිනි. නිදහස් ප්‍රාන්ත හැටියට ස්වාධීනව සහ රටක් හැටියට හවුල් වී ඉන්නා හැටිත් ඔවුන් පහදා ගත්තේ අයිතීන් ආරක්ෂාව ගැන වූ පදනම තුලින්.

ස්වයං පාලනය වෙනුවට රජයේ පාලනය පෙරදැරි කරගත් ශක්තිමත් ආණ්ඩුවක් රිසි වූ ප්‍රයෝගකාරී ඒබ්‍රහැම් ලින්කන් නොවන්නට උතුරු දකුණ දෙපැත්තකට වී සිවිල් යුද්ධයක් ඉතිහාසයට එකතු වනුයේ නැත. ෆෙඩරල් කියද්දී බිය විය යුත්තේ මේ නිසයි. ෆෙඩරල් ක්‍රමයෙන් ලින්කන් වැනි බලතණ්හාධිකයන්ට නීතිය විපර්යාස කරත හැකියාව පාදා ගත හැකියි. තෝමස් ජෙෆර්සන් ෆෙඩරල් ක්‍රමයේ හානි තත්වය කල්තියා දුටු, ලින්කන් වැනි පාලකයෙකු ඇතිවීමෙන් එවැන්නෙකුට ලැබෙන බලාත්කාරකම් බලය ගැන කල්තියා අනතුරු අඟවන්නට නිති වෙහෙසුණ ලද්දෙකි.

‘සිය වංකගිරියේ සිටින ජනරාල්වරයා’ නමින් ගාබ්‍රියෙල් ගාර්සියා මාකේස් ලියන ප්‍රබන්ධයේ සයිමන් බොලිවාර් පිළිබිඹු කරන්නේ අබල දුබල වූ ජනතා නායකයා හැටියටයි. ‘ජනතාවගේ ප්‍රසාදයට පත් වූ ලින්කන්ට’ වෙඩි තැබීම ගැන ද එයාකාරයෙන්ම ලියැවෙන ප්‍රබන්ධ බොහොමයකි. නමුත් ඇත්ත ලින්කන් කොතරම් ප්‍රයෝගශීලී හා කුරිරු වූයේදැයි පහදන, රටේ නීති උල්ලංඝණය කළ ආකාරය පහදන, ප්‍රබන්ධ නොවන ශාස්ත්‍රීය පොතපත ඇමෙරිකාවේ කියවන්නට ඇත. යුද්ධය රිසි බොලිවාර් වෙතින් පන්නරය ලබන වෙනිසියුලාවේ උගෝ චෑවේස් 2008 දී දියත් කළ බොලිවේරියන් විප්ලවය නිසා අද එහි ජනතාව පාන් පෝලිම්වල ලැග සිටිති. ඒත් වරද බේකරිකරුවන් අත යැයි කියන ආණ්ඩුව ඔවුන් වරදකරුවන් කර ඔවුන්ගේ දේපල රජයට පවරා ගෙන ඇත. ඔවුන්ට බොලිවාරියන් විප්ලවයට වෙනස් වූ අදහස් කියවන්නට අවසර නැත.

ඇමෙරිකන් නිදහස් අදහස් වෙනුවට බොලිවාර් වෙතින් යල්පැන ගිය අදහස් වැළඳගත් කියුබාව කොමියුනිස්ට් වීමෙන් ගලවා ගන්නට එදා ඇමෙරිකන් අය අසමත් වූයේ නිදහස් පුද්ගලයන්ට වඩා හැම විටම බලාත්කාර බලය යොදවන්නට ආණ්ඩුවක් වැඩියෙන් සමත් වෙනවා යැයි නැවතත් ඔප්පු කරමින්.

මැඩගස්කාරය ප්‍රංශයට යටත්වෙන්නේ ෆ්‍රැන්කො-හෝවා යුද්ධයෙනි. රෝස් මැඩගස්කාරයේ සහායට ඇමෙරිකන් අදහස් පිහිටවනු ඇතැයි සිතුවාය. ඒත් දිගින් දිගටම යටත්විජිතයක් හැටියට පැවති එය ප්‍රංශයෙන් ජර්මන් නාට්සීන්ගේ බලයට නතුවිය. වර්තමානයේ ලෝකයේ දුප්පත්ම දේශයක් වූ මැඩගස්කාරයට කිසිවිටෙක ඇමෙරිකන් නිවහල් අදහස් ඇතුල්වන්නට ඉඩක් නොලැබිණ.

බ්‍රිතාන්‍ය යටත්විජිතයක් වූ ‘සිලෝන්’ හි ඇමෙරිකන් නිවහල් අදහස් අහන්නට අවස්ථාවක් කිසිවෙකුට පෑදුනේ නැත. ජාතික චින්තනය කියා එක පැත්තකින් ද, කම්කරු චින්තනය කියා තව පැත්තකින්ද බෙදුම්වාදය අඩුවක් පාඩුවක් නැතිව බෙදාහැරිණ. සිලෝන් හි නම ලංකාව කියා වෙනස් වුවත් බෙදාහරින දැක්මේ වෙනසක් සිද්ධ වූයේ නැත.

කෝසිකා නමින් හැඳින්වෙන්නේ මධ්‍යධරණී මුහුදේ පිහිටන ඉතාලියට යාබද කුඩා දූපතකි. බ්‍රිතාන්‍යයන් සහ ප්‍රංශය අතර කළින් කළට හුවමාරු වූ එය වර්තමානයේ දී ප්‍රංශයේ බාරකාරත්වයේ පවතී. ඉතාලියට යාබද නිසා ඉතාලි සංස්කෘතියට සමීප වූවකි. 1920 ගණන් වල දී එහි ජාතිකවාදී ව්‍යාපාර ඇරඹිණ. රෝස් අපේක්ෂා කළ පරිදි ඇමෙරිකන් නිවහල් අදහස් වලින් ඔවුන්ගේ නිදහස තීරණය වූයේ නැත. ප්‍රංශ ආණ්ඩුව පටන් ගත් ආරක්ෂණවාදී වෙළඳ ප්‍රතිපත්ති නොනැවතී එහි ක්‍රියාත්මක විය. නිවහල් අදහස් ඇති අය වෙන රටවලට සංක්‍රමණය වූහ. ඇතුලත බෙදුම්වාදය උග්‍ර වෙද්දී කෝසිකා වැසියන් බෙනිටෝ මුසොලිනිගේ ෆැසිස්ට්වාදී ඉතාලිය තෝරාගත්හ.

‘නිදහස සොයා ගැනීම’ නම් පොත රෝස් වයිල්ඩර් ලේන් ලියා වසර 89 ක් යද්දී, සැබෑ විප්ලවීය වෙනස පැහැදිලි කරන වෑයම 2010 දී මා මෙතැන පටන් ගෙන ඇත. සැබෑ නිදහස කුමක්දැයි තීරණය කිරීම ඔබේ කැමැත්තයි.

සැබෑ විප්ලවීය වෙනස

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මාර්තු 17, 2017

මිනිස් ඉතිහාසයේ සැබෑ විප්ලවීය වෙනස හටගත්තේ මිනිස් සත්වයා ස්වයං පාලනයෙන් වූ ද, වගකීමෙන් යුතු වූ ද සත්වයෙක් බව අවබෝධය ලැබීමත් සමඟයි.

යුදෙව්වන්ගේ නායකයා ඒබ්‍රහැම් පටන් බුදුන්, ක්‍රිස්තු සහ මොහම්මඩ් ද එය දැන සිටියහ. ස්වයං පාලනය බැහැරලා රජයේ පාලනය පැතීම නිසා හටගත් කුරුස යුද්ධ වලින් යුරෝපයේ අඳුරු යුගය රජයද්දී නිදහස් මිනිසාගේ බලයට ඉඩ දුන් මුස්ලිම් දේශයන් සමෘද්ධියෙන් පිරී තිබිණ. ඉතිහාසයේ සෑම අවස්ථාවක දී ම සැබෑ විප්ලවීය වෙනස වූයේ නිදහස් මිනිසාට බලය ලැබීමයි. එහෙත් වැඩිකල් නොයා නිදහස් මිනිසාට රජයේ බලාත්කාරය නතුවන්නට සිද්ධ වෙද්දී සමෘද්ධිය එතැනින් එහාට යෑම නැවතිණ.

16 වැනි සියවසේ උතුරු ඇමෙරිකාවේ ලක්ෂ සංඛ්‍යාත වැසියන්ට, සැබෑ විප්ලවීය වෙනස වනුයේ මේ ස්වයං පාලනය අගයන නිදහස් මිනිසා යැයි අවබෝධ වූයේ කිසිවෙකුගේ නායකත්වයක් නොමැතිවයි. ඇමෙරිකන් සිහිනය යනු එයයි. නොදන්නා නොහඳුනන ඒකීයපුද්ගලයන් විසින් මිනිස් ලෝකය වැඩි දියුණු කරන්නට, මිනිස් බලයෙන් වෙහෙසෙන්නට, එනම් මිනිසුන්ට නිදහසේ ක්‍රියාකරන්නට තත්වයන් පාදා දෙනු ඇත යන විශ්වාසයයි.

නායකත්වයක් නොමැතිව ලොව හටගත් ප්‍රථම ඒකීයපුද්ගල නිදහස් උත්සාහයන් එතැන් පටන් ඇරඹිණ. තමන් බැටළුවෙක් නොවනවා යැයි අවබෝධ වෙද්දී ගොපළුවෙක්ගේ අවශ්‍යතාවයක් තිබේ ද? වසර 150 ක් යද්දී එතෙක් යුරෝපයේ කිසිදා දකින්නට නොතිබුණ සශ්‍රීකත්වයක් ගෙනෙන්නට ඇමෙරිකාවේ පරම්පරා පහකට හැකියාව ලැබිණ.

ලෝක ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට දීර්ඝ කාලීන සමෘද්ධියක් කරා ගමන් කරන සැබෑ විප්ලවීය වෙනසක් ගෙනෙන ලද්දේ එකිනෙකාව නොහඳුනන, විවිධ ආගම් ඇදහූ හා විවිධ සමාජ චාරිත්‍ර වලින් යුතු වූ, ස්වයං පාලනයට නිදහස දිනාගත් ඒකීයපුද්ගලයන් විසිනි.

නිදහස් මිනිසුන් සඳහා අපි අලුත් ලෝකයක් හැදිය යුතු යැයි කියමින් ‘කොමන් සෙන්ස්’ නමින් ඇමෙරිකාවේ තෝමස් පේන් පොත් පිංචක් ලියූවේය. ඔහු මිනිසාගේ අයිතීන් ගැන ලියූ විට බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ විනිසුරුවන් ඔහුට දඩ ගසමින් සිරබන්ධනය නියම කළහ. පේන්ගේ අදහස් සිංහලෙන් කියවන්නට ලැබුණා නම් ඒ මේ බ්ලොග් අඩවියෙහි දී පමණක් වෙන්නැති.

ජීවිතයට හා නිදහසට ඇති ස්වභාවික අයිතිය කිසිවෙකු විසින් ප්‍රදානය කරන්නක් නොවේ. එහෙත් දේපල අයිතිය යනු නීතිමය අයිතියකි. ඒකීය පුද්ගලයාට තම ස්වභාවික අයිතීන් භාවිතය සඳහා දේපල අයිතියෙන් නීතිමය ආරක්ෂාව ලැබේ.

පුරාතනයේ කිසිවෙකුට දේපල අයිතියක් නොතිබිණ. පරම රාජාණ්ඩු ක්‍රමයේ දේපල රජුගේ බාරකාරත්වයේ පැවතිණ. ඇතීනියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ දේපල අයිතියක් නොවීය. ඒත්, මුල් ඇමෙරිකාවේ ජේම්ස් මැඩිසන් දේපල අයිතිය ගැන ලියද්දී ඔහු අදහස් කරන්නේ කුමක්දැයි එවක ඇමෙරිකන් වැසියන් සියල්ලන්ම දැන සිටියහ. දේපල යනු නීතිමය වූ මිනිසාට ඇති අයිතියක් මිස මිනිසාගෙන් පරිබාහිරව පවතින අයිතියක් නොවන බව ඔව්හු වටහා ගත්හ. දේපල අයිතියක් සඳහා ඒකීයපුද්ගලයාට අවසර ලැබීම 16 වැනි සියවසේ ආසියාවේ, අප්‍රිකාවේ හෝ යුරෝපයේ පවා දකින්නට නොමැති වූවකි.

දේපල අයිතියට එරෙහි මානුෂීය අයිතීන් කියමින් පසුකාලීන යුරෝපයෙන් ඇතිවෙන්නේ යළිත් යල්පැන ගිය අදහස් ගෙන එන උත්සාහයයි. ඒකීයපුද්ගල බලය පරයා රජයේ බලය නැඟ එද්දී යල්පැන ගිය අදහස් නැවතත් ඇමෙරිකාවට ද රිංගන ආකාරය පැහැදිලිව දැකිය හැකියි.

මිනිස් ඉතිහාසයේ සැබෑ විප්ලවීය වෙනසට එරෙහි ප්‍රතිවිප්ලවාදීන්, ලෙනින්, ස්ටාලින්, මුසොලිනී, හිට්ලර්, කැස්ත්‍රෝ, චෑවෙස් දක්වා සියල්ලන්ම හැම විටම මුලින්ම පහර දුන්නේ දේපල අයිතිය යන මිනිසාගේ නීතිමය අයිතියටයි.

පුද්ගලික ආරක්ෂාව සහ දේපල අයිතිය සමඟ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමය එකට අත්වැල් බැඳගත්තක් නොවේ යැයි ජේම්ස් මැඩිසන් ලිවීය. වැඩිදෙනාගේ බලයෙන් පාලනය ගෙන යාම යනු මිනිස් අයිතිවාසිකම් වල හතුරා බව මුල් ඇමෙරිකන් වැසියන් දැන සිටියහ. ඇමෙරිකාව ජනරජයක් බවත් එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් නොවන බවත් මැඩිසන් කියද්දී වෙනස කුමක්දැයි එදා ජනතාව දැන සිටියහ.

ඇමෙරිකාවේ Bill of Rights හෙවත් අයිතීන්ගේ පනත යනු ඇමෙරිකන් රජයට රටේ මිනිසුන් පාලනය සඳහා බලාත්කාරකම භාවිතයට අවසර නැතිබව දක්වන නීතිමය ප්‍රකාශයයි. රජය නම් අධිකාරියට ඇති බලය වෙනුවට එයින් කියැවෙන්නේ ඒකීයපුද්ගලයා සතු බලය ගැනයි. ස්වයං පාලන ක්‍රමයක් බිහි වී මිනිස් ඉතිහාසයේ සැබෑ විප්ලවීය වෙනස පටන් ගත්තේ එතැනින්. යල්පැන ගිය අදහස් යළි ඇමෙරිකාවට ද රිංගා තිබුණ ද, මේ සැබෑ විප්ලවීය වෙනස හඳුනන අය සිටිති. එදා ලෝරා ඉන්ගල්ස් වයිල්ඩර්ලා මෙන් අදත් රැන්ඩොල්ෆ් හෙන්කන් වැනි අය පුරෝගාමී උත්සාහයන් හි නියැළෙති. සැබෑ විප්ලවය පටන්ගෙන සියවස් දෙකකටත් වඩා ඉක්මවා ගිය ද, සිංහල පාඨකයාට තවමත් ලැබෙන්නේ විප්ලවයට තුඩු දුන් විචාරාත්මක දර්ශනය නොව ප්‍රතිවිප්ලවවාදීන්ගේ යල්පැන ගිය පල්හෑලි පමණකි.