අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

තරු ඉහිරුන කොඩිය මැහුවේ මේ නිවහනේ දී

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 22, 2016

IMG_1307

සති අන්තයේ බල්ටිමෝර් නගරයට ගිය මට අහම්බෙන් දකින්න ලැබුණ ඵෛතිහාසික නිවහනක් ගැනයි මේ සටහන. පුංචි ඉතාලිය කියල හැඳින්වෙන පැත්තෙ ඉතාලි කෑම රස විඳලා ආපහු හෝටලයට පයින් එද්දී තමයි මේ නිවස දැක්කෙ.

1814 සැප්තැම්බර් 13 වැනිදා, යටත්විජිතයක් හැටියට අහිමි වෙච්ච ඇමෙරිකාවට පහර දෙන උත්සාහයක් ගත්තේ බ්‍රිතාන්‍යයයන්. මේක දහඅටයිදොළහේ (1812) යුද්ධය හැටියට හැඳින්වෙන්නෙහි එක සිද්ධියක්. බ්‍රිතාන්‍ය යුද නැව් බල්ටිමෝර් වරායේ පිහිටි මැක්හෙන්රි බලකොටුවට ෂෙල් ප්‍රහාර එවන්නේ පැය 25 ක කාලයක් තුර නොකඩවාම. ඒක තමයි බල්ටිමෝර් සටන නමින් හැඳින්වෙන්නේ.

මේ ප්‍රහාරය එල්ල වෙන්න සතියකට කළින් ෆ්‍රැන්සිස් ස්කොට් කී නමැති 35 වියැති ඇමෙරිකන් නීතීඥයෙක් බ්‍රිතාන්‍යයන්ගේ නාවුක බලඇණියේ ආපු ප්‍රධාන නැවට ගියා බ්‍රිතාන්‍යයන් අල්ලා ගත්තු තමන්ගේ යාළුවෙක්ව නිදහස් කරන්න කියල ඉල්ලන්න. යාළුවව නිදහස් කරගන්න හැකිවුණාට නැවේ ඉන්න අතරතුරේ දී මෙයා දැනගන්නව මැක්හෙන්රි බලකොටුවට ඔවුන් පහර ගහන්න ලැහැස්ති වෙන බව. ඉතින් බ්‍රිතාන්‍යයන් ඔවුන්ව ආපු බෝට්ටුවට නඟින්න නිදහස් කළාට ආපහු ගොඩබිමට යන්න නොදී ගාඩ් පිට වරායේ රඳවාගන්නව. සැප්තැම්බර් 13 වැනිදා බල්ටිමෝර් වරායේ දී මැක්හෙන්රි බලකොටුවට දෙන ප්‍රහාරය ෆ්‍රැන්සිස් ස්කොට් කී දකින්නේ එහෙම. රෑ තිස්සේ බෝම්බ වලින් අහසේ දිස්වෙන රතු ගිනි එළි දිහා බලාගෙන ඉන්ඳැද්දී එයා හිතන්නේ අනිවාර්යෙන් බ්‍රිතාන්‍යයන් දිනාවි කියල. ඒත් ඊ ළඟ හිමිදිරියේ එයාට පෙනෙන්නේ ඇමෙරිකන් කොඩිය ලෙළ දෙන හැටියි.

එවක ජනප්‍රිය ඉංග්‍රීසි සිංදු තනුවක් ඇසුරින් සටනේ ජයග්‍රහණය ගැන තමනට දැනෙන සතුටු සිතුවිලි එයා ගීයක් ලියන්නේ බෝට්ටුවේම ඉඳන්. බල්ටිමෝර් දේශප්‍රේමියා නමින් වූ පුවත්පත ඒක පත්තරේ පළ කරනව. ඇමෙරිකන් කොඩියට ‘ස්ටාර් ස්පෑන්ගල් බැනර්’ යන නම වැටෙන්නේ කී ලියපු ඒ ගීතය නිසයි.

තරු ඉහිරුන කොඩිය හැදෙන්නෙ ඊට වසරකට පමණ කළින්. බ්‍රිතාන්‍යයන් තම බලකොටුව ඉලක්කයක් කරගනීවි කියල හිතපු ජෝර්ජ් ආමිස්ටීඩ් නමැති මැක්හෙන්රි බලකොටුවේ මේජර්වරයාට දැඩි උවමනාවක් ඇතිවෙනව ලොකු කොඩියක් හදාගන්න.

වැඩේ බාරවෙන්නේ මේරි යන්ග් පිකර්ස්ගිල් නමැති බල්ටිමෝර් නගරයේ වෘත්තීයක් හැටියට මැහුම් කර්මාන්තයේ යෙදුන 29 වියැති කාන්තාවට. ලොකුම ලොකු කොඩියක් හැටියට මේජර්වරයා ඉල්ලන්නේ අඩි 30 X 42 ක කොඩියක්. ඒ කාලේ තිබ්බ ප්‍රාන්ත නියෝජනය අනුව තරු 15 යි ඉරි 15 යි දාලා හදන කොඩියක්. මේ කොඩියේ එක තරුවක විෂ්කම්භය අඩි දෙකක්.

මේරියි එයාගේ දුවයි, මේරිගේ ඥාති දූලා තුන් දෙනෙකුයි, වයස 13 ක මෙහෙකාරියකුයි සහ සමහර අවස්ථාවල දී මේරිගේ අම්මත් එකතු වෙලා දවසකට පැය 10 ක් වැඩ කරමින් මේ කොඩිය මහන්න සති හයක් පමණ ගන්නවා. යාර 300 ක් විතර රෙදි සහ තරු මහන්න පුළුන් යොදාගෙන තියනව. තරු ඉහිරුන කොඩිය මහපු නිවහනේ අද පින්තූරයක් තමයි උඩ තියන්නේ.

කෑලි කෑලි හදාගත්තු කොඩිය දිග ඇරගෙන සම්පූර්ණයෙන් නිම කරන්න ඔවුන්ගේ නිවහනේ ඉඩ මදි නිසා ගෑණු ටික කොඩිය අරන් ගිහින් තියෙන්නේ පාර එහා පැත්තේ තිබිච්ච ක්ලැගෙට්ගේ ස්කාගාරයට.

කොඩියේ නිවහන යැයි හැඳින්වෙන මේ ගෙදර අද සංරක්ෂිත ස්ථානයක් සහ කෞතුකාගාරයක්.

කොඩිය හැදුවට මේරිට ඩොලර් 405.90 ක් ගෙවල තියනව. ලොකු කොඩියක් ඉල්ලූ මේජර් කුණාටු වල දී එහෙම දාන්න කියල තව පොඩි කොඩියකුත් මේරිට කියල හදාගන්නව. කළින් මහපු විදියටම හදන ඒක අඩි 17 X 25 ක කොඩියක්. ඒකට මේරිට ඩොලර් 168.54 ක් ලැබුණු බව සටහන්.

ගොඩක් අය නොදන්න කතාව මේකයි: මේරි දෙවෙනියට හදපු, කුණාටුවල දී දාන පොඩි කොඩිය තමයි එදා බල්ටිමෝර් සටන පැවැත්වෙද්දී ලෙළ දීලා තියෙන්නෙ. ඊ ළඟ දවසේ උදේ සටන ඉවර වුනාම තමයි නීතීඥයාට සිංදු කියැවෙච්ච අර ලොකු කොඩිය දාලා තියෙන්නෙ.

අද බල්ටිමෝර් වරායේ පින්තූර දෙකකුත් එකතු කළා ඔන්න.

IMG_4856

IMG_4864

වෙනිසියුලාව හමුදාවේ පාලනයකට පත්වී ඇත්ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 18, 2016

20160806_AMP001_0

ලංකාවේ මුද්‍රණය වෙන ප්‍රධාන සිංහල පුවත්පත් කිහිපයක් වෙත වෙනිසියුලාවේ වර්තමාන තත්වය ගැන ලියා යැවූ ලිපියක් දැන් සති කිහිපයක් ගෙවී ගියා වුවත් පළ කරන්නට කිසිවෙක් බාර ගත්තේ නැති බව දැනගන්නට ලැබිණ. සමාජවාදී ප්‍රතිපත්ති නිසා පිළිසරණක් නැති වූ රටක ප්‍රවෘත්ති, තවත් සමාජවාදී රටක් පළ නොකිරීම පුදුමයක් නොවේ. විශේෂයෙන්ම බංකොළොත් බැවින් කඩා වැටෙන රට අනුගමනය කළ ප්‍රතිපත්තිම තවමත් ගෙන යන රටක් වෙද්දී ප්‍රවෘත්ති කර්තෘවරු තක්බීරීව සිටීම ගැන කිසිම පුදුමයක් නැත.

උගෝ චෑවේස් ජනාධිපති ධූරයට පත්ව වැඩි කල් නොගොස් විදේශ විනිමය සඳහා මුදල් පාලන මණ්ඩලයක් අලුතින් පත් කළේය. අනතුරුව මූලික ආහාර 400 ක් පමණ සංඛ්‍යාවක් සඳහා මිල පාලනය ගෙනෙන ලදි. ඒ මිල පාලනය ගෙනාවේ “උද්ධමනය වළක්වා ගැනීමට සහ දුප්පතුන් බේරා ගැනීම” සඳහා බව චෑවේස්ගේ රජය ජනතාවට පොරොන්දු විය.

මිල පාලනය ගෙනෙන්නේ රටේ උද්ධමනය පාලනය කරත හැකි ක්‍රමයක් හැටියට පෙන්වමිනි. රටක බඩු මිල ඉහළ යද්දී රටවැසියන් දකින්නේ ව්‍යාපාරිකයන් තමන් නිෂ්පාදනය කරන බඩුවල මිල ඉහළ දමන ආකාරය පමණයි. ඒ නිසා මිල පාලනයක් ගෙනැවිත් ව්‍යාපාරිකයන්ට බඩු මිල ඉහළ දැමීම තහනම් කිරීමෙන් රටේ උද්ධමනයක් ඇතිවෙන්නේ නැතැයි සිතන්නට ජනතාව හුරු වී සිටිති.

නමුත් සැබෑ ලෝකයේ දී, යම් රටක ඉහළ යන බඩු මිල ගණන් යනු උද්ධමනයක් හටගෙන ඇති බව පෙන්වන ප්‍රධාන ලක්ෂණයයි. උද්ධමනයක් ඇතිවෙන්නේ විශාල වශයෙන් රටේ මුදල් ප්‍රමාණය වැඩිකරන ලද නිසයි. රටේ මුදල් ප්‍රමාණය රජයක් මැදිහත්වීමෙන් වැඩි කරද්දී මුලින්ම ඒ මුදල් පත්වෙන්නේ රජයට හිතවත් බැංකුකරුවන් අතටයි. ඔවුන් එය ණය හැටියට රටවැසියන්ට ලබා දී ලාබ උපයති. මුදල් නිකුත් කළාට ඉල්ලුමට සපයන්නට භාණ්ඩ නිෂ්පාදනයක් ඇතිවෙන්නේ නැත. හිතවතුන්ට දෙන පහසු ණයෙන් අසාර්ථක වෑයම් ඇති වී නැති වී යනවා පමණයි. ජනතාවගේ ඉල්ලුම සැබැවින් සපයන්නට දන්නා අයගේ වැය තවත් අහස උසට නඟියි. ඉතින් උද්ධමනය යනු බඩු මිල ඉහළ යෑම කියනවා වෙනුවට, ආණ්ඩුව විසින් මුදල් ප්‍රමාණය වැඩි කිරීමට හා බෙදීමට මැදිහත් වී සිටීම යැයි කීම වැඩියෙන් නිවැරදි හැඳින්වීමයි.

මිල යනු සියළු රටවැසියන් තම ආර්ථික කටයුතු වල දී තමන් වෙනුවෙන් අරමුණු කරගත් සැලසුම් සඳහා තීරණ ගන්නට පාවිච්චි කරන අතකොළුවයි. සෑම වෙළඳපොලක්ම, සෑම කර්මාන්තයක්ම, සෑම වෘත්තියක්ම, සෑම නිෂ්පාදනයක්ම, සෑම පරිභෝජනයක්ම හෙවත් සියළුම ආර්ථික කටයුතු අතර සුසංවාදය පතුරුවන්නේ සහ ආර්ථික කටයුතුවල යෙදෙන සියළුම දෙනාගේම වැඩි යහපත ගෙනෙන්නේ මිල පාලනයක් නොමැති නිදහස් වෙළඳපොලයි.

ඉල්ලුම සහ සැපයුම යන්නෙන් සිද්ධ වෙන මිල පාලනය ස්වභාවික වූවකි. කොච්චර බලවතෙක් වුවත්, උගෝ චෑවෙස්ගේ කැමැත්ත නිසා වූවත්, වෙනස් කරන්නට බැරි වූවකි. අස්වාභාවික වූ මිල පාලනයකින් සිද්ධ වෙන්නේ හොඳ මුදල් වලින් මිල දී ගත හැකි බලය නරක මුදල් මත පැටවීම බව ලොවට මුලින්ම හෙළිදරව් කරන ලද්දේ ආර්ථික නීතියේ පාලනය (Control of Economic Law) ලියූ ඉයුජින් වොන් බොයිම්-බ්‍රැවර්ක් විසින් 1914 දී ය.

මුදල් ප්‍රසාරණය සහ මිල පාලනය නිසා අද අසරණ වී සිටින්නේ වෙනිසියුලාවේ රාජ්‍ය පාලන බලයේ සිටින අය නොවෙති. මුදල් පාලනය සහ මිල පාලනය පැවතිය ද, වටිනාකම වේගයෙන් බහින මුදල් නෝට්ටු අතැතිව බඩු හිස් කඩ රාක්ක දිහා බලමින් කුසගින්නේ පෙළෙන්නේ අද වෙනිසියුලාවේ බලයේ සිටින අය නොවෙති. චෑවේස්ගේ දුව සහ චෑවෙස්ගේ හිටපු භාණ්ඩාගාර ඇමති යන දෙදෙනාම ඩොලර් බිලියන ගණනක් වත්කම ඇති අයයි. ඔවුන් හොරකම් කළ සල්ලි ස්විස් බැංකු තැන්පතු නිසා රටේ පැතිර යන 700% ක උද්ධමනයෙන් ඔවුන්ට පීඩාවක් නැත. වෙනිසියුලාවේ ඇතුලත හොරුන් තම මුදල් එහිම ආයෝජනය කර ඇති බැවින්, අහිතකර මුල්‍ය ක්‍රමය වෙනස් කරන්නට ඉඩක් නොදෙති.

රටේ බඩු හිඟය පැතිර යද්දී, හොර මාර්ග වලින් කොලොම්බියාව හා ගණුදෙනු වෙතැයි කියමින් වෙනිසියුලාවේ රජය කිලෝමීටර් 2,200 ක මායිම් වසා දැමුවේ වසරකට පමණ පෙරයි. මායිම් වසා දැමුනේ හොර භාණ්ඩ කොලොම්බියාවෙන් වෙනිසියුලාවට පැමිණෙන නිසා නොවේ. වෙනිසියුලාවේ රජයේ නිවේදනය වූයේ, වෙනිසියුලාවේ සහන මිලට දෙන ආහාර සහ ඉන්ධන තෙල් මිල දී ගෙන ඒවා කොලොම්බියාවට හොරෙන් විකුණන අය වැඩි වී සිටින බවයි. බඩු හිඟය වැඩිවෙද්දී පසුගිය මාසයේ ඒ මායිම් යළි ක්‍රමානුකූලව විවෘත වන්නට පටන් ගැනිණ. කොලොම්බියාව වෙත දහස් ගණනකින් ජන ගංඟාවක් ඇදුනේ බඩු කරපින්නාගෙන නොවේ. කොලොම්බියාවෙන් ආහාර හා බෙහෙත් මිල දී ගන්නටයි.

හමුදා නිලතල ඇති ඇමතිවරුන් තුනෙන් එකක් සහිතව රජයේ සම්පූර්ණ බලය තමනට පවරා ගනිද්දී උගෝ චෑවේස් හමුදාවේ පාලනය ද තමනට ගත්තේය. වර්තමාන ආරක්ෂක ඇමති, ව්ලැඩිමියර් පඩ්‍රිනෝ ලෝපෙස් ජනරාල්වරයෙකි. අගෝස්තු 1 වැනිදා ජනමත විචාරයකින් මධූරෝ එළවන්නට ඇති පමණින් අත්සන් එකතු කර ඇතැයි දැනගන්නට ලැබුණි. බඩු ගිඟය, දරීද්‍රතාවය, හාමතය, වෛද්‍ය පහසුකම් නොමැතිකම හා ඉහළ යන දරුණු අපරාධ නිසා ජන අප්‍රසාදයට පත් මධූරෝ සතු බලතල අඩුවී දැන් ලෝපෙස්ට වැඩි බලතල පවරාගෙන ඇති බව පෙනී යයි. මෙතෙක් චැවිස්ටා සහ මධුරිස්ටා හෙවත් පක්ෂ සාමාජිකයන් අතින් සිද්ධ වූ ආහාර බෙදීම වෙනුවට දැන් හමුදාව ආහාර බෙදීමේ කාර්ය භාරය තමනට පවරා ගෙන ඇත. ද ඉකොනොමිස්ට් ප්‍රවෘත්තිය අවසන් වෙන්නේ ඉල්ලුම සහ සැපයුම, පෙරෙට්ටුවේ යන සොල්දාදුවන් ලෙසින් හමුදාවේ අණ පිළිපදින්නේ නැති බව ජනරාල්වරුන් ද පෙන්වා දෙනු ඇතැයි කියායි.

ඉල්ලුම හා සැපයුම ගැන නොදන්නා අය, හිඟය කුමක්දැයි නොදන්නා අය, මුදල් කරන්නේ කුමන කර්තව්‍යයක් දැයි හෝ ලාබය යනු කුමක්දැයි නොදන්නා අය, බෙදාහරින්නට පෙර භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය වී තිබිය යුතු යැයි නොදන්නා අය රටේ පාලන බලය බලහත්කාරයෙන් අල්ලා ගත්තාට ජනතාවගේ කුසගිනි පිරෙන්නේ නැති බව පෙන්වන වර්තමාන කදිම උදාහරණය දිගහැරෙමින් පවතිද්දී එය ලංකාවේ සිංහලෙන් කියවන්නා වෙතින් ප්‍රධාන පුවත්පත් සඟවන්නේ ඇයි?

ජනතාවට සිංගප්පූරුව පෙන්වමින් ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන්ට රට වෙනිසියුලාවක් බවට පත්වෙන මාර්ගයක ගෙනියන්නට අත දීම සඳහා ද?

නගරය මැදින් ගලන ගඟ සහ අඩිපාර

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 17, 2016

IMG_4815

සැන් ඇන්ටෝනියෝ ගඟ ගැන ලිඛිත වාර්තාවක් 1535 දී ඉතිහාසයට එකතු කරන්නේ ස්පාඤ්ඤ දේශාටකයෙකි. කතෝලික සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කන් පෘතුගීසි පාදිලිවරයෙක් වූ සැන් ඇන්ටෝනියෝ ඩ පඩුවා සිහි කරනු පිණිස ස්පාඤ්ඤ ටෙක්සාස් හි පළමු ආණ්ඩුකාරයා 1691 දී මේ ගඟට සැන් ඇන්ටෝනියෝ ගඟ යැයි නම තැබීය. ස්වදේශික ගෝත්‍රික කණ්ඩායක් ඒ අසල වූ යානාගුවානා නම් පෙදෙසක විසූ බැවින් සමහරු මේ ගඟට ඒ නම වැටී තිබුණා යැයි විශ්වාස කළ ද එය ගඟ නොව ගෝත්‍රික ගම හඳුන්වන්නට යොදන ලද නම බව අද පිළිගැනෙයි.

ගඟ නගරය මැදින් කරකැවෙමින් එතරම් පළල් හෝ එතරම් ගැඹුරු නොවන ලෙසකින් ගලා ගොස් සැතපුම් 240 (කිලෝමීටර් 390) ක දුරක දී ගුවාඩලූපේ ගඟට එකතු වෙයි.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරය බිහිවෙන්නට පාදක වූ ස්පාඤ්ඤ මිෂනාරි පහක්, වැඩියෙන්ම සුපතල ‘ද ඇලමෝ‘ සමඟ, මේ ගඟ අද්දරින් පිහිටයි. ගංවතුරින් නගරය යටවෙද්දී එහි ආර්ථිකයට බලපෑම් කරන්නට සමත්වෙන ගඟ ඒත් එහි පිහිටීම නිසාම නගරයේ ආර්ථිකය යහපත් කරන්නට සමත් වෙයි.

1905 දී වසන්තය පිළිගන්නට ගඟේ මල් වලින් සරසන ලද පාරු පදින උත්සවය මුලින්ම පැවැත්විණ. එතැන් පටන් මෙය වාර්ෂික උත්සවයක් හැටියට නොකඩවා පැවැත්වීම පටන් ගැණුනි.

1921 දී නගරය අඩි දහයක් ඉහළට පිරුණු ගංවතුරින් යට වී යන ලදි. 50 දෙනෙකු මරණයට පත් වූහ. ගංවතුර පාලනය කරගන්නා ක්‍රමවේද ගැන වාද විවාද කෙරිණ. ගඟ අසලින් යන දෙපැත්තේ අඩිපාරවල් එසේම තිබිය දී, අවන්හල් හා කඩ සාප්පු ගඟ දෙපැත්තේ ඉදි කිරීමටත්, මහ පාර ගඟේ මට්ටමට උඩින් දුවන ලෙසින් අද පවතින ආකාරයෙන් සංවර්ධන වැඩපිළිවෙතක් හැටියට නිර්මාණයක් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ රොබට් එච්. එච්. හග්මන් නම් පළාතේ වූ වාස්තු විද්‍යාඥයෙකි. මෙතෙක් විවාදයේ සිටි නගරයේ වැසියන් ඊට එක පයින් කැමැත්ත දැක්වූවත් පටන් ගන්නට පෙර කොටස් වෙළඳපොල කඩාවැටුණු කළු සිකුරාදා හේතුවෙන් ආරම්භයට කාලයක් ගතවිණ. අනතුරුව ව්‍යාපෘතිය පටන් ගෙන වැඩි කලක් නොගිහින් දේශපාලන ගැටුම් නිසා හග්මන්ව ඉන් නෙරපන ලදි. ඊ ළඟට දෙවන ලෝක යුද්ධය නිසා ඉතිරි ඉදිකිරීම් නැවතිණ. කඩ සාප්පු යනාදිය නිම වූයේ 1960 ගණන් තරම් පසු කාලයක දී ය. අවට සුපිරි හෝටල් පළාත තවත් සුන්දර කරන්නට සහභාගී වෙන්නේ 2012 තරම් මෑතක දී ය. කෙසේ වෙතත්, රොබට් හග්මන්ට සැන් ඇන්ටෝනියෝ River Walk නිර්මාණය වෙනුවන් ගෞරවනීය පිළිගැනීමක් සමඟ ජාතික සම්මානයක් ද 1984 දී හිමිවිණ.

පළාතේ සමාජ සේවයේ යෙදුණු ජැක් වයිට් නමැති හෝටල් හිමියා වසන්තයේ පැවතෙන වාර්ෂික උළෙල සඳහා වෙනීසියානු රාත්‍රියක් 1936 දී සංවිධානය කරන ලද්දේ එය සංචාරකයන් ඇදෙන තැනක් බවට හරවන්නටයි. නගරය මැදින් ගලන කොටස අද දිවා රෑ බෝට්ටු වලින් සංචාරකයන් එහා මෙහා යන ජනාකීර්ණ තැනකි.

පටු නිසා එකතු වන ගඟේ මඩ වාර්ෂිකව ඉවත් කරනු ලබයි. මිකලොබ් බියර් කොම්පැණියේ දායකත්වයෙන් එය සිද්ධ වෙන ජනවාරි මාසයේ දී ‘මඩ උත්සව’ ගණනාවක් පැවැත්වේ. ඒවා අතර ‘මඩ රජෙක්’ හා ‘මඩ රැජිනක්’ ද ඒ සඳහා ජනතාව කැමැත්තෙන් දෙන සල්ලි එකතු කරන පළාතේ ජනප්‍රියත්වයෙන් යුතු වූවන් අතරෙන් තෝරා ගැනෙයි. මඩ ඉවත්කිරීම වාර්ෂිකව උත්සවාකාරයෙන් පැවැත්වීමට නගරයේ 15,000 ක පමණ ජනතාවක් සහභාගී වෙති.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරයට එන සංචාරකයෙකුට නරඹන්නට අවශ්‍ය ඵෛතිහාසික වැදගත්කමෙන් යුතු ස්ථාන සියල්ලටම පාහේ ගඟ අසල ඇති අඩිපාරෙන් ගමන් කළ හැකියි. එපමණක් නොව නගරයේ ඇති සිනමාහල්, වේදිකා නාට්‍යශාලා, වෙළඳ සංකීර්ණ සහ දැවැන්ත සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවටත් ඒ පාරෙන්ම යා හැකියි. නගරයේ සුපිරි සංචාරක හෝටල් බොහොමය ගඟ අසල ඇති අඩිපාරට අවතීර්ණ විය හැකි අන්දමින් පිහිටයි. එසේම අඩිපාර අසල එළිමහනේ වාඩි වී ඇවිදින්නට යන අය හා බෝට්ටු පදින අය නරඹමින් කෑම බීම රස බැලිය හැකි අන්දමට ටෙක්සන්, මෙක්සිකන්, ජර්මන් හා ඉතාලි අවන්හල් පිරී ඇත.

ගඟේ එක පැත්තක වේදිකාවක් ද, ගඟේ අනෙක් පැත්තේ වාඩිවෙන අසුන් ද ඇත. එම එළිමහන් රංග පීඨයේ දී අපිට ස්පාඤ්ඤ, මෙක්සිකන් නැටුම් නරඹන්නටත් මරියාචි වාදනය සහ දකුණේ සංගීතය අහන්නටත් අපට අවස්ථාව ලැබුණි.

අගෝස්තු මාසය සැන් ඇන්ටෝනියෝ හි උෂ්ණත්වය ඉහළ නිසාත්, ඇමෙරිකන් පාසැල් දරුවන් ආපහු පාසැල් යන්නට සූදානම් වන නිසාත්, ඒ පැත්තේ සංචාරකයන් අඩු මාසයයි. වැඩියෙන්ම සංචාරකයන් පැමිණෙන්නේ අප්‍රේල් සිට ජූලි දක්වා කාලයේ දී බව හෝටල් හා අවන්හල් සේවකයන් කියා සිටියහ.

හිමිදිරියේ එහි දී දකින්නට ලැබුනේ කඩිනමින් හැම අත සුද්ද පවිත්‍ර කරන නගර සභාවේ සේවකයන් සහ කායික නිරෝගීත්වය සොයා දුවන ඇවිදින අයයි. දහවල් කාලයේ දී එහි දෙපස අවන්හල් පිරී තිබුනේ සම්මන්ත්‍රණ සහ බිස්නස් හමුවන් සඳහා පැමිණි අයගෙන්. රාත්‍රියේ දී දකින්නට ලැබුනේ අත් අල්ලාගෙන ඇවිදින පෙම්වතුන්, හැම තැනකම නැවතී සමාජ වෙබ් අඩවි වලට ක්ෂණයෙන් පිංතූර එකතු කරන සංචාරකයන්.

ගඟ අවට ඇති පුවරු වලින් එහි ඉතිහාසය ගැන කෙටි සටහන් හා පිංතූර රාශියකින් දැනගන්නට හැකියාව ලැබේ. එසේම තැනින් තැන පිහිටන සිතියම් නිසා තමන් ඇවිද ඇත්තේ කොතැනට ද යා යුත්තේ කොතැනට දැයි පහසුවෙන් සොයාගත හැකියි.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ යනු සුදු හම ඇති අය පමණක් නොව මෙක්සිකන්, ස්වදේශීන් හා කළු අය සියල්ලන්ම කව් බෝයි තොප්පි පළඳින නගරයකි! මෙක්සිකන් අය ඉංග්‍රීසි හසුරුවන්නේ ද, සුද්දන් ස්පාඤ්ඤ බසින් කතා කරන්නේ ද එක හා සමාන වූ කදිම බස් හුරුවකින්. ඒ පැත්තේ පදිංචියට යන්නේ නම් ස්පාඤ්ඤ බස් හුරුව වර්ධනයෙන් ජීවිතයට වැඩි ආශ්වාදයක් එකතු කරනු නිසැකයි.

ගඟ අසල අඩිපාරේ සිරි නරඹමින් කැමති තරම් වේලාවක් ගත කරන්නට කිසිත් ගාස්තුවක් අය නොකෙරේ. වැඩිහිටියන්ට හා දරුවන්ට පමණක් නොව පිපාසය නිවා ගන්නට සුරතල් සිව්පාවුන් සඳහා ද වතුර බොන ස්ථාන ඉදිකර ඇත.

IMG_1119

IMG_1150

IMG_4652

IMG_4726

IMG_4728

IMG_4730

IMG_4731

IMG_4733

IMG_4734

IMG_4735

IMG_4737

IMG_4800

IMG_4805

IMG_4818

13880149_10154263254150851_7038358516157830043_n

13912526_10154263252485851_2845482145310403348_n

මතක තියාගන්න ද ඇලමෝ

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 15, 2016

IMG_4593

1718 දී එංගලන්තය ස්පාඤ්ඤයට එරෙහිව යුද්ධ ප්‍රකාශ කළහ. ප්‍රංශය ඇමෙරිකාවේ නිව් ඕර්ලීන්ස් නමින් දේශයක් පිහිටුවන ලදි. සැන් පේඩ්‍රෝ දිය උල්පත් අසල සැන් ඇන්ටෝනියෝ ඩ වෙලේරෝ නමින් මිෂනාරියක් ස්පාඤ්ඤයන් ඉදි කළහ.

ස්පාඤ්ඤයන් මිෂනාරි හැදුවේ මේ ප්‍රත්‍යන්ත දේශයන්හි ස්වදේශීන්ව කතෝලික ආගමට හරවා, යුරෝපීය කුඩා කර්මාන්ත දැනුම ලබා දී, සිය අධිරාජ්‍යයේ පුරවැසියන් කරවන්නටයි. ස්වාධීන වූ මිෂනාරියට පල්ලියක්, ධාන්‍යාගාරයක්, වාසස්ථාන කුටි, කම්හල්, වගාබිම් හා තණබිම් අඩංගු විය.

අද ඇලමෝ පවතින තැනට, ටිකක් ඈතක පිහිටුවන ලද ෆ්‍රැන්සිස්කන් නිකායේ සැන් ඇන්ටෝනියෝ ඩ වැලේරෝ නම් මිෂනාරිය 1724 දී ගෙනෙන ලදි. කුටි, කාර්යාල, මුළුතැන්ගෙය හා ආහාර ගන්නා ශාලාව 1724 දී නිම විය.

1744 දී පළාතේ හුණුගල් වලින් එහි පළමු පල්ලිය නිර්මාණය විය. ඒත් එය හරියට හැදුවේ නැති බැවින් 1756 වෙද්දී මුළුමනින්ම කැඩී බිඳී ගියේය.

1778 දී ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ ආර්ථිකය දුර්වල වීමත් සමඟ ටෙක්සාස් පැත්තේ හංවඩු නොගැසූ ගවයන් සියල්ල ස්පාඤ්ඤ ඔටුන්නට අයිති බවට ප්‍රකාශයක් නිකුත් කෙරිණ. එසේම ගවයන් ගාල් කරද්දී, විකුණද්දී හා මස් පිණිස ගනිද්දී හරක් බද්දක් ස්පාඤ්ඤ රජයට ගෙවිය යුතු යැයි නීතියක් ස්ථාපිත විය. හරකාබාන වස්තුව ලෙස සැලකූ මිෂනාරි වලට හරක් බද්ද නිසා ගව නඩත්තුව දරාගත නොහැකි වැයක් බවට පත් විය. සුබසිද්ධිය සහ ආරක්ෂාව සපයනවා කියූ ආණ්ඩුවට ඒ දෙකම කරන්නට නොහැකි බව පෙන්වන ලදි.

හතුරු ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් වලින් ජීවිතාරක්ෂාව සොයා පැමිණි පයායා ස්වදේශීන් ඇලමෝ වටා කූඩාරම් බැඳගෙන ජීවත් වූහ. ඔවුන්ගේ ජනගහණය කළින් කලට අඩු වැඩි වෙමින් පැවතිණ. 1739 දී කතෝලික ආගම වැළඳගත් ස්වදේශීන් 300 ක් සිටිය ද 1793 දී ස්පාඤ්ඤයන් මිෂනාරිය වසා දමද්දී ඒ අවට සිටියේ ස්වදේශීන් 57 කි. ඔවුන් අතර ඇලමෝ හි ඉඩම් කොටස් හැටියට බෙදා හැරිණ.

මිෂනාරිය වැසී යාමත් සමඟ ස්පාඤ්ඤයන් ඇලමෝ ගොඩනැඟිල්ල හමුදා බැරැක්කයක් හැටියටත්, රෝහලක් හා බලකොටුවක් හැටියටත් යොදා ගන්නා ලදහ. ස්පාඤ්ඤ ටෙක්සාස් හි ප්‍රථම රෝහල හැටියට 1805 දී ඇලමෝ යොදා ගැනෙයි. ඒ ප්‍රත්‍යන්ත දේශයේ ස්පාඤ්ඤ සොල්දාදුවන්ට වෛද්‍ය හා සෞඛ්‍ය පහසුකම් සැලසීම වෙනුවෙනි.

ස්පාඤ්ඥ අධිරාජ්‍යයෙන් නිදහස් වී මෙක්සිකෝ රට ස්වාධීන වෙන්නේ 1821 දී. ඔවුන් ෆෙඩරල් ව්‍යවස්ථාවක් ඇති ජනරජයක් පිහිටුවා ගත්හ. එහි ජනාධිපති වනුයේ ඇන්ටෝනියෝ ලෝපෙස් ඩ සැන්ටා ඇනා නමැති ඇමෙරිකාවේ උපන් ක්‍රියෝල (යුරෝපීය සහ කැරීබියන් කළු මිශ්‍ර අයට කියන නම) ස්පාඤ්ඤයෙකි. මෙක්සිකෝ නිදහස් අරගලයේ දී ඔහු මුලින් සටන් වැදුනේ නිදහස ඉල්ලන මිශ්‍ර ජාතික විප්ලවකරුවන්ට එරෙහිව ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ කිරුළ වෙනුවෙනි. පසුව ඔහු මෙක්සිකෝවේ නිදහස වෙනුවෙන් සටන් වදින්නට එකතු වෙයි. සටන් බිමේ කෲරත්වය නිසා ඔහුව ‘බටහිර නැපෝලියන්’ නමින් හැඳින්වෙයි.

1833 දී මෙක්සිකෝවේ ජනාධිපති වන සැන්ටා ඇනා බදු ඉහළ යවයි. ජනතාවට තමන්ව ආණ්ඩු කරගත නොහැකි යැයි කියන ඔහු මෙක්සිකෝවේ ව්‍යවස්ථාව බැහැරලා, කොංග්‍රසය විසුරුවා හැර, තමන් ආඥාදායෙක් යැයි ප්‍රකාශ කරයි. පුරවැසියන්ට සිය තුවක්කු ළඟ තබාගැනීම තහනම් කරයි. විරුද්ධවාදීන් පරාජයට හමුදා බලය යොදා ගනියි. මධ්‍යම පාලන ආණ්ඩුවට නතු නොවන ප්‍රාන්තයන්ට දඬුවම් දෙයි.

මෙක්සිකෝවෙන් නිදහස ඉල්ලන ටෙක්සාස් අරගලය හටගන්නේ ඒ කටයුතු වලට උරණ වූවන් වෙතිනි. ටෙක්සාස් ප්‍රදේශයේ ඉපදුන ඇමෙරිකානුවන් -ටෙක්සියන් සහ ටෙක්සාස් හි මුල් පදිංචිකරුවන් -ටෙහානෝ අය ස්වේච්ඡාවෙන් සටන් බිමට පිවිසියහ.

ගොන්සාලෙස් උපනිවේෂයේ ආරක්ෂාවට කාලතුවක්කුවක් තිබිණ. සැන්ටා ඇනා තුවක්කු අයිතිය තහනම් කළ නිසා මෙක්සිකන් හමුදාව ඒ කාලතුවක්කුව රැගෙන යන්නට එන බව අසා ගොන්සාලේස් වැසියන් ‘ඇවිත් අරගන්න‘ යැයි හඬ නඟා ඇත. ගොන්සාලේස් සටන කාල තුවක්කුව ඇවිත් අරගන්න ඉඩ නොදුන් ජයග්‍රහණයයි. එය සමරන කොඩිය අද ටෙක්සාස් හි නොයෙකුත් තැන්වල ලෙළ දෙයි.

1835 දෙසැම්බර් හි දී මෙක්සිකන් හමුදාවේ ජනරාල්වරයා වූ මාටින් පර්ෆෙක්ටෝ ඩ කොස් යටත් කරගන්නට සමත් වූ විප්ලවවාදීන් ඇලමෝ ටෙක්සාස් යටතට පවරා ගත්හ.

ඇලමෝ අල්ලා ගත් ටෙක්සිකන්-ටෙහානෝ අය පරාජයට 1836 පෙබරවාරි 23 වැනිදා සැන්ටා ඇනා මෙක්සිකන් හමුදාව රැගෙන පැමිණියේය. ඇලමෝ ආරක්ෂාවේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙසින් විලියම් බී. ට්‍රැවිස් පත්විය. සැන්ටා ඇනාගේ 1,800 කින් යුතු භට හමුදාව දැක ට්‍රැවිස් ඇලමෝ හි කොටු වී සිටින අයගේ උදව්වට එන්න යැයි කියමින් හතුරු හමුදා මැදින් පණිවිඩයක් යවයි.

ගොන්සාලෙස් නම් ළඟපාත ගමකින් ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වූ 32 ක් පැමිණෙති. එහෙත් ඇලමෝ ආරක්ෂාවට හිටියේ 200 කට අඩු පිරිසකි. දවස් 12 ක් දිවා රෑ සටනින් යුතුව මෙක්සිකෝ හමුදාවෙන් ඇලමෝ ආරක්ෂා කරගන්නට මේ සුළු පිරිස සමත් වූහ.

එහෙත් 1836 මාර්තු 6 වැනිදා හිමිදිරියේ සැන්ටා ඇනා තාප්පයෙන් ඇතුලට යන්නට අදිටන් කරයි. තාප්පය උඩ සිටි ට්‍රැවිස්ගේ හිසට වෙඩි පහරක් වැදී ඔහු සටන ආරම්භයේ දී ම මිය යයි. කිනිසි සටන් සඳහා නම් දැරූ ජේම්ස් බුවි සටන පටන් ගන්නට පෙර රෝගාතුර වී ලෙඩ ඇඳේ සිටියේය. ඇතුලට ආ මෙක්සිකන් සොල්දාදුවන්ගේ බයිනේත්තු වලින් ඔහු මිය යයි. රැකූන් තොප්පිය පැළඳගත් ටෙනසි කොංග්‍රස් සභිකයෙක්ව සිටි ඩේවි කොක්‍රෙට් ද එහි සටන් කර මිය ගිය අය අතරට එකතුයි.

ඇලමෝ පරාජිතයන්ට යටත්විය හැකි සමාවක් සැන්ටා ඇනා වෙතින් නොලැබුණි. හිරු පායද්දී සටන අවසන්ව තිබිණ. ඉතිරි සියල්ලන්වම මරා දැමිණ. ඔවුන්ගේ සිරුරුවලට ගිනි තැබූහ. කාන්තාවන්, දරුවන් සහ ට්‍රැවිස්ගේ නිදහස් කළු සේවකයා වූ ජෝ පමණක් සැන්ටා ඇනා ඉතිරි කරන ලද්දේ ඇලමෝ විස්තරය අනිත් අයට කියන්නටයි.

ඇලමෝ සටන ඇහින් දැක, වාචික විස්තර ඉතිහාසයට එකතු කරන්නේ සූසැනා ඩිකින්සන්.

සටන් බිමේ ඉතිරිව සිටි එකම ටෙක්සාස් හමුදාව වූයේ කර්නල් ජේම්ස් ෆැනින් ගේ කණ්ඩායමයි. ට්‍රැවිස් එවූ පණිවිඩය නිසා ඔවුන් ගෝලියාඩ් සිට ඇලමෝ වෙත එන්නට සූදානම් වෙද්දී සැන්ටා ඇනාගේ හමුදාවට අසුවූහ. 350 ක පිරිසකින් යුතු යුද සිරකරුවන් හැටියට ඔවුන්ව මරා දමන්නට යැයි සැන්ටා ඇනා අණ දුන්නේය. ඒ 1836 මාර්තු 27 වැනිදායි. මෙක්සිකන් සොල්දාදුවන්ට කන්නලව් කරමින් කිහිප දෙනෙකුගේ ජීවිත බේරාගන්නට ෆ්‍රැන්සිටා ඇලවේස් මැදිහත්වීමෙන් සමත් වූවාය.

ඇලමෝ ගැන අසා කම්පාවට පත්ව සිටි ටෙක්සාස් වැසියන් ගෝලියාඩ් සටන ගැන අසා මෙක්සිකෝවෙන් වෙන් වෙන්නට දැඩි අධිෂ්ඨාන ධෛර්යයක් වර්ධනය කරගත්හ. ටෙක්සාස් විප්ලවයේ තීරණාත්මක දවසක් වූයේ 1836 අප්‍රේල් 21 වැනිදායි. සෑම් හියුස්ටන් සිය ස්වේච්ඡා කණ්ඩායම සමඟ ඉතා කෙටි වූ සැන් ජැසින්ටෝ සටනේ දී ‘මතක තියාගන්න ගෝලියාඩ්’ සහ ‘මතක තියාගන්න ද ඇලමෝ’ යනාදියෙන් හඬ නඟමින් නව ජවයකින් සටන් වැදී සැන්ටා ඇනා අල්ලා ගන්නට සමත් වූහ. සෑම් හියුස්ටන් සැන්ටා ඇනා ඝාතනය කළේ නැත. ටෙක්සාස් හි ස්වාධීනත්වය පිළිගන්නට යැයි කියා ඒ වෙනුවෙන් ඔහුව නිදහස් කළේය.

ඇලමෝ ගොඩනැඟිල්ල ඇමෙරිකන් හමුදාවේ බඩු බෙදාහරින ඩිපෝවක් බවට පත්විය. ඉන්පසු 1877 දී එය ප්‍රතිසංස්කරණය වී ජර්මන් සංක්‍රමණිකයෙකුගේ සිල්ලර බඩු විකුණන කඩයක් විය. ගංවතුරකට පසුව ඔහු ද ගොඩනැඟිල්ල අත්හැර දමා ගිය පසු මෙවැනි ඵෛතිහාසික වැදගත්කමකින් යුතු ස්ථානය ජරාවට යනවා දැක ‘ටෙක්සාස් ජනපදයේ දියණියන්’ නම් වූ සංවිධානය 1905 දී එය පූජනීය ස්ථානයක් සහ කෞතුකාගාරයක් හැටියට නඩත්තුව බාරගෙන ගොඩනැඟිල්ල මිල දී ගත්හ. ඔවුන් එය 2011 දක්වා සංරක්ෂණය කළහ. දැන් එය ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තය සතුව තිබේ.

පල්ලිය ඇතුලත ඡායාරූප ගන්නට අවසර නැත. ඇලමෝ නැරඹීමට ගාස්තුවක් අය නොකෙරේ. සමරු විකුණන කඩයක් හා පින්තූර ගන්නට අවසර නැති සිහිවටන පිරි කෞතුකාගාරයක් ද එහි පවතී. ඇමෙරිකාවේ ඉතිහාස රූපවාහිනි නාලිකාව ඇලමෝ ගැන නිෂ්පාදනය කළ වාර්තාකරණයක් එහි දී නරඹන්නට හැකියි. සටන නිරූපනය කරන ප්‍රදර්ශනය සහ ‘ඇවිත් ගන්න’ යන කොඩිය සහ ප්‍රතිමාව ඇති ඡායාරූප ගත්තේ බටහිර කලා කෞතුකාගාරයේ දී ය. සැන්ටා ඇනාගේ “මම දෙවියන් වූයේ නම්, මම ඊටත් වඩා වෙන්නට පතමි,” කියමන රැගත් තෙල්සායමේ පින්තූරය ගත්තේ ටෙක්සාස් සඳහා සටන අත්දැකීම නමින් වූ කෞතුකාගාරයෙනි.

තුවක්කු ළඟ තබා ගැනීමේ අයිතිය වෙනුවෙන් ටෙක්සාස් වැසියන් එදා සටන් නොකළා නම්, දෙවියන්ටත් වඩා වෙන්නට රිසි කෲර ආඥාදායකයාගේ සිතැඟි වලට යටත්ව ඔවුන්ට ජීවිතය ගෙවන්නට සිද්ධ වෙනවා ඇත.

IMG_4581

IMG_4512

IMG_4514

IMG_4519

IMG_4530

IMG_4524

IMG_4526

IMG_4548

IMG_4549

IMG_4568

IMG_4573

IMG_4635

IMG_4830

IMG_4833

IMG_4836

IMG_4837

IMG_4838

විලා ෆිනාලේ

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 14, 2016

IMG_4780

1860 දී පළමු ජපන් තානාපති කාර්යාලය සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ හි දී ඇරඹෙන විට, සැන් ඇන්ටෝනියෝ පැත්තට බහුලව ඇදී ආවේ ජර්මන් සංක්‍රමණිකයන් වූහ. ඇමෙරිකාවේ මුල් කාලීන සංක්‍රමණිකයන් හැටියට බහුතර වශයෙන් එකතුවෙන යුරෝපීය ජන කොට්ඨාශය වූයේ ජර්මනියෙන් පැමිණි අයයි.

කින්ග් විලියම් ඵෛතිහාසික දිස්ත්‍රික්කය නමින් හැඳින්වෙන සැන් ඇන්ටෝනියෝ, ටෙක්සාස් හි නිවාස එකතුව පටන් ගැනෙන්නේ 1860 ගණන් අග දී අර්නස්ට් ඇල්ට්ගෙල්ට් පළමුවෙන්ම ඒ හරියේ නිවසක් ඉදි කිරීමත් සමඟයි. නිවස ගොඩනැඟූ පසු ඔහු පෘසියාවේ (ජර්මන් අධිරාජ්‍ය) පළමු විල්හෙල්ම් රජු සිහිකරමින් තම නිවසට යන පාර කින්ග් විලියම් වීදිය යැයි නම් කරයි.

කාල් ගන්තර් නමැති ජර්මන් සංක්‍රමණිකයා සැන් ඇන්ටෝනියෝ ගඟ අසල පිටිමෝලක් ඉදිකරයි. අනතුරුව ඒ පිටිමෝලට නුදුරුව නිවහනක් ද හදයි. පළාතේ හුණුගල් පාවිච්චියෙන් හදන ලද මේ නිවසේ පැත්තක් අද අවන්හලකි. එය කෞතුකාගාරයකි. එහි සංචාරකයන්ට සමරු මිල දී ගත හැකි කඩයක් පවතියි.

කින්ග් විලියම් පැත්ත පදිංචියට අතිශයෙන් ජනප්‍රිය වෙන්නේ 1876 කාලයේ දී ය. රසල් නෝර්ටන් නම් ඉංග්‍රීසි සංක්‍රමණික හාඩ්වෙයාර් වෙළෙන්ඳා (ඇණ,කඹ ඇතුළු සියළු දේ විකුණන නුගේගොඩ හුලංගේ කඩේ වැනි😀 ) පළාතේ හුණුගල් වලින් ඉදිකළ මේ සටහනෙන් ඉදිරිපත් කරන නිවහන ඉතාලි නිවාස විලාසිතාවෙන් ගොඩනඟන ලදි. එය කාමර හතරකින් සහ එක තට්ටුවකින් යුතු විය. එහෙත් ඉඩකඩ මදි යැයි දැක වහාම නිදන කාමර හතරක් සහිත තවත් තට්ටුවක් ඔහු ඊට එකතු කරන ලද්දේය.

1882 දී මෙම නිවහනේ අයිතිකරුවා වනුයේ එඩ්වින් පෝක් නැමැත්තායි. ඔහු ගෙයි පිටුපසට ආලින්දයක් සහ කුස්සියක් එකතු කරන ලදි. ඒ මෙහෙකරුවන්ට නිවසේම නැවතීම සඳහායි. 1893 සහ 1904 අතර දී තවත් පුද්ගලයෙක් මෙම නිවහන මිල දී ගෙන, පාරට පෙනෙන ආකාරය ලස්සන කරන්නට ඉස්සරහ පැත්තෙන් ආලින්දයක් ද, උඩුමහලට සඳළුතල ද, පැත්තකින් බලකොටුවක් මෙන් පෙනෙන කොටස ද එකතු කරන ලද්දේය. 1920 ගණන් වෙද්දී කඩකාරයන්, හරක් පට්ටි අයිතිකරුවන්, සහ කුප්‍රකට මත්පැන් හල් අයිතිකරුවෙක් යනාදී වශයෙන් සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරයේ සිද්ධ වෙන වෙනස්කම් අනුව විවිධ අයිතිකරුවන් 11 දෙනෙක් අතින් අතට නිවස මාරු වෙයි.

ගංවතුර නිසා පළාතේ අය නිවාස අත්හැර යති. දුප්පතුන් සඳහා පහසු කුලියට ලබාගත හැකි ආකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක වූ ආණ්ඩුවේ වැඩසටහනක් අනුව මේ ගෙදර ඉස්සරහ ඉස්තෝප්පුවේ එක පවුලක් ද, පිටුපස ඉස්තෝප්පුවේ තව පවුලක් ද, ඉස්සරහ කාමර, පිටුපස කාමර, උඩ තට්ටුවේ ඉදිරිපස හා පිටුපස කාමර යනාදී වශයෙන් පවුල් හයක් පදිංචිව සිටින කුලී නිවහනක් බවට එය පත්වෙයි. නිවහනේ සහ වත්තේ නඩත්තුව ගැන කිසිවෙක් වගකීමක් නොගත්හ. 1920 වසර අවසානය වෙද්දී නිවහන ජරාවට පත් වී තිබිණ.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ පැත්තේ වාසයට නිවහනක් සොයමින් සිටි වෝල්ටර් නෝල්ඩ් මැතිස්ට ‘ටෙක්සාස් හි අනගිතම නිවහන’ ගැන දන්වන්නේ එවක සුප්‍රසිද්ධ සංරක්ෂණ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙක් වූ ඔ’නීල් ෆෝර්ඩ් විසිනි. 1967 දී නිවස බලන්නට ගිය මැතිස් එයට ක්ෂණික ඇල්මක් බැඳ ගනියි. එහි අඩු කුලියට වාසය කරමින් සිටි දුප්පතුන්ට පහසු මිලට සහ පදිංචියට ඉස්තෝප්පුවකට/කාමරවලට වඩා වැඩියෙන් ඉඩකඩ ඇති නිවාස සොයා දෙන්නට මැතිස් සමත් වේ. අනතුරුව ඔහු මෙම නිවස සහ වත්ත පුරා වසර දෙකක් තිස්සේ ප්‍රතිසංස්කරණය කරවයි.

පාරේ එහා පැත්තේ නිවාස 3 ක් ද ජරාවට ගොස් ඇති බව දකින මැතිස් ඒවා ද මිල දී ගෙන අලුත්වැඩියා කර විකුණයි. එතැනින් නොනැවතී ඔහු තවත් ගෙවල් 14 කට වඩා ප්‍රමාණයක් කින්ග් විලියම් දිස්ත්‍රික්කයෙන් මිල දී ගෙන බොහෝ දුරට අලුත්වැඩියා කර විකුණන ලදි. ඔහු ඒ ගෙවල් විකුණන්නේ ඵෛතිහාසික දේවල් ආරක්ෂා කරගන්නට කැමති ගෙවල් අලුත්වැඩියාව ගැන යමක් දන්නා තරුණ පවුල්කාරයන්ට. ඒ ප්‍රදේශයට ඵෛතිහාසික දේ අගයන අයව පදිංචියට ගෙන්වා ගැනීම සඳහා, තරුණ පවුල්කාරයන්ට බැංකු වලින් නිවාස උගසට ගන්නා ණය පහසුවෙන් ලබාගන්නට නොහැකි වූයෙන් මැතිස් විසින් සිය පුද්ගලික මුදලින් නිවාස ණය ලබාදෙන ලදි. පළාත යළිත් පදිංචිකරුවන් ප්‍රියකරන පැත්තක් බවට පත්වේ. මේ නිසා මැතිස්ට විවිධ සංරක්ෂණ සම්මාන සහ පිළිගැන්වීම් ලැබිණ.

මැතිස් මෙම නිවහනේ වසර 40 ක් වාසය කළේය. තමන්ගේ අවසාන නිවහන හැටියට මෙය සැලකූ නිසා ඔහු එය විලා ෆිනාලේ යැයි නම් කළේය. ජරාවට ගිය නගරබද වටපිටාවක් සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරයේ ‘කුරුඳුවත්ත’ කරන්නට මැතිස් එසේ සමත් වූයේය.

සංරක්ෂණය සඳහා වූ ඉහළම ගෞරවය ඩුපොන්ට් ක්‍රවුනින්ශීල්ඩ් සම්මානය මැතිස්ගේ නිවහන අගයන්නට ඔහුට පිරිනැමෙන්නේ 2003 දී ය.

2005 දෙසැම්බර් මාසයේ මැතිස් මිය යන්නේ ඔහුගේ සම්පූර්ණ බඩු භාණ්ඩ ඇතුළු විලා ෆිනාලේ නිවස ඵෛතිහාසික දේවල් ආරක්ෂා කරගන්නා රජයේ නොවන පදනමට තෑගි කරමිනි.

මා මිල දී ගත්තේ තනිවම නිවස නැරඹීමට හැකි අවසර පතකි. සංචාරක මඟපෙන්වන්නෙක්ගේ සහාය ලැබෙන ටිකට් පත නොගත්ත ද, මා හට නිවස ගැන බොහෝ තොරතුරු කියා දුන් ඩේවිඩ් සී. ජඩ්කින්ස් මහතා හියුස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ශේක්ස්පියර් සාහිත්‍ය ඉගැන්වූ ඉංග්‍රීසි මහාචාර්යවරයෙකි. Emeritus මහාචාර්යවරයෙක් විශ්‍රාම ගිහින් ඇමෙරිකාවේ සංචාරක මඟපෙන්වන්නෙක් බවට පත්වීම යනු ලංකාවේ වේදිකා නළුවෙක් විකට නළුවෙක් වීම තරම් ආන්දෝලනයක් ඇති කරන තත්වයක් නොවේ!!!! මම සිංහල බ්ලොග් එකක විලා ෆිනාලේ ගැන ලියනවා කියූ විට සිංහල කියවන්නට නොදත්ත ද, තම නම සටහනට එකතු කරන්න යැයි ඔහු ඉල්ලා සිටියේය.

මැතිස් මේ නිවහනේ සාද සංග්‍රහයන් බොහොමයක් පවත්වන ලද්දෙකි. ඔහු පාවිච්චි කළ ආකාරයෙන්ම නිවහන අදත් පවතියි. නැපෝලියන් සිහිවටන 800 ක පමණ ප්‍රමාණයක් ද, පොත් 2000 කට අධික ප්‍රමාණයක් ද නිවහනේ ඇත.

විලා ෆිනාලේ යනු පුද්ගලයෙක් සිය ජීවිත කාලයේ එකතු කරගත් දේවල් ප්‍රදර්ශනය කරන තැනකට වඩා වැඩි වැදගත්කමක් විදහා පාන ස්ථානයකි. එය සිය ඉතිහාසයෙන් ඇබිත්තක් ආරක්ෂා කරගන්නට ගත් මිනිස් වෑයම හා අධිෂ්ඨානය පෙන්වන තැනකි. තමන්ගේ නිවහන පමණක් නොව අසල්වැසි නිවාස සංරක්ෂයෙන් ද සුන්දර පරිසරයක් නිර්මාණයට වෝලර් මැතිස් සමත් වූ බව අදටත් පෙන්වන්නකි.

විලා ෆිනාලේ ඉස්සරහ පැත්තේ දී ගන්නා ලද පිංතූරය සටහනේ මුලට එකතු කළෙමි. අවසානයේ දී එකතු කරන්නේ කින්ග් විලියම් වීදියේ ඒ අවට නිවහන්වල පිංතූරයි.

IMG_4739

IMG_4740

IMG_4746

IMG_4747

IMG_4749

IMG_4758

IMG_4759

IMG_4762

IMG_4763

IMG_4764

IMG_4771

IMG_4773

IMG_4775

IMG_4779

IMG_4789

IMG_4783

IMG_4786

IMG_4787

IMG_4788

IMG_4790

ජපන් උද්‍යානය චීන උද්‍යානයක් වෙච්ච හැටි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 13, 2016

IMG_4669

දුම්රිය මාර්ග හදන්න කළින් සැන් ඇන්ටෝනියෝ ටෙක්සාස් පැත්තේ මිනිස්සු වාසස්ථාන හදාගන්න පාවිච්චි කරලා තියෙන්නෙ පළාතේ බහුලව තිබුණු ගල් වර්ග. දුම්රිය මාර්ග මේ පැත්තට පැමිණීමත් සමඟ ලාබෙට ගඩොල් එන්නත් පටන් ගන්නව. පෝට්ලන්ඩ් සිමෙන්ති කොම්පැණිය ගල් හාරන එක නවත්තපු ගල්වලක් අරගෙන නගරය ලස්සන කරන අදහසක් 1900 ගණන් මුල් කාලයේ දී පහළ වෙන්නෙ එහි නගර උද්‍යාන කොමසාරිස් ලැම්බර්ට් මහත්තයට.

උඩ පිංතූරයේ තියෙන්නේ පෝට්ලන්ඩ් සිමෙන්ති කොම්පැණිය පාවිච්චි කරපු ගල් සහ ගඩොල් වලින් හදපු පෝරණුවෙන් ඉතිරි වෙච්ච කොටසක්.

ඒ කාලයේ දී සැන් ඇන්ටෝනියෝ පැත්තෙ පදිංචියට ආපු ජපන් සම්භවයෙන් යුතු කිමි අයිසෝ ජින්ගු (Kimi Eizo Jingu) ඇමෙරිකන් හමුදාවේ සේවය කරපු අයෙක්. නගරයේ වෙන අයකුගේ කඩයකට දාලා තමන් අඳින දිය සායම් චිත්‍ර විකුණලා මේ කලාකරුවා අමතර ආදායමක් හොයාගත්ත. අර ගල්වලේ සැබෑ ජපන් තේ උද්‍යානයක් නිර්මාණය කරන්න උදව් වෙන්න කියල මේ ජපන් කලාකරුවාට කොමසාරිස් ලැම්බර්ට් ආරාධනා කරනව.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරය මැද්දට ඉතා නුදුරු මේ උද්‍යානය සම්පූර්ණ වෙන්නේ 1919 දී. ඒක හදන්න වියදම සොයාගන්නේ පුද්ගලික සමාගම් සහ පුද්ගලික අය දෙන මුදල් ආධාර වලින්. ඒක හදන්න යොදවන්නේ ඒ පැත්තේ සිරකරුවන්ගේ ශ්‍රමය. අව්‍යාජ ජපන් උද්‍යානය ලස්සන කරන්න පැල වර්ග ගෙන්වා ගන්නේ ජපානයෙන්මයි. උද්‍යානය ඇතුලත දකින පාලම්, පඩි, බංකු සහ වැටවල් ඔක්කොම නිර්මාණය වෙලා තියෙන්නේ ගල්වලේ ගල් වලින්මයි.

ගල්වලෙන්ම ලැබෙන ගල් යොදාගෙන නිවසක් ද එහිම ඉදිකරනව. ඒ උද්‍යානය බලා කියාගෙන ජින්ගු පවුලට ජීවත් වෙන්න. 1926 දී ජින්ගු ඒ නිවසේ උඩු මහලේ තේ කඩයක් ආරම්භ කරනව. අදත් එහි තේ කඩය පැවතෙනව. 1936 දී ජින්ගු මිය යන්නට පෙර තේ පිළිබඳ ඔහුගේ දැනුම සඳහා ජාතික පිළිගැනීමක් ලැබෙනව.

1941 දෙසැම්බර් 7 වැනිදා ඇමෙරිකාවේ පර්ල් වරායට ජපනා බෝම්බ දැම්මනේ. ඉතින් මිනිස්සු බය කරන්න ඕනෑම උප්පරවැට්ටියක් යොදාගන්න බලාගෙන ඉන්න දේශපාලනඥයන් ඊට පස්සේ ජපන් අයව දේශද්‍රෝහීන් හැටියට ලේබල් කරනව. මෙච්චර කාලයක් තිබ්බ ජපන් උද්‍යානයෙන් ඒක හැදූව, ඒක බලාගත්තු ජින්ගු පවුලේ අයව එයින් අයින් කරනව. ඒ මදිවට, ඒක ‘චීන තේ උද්‍යානයක්’ කියලත් නම් කරනව!!!

මැක්සිමෝ කොර්ටේස් තමයි ඇතුල්වෙන තැනට චීන තේ උද්‍යානය කියන පුවරුව සැලසුම් නිර්මාණය කරන්නෙ. ඒක හදන්නෙ දියෝනීසියෝ රොඩ්රිගේස් කියන මෙක්සිකන් ජාතික සිමෙන්ති ප්‍රතිමා නිර්මාණකරුවෙක්. සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරයේ වෙන පැතිවල සහ ඇමෙරිකාවේ තව තැන් වලත් රොඩ්රිගේස් මහත්තය හදපු ප්‍රතිමා දකින්න පුළුවන්. රොඩ්රිගේස් කූඩාරමක් අස්සේ හැංගිලා තමන්ගේ විධි ක්‍රම කාටවත් දකින්න නොලැබෙන්න තනිවම වැඩ කරපු අයෙක්. අවශ්‍ය ආම්පන්න එයා හදාගන්නේ සයිට් එකේම තියන ලී, ටින් ආදියෙන්. ප්‍රතිමා හදන්නෙ තට්ටු තට්ටු වත්කරන එයාම හදාගත්තු විශේෂ සිමෙන්ති වලින්. එයා ඉංග්‍රීසි කතා නොකළ අයෙක්. ඉතින් ජපන් ජින්ගු හදපු ජපන් තේ උද්‍යානයට ඇතුල් වෙන්න චීන විලාසිතාවෙන් දොරටුවක් එකතු වෙන්නෙ එහෙමයි.

සමහර කාලයක දී කරන වැඩ මෝඩ තකතීරු බව දකින්න තව කාලයක් ගියාම හැබැයි ඇමෙරිකන් දේශපාලනඥයන්ට මොළේ පෑදෙනව. දෙවැනි ලෝක යුද්ධයේ දී ඇමෙරිකාව වෙනුවෙන් ගෞරවනීය ලෙසින් සටන් වැදිච්ච ජපන් ඇමෙරිකන් වැසියන් අනුස්මරණයට යැයි කියලා😀 1983 දී සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගර සභාව මෙහි නම ආයෙත් ‘ජපන් තේ උද්‍යානය’ කියල මුල් විදියටම හඳුන්වනව.

කොයි (Koi) මාළුවෝ එහා මෙහා පීනන හැටි දැක්කෙ නෑ වගේ සුදු කොක්කු හිටගෙන හිටිය. උද්‍යානයේ වාඩිවෙන්න තිබුනේ ගල් බංකු වුනත් නිස්කලංක පරිසරය එළිමහනේ නිවාඩු පාඩුවේ පොතක් කියවන්න කැමති අයට ඉතා සුදුසුයි. ඇතුල්වීමේ ගාස්තුවක් නැහැ. සැන්විච්, තේ, කේක් හැරෙන්නට තේ කඩය සංචාරක සමරු, උද්‍යානය ගැන පොත්, පික්චර් පෝස්ට් කාඩ්, තේ පැකට් එහෙම විකුණන තැනක්.

උද්‍යානය පුරා ඇවිදින කොට ඇමෙරිකන් රැහැයියන් බැක්ග්‍රවුන්ඩ් මියුසික් එක දුන්න. පහළ තියෙන්නෙ චීන තේ උද්‍යානය කියන පුවරුව. වැරද්ද නොකළ විදියට පුවරුව අයින් කරපු නැති එක -මෝඩකම ලොවට දකින්න තියල තියන එක- ලොකු දෙයක්. ඊට පහළ පිංතූරය ජින්ගු වාසය කළ නිවහන.

IMG_4662

IMG_4664

IMG_4670

IMG_4673

IMG_4674

IMG_4675

IMG_4676

IMG_4682

IMG_4713

IMG_4678

IMG_4679

IMG_4683

IMG_4696

IMG_4686

IMG_4689

IMG_4720

මෙන්ගර් හෝටලය ආශ්‍රිත තවත් තොරතුරු

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 11, 2016

IMG_4495

විවිධ පුද්ගලයන් අතින් වාර්තාගත ඉතිහාසමය තොරතුරු මහත් විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇමෙරිකාවේ පැවතීමට එක හේතුවක් නම් මෙරට අදහස් ප්‍රකාශයට නිදහසක් රට බිහි වූ දා පටන් බොහෝ දුරට ආරක්ෂා වීමයි.

හොර බොරු වංචා නැත්නම් ඇයි පුද්ගලික දේවල් හෙළිවෙනවාට බියවෙන්නේ යැයි පහුගිය දවස්වල ලංකාවේ ඊ-හැඳුනුම්පත් කතාබහේ දී සමහරු අහනවා දකින්නට ලැබුණි. සඟවන්නට කිසිත් නැති නිසා පුද්ගලික බව ආරක්ෂාවත් අවශ්‍ය නැතැයි කීම යනු හරියට කියන්නට කිසිත් නැති නිසා අදහස් ප්‍රකාශයට ද නිදහස අවශ්‍ය නැතැයි කීම වැනි යැයි එඩ්වඩ් ස්නෝඩන් කියා ඇත.

කියන්නට දේවල් ඇති අයට තමන්ගේ මත දැක්ම ඉතිහාසයට එකතු වෙන ලෙසකින් ලියා තබන්නට නිදහසක් ලැබෙනුයේ පුද්ගලිකත්වයට නීතියෙන් ආරක්ෂාව ලැබීම නිසයි. නැත්නම් අපිට අහන්නට ඉතිරි වනුයේ රජයේ අනුමැතියෙන් සහ අනුග්‍රහයෙන් ලියැවෙන ඉතිහාසයක් පමණකි. ස්නෝඩන් කියන ලද්දෙහි හරය කුමක්දැයි බොහෝ අයට මඟහැරෙනු නොඅනුමානයි. විශේෂයෙන්ම සමහර රටවල සමහර යුගයක් ගැන එවක වාසය කළ ජනතාව අතින් ලියැවුණු කිසිත් සටහන් නොමැත්තේ මන්දැයි කියා හිතන්නට බැරි අයට!!!

ඇමෙරිකාවේ මුල් පදිංචිකරුවන් වූ ස්වදේශීන් ගෙවන ලද්දේ කටුක ජීවිත යැයි අත්දැකීමට තවමත් ජනාශ්‍රිත නොවූ පෙදෙස්වල සංචාරය කළ යුතුමය. ජීවිතය පවත්වා ගැනීමට පමණක් දවසේ පැය 24 ම අවශ්‍ය වෙද්දී දිනපොත් වල ජන ජීවිතය ගැන, කවි සංකල්පනා හෝ දාර්ශනික සිතුවිලි සටහන් තබන්නට ඔවුනට නොහැකියි. යුරෝපීය ආගමනයත් සමඟ මේ ස්වදේශීන් වෙළඳාමට යොමු වී එතෙක් කළ පරිසරය හා ගැටීමෙන් මඳ ඉස්පාසුවක් ලබන ලද බව පෙනී යයි. ස්වදේශීන් අතින් වාර්තාගත සටහන් ඇමෙරිකන් ඉතිහාසයට එකතු වෙන්නේ එතැන් පටයි. යුරෝපීයයන් ඇමෙරිකාවට ගොඩවදින්නට පෙර ශතක ගණනාවක් පුරා විසූ ස්වදේශීන් කවුරුන්දැයි දැනගන්නට නොහැකි අන්දමින් උන්හිටිතැන් පවා සටහන් නොතබා වඳ වී ගියහ. පයායා වැනි ස්වදේශීන් ගැන අද අපට අහන්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් සිය ලිඛිත ඉතිහාසය ගොඩනඟන්නට ස්පාඤ්ඤයන් අතින් ලිඛිත භාෂා දැනුමක් වර්ධනය කරගත් හෙයිනි.

අද සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරයේ ස්වදේශීන් අඩු පිරිසක් සිටීම ඉතිහාසයේ පටන් ඔවුන්ගේ ජනගහණය අඩුවෙන් පැවතීමේ ලක්ෂණයක් මිස ඔවුන්ව යුරෝපීයයන් අතින් ඝාතනය වූ නිසා සිද්ධ වූවක් නොවේ. රාජ්‍ය නියාමන වලින් 1830 ගණන් වල දී ස්වදේශීන්ව ජෝර්ජියා, ටෙනසි, ඇලබැමා, නෝර්ත් කැරලයිනා සහ ෆ්ලෝරිඩා යන ප්‍රාන්ත වලින් පලවා හැරිණ. ‘කඳුළු පියමඟ’ නමින් ඔවුන්ගේ ඛේදවාචකය ඇමෙරිකන් ඉතිහාසයට එකතු වූයේ රාජ්‍ය නියාමන බලයෙන් බව නියාමන රිසි වූවන් නොසලකා හරිති.

රාජ්‍ය නියාමන තුලින් අහිංසකයන්ට හිංසා පැමිණෙද්දී, සාමාන්‍ය ජනතාව ඒ අහිංසකයන් වෙනුවෙන් නිති වෙහෙසී ඇත. බොහෝ අවස්ථාවල දී ඒ රාජ්‍ය මැදිහත්වීම් සහ නියාමන වෙනසට ලක් කරන බලපෑම් කරන්නට ද ඔවුන් සමත් වෙති. ඒ අදහස් ප්‍රකාශයට නිදහස සහ පුද්ගලිකත්වයට නීතිමය ආරක්ෂාවක් ලැබීමේ භාග්‍යයයි.

මෙක්සිකෝවේ මායිම අසල ඇතිදැඩි වූ ෆ්ලෝරන්ස් ටෙරී ග්‍රිස්වෝල්ඩ් නම් ටෙක්සන් කාන්තාව ඇයගේ ආයම්මා නිසා බහ තෝරන්නේ ඉංග්‍රීසියෙන් නොව ස්පාඤ්ඤ බසිනි. ඇය මෙක්සිකෝවේ සංස්කෘතියටත් ටෙක්සාස් හි සංස්කෘතියටත් දෙකටම ළැදියාව දක්වන්නීය. 1910 දී මෙක්සිකෝවේ දේශපාලන බල අරගලයත් සමඟ එහි සංස්කෘතික හා රාජ්‍ය පාලනයේ විනාශය හට ගැනිණ. අවිගත් විප්ලවකරුවන් නිසා බොහෝ මෙක්සිකන් වැසියන්ට දේපල සහ උන්හිටිතැන් අහිමි වී යද්දී ඔවුන් රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් ගඟ හරහා පලා ගොස් සැන් ඇන්ටෝනියෝ හි සරණාගතයන් වූහ. සාර්ථක ව්‍යාපාරික කාන්තාවක් හැටියට ඒ වෙද්දී පළාතේ ප්‍රසිද්ධ වී සිටින ෆ්ලෝර්න්ස් ඒ සරණාගත කාන්තාවන්ට හා දරුවන්ට තම නිවසේ රැකවරණය සපයයි. නගරයේ වැදගත් ස්ථාන බලන්නට ඒ අයව රැගෙන යයි. තම හිතවතුන්ට මේ සරණගතයන් මුණගැසීම පිණිස තම නිවසේ සාද පවත්වයි. මෙයින් ඵලදරන්නේ ‘පෑන් ඇමෙරිකන් රවුන්ඩ් ටේබල්’ යන සංවිධානයයි. 1916 ඔක්තෝබර් 16 වැනිදා ෆ්ලෝරන්ස් සමඟ එකතුවෙන ඇයගේ හිතවතියන් 21 ක්, මෙන්ගර් හෝටලයේ දී එම සංවිධානය පිහිටුවා ගනිති. බටහිර අර්ධගෝලයේ එකිනෙකාගේ දැනුම, අවබෝධය හා හිතවත්කම වර්ධනයට පුස්තකාල පිහිටුවමින් සහ ශිෂ්‍යත්ව ප්‍රදානයෙන් මෙවසරේ දී ශතකයක් සම්පූර්ණ කරන මෙය කාන්තාවන්ගේ සංවිධානයකි.

1907 මැයි 13 වැනිදා සැන් ඇන්ටෝනියෝ, ටෙක්සාස් ප්‍රදේශයේ යුදෙව් කාන්තා ජාතික කවුන්සිලය සංවිධානය වී ඇත්තේ ද මෙන්ගර් හෝටලයේ දී ය. ඇනා හර්ට්ස්බර්ග් එහි සභාපති හැටියට තෝරා ගැනිණ. නගරයේ රෑ පාසැල් පිහිටුවන්නට සහ සහ වැඩිහිටි සංක්‍රමණිකයන්ට ඉංග්‍රීසි උගන්වන පංති පවත්වන්නට ද එම කවුන්සිලය කටයුතු කරන ලදි. 1930 ගණන් වල දී පළාතේ වැසියන් අතර සෞඛ්‍ය දැනුම සහ සාක්ෂරතාව දියුණු කිරීමේ උත්සාහයන් මෙන්ම ගැබිණි මව්වරුන්ට හා අලුත උපන් දරුවන්ට වෛද්‍ය සේවා ක්ලිනික් ඔවුන් විසින් මෙහෙයවන ලදි. 1940 ගණන් වෙද්දී රැකියාවට යන මව්වරුන් වෙනුවෙන් දරුවන් බලා ගන්නා ස්ථානයන් ද ඔවුන් ආරම්භ කරන ලදහ. අන්ධ අය වෙනුවෙන් වැඩ සටහන් ද, සමාජයේ වෙනත් සුබසාධන අවශ්‍යතා මොනවාදැයි සොයා ඒවා සපුරාලන්නට ද කටයුතු කරන ලදි.

මේ මෙන්ගර් හෝටලයේ ගැන කියවද්දී පමණක් දැනගන්නට ලැබුණු කොටසයි.

ඉතිහාසය පෙන්වන්නේ රජයේ නියාමන තුලින් සර්ව සුබ සාධනය සැලසිය හැකි යැයි කියමින් එහෙත් හැමදාම තව තවත් මුදල් අවශ්‍ය යැයි කියමින් බදු ඉහළ යවන ක්‍රමයට පෙර, කැමැත්තෙන් දෙන මුදල් වලින්, ශ්‍රමයෙන් සහ කැපවීම් තුලින් නාස්තියෙන් තොර වූ සුබ සාධනයකට ජනතාව සමත් වී ඇති ආකාරයයි.

මෙය ඇමෙරිකාවේ පමණක් නොව ජේම්ස් පීරිස් සහ සී. ඩබ්. ඩබ්. කන්නන්ගර යනාදීන් තමන්ගේ අධ්‍යාපනයට ශිෂ්‍යත්ව දිනාගන්නට සමත් වූ ලංකාවේ දී ද තිබූ තත්වයක් බව ඉතිහාසය පෙන්වයි. සර් ජේම්ස් පීරිස් සහ සර් පොන්නම්බලම් අරුනාචලම් වැනි අය 1915 දී සිලෝන් සෝෂල් සර්විස් ලීග් නමින් සමාජ සුබ සාධන සංවිධානයත් මෙවැනිම අරමුණු වලින් යුතු වූ බව ලංකා ඉතිහාසයට එකතු වන සටහන් දක්වති. සර් ජේම්ස් පීරිස්ගේ භාර්යාව ගණුදෙනුවට හැකි වෙළඳපොලවල් හෙවත් ‘බසාර්’ සංවිධානය කරමින් වැඩ කරන පිරිමි අයට රාත්‍රී පාසැල් ද, තරුණයන්ට කාර්මික දැනුම ද, අතදරුවන්ට ආහාර ද, දුප්පතුන්ට සෞඛ්‍ය දැනුම යනාදිය සැපයීම වෙනුවෙන් කැමැත්තෙන් දෙන මුදලින් සංවිධානය කළ ආකාරය අපිට ලංකාවේ ඉතිහාසයෙන් ද දකින්නට හැකියි.

දුප්පත් රටවල ජනතාව අමුතු මිනිස් කොට්ඨාශයක් ලෙසින් දකින අය සිටිති. එහෙත් යම් රටක ජනතාව දුප්පත්ව සිටින්නේ ද, ඔවුන්ට ඔටුනු පැළඳි ලෝකයෙන් අයින් වෙද්දී පටන් මේ දක්වාම රාජ්‍ය මැදිහත්වීම් හා නියාමන වලට වැඩියෙන් මුහුණ දෙන්නට සිද්ධ වූ බව ද දකින්නට හැකි අය ඇත්තේ අල්පයකි.

IMG_4597 මෙම ඡායාරූපය 1914 සිට 1935 කාලය තුල රටේ සුප්‍රසිද්ධ බේස්බෝල් ක්‍රීඩක බේබ් රූත් මෙන්ගර් හෝටලයට පැමිණි අවස්ථාවක ගන්නා ලද්දකි. ජනප්‍රිය පුද්ගලයන් පැමිණි විට ගන්නා ලද ඡායාරූප බොහොමයක් අතර ටෙඩී රූසවෙල්ට්ගේ රෆ් රයිඩර්ස් කණ්ඩායම සහ ඔහුගේ හමුදා ඇඳුම් සහ කඩු ද හෝටලයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. බිල් ක්ලින්ටන් අඹ අයිස්ක්‍රීම් කන ඡායාරූපයක් ද මෑතක දී එකතු වී ඇත.

IMG_4598

IMG_4600

IMG_4605

IMG_4609

IMG_4611

IMG_4612

ඵෛතිහාසික වෙළඳපොල චතුරශ්‍රය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 10, 2016

IMG_1184

ටෙක්සාස්හි සැන් ඇන්ටෝනියෝ පැත්ත මේ දිනවල ලංකාවේ දේශගුණය මෙනි. හෝටලයේ වැලෙට් සහ අවන්හලේ වේටර් කිව්වේ මෙවර අගෝස්තු මාසය සාමාන්‍යයට වඩා උණුසුම් බවයි. ගඳපාන, වද මල් හා කැනාස් වැනි ලංකාවේ වැවෙන මල් වර්ග මග දෙපස නොමඳව දකින්නට ලැබේ. හේමන්තයේ දී ද ඔවුනට ඇත්තේ හිම කබා නැතිව කොට කලිසම් හැඳගෙන යා හැකි කාලගුණයකි.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ හි වසර 300 ක පමණ ඉතිහාසය එය වෙළඳපොල නගරයක් බව කියාපාන්නකි. මුල් ස්පාඤ්ඤ දේශාටකයන් 1718 දී කඳවුරු බැඳගෙන ප්‍රෙසිඩියෝ නම් වූ හමුදා මූලස්ථාන පටන් ගත් දා පටන් සැන් ඇන්ටෝනියෝ හි පොල ද පටන් ගන්නා ලදි.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ වෙන්නට පෙර මේ පැත්තේ වාසය කරන ලද්දේ පයායා නමින් වූ ස්වදේශීන් වෙති. දඩයම් හා ඵලවැල අහුලා ගැනීමෙන් ජීවත් වූ ගෝත්‍රික කණ්ඩායමක් වූ මේ අය මිටියාවතේ වූ පිකාන් (pecan) කජු වර්ගය සිය මූලික ආහාරය කරගෙන තිබුණහ. ඒ නිසා ඔවුන් පිකාන් ඵලදාව අනුව තැනින් තැන සංක්‍රමණය ද වූහ.

1691 ජූනි 13 වැනිදා පයායෝ ස්වදේශීන් ගැන සටහනක් සිය දිනපොතට එකතු කරන ස්පාඤ්ඤ ෆ්‍රැන්සිස්කන් නිකායේ පාදිලිවරයා ලියා තබන්නේ ඔවුන් ස්පාඤ්ඤයන්ට හිතවත් වූ බවයි. එහෙත් ඔවුනොවුන්ගේ කණ්ඩායම් අතර සටන්කාමී හා යුදකාමී හැදියාව දැක් වූ බවයි. ගෝත්‍රිකයන් අතර දකින්නට වූ යුද නැටුම්, ඔවුන් හැඳගෙන සිටි මුවහම් ඇඳුම්, සහ අශ්වයන් හා කාන්තාවන් හොරකමට ලැදියාව ගැන ඔහු සටහන් තැබීය. එසේම පයායා ස්වදේශීන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාව ඉගෙන ගන්නටත්, ස්පාඤ්ඤ ඇඳුම් පැළඳුම් අඳින්නටත් ප්‍රිය කළ බව සටහන් කළේය.

පයායා ස්වදේශීන් ඇන්ටෝනියෝ ඩ ඔලිවාරෙස් නම් ෆ්‍රැන්සිස්කන් පාදිලිවරයා හා මිතුරු වීම, පසුකාලයක දී ඇලමෝ බවට පත්වෙන වැලේරෝ මිෂනාරී ස්ථානය පිහිටුවීමට හේතු විය. පයායා ස්වදේශීන්ව කතෝලික භක්තියන් බවට හරවා, ස්පාඤ්ඤ සංස්කෘතිය හඳුන්වා දෙමින් ස්පාඤ්ඤ බසින් කතාබහ, වෙළඳ කුසලතා සහ නිර්මාණ හැකියාවන් උගන්වන්නට මිෂනාරියෙන් පටන් ගැනිණ.

පයායා ස්වදේශීන් සත්ව හම් වලින් හැදූ ඇඳුම්, පන්කොල වර්ග වලින් හැදූ තොප්පි හා මළු සහ පිහි කිනිසි වැනි නිෂ්පාදන ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන්ට විකුණන්නට පටන් ගත්හ. ස්පාඤ්ඤයන් වෙතින් ඔවුන් තුවක්කු, ගවයන් හා අශ්වයන් මිල දී ගත්හ. මිෂනාරිය ඇතුලත ගෝත්‍රික කණ්ඩායමට නායකයන් තෝරාපත් කරගන්නා ක්‍රමයෙන් යුතු වූ ස්වයං-ආණ්ඩු ක්‍රමයක් පැවතිණ.

ඇපාචි හා කොමන්චෝ උතුරු පෙදෙස් වලින් සංක්‍රමණය වූ ස්වදේශීන්ය. ඔවුන් අතර වූ ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් ස්පාඤ්ඤ වෙතින් සේ ම, ස්පාඤ්ඤ ආභාෂයෙන් සරු ජීවිත ගෙවන පයායා ස්වදේශීන්ගේ ද වස්තු කොල්ල කන්නට රිසි වූවන් සිටියහ. මිෂනාරිය හමුදා බලකොටුවක් බවට පත් වෙන්නේ ස්වදේශීන්ගේ දේපල ආරක්ෂාව පිණිසයි.

මෙක්සිකෝවෙන් උතුරට ඇදෙන ලද ජනතාව සහ ස්පාඤ්ඤයෙන් පැමිණි ජනගහණය අනුව සලකද්දී මුලින් සිට මෙහි වාසය කරන ලද ස්වදේශී ජනගහණය එතරම් සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් නොවේ.

යුරෝපයෙන් ආ නුහුරු නුපුරුදු ජනතාව ඇසුරට පත්වීමත් සමඟ 18 වැනි සියවස අග දී මිෂනාරියේ වාසය කළ පයායා ස්වදේශීන් අතර බෝවෙන රෝග පැතිරී යන ලදි.

2013 දත්ත අනුව සැන් ඇන්ටෝනියෝ නගරයේ ස්පාඤ්ඤ-මෙක්සිකන් සම්භවයෙන් යුතු ජනගහණය තවමත් වැඩි (63%) ජනගහණයයි. පසුව ඇදී එන ජර්මන්, බ්‍රිතාන්‍ය, අයර්ලන්ත යනාදී යුරෝපීය සම්භවයෙන් යුතු වූවන් ජනගහණයෙන් 26% ක් පමණ යුතු වෙති. කළු අය 7% ක් ද, ආසියානුවන් 2% ක් ද සහ ස්වදේශීන් 0.1% ක් ද වෙති.

සැන් ඇන්ටෝනියෝ හි එළිමහනේ සියල්ලන්ටම ගණුදෙනු කළ හැකි පොලක් පටන් ගෙන ඇත්තේ 1830 දී ය. එය පැවැත්වුනු තැනින් මඳක් ඈතකට ගෙනිහින්, (1730 දී ස්පාඤ්ඤ රජු විසින් ස්පාඤ්ඤයෙන් ආ පදිංචිකරුවන්ට පාවිච්චියට හා විනෝදයට කියා තෑගි කරන ලද ඉඩමක) 1892 දී පටන් අද දක්වා පැවතෙන වෙළඳපොල චතුරශ්‍රය දකින්නට පුළුවනි.

මේ ඵෛතිහාසික වෙළඳපොලේ ගණුදෙනු කරන්නට යන්නේ නම් සහ සැන් ඇන්ටෝනියෝ පළාතේ වාසයට කැමැත්තේ නම් ස්පාඤ්ඤ බසින් කතා කිරීමේ හැකියාව වර්තමානයේ දී ද වැඩියෙන් ඵලදායක වේ. මේ ඵෛතිහාසික වෙළඳපොල හරියට ලංකාවේ පිටකොටුව වැනි බව කිව යුතුමය.

13895314_10154257915645851_7769226075492555599_n

13932716_10154257915710851_3259877584713596985_n

IMG_1182

IMG_4658

ටෙක්සාස් ගිහින්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 7, 2016

IMG_1097

විවිධ සංක්‍රමණික ජන කණ්ඩායම් ටෙක්සාස් හි පදිංචියට පැමිණ ඇති ආකාරය එහි ඉතිහාසයේ සටහන්ව ඇත. කොමන්චි සහ ඇපචී ස්වදේශික ගෝත්‍රික කුඩා කණ්ඩායම් ඇමෙරිකාවේ උතුරු පළාත් වලින් දකුණට සංක්‍රමණය වූවන්ය. 17 වැනි සියවසේ ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ද, අනතුරුව ප්‍රංශ සහ බ්‍රිතාන්‍යයන් ද වාසස්ථානයට පැමිණ ඇත. 18 වැනි සියවසේ දී විශාල වශයෙන් පැමිණ ඇත්තේ ජර්මන්, ඕලන්ද, ස්විඩිශ්, අයිරිශ්, ස්කොටිෂ් යනාදීන්ය. දැන් මේ පැත්තේ වාසයට ශ්‍රී ලාංකිකයන් ඇදෙනවා යැයි අහන්නට ලැබුණි!!!

1716 සිට 1793 දක්වා කාලයේ දී ටෙක්සාස් හි ඇලමෝ ප්‍රදේශයට ස්පාඤ්ඤයෙන් කතෝලික මිෂනාරිවරුන් පැමිණියහ. තැනින් තැන විසිර සිටි ස්වදේශීන් අතලොස්ස අතර ආගම පැතිරවීමට පල්ලි, වාසස්ථාන, සහ ඉස්පිරිතාල ඔවුන් විසින් ගොඩනැඟූහ. 1794 සිට 1821 දක්වා කාලය තුල දී ස්පාඤ්ඥ අධිරාජ්‍යයේ පිරිහී යාමත් සමඟ රාජ්‍ය සහායෙන් දියත් වූ මිෂනාරී උත්සාහයන් අඩු වී යන ලදි.

1810 දී ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයෙන් මෙක්සිකෝ රට නිදහස විය.

ජනාවාසයට එකතු වූ සියළු ස්වදේශීන්ට ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයා යටතේ පුරවැසි භාවය ලබාගන්නට නම් කතෝලික ආගම වැළැඳගන්නට සිද්ධ වී තිබිණ. ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් කතෝලික ආගම වැළඳ, කියවන්නට ලියන්නට ඉගෙන ගෙන, දඩයම පමණක් නොව වෙළඳාම ද ජීවෝනාපය බවට පත්කර ගත්හ. ස්වදේශී ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් වැඩියෙන් වෙළඳාමට පිවිසෙද්දී, එය සහ දඩයම ද පැත්තකට දමා සුළු ගෝත්‍රික පිරිසක් මේ ජනාවාස කොල්ලකෑමට ද පටන් ගත්හ.

ටෙක්සාස් හි මේ මුල් පදිංචිකරුවන් ටෙහානෝ (Tejano) ජනතාව හැටියට සැලකේ. ටෙහානෝ ජනතාවගේ ආරක්ෂාව පිණිස මුල් බලකොටු ඉදිවිය. මෙක්සිකෝවට අයත් වූ ටෙක්සාස් හි ජීවිතය පහසු නොවිණ. ගෝත්‍රික ස්වදේශීන්ගේ කොල්ලකෑම් වලට වැඩියෙන් ඔවුනට මුහුණ දෙන්නට වූයේ අඩු පහසුකම් වලින් යුතු කර්කශ පිටිසර පරිසරයක ජීවත්වීමේ අභියෝග වලටයි. ඒ නිසා පදිංචියට ජනයා ඇදී ඒමක් සිද්ධ නොවිණ.

1824 වෙද්දී තවමත් ජනාවාස එතරම් නොපැවති ටෙක්සාස් හි සැන් ඇන්ටෝනියෝ වැනි පළාත් වල උපනිවේෂයන් හදා එහි පදිංචියට ඇමෙරිකාවේ වැසියන්ට ආරාධනා කරන උත්සාහයක් බාරදෙන ලද්දේ මෝසස් ඔස්ටින් නැමැත්තාටය. එලෙස පදිංචියට ජනතාව ගෙන්වා ගැනීමෙන් මුදල් ලාබ ලැබූ කොන්ත්‍රාත්කරුවන් කිහිප දෙනෙක් එකල සිටියහ.

1820 ජූලි 1 දා පටන් ක්‍රියාත්මක වන පරිදි ඇමෙරිකන් රජය ඉඩම් පනතක් සම්මත කරමින් එතෙක් පැවති ණයට කිසිවෙකුටත් අයත් නොවූ ඉඩම් මිල දී ගැනීමේ ඉඩකඩ අහිමි කර දමන ලදි. ඉඩම් මිල දී ගෙන ලියාපදිංචි කරන අවස්ථාවේ දී අතැති මුදල් වලින්, රන් හෝ රිදී වලින් ගෙවිය යුතු විය. නියාමන කරන්නට දන්නවා කියාගන්නා ආණ්ඩු හැමදාම කරන පරිද්දෙන්, එක පැත්තකින් එවැනි පනතක් සම්මත කරගනිද්දී, අනෙක් පැත්තෙන් වැඩියෙන් ඉඩම් අලෙවිය සහ වැඩියෙන් ඉඩම් මිල දී ගැනීමේ පහසුව සලසන්නට යැයි කියමින් ඇමෙරිකන් රජය අක්කරයක අවම මිල ඩොලර් 2 සිට ඩොලර් 1.25 දක්වා අඩු කරන ලදි. එසේම, මිල දී ගතහැකි අවම ඉඩම් කුට්ටිය අක්කර 160 ක සිට 80 දක්වා ද අඩු කරන ලදි. ඒ අනුව රටේ ‘බටහිර’ පැත්තට අලුතින් ජනාවාස සඳහා ඇදී යන ජනතාව විසින් (ණයක් නොමැතිව) ගතහැකි අවම ඉඩම් කුට්ටියක සම්පූර්ණ මිල ඩොලර් 100 කි!!!

ඇමෙරිකන් ඉඩම් පනත එසේ සැකසෙද්දී, මෙක්සිකෝ රජය තමන්ගේ පළාතේ ජනාවාස සඳහා අලුතින් ඇමෙරිකන් වැසියන් කැඳවාගන්නට හැකියාව පාදා ගත්තේ අර අඩු මිලටම එහෙත් ටෙක්සාස් පැත්තේ ඉඩම් කුට්ටි ණයට ගන්නට හැකියාව පාදා දෙමින්.

මෙක්සිකෝ රජය ඉල්ලා සිටියේ පදිංචියට එන ඇමෙරිකන්කාරයන් ද කතෝලික ආගම වැළඳගෙන තම ඇමෙරිකන් පුරවැසිභාවය අත්හැර මෙක්සිකන් විය යුතු යැයි කියායි. එසේම ඔවුන් තමන් සතු වහලුන් නිදහස් කළ යුතු යැයි ද නැත්නම් වහලුන්ව ටෙක්සාස් වෙත රැගෙන ආ නොයුතු යැයි ද කියායි. ඒවා අලුතින් පදිංචියට එන ඇමෙරිකන් වැසියන් සඳහා පනවන ලද කොන්දේසි වූහ.

ඉඩම් කුට්ටි මිල දී ගෙන පදිංචියට ආවත් ඇමෙරිකන්කාරයන් ඒ කොන්දේසි නොසලකා හැරියහ. ඒ කොන්දේසි අනුගමනය කරනවා දැයි වග විභාගයට මෙක්සිකෝ රජයට හැකියාවක් නොමැති වූ බැවින් කොන්දේසි කඩකරන අයට දඬුවම් දෙන හැකියාවක් ද නොමැති විය.

කෘෂිකර්මයට, වෙළඳාමට, සත්ව පාලනයට යනාදී ජීවිකාවන් සඳහා ඉඩම් කුට්ටි මිල දී ගෙන ඇදී ආ ඇමෙරිකන්කාරයන්, තමන් උපන් ගම් බිම් හැර දා යද්දී ‘ටෙක්සාස් ගිහින්’ යැයි ඥාතී හිතවතුන්ට දන්වන පුවරුවක් දොරේ එල්ලා නැත්නම් GTT අකුරු තුන දොරේ කොටා තබා මෙහි පැමිණි බව සටහන් වෙයි.

මුල් පදිංචිකරුවන් මෙන්ම අලුතින් ආ පදිංචිකරුවන් ද මෙක්සිකෝ රජයේ මධ්‍යම ආණ්ඩු ප්‍රතිපත්ති පිළිපැදීමට වැඩියෙන් ඇමෙරිකාවේ පැවති නිදහස් වෙළඳපොල සමඟ ගණුදෙනු කරන්නට ප්‍රිය කළහ. මෙක්සිකෝ රජය මධ්‍යම පාලනයට වැඩියෙන් නැඹුරු වෙද්දී මේ පිරිස ස්වාධීන තීරණ ගත හැකියාව වැඩියෙන් අගයමින් මෙක්සිකෝ ආණ්ඩුවෙන් නිදහස් විය යුතු යැයි ප්‍රකාශ කළහ.

මෙක්සිකෝ ආණ්ඩුව සහ ටෙක්සාස් ප්‍රාන්ත වැසියන් අතර වූ නිදහස් අරගලය 1835 දී පටන් ගෙන අනතුරුව කෙටි කාලීන පැවැත්මක් ලැබුණු ටෙක්සාස් ජනරජයේ පිහිටුවීමෙන් නිමා වූවකි.

ටෙහානෝ විප්ලවාදීන් මෙක්සිකෝ රජයේ හමුදා පරාජය කරන්නට සමත් වෙද්දී, ඇමෙරිකන් රජය සහ මහා බ්‍රිතාන්‍ය ටෙක්සාස් හි නිදහස් බව පිළිගත්හ. එහි ප්‍රථම තාවකාලික ජනාධිපතිවරයා වනුයේ ඩේවිඩ් බර්නෙට් ය. ප්‍රථම ස්ථිර ජනාධිපති සෑම් හූස්ටන් විය. වසර කිහිපයක් ස්වාධීන රටක් හැටියට කටයුතු කළ ටෙක්සාස් අනතුරුව මෙක්සිකන්-ඇමෙරිකන් යුද්ධයට පටන් ගන්නට පෙර, 1845 දී ප්‍රාන්තයක් වශයෙන් එකතු වෙන්නට කැමති යැයි ඇමෙරිකන් රජයෙන් ඉල්ලා සිටියහ.

ටෙක්සාස් රජය නීත්‍යානුකූල ලෙසින් අහෝසි නොකරන ලදි. එය අන්තර්ජාතික ගිවිසුමකින් නොව ඒකාබද්ධ යෝජනාවකින් ඇමෙරිකාවට එකතු කරගත්තා යැයි දක්වමින් තවමත් ටෙක්සාස් හි සමහර වැසියන් එය ස්වාධීන රාජ්‍යයක් විය යුතු යැයි ඉල්ලති. ටෙක්සාස් ඇමෙරිකාවෙන් වෙන්විය යුතු යැයි කියන මේ අය ඊට චන්දය ප්‍රකාශ කරන්නට කැමැත්තෙන් බලා සිටිති.

ඵෛතිහාසික මෙන්ගර් හෝටලය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අගෝස්තු 6, 2016

menger hotel

විලියම් මෙන්ගර් 1847 දී ජර්මනියෙන් ඇමෙරිකාවට පැමිණි සංක්‍රමණිකයෙකි. ටෙක්සාස් හි සැන් ඇන්ටෝනියෝ ටවුම සිය වාසස්ථානය කරගන්නා ඔහු උපන් රටේ දී කරගෙන ගිය තම වෘත්තීය වූ බියර් නිෂ්පාදනයටම යළි පිවිසෙයි. බියර් ස්කාගාරයක් ආරම්භය විලියම්ගේ පළමු ව්‍යාපාරයයි. එහි සාර්ථකත්වයෙන් අනතුරුව ටවුමේ නවාතැන් ගන්නට පහසුකම් මදි යැයි දකින ඔහු 1859 දී කාමර 50 කින් යුතු දෙමහල් හෝටලයක් නිම කරවන ලදි. විවෘත කළ සැණින් මෙම හෝටලය පළාතේ ජනප්‍රිය ස්ථානයක් බවට පත්විණ.

ඇමෙරිකන් සිවිල් යුද්ධයේ දී එහි මුළුතැන්ගෙය සොල්දාදුවන්ට ආහාර පාන සපයන ලද ස්ථානයක් ලෙස යොදා ගැණින. අමුත්තන්ට නවාතැන් දෙනවා වෙනුවට තුවාල ලත් සොල්දාදුවන්ට සෞඛ්‍ය පහසුකම් සපයන්නට හෝටලයේ කාමර භාවිතා විය. සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීමත් සමඟ හෝටලයේ ව්‍යාපාරික කටයුතු සාර්ථකව යළි පටන් ගැණින.

ජනයා ඇදී එන ජනප්‍රිය හෝටලයක තත්වයට ව්‍යාපාරය ගෙන ආ විලියම් මෙන්ගර් එහි කීර්තිය භුක්ති වින්ඳේ දශකයකට ආසන්න කාලයක් පමණකි. ඔහු මිය ගියාට පසුව බිරිඳ වූ මේරි සහ පුත්‍රයා වූ ලුවි විලියම් දෙදෙනා හෝටලය සහ බියර් ස්කාගාරය පවත්වාගෙන ගියහ. වසරක් යද්දී මේරි සිය සැමියා මෙන්ම තමන් ද ව්‍යාපාරික හැකියාවෙන් යුතු දක්ෂයෙක් යැයි ලොවට පෙන්වන්නට සමත් වූවාය.

මෙහි නවාතැන් ගත්තවුන් අතර යුලිසිස් ග්‍රාන්ට්, බෙන්ජමින් හැරිසන්, තියඩෝර් රූසවෙල්ට්, වුඩ්රෝ විල්සන්, විලියම් හවඩ් ටැෆ්ට්, විලියම් මැකින්ලි යනාදී ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරුන් ද, රොබට් ඊ. ලී සහ ජෝර්ජ් පැටන් වැනි හමුදා නායකයන් ද සිටිති.

යටත්විජිත කාමරය හෝටලයේ ආපනශාලාවයි. ඔස්කා වයිල්ඩ් ද මෙහි භෝජන වල රස බලා ඇත. අදත් මෙහි එන සංචාරකයෙකුට රස බැලිය හැකි අඹ අයිස් ක්‍රීම් රෙසිපිය මුලින්ම හදා ඇත්තේ අයිතිකරුවාගේ භාර්යාව වූ මේරි විසින්මයි. බිල් ක්ලින්ටන් ජනාධිපති ලෙසින් දිවුරුම් දුන් උත්සව දෙකෙහි දී ම මෙම අඹ අයිස් ක්‍රීම් පිළිගන්වන ලදැයි හෝටලේ වෙබ් අඩවියෙන් කියැවේ. එම අඹ අයිස් ක්‍රීම් එක රසම රසයි.

ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයේ වැඩියෙන්ම හොල්මන් රජයන හෝටලය යැයි හැඳින්වෙන මෙහි හොල්මන් 38 ක් ඇතැයි කියැවේ. ඉන් එක් හොල්මනක් සැමියා විසින් මරා දමන ලද හෝටල් සේවිකාවකි. අද ඇමෙරිකාවේ හොල්මන් ඇතැයි කියැවෙන පැරණි වාසස්ථාන නරඹන්නට කැමති අය වෙතින් ඇතුල්වීම් ටිකට් පතක් අය කෙරේ. එවැනි සංචාර බොහොමයක් පැවැත්වෙන්නේ රාත්‍රියේ දී ය. ඒ හොල්මනක් දකින්නට හැකිවේ යැයි අපේක්ෂාවෙනි. එවැනි තැනක දී පිළිගැන්වෙන රාත්‍රී ආහාරය ද ටිකට් ගාස්තුවට අයිතියි. හොල්මන් කතා අහමින් සහභාගී විය හැකි රාත්‍රී ආහාර සංග්‍රහයක් මෙම දිනවල මෙන්ගර් හෝටලය ද ඉදිරිපත් කරයි.

ඇමෙරිකාවේ පළමු ස්වේච්ඡා අශ්වාරෝහක රෙජිමේන්තුවට ටෙඩී රූසවෙල්ට් විසින් හමුදා භටයන් බඳවාගන්නා ලද්දේ ද මේ මෙන්ගර් හෝටලයේ දී ය. රෆ් රයිඩර්ස්ලා යැයි ද, රූසවෙල්ටේගේ කව් බෝයි රෙජිමේන්තුව යැයි ද, වුඩ්ගේ විඩාපත් ඇවිදින්නන් කියා ද හැඳින්වෙන මෙම භට කණ්ඩායම ගැන කවි, සිංදු කතන්දර බොහොමයකි.

ඇමෙරිකන් ඉතිහාසය හදාරන්නට කැමති අයෙකුට සොයාගත හැකි මූලාශ්‍ර සම්භාරය දැවැන්තය. පුද්ගලික දිනපොත්, ලියුම් හා ලියකියවිලි, පුවත්පත් හා පත්‍රිකා, ප්‍රසිද්ධ දේශන සටහන් යනාදිය නොයෙකුත් පුද්ගලයන් සහ සංවිධාන සතුව සුරක්ෂිතව තිබීම තොරතුරු සොයන්නට කැමැති අයට පිරිනමන්නේ දැනුම සාගරයකි.

ස්පඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයෙන් වෙන් වී යනු පිණිස නිදහස් අරගලයක යෙදුණ කියුබාවට සහාය දීමට ඇමෙරිකන් රජය කැමති කරවාගන්නා සාර්ථක උත්සාහයේ යෙදුනේ එවක නාවුක හමුදා ලේකම්වරයා ලෙසින් පත් වූ ටෙඩී රූසවෙල්ට්ය. ඇමෙරිකාව සහ ස්පාඤ්ඤය අතර සබඳතා පළුදු වෙද්දී, හවානා වරායේ තිබුණු USS Maine නම් ඇමෙරිකන් සටන් නෞකාව පුපුරා මුහුදුබත් විය. එහි දී රූසවෙල්ට් සිය පුද්ගලික සහ දේශපාලනික දැනුඇඳුනුම්කම් සියල්ල ඇමෙරිකන් රජයේ හමුදා මැදිහත්වීමක් සඳහා උපයෝගී කරගත්තේය. සිවිල් යුද්ධය නිමා වී දශක තුනක් පමණ ගෙවී යද්දී ඇමෙරිකන් හමුදා බලඇණි යුද්ධයකට යන්න තරම් සූදානමකින් නොතිබිණ. ලේකම් තනතුරෙන් ඉල්ලා අස් වී රූසෙවල්ට් ගියේ රෆ් රයිඩර්ස් භට කණ්ඩායම හදන්නටයි.

ඇරිසෝනා, ඔක්ලහෝමා, නිව් මෙක්සිකෝ හා ටෙක්සාස් යන උණුසුම් දේශගුණයෙන් යුතු පරිසරය කියුබාව හා සමාන යැයි සලකා යුද්ධයට යන සෙබළුන් බඳවා ගැනීම හා පුහුණුව ඒ පැතිවල පැවැත්වුණි. හමුදාවට එකතු වෙන්නට ආ පිරිමි සංඛ්‍යාව අනේකවිධ රැකියා කරන ලද අය වූහ. විශ්ව විද්‍යාල උපාධිධාරීන් මෙන්ම පතල් කනින්නෝ ද හමුදාවට බැඳෙන්නට පොරකද්දී ඇතිවූ ප්‍රශ්නය නොගෙන ඉන්නේ කාවදැයි තීරණය කිරීම වූවා යැයි සටහන් වේ.

වෙනත් සේනාපතියන් ලෙසින් නොව රූසවෙල්ට් අශ්වයා පිට නැඟී භට කණ්ඩායම සමඟින් එකට එක සටන් වැදුනෙකි. ටෙඩී රූසවෙල්ට් ගැන කියැවෙන මිලිටරි ඉතිහාසය රිසි අයට Mark Lee Gardner ලියන ලද Rough Riders: Theodore Roosevelt, His Cowboy Regiment, and the Immortal Charge up San Juan Hill (2016) යන පොතට කැමති වනු ඇත.

1898 ස්පාඤ්ඤ-ඇමෙරිකන් යුද්ධය මේ රෙජිමේන්තුව නිසා පමණින් දිනුම් ලැබුවේ නැතත්, කියුබාවේ නිදහස් සටන් භූමි පුරා රෆ් රයිඩර්ස්ලා සිය කණ්ඩයාමේ කීර්ති නාමය පතුරවන්නට සමත් වූහ.

පසුහඹන්න

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 268 other followers