අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය තුල දිස්වන දේශපාලනය කෙබඳු වූවක්ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on නොවැම්බර් 6, 2019


තම ආණ්ඩුව විවේචනය කිරීම යනු අද නිදහස් ලෝකයේ පුරවැසියෙකු වෙතින් අපේක්ෂා කරන්නා වූ තත්වයකි. ඒ ඒ දේශයන්හි ඒ ඒ ප්‍රමාණයෙන්, ඒ ඒ ක්‍රමයෙන්, විවේචනයට නිදහසක් වර්තමානයේ පවතී. රටේ පාලකයන්ව කිසිසේත්ම විවේචනය කිරීම නීතියට පටහැනි වූ කාල වකවානු ලොව පැවතිණ.

විලියම් ශේක්ස්පියර් විසින් පාලකයා කෙසේ විය යුතුදැයි සොයා බලන්නට යොමු කරවන දැක්ම සිය නාට්‍ය වේදිකාවේ ඉදිරිපත් කළේ ද එවැනි අදහස් ප්‍රකාශය නීති විරෝධී වූ අතීතයක දී ය.

ශේක්ස්පියර් කිසි විටෙක සිය නාට්‍ය තුල පළමු එළිසබෙත් රැජිනව හෝ ඇයගේ බලධාරීන්ව විවේචනය කළේ නැත. ඒ නිසා ඔහු දේශප්‍රේමීයෙක් වූවා යැයි සිතන අය සිටිති. එනමුත්, ඔහු ජීවත්වූ කාලයේ බලයේ සිටි පළමු එළිසබෙත් රැජින හෝ පළමු ජේම්ස් රජු යන දෙදෙනා අගයන්නට දේශප්‍රේමී ගුණ වැයුම් ද හේ ලියා නැත. මේ බව පෙන්වන සමහරු ඔහු රහසිගතව අනෙක් පැත්තට එනම් කතෝලික පල්ලියට සහාය දුන්නෙක් යැයි කියති.

ඉහත ආකල්ප දෙකම ප්‍රතික්ෂේප කරන අය පෙන්වා දෙන්නේ, ශේක්ස්පියර් යනු කිසිදු පැත්තක් නොගෙන ඒත් පුරවැසියා විමසා බැලිය යුතු අදහස් මොනවාද යන්න ඔවුන් ඉදිරියට ගෙන එන්නට ලොව ප්‍රථම වරට සමත් වූවා හැටියටයි. සාක්ෂි වැඩියෙන් ඇත්තේ එයට බව, පැත්තක් නොගෙන විචාරාත්මකව විමසා බලන්නට ඉදිරිපත් වෙන්නෙකුට පහසුවෙන් පහදා ගැනීමට හැකියි.

ශේක්ස්පියර් කියවන අයෙක් යනු කවුදැයි අද ඇසුවොත්, සමහර විට ඒ පුද්ගලයා සාහිත්‍ය සහ සංස්කෘතිය ගැන දැනුවත් වූ උගත් අයෙක් යැයි හැඳින්වීමට බොහෝ ඉඩක් ඇත. ඒත් ශේක්ස්පියර් සිය නාට්‍ය ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ සියළු තරාතිරම්වල අය වෙනුවෙනි. මධ්‍යතන ඉංග්‍රීසියෙන් නූතන ඉංග්‍රීසියට බස හැරෙමින් පැවතිය දී, කියැවීමට දත් අය ඉතා ස්වල්පයක් වූ යුගයක බිහි වූ ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය දැඩි සේ ජනප්‍රිය වූයේ ඒ නිසායි.

එනම්, ඉහළ මිලක් ගෙවා ආවරණය වූ පුටුවක අසුන් ගෙන නාට්‍ය නරඹන්නාට මෙන්ම අඩුම මිල ගෙවා වේදිකාව අසලින් සිටගන්නාට ද, පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකි මිනිස් ස්වභාවයන් දිගින් දිගට විමසා බැලීම ඔහුගේ නාට්‍ය තුල සිද්ධ වන්නයි.

සියවස් හතරකට පෙර පමණක් නොව, වර්තමානයේ දී ද, හඳුනාගත හැකි ඒ අපූරු වූ ද, සැබෑ වූ ද, මිනිස් ස්වභාවයන් ගැන, ඒ නිසාම ඇතිවන ඵල විපාක වටහා ගත හැකි ආකාරයෙන් ඔහු ඉදිරිපත් කරන්නට සමත් වූයේය. නාට්‍ය අවසානයේ දී කිසිදු ආප්තවාක්‍යයක් (maxim) ඉදිරිපත් නොකරන නිසා ශේක්ස්පියර් ‘නරක හැදියාව’ යනු වෙනස් කරගත යුත්තක් ලෙසින් දක්වන්නේ නැත. ‘මිම්මට මිම්ම’ නාට්‍යය මෙහි දී කදිම උදාහරණයක් සපයයි. ‘නරක හැදියාව’ තිබූ අය විසින් කරන ලද වැරදි වලට දඬුවම් ලැබීමක් එහි දකින්නට නැත. ඔවුන්ගේ අමන හැසිරීම් නිසා අනෙක් අයගේ ජීවිත අඳුරු වූ බව පමණක් උලුප්පා දැක්වේ. ශේක්ස්පියර් සිය නාට්‍ය තුලින් ජීවත්විය යුත්තේ කෙසේදැයි ප්‍රේක්ෂකයා විසින්ම සිතා බැලිය යුත්තක් ලෙස ඉදිරිපත් කළා පමණි. අයෙක් තෝරාගත යුතු නිවැරදි ජීවිතය කුමක්දැයි කියා තමන් දන්න ලෙසින් ප්‍රේක්ෂකයා හමුවේ ඉදිරිපත් කරන්නට ඔහු ඉදිරිපත් වූයේ නැත.

ශේක්ස්පියර් වේදිකාවට ගෙනෙන සියළු චරිත තුලින් ඔහු සමාජයක ගැටුම් බිහිවෙන ආකාරය පෙන්වයි. ගැටුම් සහිත වාතාවරණයක ජීවත්වෙනවා ද නැත්නම් සාමකාමී වූවක් තෝරාගැනීමට හැකියාවක් ඇත්ද, නැත්නම් එය දෛවයට බාර දෙනවාද යනාදී වශයෙන් සිතන්නට ප්‍රේක්ෂකයාව යොමු කරවයි.

ඔහු උවමනාවෙන්ම විසඳුම් ඉදිරිපත් නොකරන්නේ, ඉතිහාසයෙන් ලැබෙන සාක්ෂි සමඟ මිනිස් ස්වභාවය ගැන ඔහු තුල වූ මනා අවබෝධය නිසා යැයි පෙනී යයි. එනම්, ඕපපාතිකව බිහි වූ ක්‍රමයක් (spontaneous order) අනුව මහජනතාව අවසානයේ සිය දියුණුව සඳහා නිවැරදි මග තෝරා ගනීවි යන විශ්වාසයක් ඔහු තුළ වූ බැවිනි.

ශේක්ස්පියර්ගෙන් පසුකාලීන සැබෑ ඉතිහාසය එය ඔප්පු කර ඇත. එදා එකිනෙකා සමඟ නිති යුධ වැද වියවුලින් පිරි වූ යුරෝපය අද එහි ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම සාම කාලය ගෙවමින් සිටිති.

ආඥාදායෙකුගේ ග්‍රහණයට රටක් පත්වෙන්නේ කෙසේදැයි යන්න ශේක්ස්පියර්ගේ නිර්මාණ තුලින් නිරන්තරයෙන් දකින්නට ලැබෙන ප්‍රශ්නයකි. ස්ටීවන් ග්‍රීන්බ්ලැට් (Stephen Greenblatt) 2018 දී ලියූ “ආඥාදායකයා: දේශපාලනය ගැන ශේක්ස්පියර් වෙතින්” (Tyrant: Shakespeare on Politics) පොත ඒ ගැන පරිච්ඡේදයකින් ඇරඹෙන්නකි. දේශපාලනය ගැන උනන්දුවක් ඇත්නම්, ඉංග්‍රීසියෙන් කියැවීමේ හැකියාව ඇති අයෙකු සොයාගෙන කියැවිය යුතු පොතකි ඒ.

පාලකයා සහ ආඥාදායකයා අතර වෙනස හඳුනාගන්නට හැකියාව පුරවැසියාට පිහිටා තිබෙන්නකි. ආඥාදායකයෙක් වෙන මාර්ගයේ යන පාලකයා හඳුනාගැනීම ගැටළු සහගත අවධියයි.

එදා මෙන්ම, අදත් නිදහස් මැතිවරණයකට පෙර ද, සෑම රටකම සෑම පුරවැසියෙක්ම ඉල්ලා සිටින්නේ යහපත් පාලකයෙකි.

දුෂ්ට චරිතයෙන් යුතු, බොරු කියන, මැරවර බලය යොදන, හොරකමේ යෙදෙන, නූගත් පාලකයෙක් ඉල්ලන පුරවැසියෙක් කිසිත් රටකින් දකින්නට නොහැකියි. මැතිවරණයක් අබියස දී, තම අපේක්ෂකයා අනිකුත් අයට වැඩියෙන් උගත් සහ සද්ගුණවත් යැයි දක්වන්නට සෑම පාක්ෂිකයෙක්ම වෑයමක් ගන්නා බව පැහැදිලිවම පෙනී යන්නයි.

ශේක්ස්පියර් ලියූ නාට්‍ය වල එන අතිශයෙන්ම පිළිකුල් සහගත පුද්ගලයා තෙවැනි රිචඩ් චරිතයයි. තෙවැනි රිචඩ් නමින්ම එන නාට්‍යයේ ජවනිකා අංක 4, දර්ශන අංක 4 හි මාගරට් රැජින විසින් කියන වදන් අතර මෙයාකාර කොටසක් ඇත:
“මට හිටියා එඩ්වඩ් කෙනෙක්, රිචඩ් කෙනෙක් එයාව මරණ තෙක්;
මට හිටියා සැමියෙක්, රිචඩ් කෙනෙක් එයාව මරණ තෙක්;
(එළිසබෙත් රැජින අමතා) ඔබට හිටියා එඩ්වඩ් කෙනෙක්, රිචඩ් කෙනෙක් එයාව මරණ තෙක්;
ඔබට හිටියා රිචඩ් කෙනෙක්, රිචඩ් කෙනෙක් එයාව මරණ තෙක්.”
“I had an Edward, till a Richard killed him;
I had a husband, till a Richard killed him.
(To Elizabeth) Thou hadst an Edward, till a Richard killed him;
Thou hadst a Richard, till a Richard killed him.”

දේශපාලන වේදිකාවේ දී ඒත්, තෙවැනි රිචඩ් වැනි දුෂ්ට චරිත නොමඳව දකින්න ලැබේ. හඬ පටිගත කරගත හැකි යුගයක අපේ චන්දය ඉල්ලා සිටින අය මහා හඬින් කියූ බොරු නැවත නැවතත් අහන්නට පුළුවනි. මැරවර බලය ගැන ඔප්පු කරත හැකි සාධක සැඟවී යන හැටි පෙනී යයි. හොරකම් කරන ලද්දවුන් නීතියේ රැහැනින් ගැලවී ගිය ආකාරය ජනතාව අන්දුන් කර තබයි. නූගත්කම හැසිරීමෙන් පෙනෙද්දී, ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ගැන ප්‍රචාරය වේ.

පාලකයා සහ ආඥාදායකයා අතර වෙනස වටහා ගැනීමේ හැකියාව සතු වූ පුරවැසියා, බලය අල්ලා ගන්නට පොරකන සියල්ලන්ම දිගින් දිගටම බොරු කියමින් තමන්ව රවටන බව දැන දැන එය ප්‍රතික්ෂේප නොකරන්නේ ඇයි? ඍජුව ලැබෙන කිසිත් පෞද්ගලික වාසියක් නැති වුවත් පුරවැසියා සිය හෘදය සාක්ෂියට සවන් දීම මැතිවරණයක් හමුවේ බැහැරලන්නේ ඇයි? තමන්ට පෞද්ගලිකව අලාබ හානි සිදුවන, රටේ සහ තමන්ගේ ආරක්ෂාව කප්පාදු වෙන, තම ආර්ථිකය අයහපත් වෙන මාර්ග පොරොන්දු දෙන අපේක්ෂකයා සඳහා තමන් උපයන ලද වෙහෙසේ ඵලදාව වැය කරන්නේ ඇයි?

ශේක්ස්පියර් සිය ඵෛතිහාසික නාට්‍ය වලින් සහ ශෝකාන්ත නාට්‍ය වලින් මේ මිනිස් ස්වභාවයන් ගැන අපූරු අදහස් ඉදිරිපත් කරයි. සියවස් හතරක් ගෙවී ගිහින් තිබුණත්, මිනිස් ස්වභාවයන් එයාකාරයෙන්ම දිගහැරෙන බව ඔහු කදිමට පෙන්වයි.

පාලකයාට ඉතා සමීපව ඔහු ළඟින් සිටීමට සමත් වුවහොත්, රටේ සැබෑ තත්වය දැන ගැනීමට හැකියාවක් ඇතැයි සිහින මවන අය සිටිති. අහිතකර තත්වයක් ඇතිවෙද්දී, ඒ ගැන කළින් දැන ගැනීමෙන් තමන්ව හෝ තම රට ආරක්ෂා කරගන්නට පියවර ගැනීමට හැකියාව තිබෙනු ඇතැයි සිහින මවන අය සිටිති.

ඒත් ඇමෙරිකාවේ නිවාස වෙළඳපොල කඩා වැටීම, ලංකාවේ ‘මහ බැංකු කොල්ලය’ යනාදී වශයෙන් මෑත කාලයක දී සිද්ධ වූ මහජනතාවට හානිකර වූ ප්‍රධාන සිදුවීම් සලකද්දී අපිට පෙනී යන්නේ පාලකයන් හා ඉතා සමීපයෙන් සිටි, අවදානම් කියන්නටම ඉහළ වේතන ලැබූ උගත් විශේෂඥයන් පවා එහි දී රට එම තත්වයට වැටුනේ කෙසේදැයි කියා නොදැන සිටි බවයි. ඉතින්, හිටිහැටියේ රටට අයහපත් තත්වයක් දිග හැරෙන්නේ කෙසේදැයි කියා කළින් කියත හැකියාවක්, සහ එය කළින් දැනගන්නට ලැබීම නිසා මඟහරවන්නට හැකියාවක් ඇතැයි සිහින මැවීම යනු හුදු මුළාවීමක් පමණක් යැයි ශේක්ස්පියර් සිය නාට්‍ය තුලින් ගෙනහැර පාන බව ග්‍රීන්බ්ලැට් ඔහුගේ පොතෙන් අපිට පෙන්වයි.

ඒකල භාෂණය (monologue) යනු චරිතයක් වේදිකාවේ සිටින අනෙකුත් චරිත හෝ සභාවේ සිටින ප්‍රේක්ෂකයන් ඇමතීමයි. ශේක්ස්පියර් සමයේ වේදිකාවේ පසුතල නිර්මාණ නොමැති වූ නිසා, ඒ ඒකල භාෂණ තුලින් කතාවේ පසුබිම ඉදිරිපත් කිරීමත්, ජවනිකාව දිගහැරෙන ස්ථාන ගැනත් කියැවුණි.

ආත්ම භාෂණය (soliloquy) යනු චරිතයේ සිතුවිලි ප්‍රේක්ෂකයාට දැන ගැනීම පිණිස ඉදිරිපත් කරන ලද ක්‍රමයයි. වෙනත් නළුවන් වේදිකාවේ සිටිය ද, ඔවුනට ඒ ආත්ම භාෂණය ඇහෙන්නේ නැතැයි කියා පිළිගැනීම ප්‍රේක්ෂකයාගෙන් බලාපොරොත්තු වෙයි. ඉංග්‍රීසි soliloquy වචනය හැදෙන්නේ ලතින් බසින් එන ‘තමන්ට කියා ගැනීම’ යන අර්ථයෙනි. චරිතයේ සිතුම් පැතුම් හඳුනාගැනීමේ හැකියාව පසුකාලයක දී අපිට විවිධාකාරයෙන් ඉදිරිපත් කරන්නට නවකතා රචනය කරන ලේඛකයන් සමත් වෙති.

දිව දක්වන රූප වලින් පිරී ගිය ලෝගුවක් හැඳගත් ‘කටකතාව’ (Rumor) නම් චරිතය වේදිකාවට ගොඩ වැදී කරන ඒකල භාෂණයකින් ‘හතරවැනි හෙන්රි’ නාට්‍යය පටන් ගනියි:

“අරින්න ඔබේ කන්; ඔබ අතරින් කවරෙක්ද නවත්වන්නෙ
මහත් සද්දයකින් ‘කටකතාව’ කියන දේවල් ඇහෙන එක?”

“හිතළු, ද්වේශයන්, සහ මතිමතාන්තර” වලින් පුම්බන කටකතා පැතිරවීම කටකතාව නම් චරිතයේ නොනවතින කාර්ය භාරයයි. නාට්‍ය දිග හැරෙන්නේ ඒ කටකතා නිසා ඇතිවෙන වැරදි වැටහීම්, බලාපොරොත්තු පොදි බැඳ ගැනීම් කඩවීම නිසා සියදිවිනසා ගැනීමට තරම් මානසිකව ඇද වැටීම් යනාදියයි.

සිය පොතෙන් ග්‍රීන්බ්ලැට් අපිට මෙහි දී පෙන්වන වැදගත් කාරණයක් ඇත. එනම්, ඒ නාට්‍යයේ චරිත අතර වැඩියෙන්ම රැවටිල්ලට අහුවෙන්නේ රජවරු, රදළයන් සහ වංශවතුන් මිසෙක සාමාන්‍ය ජනතාව නොවන බවයි. ශේක්ස්පියර් සිය නාට්‍ය තුලින් ප්‍රේක්ෂකයාව අලුත් විදියකට හිතන්න යොමු කරවමින් ගෙනහැර පාන්නේ ‘කටකතාව’ චරිතය ගෙනෙන කටකතා වලට වැඩියෙන්ම රැවටුනේ වරප්‍රසාද ලත් අය, බලය සතුව සිටින අය බවයි. මෙය ඔප්පු කරන්නට සැබෑ ඉතිහාසයෙන් බොහෝ සාක්ෂි සොයාගත හැකිවීම ශේක්ස්පියර් රසිකයාව කුල්මත් කරවන්නකි.

සමාජයක් පරිහානියට පත්වෙන්නේ කුමන ආකාර වලින් දැයි යන්න ගැන ශේක්ස්පියර් සිතා බලා ඇත. සැබෑ මිනිස් ස්වභාවය හඳුනාගැනීමේ මනා කුසලතාවය සමඟ අසමසම ලෙසින් බස හැසිරවීමට හේ සමත්වීම නිසා, වියවුල් වාතාවරණයක් තුලින් ඉහළට නඟින්නට සමත්වෙන පුද්ගලයා කවරෙක්ද යන්න නිරූපනයට ඉතා දක්ෂයෙක් විය. 1940 ගණන් මුල දී “දාස භාවයට යන පාර” නමින් තවත් බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයෙක් වූ එෆ්. ඒ. හයෙක්, දුෂ්ට මිනිසුන් ඉහළම තැනට නැඟ ගන්නේ කෙසේදැයි ගැන තව දුරටත් පැහැදිලි කළේය.

ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය කියවන්නට හෝ නරඹන්නට අවස්ථාව නොමැති, හයෙක් ලියූ අදහස් කියවන්නට අවස්ථාවක් නොලැබෙන රටවල ජනතාව මිනිස් ස්වභාවය ගැන ස්වභාවිකවම පිහිටා ඇති අවබෝධයෙන් යුතු වූවත්, ඒ නිසා හටගන්නා ගැටුම් තුලින් අත්විඳින ඵලවිපාක ගැන තෝරා බේරා ගන්නට හැකි වූ අවබෝධයකින් යුතු නොවන බව පෙනී යයි.

 

කාන්තාව, ‘බෝයි-ප්ලෙයර්’ සහ ශේක්ස්පියර් වේදිකාව

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 31, 2019

1660 වසර තෙක් එංගලන්ත වේදිකා නාට්‍යවල කාන්තාවන්ට රඟපෑමට අවසර නොලැබුණි. රඟපෑම යනු අනෙකෙක්ව රවටන්නට හැකි කුසලතාවයක් හැටියට සලකන ලද බැවින් එය ‘අශිෂ්ට’ යැයි පොදුවේ සැලකිණ. නළුවා යනු අශිෂ්ට ජීවිතයක් ගෙවන අයෙක් හැටියට සලකන බොහෝ පිරිසක් ශේක්ස්පියර් සමයේ සිටියහ.

14 වැනි සියවසේ Barking Abbey නමැති කතෝලික කන්‍යාරම අසපුවේ අධිපතිනියව සිටි සටන් හි වංශවත් පවුලකින් ආ කැතරින් (Katherine of Sutton) ආගමික අත්දැකීම් කියාපාන්නට ‘ගුප්ත නාට්‍ය’ (mystery plays) ගණනාවක් ලියා නිෂ්පාදනය කළේය. ඇය ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය රචක කාන්තාව හැටියට හැඳින්වේ. ඒත් ඇය ඒ නාට්‍යවල රඟපා නැත.

මහජනතාව වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් කරන නාට්‍ය වේදිකාවේ කාන්තාව දකින්නට නොලැබුණත්, රාජකීයයන්, රදළ සහ වංශවත් ඉංග්‍රීසි කාන්තාවන් නර්තනයේ සහ සංගීතයේ නියැළුනහ. ඔවුන් අතර පමණක් සීමා වූ සංකීර්ණ නැටුම් ඉතාලියෙන්, ස්පාඤ්ඤයෙන් හෝ ප්‍රංශයෙන් ගෙනෙන ලද්දයි.

ගැලියාඩ් (Galliard), ඉක්මණින් පා තබමින් කරන ජවයෙන් පිරි නැටුමකි. පළමු එළිසබෙත් රැජින සෑම උදෑසනකම මේ ගැලියාඩ් නැටුම් හතක් නර්තනය කළා යැයි කියැවේ.

පවේන් (Pavane), කාන්තාවන් සහ පිරිමි දෙපැත්තක පේලියට සිටගෙන සීරුවෙන් පා තබමින් ඉතා ගාම්භීර විලාශයෙන් කරන නැටුමකි. රජවාසල මෙන්ම රදළ මන්දිරවල පැවති සාම්ප්‍රදායික බාල් නැටුම් වලට ඒ වංශවත් කාන්තාවන් සහභාගී වූහ. එසේම ඔවුනට පමණක් යුරෝපයෙන් පැමිණෙන අලුත් සංගීතය අහන්නට ද අවසර ලැබිණ. බැලේ නර්තන නරඹන්නට අවස්ථාව පෑදිණ.

වෙස් මූණු දමාගත් (masques) සන්ධ්‍යා නැටුම් සාද වලට ඔවුන් සහභාගී වූහ. ඒ වෙස් මූණු පැළඳගෙන සහභාගී වූ නැටුම්, ‘ටින්ටර්නෙල්’ (tinternell), ‘ටර්කිලෝනි’ (turkeylony), මෙන්ම රැජිනියන්ගේ වෙස්මූණු (Maske of Queens), එසෙක්ස් අර්ල්වරයාගේ රිද්මය (The Earl of Essex’s Measure), සූච් සාමිගේ වෙස්මූණු නැටුම (Lord Zouch’s Maske) යනාදී වශයෙන් විවිධ නම් වලින් හැඳින්විණ.
ප්‍රංශ රජවාසල ආභාෂයෙන් වෙස්මූණු නැටුම් (masques) 30 කට වැඩියෙන් ප්‍රමාණයක් එංගලන්තය වෙනුවෙන් ආදේශ කළ බෙන් ජොන්සන් ඉන් එකක චරිත වලට පළමුවැනි ජේම්ස් රජුත්, ඔහුගේ රජවාසලත් ඇතුලත් කරගත් බව ද කියැවේ.

1605 දී විලියම් ශේක්ස්පියර් ‘අන්ධකාරයේ වෙස්මූණු නැටුම්’ (The Masque of Blackness) වලින් සිය ‘අටවැනි හෙන්රි’ නාට්‍යය පටන් ගනියි. ඒ හැරෙන්නට ශේක්ස්පියර් වෙස්මූණු සාද සඳහා කිසිවක් රචනය කර නැත.

සාමාන්‍ය (commoner) කාන්තාව ජන නැටුම් සඳහා සහභාගී වූයේ ගමේ පැවැත්වූ උත්සවයක දී පමණි. සාමාන්‍ය ගැහැණු සහ පිරිමි අත් අල්ලාගෙන රවුමක යමින් නැටීම හෝ මේපෝල් (maypole) කණුව මුදුනේ සිට එන වර්ණවත් පීත්ත පටි අල්ලාගෙන නැටීම කළහ. ජිග් (jig), දණහිසේ ගෙජ්ජි එල්ලාගෙන නටන මොරිස් ඩාන්ස් (morris dance), බ්‍රෑන්ඩ් (brand), බ්‍රෝල් (brawle) යනාදිය එළිසබෙතන් යුගයේ පිරිමි විසින් පමණක් නියැළුන ප්‍රදර්ශන ජන නැටුම් වූහ.

පළමු එළිසබෙත් රැජින සමයේ දී ඉතාලියෙන් පැමිණි පිනුම් කරණම්කාර දස්කම් පෑ කාන්තාවන් සිටි සංදර්ශනයක් නරඹන්නට ලන්ඩනයේ මහත් පිරිසක් ගියහ. ‘ලැජ්ජා නැතිව අස්වාභාවික ලෙස කරණම් ගහන ඉතාලි ගෑණු” යැයි තෝමස් නෝර්ටන් එය නරඹා පැමිණිල්ලක් සටහන් තැබීය.

1629 දී බ්ලැක්ෆ්‍රයර්ස් නාට්‍ය ශාලාවේ දී ප්‍රංශයෙන් පැමිණි නාට්‍ය කණ්ඩායමේ කාන්තාවන් වෙත විරෝධය පාමින් පිරිමි ප්‍රේක්ෂකයන් පිඹමින් හඬ නැඟීමත්, උසුළු විසුළු කිරීමත් සහ ඇපල් වලින් ගැසීමත් නිසා (hissed, hooted and pippin-pelted) ඔවුන්ව වේදිකාවෙන් ඉවත් කෙරිණ. ඒත් එම ප්‍රංශ කණ්ඩායම ‘රතු වෘෂභයා සහ ‘වාසනාව’ යන නාට්‍ය ශාලාවල දී අතවර නොමැතිව ප්‍රසංගය රඟ දක්වන්නට සමත් වූවා යැයි කියැවේ.

පිරිමියෙක් සේ වෙස්වළාගෙන පසුම්බි කපමින් මුදල් සොරකම් කළ මොල් ෆ්‍රිත් (Moll Frith) නැමැත්තිය ‘මොල් කට්පර්ස්’ නමින් ලන්ඩන් පාතාල ලෝකයේ සිටි අපකීර්තිමත් කාන්තාවකි. නීතියේ රැහැනට හසුවීමෙන් අනතුරුව 1610 දී ඇය ගැන නාට්‍යය දෙකක් ගෙතිණ. අනතුරුව 1612 දී ‘සැහැසි කෙල්ල’ (The Roaring Girl) නමින් ඇය ගැන ගෙතුණ තවත් නාට්‍යයක් ‘වාසනාව’ නාට්‍ය ශාලාවේ රඟ දැක්විණ. ඒත් එහි ද කාන්තාවක් රඟපෑවේ නැත.

ශේක්ස්පියර් සමයේ දෙබස් සහිත කාන්තා චරිත රඟපාන ලද්දේ කාන්තා ඇඳුම් පැළඳුම් වලින් සැරසුන යෞවන නළුවන් විසිනි. ජුලියට්, රොසාලින්ඩ්, ලේඩි මැක්බෙත්, සහ ක්ලියෝපැට්‍රා වැනි ප්‍රධාන සහ සංකීර්ණ චරිතයක් කොළු ගැටයෙක් අතින් නිරූපනය වූවාදැයි ප්‍රශ්න කරන අය සිටිති.

දැනට සොයාගෙන ඇති තොරතුරු වලින් පෙනෙන්නේ 1660 ගණන් මුල් කාලය තෙක් කාන්තා චරිත රඟපාන ලද්දේ වයස අවුරුදු 12 ට නොඅඩු, වයස අවුරුදු 21-22 ට නොවැඩි තරුණයන් විසින් බවයි. කාන්තා චරිත රඟපෑ ‘බෝයි ප්ලේයර්ස්’ නමින් හැඳින්වෙන යෞවන නළුවෙකුගේ සාමාන්‍ය වශයෙන් අවුරුදු 16-17 අතර වූහ.

පියුරිටන් සුචරිතවාදීන් ‘අශිෂ්ට’ යැයි කියමින් තහනම් කර වසා දැමූ නාට්‍ය ශාලා ඉංග්‍රීසි සිවිල් යුද්ධ අවසන් වී යළි විවෘත වෙද්දී, එනම් 1660 න් පසුව වේදිකා නාට්‍ය යළි ඇරඹෙද්දී, කාන්තාවන් රඟපෑම පටන් ගැනිණ.

දෙවැනි චාල්ස් රජු නාට්‍ය ප්‍රිය කරන ලද්දෙකි. ඔහු සර් තෝමස් කිලිග්‍රිව් (Killigrew) සහ සර් විලියම් ඩෙවනන්ට් (Devenant) යන දෙදෙනාට රාජකීය අවසරපත් දෙකක් නිකත් කළේය. දෙවැනි චාල්ස් නාට්‍යයක් නරඹන අතර තුර නළුවා තවමත් රැවුල බාමින් සිටි නිසා නාට්‍ය අතරමඟ නැවතුනා යැයි කියැවේ. ගැහැණු මෙන් පෙනී සිටින පිරිමි තුල ‘අස්වාභාවික නරක’ ගතිගුණ ඇතිවේ යැයි සිතූ රජු සියළු කාන්තා චරිත කාන්තාවන් වෙතින් පමණක් රඟ දැක්විය යුතු යැයි රාජකීය අණක් නිකුත් කර ඇත.

ඒ අනුව ඉංග්‍රීසි වේදිකාවේ රඟපාන ප්‍රථම කාන්තාව වනුයේ මාග්‍රට් හියුස් (Hughes) නැමැත්තියයි. 1660 දෙසැම්බර් 8 වැනි දින ඇය තෝමස් කිලිග්‍රිව් අධ්‍යක්ෂණය කළ ඔතෙලෝ හි ඩෙස්ඩමෝනා චරිතය රඟපාමින් ඉතිහාසයේ නම සටහන් තැබීය.

ශේක්ස්පියර් සමයේ නළුවන් ගැන

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 30, 2019

බටහිර රටවල රඟපෑම ගැන මුල්ම ලේඛනගත වාර්තා දකින්නට ලැබෙන්නේ පුරාතන ග්‍රීසියෙනි. 6 වැනි සියවසේ ග්‍රීසියේ විසූ තෙස්පිස් (Thespis) වේදිකාවක රඟපාන ලද මුල්ම නළුවා හැටියට සැලකේ. වර්තමානයේ පවා වේදිකා නළුවා ‘තෙස්පියන්’ යැයි හැඳින්වීම එයින් ලද ආභාෂයයි.

වෘත්තීමය ලෙසින් එංගලන්තයේ නාට්‍ය කටයුතු ප්‍රථම වරට ක්‍රමවත්ව හැඩ ගැසෙන්නේ ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය ලියූ එළිසබෙතන් යුගයේ දී ය. නළුවෙක්, නාට්‍ය රචකයෙක් සහ නාට්‍ය කණ්ඩායමේ කොටස් අයිතිකරුවෙක් හැටියට ශේක්ස්පියර් ඒ සඳහා මහත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කර ඇත. රඟපෑම ඔහු අඩුවෙන් කරන ලද්දයි. නාට්‍ය රචනය ඔහුගේ සැබෑ දස්කම් පෙන්වන්නයි. කොටස් අයිතිය සහ ඉඩකඩම් මිල දී ගැනීම මගින් ඔහු සිය පෞද්ගලික ආර්ථිකය ඉක්මණින්ම දියුණු කරගන්නට සමත්වීමෙන් හෙතෙම වෙළඳපොල ගැන ද දැනුවත් වූවෙකු යැයි කියා පායි.

‘චේම්බලන් සාමිගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායමේ පරිපාලන කටයුතු 1594 දෙසැම්බර් මාසයේ දී විලියම් ශේක්ස්පියර් බාරගත් බව සඳහන් භාණ්ඩාගාර වාර්තාවක් ඇත. නාට්‍ය කණ්ඩායමේ සිටින සකසුරුවම මනා ලෙසින් දත් අයෙක් යැයි ශේක්ස්පියර්ව සැලකෙන බව එහි සඳහන් වෙයි.

නාට්‍ය කණ්ඩායමේ හවුලේ අයිතිය මුලින් සුළු පිරිසක් අත වුවත් ක්‍රමයෙන් ශේක්ස්පියර් එහි තිබූ තමන්ගේ අයිතිකාර කොටස් අඩු කරමින් එයට එකතුවෙන වෙනත් හවුල්කාරයන් අතර කොටස් අයිති ප්‍රමාණ වැඩිකරන ලදි. ඒ, කාල් මාක්ස් විසින් වෙළඳපොල වැරදියට අර්ථ කථනය කරමින් සියල්ලන්ටම හානිකර පිළිවෙත් ලියන්නට වසර 256 කට පෙර කාලයක දී ය.

ශේක්ස්පියර් විසින් සිය පසුම්බියට වැටෙන මුදල් කොතරම් සකසුරුවම් ලෙසින් ආයෝජනයට සමත් වූවාදැයි කියතොත්, 1599 පෙබරවාරි මාසය වෙද්දී ඔහු ග්ලොබ් තියටර් හි 10% කට කොටස් අයිතිය කීය.

නාට්‍ය හැදීම, රංගනය, නාට්‍ය කණ්ඩායම් පවත්වාගෙන යෑම, ලාබ කොටස් අයිතිය සහ පිරිවැය වගකීම් ගැන රජයක් විසින් පනවන ලද නීති සහ රෙගුලාසි අවම වූ කාලයක එහි නියැළුන පිරිසක් විසින්ම පිහිටුවා ගත් කොන්දේසි හදන්නට ශේක්ස්පියර් ඇතුළු ‘චේම්බලන් සාමිගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායම මූලික වූහ.

ග්ලෝබ් සහ බ්ලැක්ෆ්‍රයර්ස් යන ලන්ඩන් නාට්‍ය දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටන නාට්‍ය ශාලා වලට අමතරව ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය කණ්ඩායම රජවාසල, ඔක්ස්ෆර්ඩ් සහ කේම්බ්‍රිජ් යන විශ්වවිද්‍යාලයන්හි, උසාවියේ ගිමන්හල් (Inns of Court), මහජන ගොඩනැඟිලි, සහ පිට පළාත්වල එළිමහන් වේදිකාවල මෙන්ම පෞද්ගලික නිවහන් වලත් නාට්‍ය පැවැත්වූහ.

14 වැනි සියවසේ දී පටන් පැවතෙන, ලන්ඩනයේ සියළු බැරිස්ටර්වරු (නීතිඥයන්) සාමාජිකත්වය දැරිය යුතු ‘උසාවියේ ගිමන්හල්’ තිබුණි. ඒවායේ නැවතීමේ පහසුකම්, ආහාර පාන සඳහා අවන්හල්, ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පුස්තකාල මෙන්ම දේවස්ථානයක් ද තිබිණි. ඉංග්‍රීසි පුනරුද නාට්‍ය යුගයේ දී පිළිගත් සාහිත්‍ය සහ නාට්‍ය රචකයන්ට ඒවායේ ලැගුම් ගන්නට ද අවසර ලැබිණ. ගොර්බොඩුක් වැනි නාට්‍ය එහි ප්‍රදර්ශනය වූහ. වානිජ්‍ය වේදිකාව සඳහා ඉලක්ක කරගත්තා වුවද ශේක්ස්පියර්ගේ ‘විභ්‍රමයන්හි සුඛාන්තය‘ සහ ‘දොළොස්වැනි රාත්‍රිය’ එහි ප්‍රදර්ශනය වූහ.

රිචඩ් බර්බේජ් සහ විලියම් ශේක්ස්පියර් 1594 සිට ‘චේම්බ්ලන් සාමිගේ පිරිමි’ සහ ‘රජුගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායම් වල මූලිකත්වය ගත් දෙදෙනා වූහ. ශේක්ස්පියර් මිය ගියාට පසුව බර්බේජ් තවත් කාලයක් පුරා රඟපෑමේ යෙදී සිටියේය. ඔහුගේ රංගන දස්කම් ගැන ලියැවුණ මළවුන් සඳහා සමරු පාඨ (epitaphs) සහ ගුණ සමරු ඇත. වයසක චරිතයක් රඟපාන්නට ඔහු තරුණවියේ දී මහත් කුසලතාවයක් දැක්වූවා යැයි කියන අවමංගල්‍ය නිවේදනයක් (obituary) ඇත.

එළිසබෙතන් යුගයේ වේදිකා නළුවෙකු වීම ලේසි පහසු කර්තව්‍යයක් නොවීය. නළුවෙක් එකම නාට්‍යයක දී එක චරිතයකට වඩා රඟ පෑ අවස්ථා බොහෝ වූහ. වේදිකා පසුබිම් නැති, වෙස්ගැන්වීම් නැති, අවශ්‍ය ඇඳුම් පැළඳුම් අල්පයකින් පමණක් රඟ දැක්වීමේ දී නළුවා රංගන කුසලතාවයෙන් පමණක් නොව මනා මතකයකින් ද යුතු විය. කොරොස්ම (Lent) සතියේ දී හැරෙන්නට සෑම දිනකම හවස් කාලයේ ප්‍රදර්ශනයක් පැවතිණ. අලුත් නාට්‍යයක් පුහුණුවීමට සාමාන්‍යයෙන් ලැබුන කාලය සති දෙකක් පමණකි. ඒ, ඒ කාලය තුල අනෙක් නාට්‍ය රඟ දක්වමින් සිටිය දී ය.

ඛේදාන්තයක් වූවත්, සුඛාන්තයක් වූවත්, සියළු එළිසබෙතන් නාට්‍ය සියල්ලම අවසන් වූයේ ජන නැටුමකින්, ගීතයකින්, උපහාසය දක්වන කවි පද යනාදියෙනි. ශේක්ස්පියර් සමයේ නළුවා ඒ ජන නැටුම්, ගායනය, සංගීතය, කඩු හරඹය ප්‍රගුණ කරන ලද්දෙකි. එසේම, මහත්මා ලෙසින් වෙල්වට් සහ සිල්ක් වස්ත්‍ර හැඳගෙන සිටීමටත් හපනෙක් විය යුතු විය. ඔවුන්ගේ පුහුණුව සඳහා වංශවත් සාමිවරු සහ ආර්යාවන් හැසිරෙන ආකාරය ද ඇතුලත් විණ. ඒ සඳහා දැඩි වැයක් වෙන් කරන ලද බව ඔවුන්ගේ අයවැය වලින් පෙනී යයි. එසේම ඒ වස්ත්‍ර සඳහා ගිය වැය, නාට්‍ය ශාලාව ළඟට තිබි ඔවුන්ගේ ඉහළම වැය විය.

නාට්‍ය පුහුණු වන්නට මුද්‍රිත පිටපත් නොවීය. තම වදන් එන තැන් සංඥා (cue) වෙන, අතින් ලියන ලද සුරුන්ඩු (scroll) පිටපත් පමණක්, ඒ ඒ නළුවාට ලැබිණ. වේදිකාවට නියමිත අවස්ථාවේ නළුවා ඇතුල්වීම ගැන වගකීම ‘නාට්‍ය පොත අල්ලාගෙන සිටින්නා’ (ප්‍රොම්ප්ටර්) වෙත පැවරී තිබිණ.

1614 දී ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය කණ්ඩායමේ නොවන රොබට් ඩෝව්ස් (Dawes) නැමැත්තාගේ ‘රඟපෑම් කොන්ත්‍රාත්තුව’ ඔහුගේ රැකියාවේ කොන්දේසි මෙසේ පහදයි: නාට්‍ය පුහුණුව පටන් ගනිද්දී පැමිණ සිටියේ නැත්නම් එක සිලිමක් ද, නාට්‍ය පුහුණුවට පැමිණියේ නැත්නම් සිලිම් දෙකක් ද, ප්‍රදර්ශනය සඳහා උචිත ලෙසින් හැඳ පැළඳගෙන පැමිණ නැත්නම් සිලිම් තුනක් ද, නාට්‍ය කණ්ඩායමේ සාමාජිකයන් හතර දෙනෙක් විසින් ප්‍රදර්ශනය සඳහා නළුවා ‘පමණ ඉක්මවා යන ලෙසින් බීමත්ව’ පැමිණ සිටිනවා යැයි තීරණය කළේ නම් සිලිම් දහයක් ද, පුහුණුවක් සඳහා නොපැමිණීමට ‘සාධාරණ හේතුවක්’ ඉදිරිපත් කළ නොහැකි නම් එක පවුමක් ද, යනාදී වශයෙන් ඔවුන් දඩ ගාස්තු නියම කරගෙන තිබිණ.

විල් කෙම්ප් (Will Kempe) 1594 දී ‘ස්ට්‍රැන්ග් සාමිගේ පිරිමි’ (පසුව චෙම්බලන් සාමිගේ පිරිමි වූ) නාට්‍ය කණ්ඩායම පටන් ගත් අය අතර නළුවෙක් මෙන්ම කොටස් අයිතිකාරයෙක් ද වූවෙකි. ශේක්ස්පියර් විසින් නාට්‍ය රචනයේ දී කෙම්ප් සඳහාම ලියූ චරිත විය. 1600 දී කුවාටෝස් මුද්‍රණයෙන් පිට වූ ‘වැදගැම්මක් නැත්ත ගැන මහත් ආන්දෝලනය’ නාට්‍යයේ කෙම්ප් නිරූපනය කරන චරිතය Dogberry වුවත් එය වෙනුවට විල් කෙම්ප් යැයි සඳහන්.

‘චේම්බලන් සාමිගේ පිරිමි’ හවුල්කාරයන් අතර 1599 කාලයේ සිද්ධ වූ බහින්බස් වීමක් නිසා සිය කොටස් අයිතිය විකුණා දමන කෙම්ප් එයින් ඉවත් විය. ඔහු නාට්‍ය කණ්ඩායමේ සිටි විකටයා විය. ශේක්ස්පියර්ගේ ඊ ළඟ නාට්‍යය වූ ‘ජුලීයස් සීසර්’ හි විකට චරිතයක් නොවීය. ඔවුනට ඊ ළඟ විකටයා වූ රොබට් ආර්මින් (Armin) සොයා ගන්නට කාලයක් ගතවිණ. ශේක්ස්පියර් ගැත්තන් (Shakerags) සිටින නාට්‍ය කණ්ඩයාමෙන් තමන් අයින් වූ බව ගැන මහජන අවධානයක් ලබා ගැනීම පිණිස කෙම්ප් දවස් 9 ක් පුරා ඔහු ලන්ඩන් සිට නෝර්විච් බලා මොරිස් නර්තන ක්‍රමයට නටමින් ගියේය. එය ‘දින නවයක ආශ්චර්යය’ (Nine Days Wonder) නමින් ඔහු සටහන් තැබීය.

ඔගස්ටීන් ෆිලිප්ස් (Augustine Phillips) එවක ශේක්ස්පියර් සමඟ වූ තවත් නළුවෙක් හා නාට්‍ය කණ්ඩායමේ කොටස් අයිතිකාරයෙකි. ඔහුගේ අන්තිම කැමති පත්‍රයෙන් සිලිම් තිහක රන් කාසි ඔහු ශේක්ස්පියර්ට පවරයි. ෆිලිප්ස් යටතේ පුහුණු වූ සැමුඑල් ගිල්බෝර්න් නමැති ආධුනිකයෙකුට සිලිම් 40 ක් සහ ‘මීයෙකුගේ පාට ඇති වෙල්වට් දෙපා ආවරණ’, සුදු පාට ටැෆෙටා උඩුකය ආවරණය (doublet), කළු ටැෆෙටා සූට් කට්ටලය, දම්පාට ලෝගුව, කඩුව සහ කිනිස්ස, බේස් වයලීනය පවරා ඇත. එසේම ඔහු යටතේ වූ තවත් ආධුනිකයෙක් වූ ජේම්ස් සෑන්ඩ්ස් නැමැත්තාට ඔහු සිලිම් 40 ක්, තත් සහිත සිටර්න් (cittern), බැන්ඩොරා (bandore) ලූට් (lute), යන සංගීත භාණ්ඩ ඔහුගේ ආධුනික කාලය අවසන් වූ පසුව පමණක් අයිති වෙන සේ පැවරීය. නාට්‍ය වස්ත්‍ර සහ සංගීත භාණ්ඩ ඉතා ඉහළ වටිනාකමින් යුතු වූ බවත්, එසේම ඒවා ලැබෙන අයෙක් ආධුනික පුහුණුවෙන් ඉවත්ව ප්‍රතිවාදී කණ්ඩායමක රැකියාව සොයා යා හැකි බවත් මින් පෙනී යයි.

කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ සාන්ත ජෝන් කොලෙජ් හි 1601 දී “පාර්නැසස් යන ප්‍රගතිය’ (Progress to Parnassus) නමින් නාට්‍යය ත්‍රිත්වයක් රඟ දැක්වුණි. කවි, සාහිත්‍ය සහ නාට්‍ය රඟපෑම අධ්‍යයනය කළ එහි සිසුවන්ට ඒ වෙද්දී කලාත්මක වේදිකාවේ රැකියා සොයා ගැනීම අසීරු වූහ. ජනතාව සිය මුදල් ගෙවා ඇදී ගියේ වානිජ්‍ය වේදිකාවටයි. ශේක්ස්පියර් වැනි විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයක් නොලද්දෙක් ගෙනෙන නාට්‍ය ජනප්‍රිය වීමටත්, ලාබ උපයන්නට සමත්වීමත් යනු සමාජයේ රසය පහත් මට්ටමක බැස ඇතැයි යන්න ඔවුන් විශ්වාස කළහ. ඉතින් මේ ‘පාර්නැසස් යන ප්‍රගතිය’ නාට්‍යයෙන් ඔවුන් වානිජ්‍ය වේදිකාවේ දැක්වෙන සාහිත්‍ය රසය සහ රංගනය හාස්‍යයට ලක් කළහ. ඒවා ලියුවේ කවුදැයි සොයාගැනීමට හැකි වී නැත.

එම ත්‍රිත්වයේ දෙවැනි නාට්‍යයේ එක් ජවනිකාවක ක්‍රිස්ටෝෆර් මාලෝව් ගැන කියැවෙන්නේ ‘ඔහුගේ වාග් විදග්ධ බව දිව්‍ය ලෝකයෙන් ආවත් ඔහුගේ වැරදි අපායෙන් එවන ලදැයි’ කියායි. බෙන් ජොන්සන් ‘එංගලන්තයේ වැඩියෙන්ම විචක්ෂණයෙන් යුතු ගඩොල් බඳින්නෙකුගේ පුතෙක්’ යැයි ද, ශේක්ස්පියර් ලියන්නේ ‘හදවත ගැහෙන පේලි වලින් සමන්විත පැණි වෑහෙන කවි’ යැයි ද කියැවිණ. තවත් ජවනිකාවක දී ප්‍රධාන චරිත රඟපාන රිචඩ් බර්බේජ් ලෙසින් පෙනී සිටින අයෙක් හමුවේ, සිසුන් ‘දෙවැනි රිචඩ්’ චරිතය සඳහා තෝරාගැනීමේ පරීක්ෂණයට (audition) පෙනී සිටින ආකාරය රඟ දැක්වුණි. ඒ සඳහා යොදා ගැනුනේ “මේ තමයි අපේ නොසතුටේ හේමන්තය” යන වාක්‍යයයි. එය රිචඩ් බර්බේජ් අතිශයින් ජනප්‍රිය වූ ශේක්ස්පියර් චරිතයයි.

සියවස් හතරකට වැඩි කාලයක් ඉක්ම යද්දී එවැනි ‘කලාත්මක වේදිකාවේ’ රඟ දැක්වූ නාට්‍ය ගැන දන්නේ නාට්‍ය ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කරන්නන් පමණි. ඒත් ‘වානිජ්‍ය වේදිකාවේ’ තරඟයෙන් ජයගත් නාට්‍ය අද විවිධ භාෂා වලින්, උගත් නූගත් සියළු ප්‍රේක්ෂකයන් සඳහා ලොව නන් දෙස රඟ දැක්වෙති. එපමණක් නොව කේම්බ්‍රිජ් සහ ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාල ඇතුළු තවත් පශ්චාත් උපාධි සපයන අධ්‍යයන ආයතන පවා ඒ වෙළඳපොල තරඟයෙන් ජයගත් ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය, අද ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය ඉගැන්වීම සඳහා යොදා ගනිති.

අපූරු විස්තර රැසක් මෙහි ඇතුලත්:
Stanley Wells, Great Shakespeare Actors: Burbage to Branagh, Oxford University Press, 2015

ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය නිසා ජනප්‍රිය වූ ප්‍රංශ වෝල්ටෙයාර් සහ ජර්මන් ගර්ට

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 26, 2019

ප්‍රංශ වෝල්ටෙයාර් සහ ජර්මන් ගර්ට යනු ඔවුන්ගේම වූ අනූන හැකියාව තුලින් සාහිත්‍ය ලෝකයේ සම්මානනීය ලේඛකයන් බවට පත් වූවා යැයි සැලකෙන දෙදෙනෙකි. මේ යුරෝපීයයන් දෙදෙනාට ශේක්ස්පියර් වෙතින් දායාද වූයේ ජනප්‍රියත්වය කරා යා හැකි හාත්පසින්ම එකිනෙකාට වෙනස් වූ මාර්ග දෙකකි.

ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය ඔහු ජීවත්ව සිටිය දී ම, සියෙරා ලියෝන් වැනි වෙනත් මහා ද්වීපයක, ආධුනිකයන් විසින් පවා, රඟ දක්වන ලද්දේ යැයි කළින් සටහනක ලිව්වෙමි.

ලෙස්ටර්හි අර්ල්වරයා 1585 දී ඩෙන්මාර්ක්හි දෙවැනි ෆ්‍රෙඩරික් රජුට සිය, ‘ලෙස්ටර්ගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායම ගැන දන්වන ලද බවත් ඒ වසරේ දී ම රජු ඔවුන්ව ගෙන්වා පළාතේ වැසියන් වෙනුවෙන් වෙරළබඩ හෙල්සිංහර් (Helsingør) නගරයේ නාට්‍ය ප්‍රදර්ශනයක් පැවැත්වූ බවත් සටහන් වී ඇත. නරඹන්නට පැමිණි රසිකයන් එයට කොතරම් කැමැත්තක් දැක්වූවාද කියතොත් තාප්පයක්ද කඩාගෙන ඔවුන් එක්රොක් වූවා යැයි කියැවේ. ඒත් එම නාට්‍ය කණ්ඩායම සමඟ එහි ශේක්ස්පියර් ගිය බවට කිසිත් සඳහනක් සොයාගන්නට නැත.

යුරෝපා රටවල නාට්‍ය ප්‍රදර්ශන සඳහා නළුවන් සහ නාට්‍ය කණ්ඩායම් සංචාරයේ යෑම ඒ වෙද්දී පටන් ගෙන තිබුණ බව ඉන් පෙනී යයි. ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය ලන්ඩනයේ ජනප්‍රිය වෙද්දී ඒ අනුසාරයෙන් හැදෙන තවත් නාට්‍යය, ඒක පුද්ගල දර්ශන යනාදිය තැනින් තැන යමින් ප්‍රදර්ශන පවත්වන අයගේ ප්‍රසංග සමුච්චයට (repertoire) එකතු වෙන්නට පටන් ගෙන තිබුණි.

පෝලන්තයේ දී ඉංග්‍රීසි බසින් කියැවුණ කිසිදු වචනයක් වැටහුනේ නැති ප්‍රේක්ෂකයන් පිරිසක් මැද එහෙන් මෙහෙන් අහුලා ගත් පෝලන්ත වදනක් ඇතුල් කිරීම නිසා ජනාදරයට පත් වූ ඉංග්‍රීසි නළුවෙක් ගැන කියැවේ. භාෂාව වැටහුනේ නැති වුවත් ඒ නාට්‍ය නරඹන්නට ඇදී ගිය අය සිටියහ.

වයස අවුරුදු 52 දී විලියම් ශේක්ස්පියර් මිය ගියේ 1616 වසර දී ය.

1642 දී ඉංග්‍රීසි සිවිල් යුද්ධ ආරම්භ වෙද්දී එංගලන්ත පාර්ලිමේන්තුවේ බලය අල්ලාගත් පියුරිටන් සුචරිතවාදීන් ලන්ඩන් නගරය ඇතුලත සියළු නාට්‍ය ශාලා වසා දැමූහ. සමහරු හොරෙන් නාට්‍ය ප්‍රදර්ශනය කළහ. 1643 දී 11 වැනි පාර්ලිමේන්තු පනත අනුව නාට්‍ය ශාලා වසා දැමීම තහවුරු කෙරිණ.

නීත්‍යානුකූල ලෙසින් යළිත් නාට්‍ය ප්‍රදර්ශනයට ලන්ඩන් නගරයේ නාට්‍ය ශාලාවලට අවසර ලැබෙන්නේ 1660 දී ය.

1726 දී ප්‍රංශයෙන් පිටමං කරන ලද, එංගලන්තයේ රැඳී සිටි වෝල්ටෙයාර් එහි දී ඉංග්‍රීසි භාෂාව හැදැරීය. ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය නැරඹීමට ගියේය. වේදිකාවේ රඟ දැක්වෙන ලද ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය දැක හේ සංත්‍රාසයට පත් වූයේය. හැම්ලට් නාට්‍ය නරඹා ‘එය බීමතින් සිටින ම්ලේච්ඡයෙක්’ ලියූවක් යැයි ඔහු කියා සිටියේය.

අනතුරුව ශේක්ස්පියර්ගේ ම්ලේච්ඡ නාට්‍ය රචනයට ප්‍රංශ ඔපයක් දමන්නට වෝල්ටෙයාර් පටන් ගත්තේය. සති තුනක කාලයක දී ශේක්ස්පියර් ලියූ ‘හැම්ලට්’ අනුසාරයෙන් ඔහු 1732 දී ‘සාරාගේ ශෝකාන්තය’ (Zaïre – The Tragedy of Zara) ලියන ලදි. ශේක්ස්පියර්ගේ ‘ජූලියස් සීසර්’ හි එන අශිෂ්ට බව ඉවත් කරන්නට යැයි කියා ඔහු 1736 දී ‘සීසර්ගේ මරණය’ (La Mort de César) ද, ‘ඔතෙලෝ’ කතා වස්තුවෙන් ඔහු 1748 දී ‘සෙමිර්මිස්’ (Sémiramis) ලිවීය. ප්‍රබන්ධ ජනප්‍රිය වූහ. ඒවා නාට්‍යානුසාරයෙන් පැරීසියේ රඟ දැක්විණ. එයින් ප්‍රංශයේ මහත් ප්‍රේක්ෂක ජනප්‍රියත්වයක් ලබාගන්නට වෝල්ටෙයාර් සමත් විය.

18 වැනි සියවස අග වෙන තෙක්, ප්‍රංශ සංස්කෘතිය රුසියාවට ගලා එන තෙක් ශේක්ස්පියර් වෙත රුසියානුවන් වෙතින් එතරම් අවධානයක් යොමු වී නැත. 18 වැනි සියවස අග දී රුසියන් බසට ශේක්ස්පියර් නිර්මාණ පරිවර්තනය වූයේ ඒ ප්‍රංශ නාට්‍ය වලිනි.

‘ජූලියස් සීසර්’ නාට්‍යය රුසියාවේ ප්‍රදර්ශනය කිරීම තහනම් කළ ද, මහා කැතරීන් රැජින විසින් ‘වින්ඩ්සර්හි ප්‍රීතිමත් භාර්යාවන්’ සහ ‘ඇතැන්ස්හි ටිමොන්’ යන නිර්මාණ ඇයගේ අදහස් අනුව වෙනස් කර ලියන ලදැයි වාර්තා වේ. රුසියාවේ කිවියන් අතර ඇලෙක්සැන්ඩර් පුෂ්කින් සහ ඉවාන් ටර්ගෙනෙව් ශේක්ස්පියර් අගයන ලද්දවුන්ය.

ප්‍රංශ ඔපය දමමින් වෝල්ටෙයාර් ලියූ ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය සහ ඒ විචාර අනුව ශේක්ස්පියර් ගැන ජර්මන් බසින් ලියන්නට පටන් ගන්නේ ජර්මනියේ යොහාන් ක්‍රිස්ටොෆ් ගොට්චෙඩ් (Johann Christoph Gottshed) නැමැත්තායි. ශේක්ස්පියර්ගේ ඉංග්‍රීසි විදියෙන් නොව වෝල්ටෙයාර්ගේ ප්‍රංශ විදියට ජර්මන් සාහිත්‍යය යළි පණ ගැන්විය යුතු යැයි හේ 1720 දී කියා සිටියේය.

වෝල්ටෙයාර් අනුව යමින් ශේක්ස්පියර්ගේ නම ඇතුලත් කරමින් ‘ජූලියස් සීසර්’ ශේක්ස්පියර් නාට්‍යයේ වීනිත වූ ජර්මන් අනුවර්තනයක් ලියන ලද්දේ කැස්පාර් විල්හෙල්ම් වොන් බෝක් (Caspar Wilhelm von Borck) විසිනි. එය 1741 දී ප්‍රකාශනය විය.

ඒත් වෝල්ටෙයාර්, ගොට්චෙඩ් හෝ බෝක් අනුව යන්නට අකමැති වූ ගොට්ටොල්ඩ් ඒෆ්‍රයිම් ලෙසින් (Gotthold Ephraim Lessing) 1759 දී වෝල්ටෙයාර්වත්, ප්‍රංශ නාට්‍ය සම්ප්‍රදායයත් අනුකරණය නොකළ යුතු යැයි අදහස් දක්වමින් ජර්මන් සාහිත්‍ය රචනා මාලාවක් ලියන්නට පටන් ගත්තේය. ඔහු සමඟ ප්‍රංශ ක්‍රමයෙන් බැහැරව ලියන්නට තරුණ ජර්මන් නාට්‍ය රචකයන් පිරිසක් එකතු වූහ.

යෝහාන් ගොට්ෆ්‍රීඩ් හර්ඩර් (Yohann Gottfried Herder) නමැති දාර්ශනිකයා සහ සාහිත්‍ය විචාරකයා, එවක තරුණ විද්‍යාර්ථීන් සමඟ භාෂාවේ දර්ශනය, දේශපාලනය හා සාහිත්‍ය ගැන කතිකා පැවැත්වූවෙකි. ලෝකයේ නාට්‍ය රචකයන් සියල්ලන්ටම ඉහළින් සිටින නාට්‍යකරුවා ශේක්ස්පියර් යැයි කියමින් ඔහු 1773 දී ‘ශේක්ස්පියර්’ නමින්ම රචනාවක් ලියන ලදි.

ඔහු ස්ට්‍රාස්බර්ග් හි ගිම්හානයේ සවස් කාලයන්හි පවත්වන ලද කතිකා වලට සහභාගී වූ තරුණ පිරිස අතර යෝහාන් වොල්ෆ්ගැන්ග් වොන් ගර්ට (Yohann Wolfgang von Goethe) නමින් තරුණ නීති ශිෂ්‍යයෙක් විය.

1776 දී ඇමෙරිකන් නිදහස් අරගලය ගැන ‘කුණාටුව සහ පීඩනය’ (Strum und Drang) නමින් නාට්‍යයක් ලියන්නේ එසේ ප්‍රංශ ක්‍රමයෙන් අයින් වෙන්නට රිසි වූ තරුණ නාට්‍ය රචකයෙක් වූ ෆ්‍රීඩ්රික් මැක්සිමිලියන් වොන් ක්ලින්ගර් (Friedrich Maximillian von Klinger) ය.

එයින් හර්ඩර් සහ ගර්ට විසින් බලාපොරොත්තු වූ ප්‍රංශ හුරුවෙන් බැහැරව ශේක්ස්පියර් අනුව යමින් නාට්‍යය ජර්මන්කරණය කිරීමේ සාහිත්‍ය ව්‍යාපාරයට නමක් ලැබිණ. වාච්‍යාර්ථයෙන් ගනිද්දී එය ‘කුණාටුව සහ පරිශ්‍රමය’ (drive) විය යුතු වුවත් ඔවුන්ගේ සාහිත්‍ය ව්‍යාපාරය සමාජයේ හැඳින්වෙන්නට පටන් ගන්නේ ‘කුණාටුව සහ පීඩනය’ (storm and stress) කියායි.

ආපහු සිය වයිමා ගම බලා යන ගර්ට, සිය ගුරුවරයා වූ හර්ඩර් ලියුවාටත් වඩා උත්කර්ෂවත් අන්දමකින් ශේක්ස්පියර් ගැන රචනාවක් ලිවීය. තම හිතමිතුරන් රැසක් කැඳවා විලියම් නාම සාන්තු මංගල්‍යය (Name Day) දිනයේ ගර්ට ඔවුන් ඉදිරියේ එය කියැවීය. එම රචනාව ‘ශේක්ස්පියර්ගේ දිනය ගැන’ (Zum Shakespeares Tag) නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

1771 දී ගර්ට නාට්‍යයක් ලියන්නට පටන් ගත්තේය. එය කුලී හේවායෙක්, නයිට්වරයෙක්, සහ කවියෙක් වූ ගට්ස් ගැනයි. “යකඩ අතක් ඇති ගට්ස්” (Götz von Berlichingen) නමින් ප්‍රකාශනය වෙන එය ඔහුගේ ප්‍රධාන නාට්‍යයක් බවට පත්විය. එය ශේක්ස්පියර්ගේ ඵෛතිහාසික නාට්‍යය වලින් පෝෂණය වූවකි. එහි අත්පිටපත කියැවූ හර්ඩර් “ශේක්ස්පියර් හොඳ හැටියෙන් ඔයාව විනාශ කරලා,” යැයි පවසා ඇත.

1776 දී අතිශය ජනප්‍රියත්වයක් දිනා සිටි ෆ්‍රීඩ්රික් ලුඩ්විග් ෂ්‍රෝඩර් (Friedrich Ludwig Shröder) නම් නළුවා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද හැම්ලට් අනුසාරයෙන් ලියන ලද නාට්‍යයක් හැම්බර්ග් ජාතික නාට්‍ය ශාලාවේ දී ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. පුවත්පත්වල වාර්තා වූයේ නාට්‍ය ශාලාවේ සියල්ලන්ම එකා මෙන් වශී වී දැඩි සාවධානයකින් යුතුව එය බැලූ බවයි. එයට කොතරම් ඉල්ලුමක් ඇති වූවාද කියතොත් එම නාට්‍යය පමණක් ඔවුන් රඟ දක්වන්නට පටන් ගත්හ. ඊ ළඟ වසරේ දී ද 15 වතාවක් එය රඟ දැක්වුණි. තවත් වසරකට පසුව වියානා නගරයේ දී එය 75 වතාවක් රඟ දැක්වුණි.

ඒ වෙද්දී ගර්ට ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් සිය වාසස්ථානය කරගෙන සිටියේය. ඔහු ඒ කාලයේ දී ලියන මුල්ම නවකතාව Werther නමින් ප්‍රකාශනය වෙන්නයි. එහි ප්‍රධාන චරිතය වර්තර් නම් තරුණයායි. ඔහු හැම්ලට්ගේ චරිතයට බෙහෙවින් සමාන වූවකි. එය ෂ්‍රෝඩර්ගේ නාට්‍යයටත් වඩා වැඩියෙන් ජනප්‍රියවී යුරෝපය පුරා සීඝ්‍රයෙන් අලෙවි විය. 1774 නිකුත් වූ මුද්‍රණයේ නැවත මුද්‍රණ 30 ක් ඒ සියවස ඉවර වෙන්නට පෙර නිකුත් කෙරිණ. ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ හා ඉතාලි යන භාෂා වලට එය පරිවර්තනය විය.

තරුණයන් එහි කියැවෙන වර්තර් විදියට ඇඳුම් පැළඳුම් ඇන්දහ. කාන්තාවන් ‘වර්තර්ගේ වතුර’ (Eau de Werther) නම් ඕඩිකොලොන් වර්ගයක් පාවිච්චි කළහ. ඒ අස්සේ ජර්මන් තරුණියක් වතුරේ ගිලෙමින් දිවිනසා ගත්තේ පොතේ පිටපතක් සාක්කුවේ දමාගෙනයි. එය සිද්ධ වූ ලීප්සිග් නගරයේ පොත තහනම් විය.

1787 දී ෆ්‍රීඩ්රික් ෂිලර් (Friedrich Schiller) නමැති ජර්මන් කිවියා වයිමා ගමට පැමිණ ඒ තරුණ ගර්ට නමැති සුප්‍රසිද්ධ ලේඛකයා හමුවිය. ගර්ටෙ කුරුටු ගාමින් සිටි දෙවැනි නවකතාව ලියා අවසන් කරන්න යැයි ඔහුව දිරි ගැන්වීය. ගර්ට සහ ෂිලර් දෙදෙනාගේ මිත්‍රත්වයෙන් හටගත් ජර්මන් සාහිත්‍ය සමය ‘වයිමා සම්භව්‍යවාදය’ (Weimar Classicism) යැයි නම් වේ.

1795 දී ගර්ට සිය දෙවැනි නවකතාව වූ ‘විලියම් මාස්ටර්ගේ ආධුනිකත්වයේ වසර ගණනාව’ (Wilhelm Meister’s Years of Apprenticeship) ලියා අවසන් කළේය. එය ශේක්ස්පියර්ගේ ‘හැම්ලට්’ නාට්‍යය නිෂ්පාදනය කිරීම අළලා ගොතන ලද ප්‍රබන්ධයකි.

වත්කම් ඇති වෙළෙන්ඳෙක් වූ තරුණ විලියම් මාස්ටර් නැමැත්තා නිළියක් හා පෙමින් වෙළී සිය බුර්ජුවාසී ජීවිතය අත්හැර දමා ඇය හා පැන යයි. වීදි කලාකරුවන් හා එකතු වෙන ඔහු තැනින් තැන ප්‍රදර්ශන පවත්වමින් යන නළුවන් කණ්ඩායමට බැඳෙයි. ඔහුගේ නාට්‍ය කණ්ඩායම වංශවතුන්ගේ මන්දිර ඇතුලේ නාට්‍ය ප්‍රදර්ශන පවත්වද්දී ඔහුට විලියම් ශේක්ස්පියර් ගැන දැනගන්නට අවස්ථාවක් පෑදේ. එහි දී තමන් රඟපාන නාට්‍ය රීති ඒ ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය රීති වලට හාත්පසින්ම වෙනස් යැයි ඔහු දකියි. එහි දී ඔහු හැම්ලට් අනුසාරයෙන් නාට්‍යයක් නිර්මාණය කර එහි ප්‍රධාන චරිතය රඟපායි.

එහි දැක්වෙන විලියම් මාස්ටර් නමැත්තා ජර්මන් ජාතිකයෙකි. ‘අපේ ශේක්ස්පියර්’ යන්න තවත් තහවුරු කරන එම කතාවේ පසුබිමට යොදාගැනෙන්නේ ද ජර්මනියයි.

එම නවකතාව නාට්‍යානුසාරයෙන් රඟ දැක්වෙද්දී ජර්මන් නාට්‍යශාලා පිරී ඉතිරී යන්නට පටන් ගැනුණි. එක් රොක් වූ ප්‍රේක්ෂකයන් ජර්මන් වූ විලියම් මාස්ටර් නරඹමින් අතිශය සතුටට පත් වූහ. ජර්මන් දාර්ශනික ආතර් ෂෝපන්හවර් (Arthur Schopenhauer) ඒ නවකතාව ලෝකයේ ලියැවුණ ශ්‍රේෂ්ඨතම නවකතා හතරෙන් එකක් යැයි කියා සිටියේය.

ප්‍රංශ නාට්‍ය විලාශයෙන් බැහැර වී නැවතත් ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය විලාශයත්, ශේක්ස්පියර් නාට්‍යයත් ජර්මනිය පුරා පැතිර යන්නට පටන් ගැනිණ. අනිකුත් සියළු ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය වලට වැඩියෙන් ජර්මනිය තුල දැඩි ජනප්‍රියත්වයක් දිනාගත් නාට්‍යය හැම්ලට් විය.

රටක සැබෑ ඉතිහාසය ගැන ප්‍රබන්ධ ගෙතීමට හැකියාව යනු සැබෑ නිදහසයි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 24, 2019

රටක ඉතිහාසය ගෙනහැර පාන නාට්‍ය, එරටේ ඉතිහාසය උතුම් යැයි වර්ණනා කිරීම සාමාන්‍ය හුරුවයි. ප්‍රශංසා සහගත ලෙසින් රජ/පාලකයා නිරූපනය නොකළේ නම් කලාකරුවාට ජීවිතය අහිමි විය. එය පුරාතනයේ පටන් පැවත එන හුරුවයි.

රට ජාතිය උතුම් යැයි වර්ණනාවෙන් දැක්වීමත් ඒ හා එක්ව යන අනිත් හුරුවයි. යුද්ධයක් මෙහෙය වූ හමුදා නිලධාරීන් සහ යුද්ධයක දී දිවි පිදූ රණවිරුවන් හෑල්ලුවට ලක් කිරීම නිසා අදත් කලාකරුවෙක් මහජන අප්‍රසාදයට පත්වේ.

වර්තමානයේ දී ද, කලාකරුවන් වෙතින් පාලකයන් ගැන ප්‍රශස්ති නිර්මාණය වීම දකින්නට ලැබෙද්දී, යම් රටක් එහි ඉතිහාසයේ මුල් වතාවට එම හුරුවෙන් ඉවත් වූයේ කුමන කාලයකදැයි දැන සිටීම අතිශයෙන් වැදගත්. මන්ද එහි දී පමණක් කලාව නිර්මාණයට සැබෑ නිදහසක් ඇති වී තිබෙන බව දක්වයි.

කලා නිර්මාණය සහ සැබෑ ඉතිහාසය අතර වෙනස පහදා ගැනීමට නොහැකි ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් එහි දී කලාකරුවා සමඟ උරණ වෙති. කැමති ලෙසකින් ප්‍රබන්ධ ගෙතීමට හැකියාවක් නොමැතිවීම යනු සැබෑ නිදහස කප්පාදුවක් යැයි ඔවුන් පිළිගන්නේ නැත.

දේශපාලන ප්‍රොපගැන්ඩා සඳහා නාට්‍ය යොදා ගැනීම එංගලන්තයේ දකින්නට ලැබුනේ ශේක්ස්පියර් විසින් නාට්‍යය ලියන්නට කළින්. ආගමික නොවූ කාලයේ දී පවා ඒවා දැඩි ලෙසින් ජාතිකවාදී වූ නාට්‍ය වූහ.

‘පෙළහර නාට්‍ය’ ලියමින් සිටි ජෝන් බේල් ‘සුසිරිත නාට්‍ය’ සමයේ ප්‍රථම ඉංග්‍රීසි ඵෛතිහාසික නාට්‍යය හඳුන්වා දුන් අය හැටියට සැලකේ. ඒ 1538 දී ඔහු ලියූ ‘ජෝන් රජු’ (King Johan) නම් නාට්‍යයෙනි. එය 13 වැනි සියවසේ රජකම් කළ සැබෑ ජෝන් රජු ගැන කෙරෙන ප්‍රශස්තියකි.

තෝමස් නොර්ටන් සහ තෝමස් සැක්විල් දෙදෙනා මුල්ම ඉංග්‍රීසි කාව්‍ය ශෛලියෙන් ඉතිහාස නාට්‍යය ලියූ අයයි. එය ‘ගොර්බොඩුක් ගේ ශෝකාන්තය’ විය. එය 1561 දී රඟ දැක්වූවකි. 1562 දී එළිසබෙත් මහරැජින ඉදිරියේ වයිට්හෝල් හි රඟ දක්වා ඇති අතර එය 1601 දී අයර්ලන්තයේ රඟ දක්වන ලද ප්‍රථම නාට්‍යය ද විය.

ඒවා කඩාකප්පල්කාරී ආඥාදායකයන්, වංශවතුන් අතර ගැටුම්, සහ මහජනතාව වෙතින් හටගත් කැරැලි දක්වමින් දිග හැරෙන ලද නාට්‍යය වූහ. ඒ සෑම නාට්‍යයක් අවසානයේ යුක්තිය සාධාරණය වී, ජාතිය යළිත් එකමුතු වෙන ආකාරය දැක්වුණි.

ග්ලව්චෙස්ටර් හි හම්ෆ්‍රි ඩ්‍යුක්වරයා විසින් පස්වැනි හෙන්රි ගැන ඉතිහාසය ලේඛනගත කරන්නට යැයි ෆෙරාරා හි ටිටෝ ලිවියෝ (Tito Livio of Ferara) ට පැවරුමක් දී ඇත. ඒත් ඉංග්‍රීසි ඉතිහාසය ලේඛනගත කිරීම ක්‍රමවත්ව පටන් ගැනුනේ 1501 දී ඉතාලි ජාතික පොලිඩෝරෝ වර්ජීලි (Polydore Virgil) එංගලන්තයට පැමිණීමත් සමඟයි.

ඉතින්, ශේක්ස්පියර් සිය ඵෛතිහාසික නාට්‍ය රචනා කරන්නට පෙර එංගලන්තයේ ඉංග්‍රීසි ඉතිහාසය මැනවින් ලේඛනගතව තිබිණ. විවිධ යුරෝපීය ආක්‍රමණික වෑයම් මෙන්ම රට ඇතුලතින් හටගත් කැරලි බොහොමයක් වූයෙන් ඒ මුල් කාලීන නාට්‍යකරුවන්ට ප්‍රබන්ධ සඳහා භාවිතා කරත හැකි මූලාශ්‍ර මහත් රාශියක් තිබුණි.

ලැන්කැස්ටර් නිවසේ ‘රතු රෝස’ සහ යෝර්ක් නිවසේ ‘සුදු රෝස’ අතර හටගත් ‘රෝස යුද්ධ’ යනු ඉංග්‍රීසි සිවිල් යුද්ධ ගණනාවකි. ඒවායෙන් ඒ පවුල් දෙකේ සෑම පිරිමි උරුමක්කාරයෙක්ම මිය ගියහ.

‘රෝස යුද්ධ’ නිමා කළේ හත්වැනි හෙන්රි විසිනි. ඒ පළමුවැනි එළිසබෙත් මහරැජිනගේ සීයායි. යුද්ධ නිමාවූ සැණින් ඔහු කළේ ටියුඩර් වංශවත් පරම්පරාව පැත්තෙන් කියැවෙන පරිදි එංගලන්තයේ ඉතිහාසය ලේඛනගත කිරීමයි. හත්වැනි හෙන්රි ඒ කාර්යය පවරන්නේ පොලිඩෝරෝ වර්ජීලි (Polydore Virgil) ට. ‘ඉංග්‍රීසි ඉතිහාසයේ පියා’ යැයි හැඳින්වෙන ඔහු 1513 දී Historia Anglica ලිවීය. එය 1534 දී මුද්‍රණය විය.

හත්වැනි හෙන්රි රෝස යුද්ධ අවසන් කරන්නට සමත්වීම යනු දෙවියන් ඔහු තුලින් රටවැසියන්ගේ ලේ හැලීම නැවත්වූවාය යන්න එළිසබෙතන් යුගයේ එංගලන්ත වැසියන්ගේ විශ්වාසය බවට පත්විය. එම විශ්වාසය අනුව, රජකමට සුදුස්සා යනු දෙවියන්ගෙන්ම පැවත එන ටියුඩර් වංශවත් පවුලේ උරුමක්කාරයෙක් යැයි තව දුරටත් ඔප්පු වේ යැයි කියන විශ්වාසය ද තහවුරු කරන්නට හැකියාව ලැබිණ.

පොලිඩෝරෝ සිය ඉංග්‍රීසි ඉතිහාසය ලියන අතරතුර 1516 දී රොබට් ෆේබියන් (Fabyan) විසින් ‘එංගලන්තයේ සහ ප්‍රංශයේ නව වංශ කතාව’ (The New Chronicles of England and France) යන මධ්‍යකාලීන කෘතියක් ප්‍රකාශනය කර තිබිණ. ඒත් එය පරිහරණයට ගැනෙන්නේ ඵෛතිහාසික නාට්‍යය ලියන්නට පටන් ගන්නා පසුකාලීන එළිසබෙතන් රචකයන් විසිනි.

1588 දී එළිසබෙත් මහරැජින සිහසුනෙන් ඉවත් කරන්නට ‘ස්පාඤ්ඤ නාවික යාත්‍රා සමූහය’ (Spanish Armada) ගත් වෑයම පරාජය කිරීමත් සමඟ එංගලන්තයේ වැසියන් තව දුරටත් හොඳ සහ නරක ගැන සරලව කියා පාන ‘සුසිරිත නාට්‍ය’ වලින් සෑහීමකට පත් නොවූහ.

ක්‍රිස්ටෝෆර් මාලෝව්, රොබට් ග්‍රීන්, ජෝර්ජ් පීල් යනාදීන්, ඒ සංකීර්ණ අදහස් ගැන විමසන්නට රිසි වූ ප්‍රේක්ෂකයන් සඳහා භාව උද්දීපනයෙන් පිරි, ඒත් හොඳ නරක පහසුවෙන් තෝරා බේරාගත නොහැකි කථා වස්තු සහිත නාට්‍ය ගොතන්නට මුලින්ම පටන් ගත් අයයි.

ඉතින්, ශේක්ස්පියර් නම් ඒ මහා කවියාට, එතෙක් පැවති නාට්‍ය වලට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් වූ විදියකින් ඉංග්‍රීසි ඉතිහාසය දිග හරින්නට කදිම පසුබිමක් සැකසී තිබුණි. ඉන් ප්‍රයෝජන ගනිමින් සැබෑ ඉංග්‍රීසි ඉතිහාසය සිය නාට්‍ය පසුබිමට යොදා ගත්ත ද, ශේක්ස්පියර් ඒ සැබෑ සිදුවීම් සහ සැබෑ චරිත ඇසුරින් ප්‍රේක්ෂකයා දන්නා තොරතුරු වලින් ඔහු එතෙක් කාලයක් නොසිතූ විදියට හිතන්නට යොමු කළේය.

ඉහතින් සඳහන් කළ වර්ජීලි යනාදීන්ට අමතරව එඩ්වඩ් හෝල් 1548 දී ලියූ (ලැන්කැස්ටර් සහ යෝර්ක් හි වංශවත් සහ උතුම් පවුල් දෙකේ එකමුතුව’ (Union of the two noble and illustrate Families of Lancaster and York), රෆායෙල් හොලින්ස්ෂෙඩ් 1577 දී ලියූ ‘එංගලන්තයේ, ස්කොට්ලන්තයේ, සහ අයර්ලන්තයේ වංශ කතාව’ (Chronicles of England, Scotland and Irelande), යන ඉතිහාස පොත් ශේක්ස්පියර්ගේ මූලාශ්‍ර වූහ. ඒත් ඒවායේ දැක්වෙන පරිදි එක් පැත්තකින් ඉතිහාසය දැක්වීමෙන් ශේක්ස්පියර් බැහැර විය. ඒවා ‘ටියුඩර් මිථ්‍යා’ හැටියට දක්වමින් ඔහු වෙනස් මඟක යන්නට පටන් ගන්නේ ටියුඩර් නිවසේ අන්තිම අධිරාජිනී වූ පළමු එළිසබෙත් රැජින ජීවත්ව සිටිය දී, ඇය ඉදිරියේ රඟ දැක්වූ නාට්‍ය ලියමිනි.

ඵෛතිහාසික නාට්‍ය වර්ගයේ ශේක්ස්පියර් ලියන ලද පළමු නාට්‍ය හතරකින් යුත් පද්ධතිය (first tetralogy) ‘හයවැනි හෙන්රි පළමු කොටස’, ‘හයවැනි හෙන්රි දෙවැනි කොටස’, ‘හයවැනි හෙන්රි තෙවැනි කොටස’ සහ ‘තෙවැනි රිචඩ්’ යන නාට්‍ය වලින් සමන්විතයි. සෑබෑ ඉතිහාසයේ හයවැනි හෙන්රි සහ තෙවැනි රිචඩ් රජකම් කළේ රෝස යුද්ධ පැවති දශක 3 දී ය.

‘හයවැනි හෙන්රි පළමු කොටස’ රඟදැක්වූ කාල සීමාව තුල එයට ඉහළම වාර්තා තැබූ ටිකට් අලෙවියක් ලැබූ නිසා, අනෙක් නාට්‍ය පැවැත්වෙද්දී පවා ඊ ළඟ මාස 10 තුල දී තවත් දර්ශන 15 ක් රඟ දක්වන ලදැයි සඳහන් වේ.

“හෙන්රියාඩ්” (Henriad) යැයි හැඳින්වෙන, දෙවැනි නාට්‍ය හතරකින් යුත් පද්ධතියට (second tetralogy) අයිති වෙන්නේ ‘දෙවැනි රිචඩ්’, ‘හතරවැනි හෙන්රි පළමු කොටස, හතරවැනි හෙන්රි දෙවැනි කොටස’, සහ ‘පස්වැනි හෙන්රි’ යන නාට්‍ය වෙති. ඒවා ගෙතෙන්නේ රෝස යුද්ධ සඳහා ඒ වංශවත් පවුල් යොමු වූ ආකාරය කියැවෙන පරිදියි. එය ඵෛතිහාසිකව නිවැරදි වූවක් නොවේ.

දෙවැනි රිචඩ් නාට්‍යයට පසුබිම සපයන ‘සියක් වසක යුද්ධය’ සැබෑ ඉතිහාසයයි. එසේම සැබෑ දෙවැනි රිචඩ් වයස අවුරුදු 10 දී සිහසුනට පත් විය. ඔහුගේ බාප්පලා රට පාලනයේ යෙදී සිටීම ඉවසාගන්නට නොහැකි තැන දී හේ ඔවුන් ඝාතනය කළේය.

කාව්‍යමය ශෛලිය අති රසවත් ‘දෙවැනි රිචඩ්’ නාට්‍යය එවක විවාහ වී නොසිටි, සිහසුනට උරුමක්කාරයෙක් නම් කළ නොතිබුණ එළිසබෙත් මහරැජිනගේ ජීවිතය හා කොතරම් සමීපත්වයක් ගෙනහැර පෑවා දැයි කියතොත්, එය නැරඹූ ඇය “මමයි දෙවැනි රිචඩ්, එය ඔබ දන්නේ නැද්ද?” (I am Richard II; know ye not that?) යැයි විමසා ඇත. ඒත් ඇය මහජන නාට්‍ය ශාලාවන්හි එය රඟදැක්වීම සහ එයින් ආදායම් ඉපැයීම තහනම් කළේ නැත.

‘දෙවැනි රිචඩ්’ ශේක්ස්පියර් විසින් 1595 දී ලියන ලද නාට්‍යයකි. එහි මුල් කුවාටෝස් මුද්‍රණ දෙකේ දෙවැනි රිචඩ් වෙතින් සිහසුන පැහැරගන්නා කොටස ප්‍රකාශනය වී නැත. ඒත් එම කොටස රඟ දක්වන ලදැයි සැලකේ. එම කොටස මුද්‍රණය වෙන්නේ එළිසබෙත් මහරැජින 1603 දී මිය ගිය පසුවයි.

ඒ පැත්තක් නොගන්නා, ප්‍රේක්ෂකයා හමුවේ සියල්ල දිගහැර, කැමැත්තක් සිතාගන්න යැයි අවසන් කරන ශෛලිය, ශේක්ස්පියර් ‘අපේ’ කරගන්නට යත්න දැරූ බොහෝ පසුකාලීන බලතණ්හාධික දේශපාලකයන්ට ගැටළු මතු කරන ලදි.

තව විස්තර කැමති අයට:
The English History Play in the Age of Shakespeare, Irving Ribner, Routledge, 1965

‘අපේ ශේක්ස්පියර්’

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 22, 2019

විලියම් ශේක්ස්පියර් උපන් දිනයේ ත්‍රිශතක සංවත්සරය සමරන්නට යෙදුනේ 1864 අප්‍රේල් 23 වැනිදාටයි. ඒ සඳහා ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් ගමේ පිහිටුවා ගත් ත්‍රිශතක කමිටුවට උවමනා වූයේ ලෝකයේ සියළු ශේක්ස්පියර් රසිකයන්ගේ අවධානය දිනාගන්නටයි.

ඒත් ලන්ඩනයේ විසූ පුවත්පත්කලාවේදී ඩබ්ලිව්. හෙප්වර්ත් ඩික්සන් (Hepworth Dixon), ඒ පිටිසර ගමේ පවත්වන උත්සවයකින් පමණක් ඒ අසමසම කිවිඳා සහ නාට්‍යකරුවා සිහිකරන්නට නොහැකි යැයි ද, එවැනි උත්සවයකට සුදුසු ස්ථානය රටේ අගනුවර වූ ලන්ඩනය යැයි ද, කියමින් දැවැන්ත ප්‍රචාරයක් ඇරඹීය. ඩික්සන් සංස්කරණය කළ ‘ඇතිනීයම්’ (Athenaeum) සඟරාව තුලින් උපන් දින උත්සවය ලන්ඩන් හි පැවැත්වීම සඳහා ‘ජාතික ශේක්ස්පියර් කමිටුවක්’ පිහිටුවා ගැනිණ.

ගමේ අයට උවමනා වූයේ එහි සතියක් පුරා මහජනතාව සඳහා උත්සව පැවැත්වීමටයි. එයින් ලැබෙන මුදල් වලින් කොටසක් ශේක්ස්පියර් අධ්‍යාපන ලැබූ පාසැලට පරිත්‍යාග කිරීමත්, අසමසම ලේඛකයාගේ ප්‍රතිමාවක් පිහිටුවීමටත්ය.

ශේක්ස්පියර් උපන් දින උත්සවය ලන්ඩනයේ පවත්වා, ශේක්ස්පියර් ප්‍රතිමාවක් ලන්ඩනයේ ඉදිකිරීමට ඩික්සන්ට අවශ්‍ය විය.

ඉතින්, ගමේ අය සහ ලන්ඩනයේ අය අතර සටනක් ඇරඹිණ.

ගමේ කමිටුවේ මුලසුන ගත්තේ එඩ්වඩ් ෆෝර්ඩම් ෆල්වර් (Edward Fordham Flower) නමැති බියර් පෙරුම්හලක අයිතිකාරයායි. නාට්‍ය ප්‍රදර්ශනය සඳහා වේදිකාව ඉදිකිරීමේ දී එහි වැය හිතුවාට වඩා හතර ගුණයකින් ඉහළ ගියේය.

එපමණක් නොව ඔවුන් ප්‍රදර්ශනය කරන්නට තීරණය කළ ‘හැම්ලට්’ නාට්‍යයේ චරිත, දැඩි ප්‍රතිවාදීන් වූ නළුවන් දෙදෙනෙකුට පොරොන්දු වී තිබිණ. සැමුඑල් ෆෙල්ෆ්ස් (Samuel Phelps) එවක මහත් පිළිගැනීමට පාත්‍රව සිටි ඉංග්‍රීසි නළුවා විය. චාල්ස් ෆෙච්ටර් (Fechter) කඩවසම් ප්‍රංශ ජාතික නළුවෙකි. ප්‍රතිවාදියා ගැන දැනගත් විගසින් සිත් අමනාප වූ ෆෙල්ෆ්ස් තමා එහි රඟපාන්නේ නැතැයි කියා ඉවත් විය. එහි රඟපෑමෙන් දේශප්‍රේමී බ්‍රිතාන්‍යයන් ඉදිරියේ තම ජනප්‍රියත්වය නැතිවී යාවි කියා සිතූ ෆෙච්ටර් ද ඉන් ඉවත් විය. අප්‍රේල් හි පැවැත්වෙන උත්සවය සඳහා මාර්තු මාසයේ දී ඔවුනට හැම්ලට් රඟපෑමට නළුවෙක් නොවීය.

මෙය බ්‍රිතාන්‍යයේ නවකතා, පුවත්පත් සහ වාරික සඟරා සීඝ්‍රයෙන් දියුණු වූ, චාල්ස් ඩිකන්ස්, ශාලට් බ්‍රොන්ටේ යනාදීන් ජනප්‍රිය වූ සමයයි. ‘දැනුම සඳහා පැනවූ බදු’ යැයි හැඳින්වෙන ලද ‘දැන්වීම් ගාස්තු’ 1853 දී ද, ‘පුවත්පත් මුද්දර ගාස්තු’ 1855 දී ද, ‘කඩදාසි බද්ද’ 1861 දී ද පාර්ලිමේන්තුව විසින් අහෝසි කර තිබිණ. ඒ 1849 දී පිහිටුවන ලද ‘දැනුමට වැදෙන බදු අවලංගු කිරීමේ සංවිධානය’ (Repeal of the Taxes on Knowledge) විසින් ගෙන යන ලද මහඟු කාර්ය භාරයේ ප්‍රතිඵලයයි. ඒ 1851 දී නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ (House of Commons) විශේෂ කමිටුවක් මේ දැනුම සඳහා පැනවූ බදු කොතරම් අහිතකරදැයි කියා පාර්ලිමේන්තුවට විශේෂ වාර්තාවක් සැපයීමේ ප්‍රතිඵලයයි.

වෙළඳපොලේ බහුල වූ පුවත්පත් සහ වාරික සඟරා වලින් ශේක්ස්පියර් ත්‍රිශතක උපන් දින උත්සවය ගැන සුප්‍රසිද්ධ ලේඛකයන්ගේ හා පුවත්පත් කලාවේදීන්ගේ වාද විවාද, උසුළු විසුළු සහ හාස්‍ය රසයෙන් පිරී ගිය ලිපි නොමඳව දකින්නට ලැබිණ.

එයින් සිද්ධ වූයේ නොසිතූ මහජන අවධානයක් ජාතික වීරයා වෙත එල්ලවීමයි. එංගලන්තයේ අනෙකුත් නගර ශේක්ස්පියර් සමරන උත්සව සංවිධානය කරන්නට පටන් ගත්හ. විවිධ ලෙසින් භාවිතා වූ ‘ත්‍රිශතකය’, විහිළු තහළු වැඩසටහන්වල ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගත් වචනයක් බවට පත්විය.

ලිවර්පූල් හි ශේක්ස්පියර් සමයේ ඇඳුම් පැළඳුම් වලින් සැරසී ගත් 1,400 ක පිරිසක් බාල්නැටුමකට සහභාගී වූහ.

ක්‍රිස්ටල් පැලස් ඔවුන්ගේම වූ ත්‍රිශතක උත්සවයක් පවත්වමින් හෙන්ලි වීදියේ ශේක්ස්පියර් උපන් නිවස මෙන් ආකෘතියක් හදා එයින් මළවුන්ගෙන් නැඟිටින ශේක්ස්පියර් කෙනෙක්ව ප්‍රදර්ශනය කළේය.

‘වැඩකරන පිරිමින්ගේ ශේක්ස්පියර් කමිටුව’ නමින් කමිටුවක් හදාගත් වාමාංශික සංවිධානයක් ඒ අස්සේ ඕක් පැල හිටවන උත්සවයක් සංවිධානය කළහ. ඒත් ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ ඉතාලිය එක්සත් කරන වෑයමේ යෙදී සිටි ගරිබාල්ඩි ජනරාල්වරයාට පක්ෂපාතීත්වය දක්වන උද්ඝෝෂණයක් සඳහා ඒ අවස්ථාව යොදා ගැනීමයි. පැල සිටුවීමෙන් අනතුරුව ඔවුන් වෙනත් පැත්තකට ගමන් කළහ. පිරිස අසංවර ලෙසින් කලකෝලාහලයට යද්දී පොලීසිය පැන ඔවුන් විසුරුවා හරින ලදි.

හැම්ලට් වෙනුවට ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් ගමේ ප්‍රදර්ශනය වූයේ දොළොස්වන රාත්‍රිය සහ රෝමියෝ සහ ජුලියට් නාට්‍ය වූහ.

වියදම් පියවාගන්නට ඔවුන් ‘සින්ඩරෙල්ලා මුද්දර’ යනුවෙන් හැඳින්වෙන පෙනී වටිනාකමකින් යුතු මුද්දර අලෙවි කළහ. ශේක්ස්පියර්ගේ පල්ලිය වූ හෝලි ට්‍රිනිටි දේවස්ථානය පසු කාලයේ දී කිහිප වතාවක් එවැනි මුද්දර නිකුත් කර ඇත. ඒවා පල්ලියෙන් තැපැල් කරද්දී පමණක් මුද්දරයක් හැටියට යොදාගත හැකියි. ලිපියේ අලවා ඇති ශේක්ස්පියර් මුද්දරය ළඟින් පල්ලියේ අය එරට ව්‍යවහාරයේ පවතින සැබෑ මුද්දරයක් අලවා තැපෑලට දමති.

ඩික්සන්ගේ කමිටුව නිල වශයෙන් සංවිධානය කළා යැයි කියූ ලන්ඩන් නගරයේ පැවති බොහෝ නාට්‍යය වෙන වෙන කණ්ඩායම් විසින් සංවිධානය කරන ලද ඒවා වූහ. ඩික්සන් ගත් වෑයම පරිහාසයට ලක් කරමින්, “ගිය අවුරුද්දට වඩා මේ අවුරුද්දේ ශේක්ස්පියර්ව වැඩියෙන් අගය කිරීමක් සිද්ධ වූයේ නැහැ, එය ලබන අවුරුද්දේ සිද්ධ වෙන්නෙත් නෑ,” යැයි ‘ද ටයිම්ස්’ පුවත්පත කියා සිටියේය.

ත්‍රිශතක උපන් දින උත්සවයන්හි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින් ශේක්ස්පියර් සිහිවටනයක් එංගලන්තයේ කිසිතැනක ඉදිවූයේ නැත.

ත්‍රිශතක උපන් දින උත්සව බ්‍රිතාන්‍යයට සීමා වූයේ නැත. 1864 දී ලෝකයේ වෙනත් රටවල් ඒ අසමසම ලේඛකයා සිහිකරන්නට එකතු වූහ.

අවුලුවන ලද සිවිල් යුද්ධයක් මැද්දේ සිටිය ද, ත්‍රිශතක උපන් දිනය සමරනු වස් ඇමෙරිකාවේ නළුවන් කණ්ඩායමක් සහ නාට්‍ය ශාලා අයිතිකරුවන් පිරිසක් එකතු වී නිව් යෝර්ක් නගරයේ සෙන්ට්‍රල් පාර්ක් හි ශේක්ස්පියර් ප්‍රතිමාවක් ඉදිකරන්නට ඒ උද්‍යාන පාලක මණ්ඩලයෙන් අවසර ගෙන ඒ සඳහා මුල්ගලක් තබන්නට සමත් වූහ. ඔවුන් අතර කැපී පෙනෙන මෙහෙයක් ඉටුකර ඇත්තේ එඩ්වින් බූත් (Booth) විසිනි. ඔහු 19 වැනි සියවසේ විශිෂ්ටතම හැම්ලට් කුමරු චරිතය රඟපෑ ශේක්ස්පියර් නළුවා යැයි සැලකේ. ඔහු ඇමෙරිකාවේ සහ යුරෝපයේ විවිධ නගරවල රඟ දක්වා ඇත. බූත් නාට්‍යශාලව පටන් ගන්නා ලද්දේ ද ඔහු විසිනි.

හැප්වර්ත් ඩික්සන් විසින් ලන්ඩන් උත්සවයට සහභාගී වෙන්න යැයි එවූ ආරාධනාව වික්ටර් හියුගෝ ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහු ත්‍රිශතක උපන් දිනය වෙනුවෙන් ප්‍රංශයේ සිට විලියම් ශේක්ස්පියර් ගැන ලියූවේය. එය ලියන්නට ඔහු පටන් ගන්නා ලද්දේ හියුගෝගේ පුතා වූ ෆ්‍රැන්සුවා-වික්ටර් විසින් පරිවර්තනය කරන ලද ශේක්ස්පියර්ගේ සම්පූර්ණ කෘති පොත සඳහා පෙරවදනක් හැටියටයි. නමුත් සුපුරුදු පරිද්දෙන් හියුගෝගේ රචනය පිටු 300 ක් දක්වා දීර්ඝ විය. එය ඉංග්‍රීසියෙන් මෙතැනින් කියැවිය හැකියි.

චෙක් රිපබ්ලික් හි ප්‍රාග් අගනගරයේ ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය චරිත 200 ක් සමන්විත සංදර්ශනයක් පැවැත්විණ. චෙක් සංගීත රචක බෙඩ්රික්ස් මෙතානා (Bedřich Smetana) ඒ සඳහා විශේෂ සංගීත නිර්මාණයක් ඉදිරිපත් කළේය. ලුවීස්-හෙක්ටර් බර්ලියෝස් (Berlioz) මෙහෙයවන ලද ගීතිකා කණ්ඩායමක් රෝමියෝ සහ ජුලියට් සංගීත ප්‍රබන්ධයක් පැවැත්වූහ.

ජර්මනිය එවක එක්සත් රාජ්‍යයක් නොවීය. ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට්, කොනිග්ස්බර්ග් (Königsberg), ඩුසල්ඩෝෆ් (Düsseldorf) යනාදී නගර වල දී දේශන, ප්‍රශස්ති, ප්‍රශංසා කරන එළිසම කවි, කොටස් උපුටමින් හඬනඟා කියැවීම් යනාදියෙන් පිරි ශේක්ස්පියර් සිහිකරවන සාහිත්‍ය උත්සව රාශියක් 1864 දී විවිධ සංවිධාන හරහා පැවැත්වූහ. පින්තූරයක දිස්වෙන ලෙසින් නිශ්චලව පෙනී සිටින, වේදිකා වස්ත්‍ර වලින් සැරසී ගත් නළුවන් සහභාගී වූ ‘ජීවමාන චිත්‍රාභින’ (tableau vivant) දර්ශන ද ඒ අතර වූහ.

වියානාවේ බර්ග්තියටර් හි ශේක්ස්පියර්ගේ ජීවිත කතාව දැවැන්ත සංදර්ශනයකින් ඉදිරිපත් කෙරිණ. එය අවසන් වූයේ එහා මෙහා සතුටින් නටන භූතයන් ලෙසින් දිස්වන නළුවන් අතර පළමු එළිසබෙත් රැජින ලෙසින් පෙනී සිටින්නියක් ශේක්ස්පියර්ගේ උඩුකය ප්‍රතිමාවකට කොළ ඔටුන්නක් (wreath) පැළඳවීමෙනි.

ත්‍රිශතක උපන් දිනය සමරන්නට ජර්මනියේ ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය දර්ශන 90 කට වැඩි ගණනක් ප්‍රදර්ශනය විය. එසේම ජර්මන් ශේක්ස්පියර් සංගමය බිහිවිය. එය ලෝකයේ පළමු ශාස්ත්‍රීය ශේක්ස්පියර් රසික සමාජය යැයි සැලකේ.

යුරෝපා මහාද්වීපයේ සංස්කෘත භාෂාව සඳහා මුල්ම මහාචාර්යවරයා වූ ද, බගවත් ගීතාවේ සහ රාමායනයේ ලතින් පරිවර්තන සංස්කරණ කරන ලද්දා වූ ද, අව්ගුස්ට් විල්හෙල්ම් ෂ්ලීගල් (August Wilhelm Schlegel), ශේක්ස්පියර් නාට්‍යය ජර්මන් සම්භව්‍ය කෘති බවට පත්වෙන ලෙසින් පරිවර්තනය කරන්නට සමත් වූවෙකි. ශේක්ස්පියර් සම්පූර්ණයෙන්ම අපේ යැයි ඒ ජර්මන් මහාචාර්යවරයා කියන ලදි.

ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් ගමේ ත්‍රිශතක උපන් දින උත්සවයට ජර්මනිය නියෝජනය කරමින් මහාචාර්ය මැක්ස් මුලර් (Müller) සහභාගී වී ඇත. ඔහුගේ පැවැත්වූ මෙම කතාව පුවත්පතක පළවිය: “ගර්ටෙ සහ ෂිලර් ළඟට අපි සැබැවින් ආදරය කරන වෙනත් කවියෙක් නැත, ඔබේ ශේක්ස්පියර් වගේම ඔහු සම්පූර්ණයෙන්ම අපේම ද වෙයි. ඔහු අපිට අමුත්තෙක් නොවේ, හෝමර්, නැත්නම් වර්ජිල්, නැත්නම් ඩාන්ටේ, නැත්නම් කොර්නෙයිල් වැනි කියවා අවසන් වෙද්දී අමතක වී යන සම්භාව්‍ය රචකයෙක් පමණක් නොවේ. ඔහු අප අතරින් අපේම වූවෙක් බවට පත්ව ඇත, අපේ සාහිත්‍ය ඉතිහාසයේ ඔහුගේම වූ ස්ථානයක් දිනාගත්තෙක් බවට පත්ව ඇත, අපේ නාට්‍ය ශාලා වල දී අත්පොළසන් ලබන, අපේ ගෙවල්වල දී කියැවෙන, අධ්‍යයනය කරන, ජර්මන් දිවට සරිලන ලෙසින් හඬ හොඳින් දන්නා හඳුනන, අපේ ආදරයට පත් වූවෙකි.”

උන්සර් ශේක්ස්පියර් unser Shakespeare (අපේ ශේක්ස්පියර්) යන ජර්මන් පද වහර පටන් ගෙන ඔහු ජර්මන් කරගැනීමට නාට්සි ජර්මනිය කාලය තුල ඊට ගත් දැඩි වෑයමක් දකින්නට ලැබිණ.

මෙම පොත රසවත් තොරතුරු රැසකින් පිරී ඇත:
Worlds Elsewhere, Journeys around Shakespeare’s GLOBE, Andrew Dickson, Henry Holt and Company, LLC, New York, 2015

ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාලය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 20, 2019


ෆෝලියෝ ක්‍රමයට මුද්‍රණය වූ මුල්ම ශේක්ස්පියර් අනුස්මරණ නාට්‍ය පොත අයිති කරගන්නට ලැබුණු හෙන්රි ක්ලේ ෆෝල්ජර් (Henry Clay Folger) එය සුරක්ෂිතව තියා ගන්නටත්, විද්‍යාර්ථීන්ට එහි පරිහරණයට ඉඩ ලබාදෙන්නටත් මෙම පුස්තකාලය ඉදි කළේය. එය වෙනත් රටක ජාතික වීරයෙක් සමරන්නට ඇමෙරිකන් අගනුවර මැද ඉදි වූ ගොඩනැඟිල්ලයි.

ඒ කතන්දරය දිග හැරෙන්නේ මෙයාකාරයෙනි.

හෙන්රි ෆෝල්ජර් ශිෂ්‍යත්ව සිසුවෙක් ලෙසින් නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්තයේ බෲක්ලින් හි පිහිටන ඇඩෙල්ෆි ඇකඩමියෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලැබීය. 1875 දී හේ ප්‍රථම උපාධිය හැදෑරීමට ඇම්හර්ස්ට් කොලෙජ් වෙත ගියේය. ඔහුගේ අධ්‍යාපනය සඳහා ඔහු හා නවාතැන් ගත් කාමරයේ මිතුරා වූ චාල්ස් ප්‍රැට් නැමැත්තාගේ පියා ඇතුළු තවත් අය විසින් පෞද්ගලික මුදල් ආධාර සපයා ඇත.

උපාධියෙන් පසුව හෙන්රි මිතුරාගේ පියාට අයිති වූ තෙල් කොම්පැණියක ලිපිකරු තනතුරක රැකියාවට ගියේය. එහි රැකියාව කරන අතරතුර ඔහු 1881 දී කොළම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් නීති උපාධියක් සහ ඇම්හර්ස්ට් කොලෙජ් වෙතින් ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ද ලබාගති.

ජෝන් ඩී. රොකෆෙලර් යටතේ සේවය කළ හෙන්රි 1911 දී නිව් යෝර්ක් හි ස්ටෑන්ඩර්ඩ් තෙල් කොම්පැණියේ පළමු සභාපතිවරයා වූයේය. ඔහු සිය මුළු ධනය තම වෑයමෙන් උපයාගන්නට සමත් වූවෙකි.

1885 දී චාල්ස් ප්‍රැට් මිතුරාගේ සහෝදරිය වෙතින් ඔහුට එමිලි ජෝර්ඩන් හමුවිය. එමිලි සමඟ විවාහ වෙද්දී හෙන්රි තෑග්ගක් හැටියට දෙන්නේ ෆස්ට් ෆෝලියෝ ෆොටෝ කොපියකි. එය ඔවුන් දෙදෙනාම විලියම් ශේක්ස්පියර් වෙත දැක්වූ කැමැත්ත පෙන්වයි. ඇය විවාහ වී සිටිය දී, වසාර් කොලෙජ් වෙතින් ශාස්ත්‍රපති උපාධියක් ලබාගත්තීය. ඇයගේ නිබන්ධන මාතෘකාව ‘ශේක්ස්පියර්ගේ සැබෑ ලියැවිලි ගැන” (On the True Text of Shakespeare) නම් විය.

1879 දී ඇම්හර්ස්ට් කොලෙජ් හි දී රැල්ෆ් වෝල්ඩෝ එමර්සන් (Ralph Waldo Emerson) පැවැත්වූ දේශනයක්, සත 25 ක් ගෙවා අසන්නට අවස්ථාවක් හෙන්රිට පෑදිණ. එහි දී එමර්සන් විසින් ශේක්ස්පියර්ගේ ත්‍රිශතක සංවත්සරය සඳහා 1864 දී කළ දේශනයක පිටපතක් ද මිල දී ගන්නට ඔහුට හැකිවිණ.

ශේක්ස්පියර්ගේ ත්‍රිශතක සංවත්සරයට වසර 17 කට කළින් එංගලන්තයේ අපූරු කලබලයක් හට ගැනිණ. ඒ 1847 වසරයි. ඇමෙරිකන් ජාතික පී. ටී. බානම් නැමැත්තා විලියම් ශේක්ස්පියර් උපන් නිවහන ගඩොලින් ගඩොල ගලවා ඇමෙරිකාවේ නිව් යෝර්ක් නගරයට අරන් යන්නට ලක ලැහැස්ති වේ යැයි එංගලන්ත ජනතාවට දැනගන්නට ලැබිණ. ඔව්, 1871 සිට 2017 දක්වා පැවති ‘රින්ග්ලින් බ්‍රදර්ස් සහ බානම් ඇන්ඩ් බේලි’ සර්කස් කණ්ඩායම පටන් ගන්නා ලද්දේ ඔහු විසිනි.

1844 දී බානම්, එවක ගරා වැටෙමින් තිබූ ශේක්ස්පියර් උපන් නිවස බලන්නට ගියේය. ඒ, ඔහු ඇමෙරිකාවේ ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා විස්මය ජනක දෑ හොයන්නට ගිය යුරෝපීය සංචාරයක යෙදෙමින් සිටිය දී ය. එය මිල දී ගැනීම සඳහා සති කිහිපයක් තිස්සේ කේවල් කිරීමෙන් පසුව ඔහු එහි අයිතිකරුවා සමඟ මිල ගැන එකඟතාවයට පැමිණ ඇත.

ඒත්, එය ඇමෙරිකාවට යවන්නට හදනවා යැයි දැනගත් පළාතේ වංශවතුන් සහ කුලවතුන් එකතුව හනිකට එය මිල දී ගැනීමට මුදල් එකතු කිරීම පිණිස කමිටුවක් පිහිටුවා ගත්හ. ශේක්ස්පියර් උපන් නිවසත්, ඔහුගේ සොහොනත්, ඈන් හැතවේ විසූ නිවහනත්, එසේම ශේක්ස්පියර් මිල දී ගත් “නිව් ප්ලේස්” (New Place) නිවස, යන සියළු ස්ථාන රටේ උරුමය ලෙසින් නඩත්තු කිරීම ඔවුන්ගේ අරමුණ විය.

ඒ සඳහා ඔවුන් පිහිටුවා ගත් ‘ශේක්ස්පියර් උපන්දින කමිටුව’ ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් නගරාධිපති ප්‍රධානත්වයෙන් මුදල් එකතු කිරීම පටන් ගත්තද එංගලන්තයේ මහජනතාව එයට වැඩි අවධානයක් යොමු කර නැත.

එංගලන්ත ජනතාව තම ජාතික වීරයා ගැන දක්වන මන්දගාමී උනන්දුව හමුවේ චාල්ස් ඩිකන්ස් වැන්නන් එම වෑයමට ජවයක් ලබාදෙන්නට ඉදිරිපත් වූහ. ඔවුන් පුවත්පත් වලින් ඒ ගැන කතා කරන්නට පටන් ගත්හ. එයින් වෑයමට අවධානය ලැබෙන්නට පටන් ගති. ඇල්බට් කුමාරයා ආධාර අරමුදලේ අනුග්‍රාහකයෙක් විය. මුදල් එකතු කිරීම සඳහා වේදිකා රංගනයට ආධුනික වූ ඒත් සමාජයේ ප්‍රසිද්ධ වූවන් ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය ගණනාවක් රඟ දක්වන්නට එකතු වූහ. 1848 දී වින්ඩ්සර් හි ප්‍රීතිමත් භාර්යාවන් (The Merry Wives of Windsor) නාට්‍යයේ විනිසුරු ශැලෝ ගේ චරිතය චාල්ස් ඩිකන්ස් විසින් රඟපාන ලදි.

එසේ ඇමෙරිකාවට යෑමෙන් බේරාගත්, ශේක්ස්පියර් උපන් නිවහන ගැන තොරතුරු (අද ඡායාරූප සමඟ), එහි ගිය ‘සැරිසර සමරු’, සිංහලෙන් ලියූ බ්ලොග් සටහන මෙතැනින් කියැවිය හැකියි.

විලියම් ශේක්ස්පියර් උපන් නිවස ඇමෙරිකාවට ගෙන එන්නට බානම්ට බැරි වූවාට, ඔහුගේ නිර්මාණ රැගත් ලොව වටිනාතම එකතුවක්, සිය පෞද්ගලික ධනයෙන් සුරක්ෂිත කරන්නට හෙන්රි සහ එමිලි සමත් වූහ.

හෙන්රි සහ එමිලි දෙදෙනාට දරුවන් නොවීය. ඔවුන් තම මුළු සේසත වැය කළේ ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය එකතු කරන්නටයි. ඔවුන් මුලින්ම මිල දී ගන්නා ලද්දේ 1685 දී මුද්‍රිත හතරවැනි ෆෝලියෝ කොපියකි. එයට ඔවුන් ඩොලර් 107.50 ක් ගෙවූහ.

1897 දී ඔවුනට මුල් කාලීන මුද්‍රණයෙන් යුතු රෝමියෝ සහ ජුලියට්, වැනීසියේ වෙළෙන්ඳා, සහ ෆස්ට් ෆෝලියෝ මුල් පිටපත් හතරක් මිල දී ගන්නට හැකියාව ලැබිණ. ඒ වටිනා එකතුව නිසා ඔවුන් දෙදෙනාගේ ජීවිතයට නව පදනමක් වැටිණ.

වසර 40 ක් පුරා යුරෝපය පුරා සිය ඒජන්තවරු යවමින් ඔවුන් ශේක්ස්පියර්ගේ වේදිකා නිවේදක ඇතුළු ෆෝලියෝ මුද්‍රණ වල අව්‍යාජ පිටපත් එකතු කළහ.

1917 දී එක මාසයක් තුල දී ඔවුන් ඇමෙරිකන් ඩොලර් 780,500 ක් (අද සල්ලි වලින් මිලියන 15 ක් පමණ) පොත්පත් සඳහා වැය කරන ලදි. ශේක්ස්පියර් නිර්මාණ වලට අමතරව ඔවුන් අනිකුත් බටහිර ශ්‍රේෂ්ඨ කතුවරයින්ගේ පොතපත ද එකතු කරන්නට පටන් ගත්හ.

ඔවුන් කුලියට විසූ නිවසේ ඒවා ගොඩ ගැහෙන්නට පටන් ගති. බඩු ගබඩා කාමර කුලියට ගෙන ඒවායේ ද පොත් රැස් කරන ලදි. උගතුන් වුවත් ඒ දෙදෙනා විද්‍යාර්ථීන් නොවූහ.

1910 දී ඔවුන් දෙදෙන තමන් සතු මේ පොත්පත් ගැන කළ යුත්ත විමසූහ. සාහිත්‍ය ගවේෂණයේ යෙදෙන විද්‍යාර්ථීන් සඳහා ඒවා පිළිගැන්වීමටත්, දීර්ඝ කාලීනව සුරක්ෂිතව පවත්වා ගන්නටත් හැකි ක්‍රමවේද සිතූහ.

හෙන්රි සිය පොත් එකතුව එංගලන්තයේ ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් ගමේ කෞතුකාගාරයට බාර දෙන්නට කල්පනා කර ඇත. ඒත් ‘මම ඇමෙරිකන්’ නිසා ඒ එකතුව මගේ රටට තෑග්ගක් හැටියට දිය යුතු යැයි ඔහු තීන්දු කරන ලදි. එංගලන්තය එම එකතුව සඳහා අයිතිය කියනුයේ කෙසේදැයි නීතිමය සොයා බැලීමක් ද මෙහෙයවා ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය සිය යටත්විජිත රටවල් වලින් කෞතුක වස්තු අරන් ගිය ලෙසින් නොව, ෆෝල්ජර් යුවල සෑම කෘතියක්ම වෙළඳපොලේ දී මිලට ගෙන ඇති නිසා ‘දේපල අයිතිය’ යටතේ ඒවා ආපහු ගන්නට නීතිමය ක්‍රමයක් එංගලන්තය රජයට නොවීය.

එවක දී ‘කොංග්‍රසයේ පුස්තකාලය’ (Library of Congress) නමින් හැඳින්වෙන, ඇමෙරිකන් මහජනතාව වෙනුවෙන් ඉදිකරන ලද පුස්තකාලය වොෂිංටන් ඩී. සී. හි කැපිටල් බිල්ඩිම අසල පිහිටා තිබිණ. හෙන්රි හා එමිලිට උවමනා වූයේ ඒ අසලින් තම ශේක්ස්පියර් එකතුව තැන්පත් කරන්නටයි.

ඔවුන් ඊට යාබද නිවාස 9 ක් මිල දී ගෙන ඒවා සමතලා කරමින් හතරැස් ඉඩමක් හදා එහි තම පුස්තකාල ගොඩනැඟිල්ල ඉදිකරන්නට සැලසුම් හැදූහ. එවක දක්ෂයෙක් යැයි ඇමෙරිකාවේ පිළිගැනීමට පාත්‍රව සිටි පෝල් පිලිප් ක්‍රෙට් (Paul Philippe Cret) එහි ගෘහනිර්මාණ ශිල්පියා විය. ඉදිකිරීම් ඇරඹෙන්නේ 1928 දී ය. ඒත් හෙන්රි එහි නිමාව නොදැක්කේය. 1930 දී පොඩි සැත්කමක් සඳහා රෝහලට යන ඔහු හදිසියේම මිය ගියේය.

1932 අප්‍රේල් 23 වැනිදා, එනම් විලියම් ශේක්ස්පියර්ගේ උපන් දිනය සමරමින් පුස්තකාලය විවෘත කිරීමට එමිලි තනිවම සහභාගී වූවාය. ‘ද වොෂිංටන් පෝස්ට්’ පුවත්පත ඒ සඳහා විශේෂ සමරු කලාපයක් නිකුත් කරන ලදි. NBC රේඩියෝ නාලිකාව ඒ විවෘත කිරීමේ උත්සවයේ සජීවි ප්‍රචාරයක් මුළු රට පුරාම බෙදා හැරියේය. එවක ජනාධිපති හර්බට් හූවර්, ජනාධිපති බිරිඳ ලූ හෙන්රි හූවර් සහ ඇමෙරිකන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ අග විනිසුරු ද එයට සහභාගී වූහ. එහි කටයුතු වලට කැපවීමෙන් සේවය කළ ඇය 1936 දී මිය ගියාය. ඔවුන්ගේ අන්තිම කැමති පත්‍රයෙන් ඔවුන්ගේ සියළු ධනය මේ පුස්තකාලයේ වැඩි දියුණුව පිණිස පරිත්‍යාග විය.

ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍යයන්හි කියැවෙන තුරුලිය ඇසුරින් සකස් වී ඇති එලිසබෙතන් උද්‍යානයක් ගොඩනැඟිල්ලේ පැත්තකින් පවතී. මේ දිනවල එය ප්‍රතිසංස්කරණය වෙයි.

ගොඩනැඟිල්ලේ ඇතුලත සහ පිටත දකින්නට ලැබෙන සියළු ශේක්ස්පියර් උපුටන හෙන්රි විසින් තෝරාගන්නා ලද පාඨ වෙති. හෙන්රිගේ කැමැත්ත අනුව ඒ සියල්ල 1623 දී ෆස්ට් ෆෝලියෝ හි ලියැවී ඇති ආකාරයෙන්ම ඉදිරිපත් කෙරෙයි.

16 වැනි සියවසේ ඉංග්‍රීසි මන්දිරයක ලෙසින් එහි මහා ශාලාව (Great Hall) නිම කර ඇත. සෑම වසරක දී ම එහි ෆෝල්ජර් එකතුවෙන් ගත් දෑ වලින් මහජන ප්‍රදර්ශන 2-3 ක් පැවැත්වේ.

ෆෝල්ජර් පුස්තකාලය හෙන්රි සහ එමිලිගේ අළු තැන්පත් වූ සොහොන ද වේ. එලිසබෙතන් නිවසක පිහිටන කාමරයක් සේ ඉදිකරන ලද අද Gail Kern Paster Reading Room නමින් හැඳින්වෙන එහි කියැවීම් ශාලාවේ බිත්තියේ ඉහළින් එල්ලෙන ප්‍රංශ සහ ෆ්ලෙමිෂ් ටැපෙස්ට්‍රි ඇත. බිත්තියේ පහළ ඕක් ලී වලින් කැටයම් දමා ඇත. එක පැත්තක විශාල උදුනකි. කාමරයේ එක බිත්තියක හෙන්රි සහ එමිලි සිය උපාධි ලෝගු හැඳගත් ඡායාරූප වලින් පෙනී සිටිති. ඒ මැද්දෙන් සිහිවටන තීරුවක් ඇත. “විලියම් ශේක්ස්පියර්ගේ විභූතිය පිණිස සහ දෙවියන්ගේ අතිශය විභූතිය පිණිස” යැයි එහි සඳහන්. එය පිටුපස ඔවුන්ගේ අළු තැන්පත් කර ඇත. ඊට උඩින් ඇත්තේ ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් හි හෝලි ට්‍රිනිටි පල්ලියේ ඇති විලියම් ශේක්ස්පියර්ගේ උඩුකය ප්‍රතිමාව හා සමාන ලෙසින් නිමවන ලද්දයි.

කළින් අවසර ලබාගන්නා මහජනතාවට සති අන්තයේ දී සහ ශේක්ස්පියර්ගේ උපන් දිනය දවසේ දී පමණක් එම කියැවීමේ කාමරයට යා හැකියි. අනෙකුත් දවස්වල දී එයට ඇතුල්වීමට අවසර ලැබෙන්නේ ශේක්ස්පියර් ගැන හදාරන විද්‍යාර්ථීන්ට පමණකි. දුර්ලබ පොත් පරිහරණය කරන්නට ලැබෙන්නේ එහි නිරීක්ෂණයේ සිටින පරිපාලක ඉදිරියේ දී පමණකි. එසේම තම සටහන් ලිවීම කළ යුත්තේ ඔවුන් සපයන පැන්සලකින් පමණි.

හෙන්රි සහ එමිලි වෙනුවෙන් වෙන් කෙරුණු ‘නිර්මාතෘන්ගේ කාමරය’ අද අමුත්තන්ට විවෘත වූවකි. එහි පැත්තකින් එල්ලෙන ශේක්ස්පියර් පින්තූරය එමිලි විසින් මිල දී ගත්තකි. පසුව සොයා බලද්දී එය පැරණි හමුදා නිලධාරියෙකුගේ තෙල් සායම් පින්තූරයක් ශේක්ස්පියර් විදියට වෙනස් කරන ලද්දක් යැයි ඔවුනට දැන ගන්නට ලැබුණි. එනමුත් එය දිගටම කාමරයේ එල්ලා තැබීමට ඔවුන් තීරණය කළහ.

ගොඩනැඟිල්ලේ බිම් මහල් 3 ක් ඇත. වටිනා පොත්පත් සියල්ල තැන්පත් වී ඇති රාක්ක සහ සැව්ව ඇත්තේ එහිය. පුස්තකාලයේ සේවය කරන අය අතර කිහිප දෙනෙකුට හැරෙන්නට, සැව්ව (Vault) ඇතුලට යන්නට අවසර ලැබෙන්නේ විශාල මුදල් පරිත්‍යාගයක් කරන්නෙකුට පමණක් බව සිනා මුසු මුහුණකින් ‘ටුවර් ගයිඩ්’ කියා සිටියාය.

කෙටි-සිරස්තල නාමාවලිය ඔවුන් සතු අනගි එකතුවකි. 1475 සිට 1640 දක්වා කාලය තුල බ්‍රිතාන්‍යයේ, අයර්ලන්තයේ, බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ, සහ ඇමෙරිකාවේ මුද්‍රණය වූ සෑම පොතක්ම එම ලැයිස්තුවට ඇතුල් කිරීම ඔවුන්ගේ වෑයමයි. එම කාල පරාසය තුල මුද්‍රිත ඉංග්‍රීසි පොත් 18,000 ක් ඔවුන් සතුයි. 1641-1700 දක්වා කාලයේ මුද්‍රිත ඉංග්‍රීසි පොත් 29,000 ක් ඔවුන් සතුයි. 1701 සිට 1800 දක්වා කාලය තුල මුද්‍රිත පොත් 20,000 ක් ඔවුන් සතුයි.

ඉතින් ඒ පැරණි දුර්ලභ කෘති අතර, විලියම් කැක්ස්ටන් විසින් එංගලන්තයේ මුල්ම මුද්‍රණාලයේ දී 1477 දී මුද්‍රණය කළ ජෙෆ්රි චෝසර් ලියු ‘කැන්ටබරි ටේල්ස්’ ඇත. අයිසැක් නිව්ටන්ගේ ‘ප්‍රින්සිපියා මැතමැටිකා’ 1687 මුල් මුද්‍රණයක් ද ඔවුන්ගේ එකතුවට අයිතියි.

1594 දී කුවාටොස් ක්‍රමයට මුද්‍රණය කළ ශේක්ස්පියර් නාට්‍යයක් වූ ‘ටයිටස් ඇන්ඩ්‍රොනිකස්’ හි ලොව පවතින එකම පිටපත ඔවුන් සතුයි. කුවාටෝස් මුද්‍රණයන් ශේක්ස්පියර් ජීවත්ව සිටිය දී සිද්ධ වූ ඒවා වූහ. ඒ මුල් කාලීන කුවාටෝස් ක්‍රමයෙන් මුද්‍රණය වූ පොත් 178 ක් ඔවුන්ගේ එකතුවේ ඇත.

1623 දී මුද්‍රණය වූ ෆස්ට් ෆෝලියෝ පිටපත් 82 ක් ඔවුන් සතුයි.. 1632 දී මුද්‍රණය වූ දෙවන ෆෝලියෝ පිටපත් 58 ක් ද, 1663-64 කාලයේ දී මුද්‍රණය වූ තෙවැනි ෆෝලියෝ පිටපත් 23 ක් ද, 1685 දී මුද්‍රණය වූ හතරවැනි ෆෝලියෝ පිටපත් 38 ක් ද ඔවුන් සතුයි.

ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය සහ කාව්‍ය එකතුව තුල 18 වැනි සියවස සිට අද දක්වා ශේක්ස්පියර් මුද්‍රණ 7,000 ක් පමණ ඔවුන් ඇත. භාෂා 70 කට වඩා ප්‍රමාණයකින් විදේශ රටවල මුද්‍රණය වූ පිටපත් ද ඒ අතර පවතියි. සිංහල බසින් සම්පාදනය වූ ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය එකතුවක් කවදා හෝ එයට එකතුවේවා යැයි පතමි.

පුස්තකාල එකතුවේ ආරක්ෂාව සඳහා ඔවුන් පිළිපදින්නේ ආපදා අවස්ථාවක දී ගොඩනැඟිල්ලෙන් ඔක්සිජන් වායුව අඩුකරන ක්‍රමයකි. සීනුවක් නාද වෙද්දී මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුලත සියල්ලන්ම ගොඩනැඟිල්ලෙන් ඉවත්වෙන පුහුණු ඔවුන් නිතර පවත්වති. එම ක්‍රියාවලියෙන් ගින්නක් ඇවිලීම වැළැක්වෙයි.

Folger Shakespeare Library

ශේක්ස්පියර් නම් අසමසම ලේඛකයාගේ ග්‍රන්ථ නාමාවලිය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 18, 2019

පුද්ගලයෙක් ඔහුගේ ජීවිත කාලයේ දී ම, ඔහු නියැළුන ක්ෂේත්‍රයේ අසමසම තැනක් සහ ආර්ථික ජය යන දෙකම අත්පත් කරගන්නට සමත් වූවා නම්, ලොව සිටින එවැනි පිරිස අල්පයකි.

ඒ අල්පය අතර, යම් අයෙක් ඔහු හා තරඟයේ සිටින ක්ෂේත්‍රයේ අනෙකුත් ප්‍රවීණයන් වෙතින් ගෞරවයට සහ ප්‍රශංසාවට පාත්‍ර වූවා නම්, එවැනි අය තවත් අඩු පිරිසකි.

ඔවුන් අතරින් දිගින් දිගටම ඉදිරිපත් කළ නිර්මාණ තුලින් පාරිභෝගික/ප්‍රේක්ෂක ප්‍රසාදය දිනාගන්නට සමත් වූ අය කවුදැයි සොයා බැලුවොත්, අපිට හමුවෙන්නේ ඉතාමත් සුළු දෙනෙක් පමණකි.

ඉතින්, ඒ ඉතාමත් සුළු දෙනා අතරින්, තවත් සුවිශේෂී වූ අංගයක් සපුරාලන්නට හැකිවූවන් කවුරුන්ද? එනම්, නිර්මාණය කළ දැයෙන් ඒ පුද්ගලයාගේ ජීවිත කාලයේ දී මෙන්ම, තවත් කාලාන්තරයක් තුල, ඈත එපිට දුරු රටවලින් පවා ඒ ඇසුරෙන් වෙනත් නිර්මාණ බිහිකරන්නට, ජීවිකාවක නියැළෙන්නට සහ ජනප්‍රසාදය දිනාගන්නට ක්‍රමවේදයක් ඉතිරි කර මියගිය අය කවුරුන්ද?

විලියම් ශේක්ස්පියර්ට පසුව ලොව අපිට දකින්නට ලැබෙන එවැනි විශිෂ්ට පුද්ගලයා ස්ටීව් ජොබ්ස් බව නිසැකය.

1592-93 වසර දෙක තුල ලන්ඩනයේ වසංගතයක් පැතිරිණ. ලන්ඩන් නගර සභාව ඇතුලත 15,000 ක් ඒ නිසා මිය යන ලදැයි ද, ඒ අවට ප්‍රදේශයන්හි පන්දාහකට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් මිය ගිය වග ද සඳහන්. වසංගතය නිසා නාට්‍ය ශාලා වසා දැමිණ. ශේක්ස්පියර් ඇතුළු බොහෝ නළුවන් ලන්ඩනය හැර දා ගම් පළාත් බලා ගියහ.

ආපසු ගමට ගිය ශේක්ස්පියර් කවි ලිවීමට යොමුවුනේ ඒ කාලයේ දී යැයි අනුමාන වේ. වේදිකාව තුල දැක්වෙන කඩු හරඹ සහ ගණිකාවන් ගැන උසුළු විසුළු අඩු කරමින් මිනිස් ස්වභාවයන් ගැන ගැඹුරු ලෙසකින් එබී බලන නාට්‍ය ලියන්නට ද පටන් ගැනෙන්නේ ඉන් පසුවයි.

ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය රංගනයට වඩා වැඩි නිපුණත්වයක් නාට්‍ය රචනයට දැක්වූවා යැයි වාර්තා කියා පායි. නාට්‍ය ලියද්දී පවා ඔහු රංගනයෙන් ඉවත්වී නැත.

එවක දී නාට්‍ය කොම්පැණියේ අයිතිකරුවන් විසින් කවුරු කුමන චරිතයක් රඟපානවාදැයි තීරණය කළා යැයි සැලකේ. ප්‍රධාන චරිත රඟපෑමට ශේක්ස්පියර්ට ලැබී නැති බව එවක වේදිකා නිවේදක පෙන්වයි. හැම්ලට් නාට්‍යයේ ඔහු රඟපා ඇත්තේ ඩෙන්මාර්ක් රජුගේ ‘අවතාරය’ දක්වන චරිතයයි. එය පෙනී නොපෙනී යන, හැම්ලට්ගේ හොඳම යාළුවා වූ හොරේෂියෝ විසින් කතා කරන්නට යැයි අණ කළ ද කතා නොකරන, හැම්ලට් සමඟ පමණක් කතා කරන අවතාරයකි, නාට්‍යයට වැදගත් එහෙත් ඉතා කෙටි කාලයක් පමණක් වේදිකාවේ පෙනී සිටින චරිතයකි.

තමන් ලියූ නාට්‍ය වල පමණක් නොව ඔහු අනුන්ගේ නාට්‍ය වල ද රඟපෑවේය. බෙන් ජොන්සන් ලියන ලද නාට්‍ය දෙකක, එනම්, 1598 දී ‘සෑම මිනිසෙක්ම ඔහු උපදවන හාස්‍යයේ දී’ (Every Man in His Humor) සහ 1603 දී ‘සජේනස්’ (Sejanus) හි රඟපා ඇති බවට වේදිකා නිවේදක පෙන්වයි.

තවත් වසර කිහිපයක් යද්දී ඔවුන්ට යළිත් නාට්‍ය ශාලා වසා දමන්නට සිදුවිණ. ඒ 1606 දී කළු වසංගතය නොහොත් මහමාරිය පැතිර යාම නිසයි. එයින් අවම වශයෙන් ලන්ඩන් වැසියන් 33,000 ක් මරණයට පත් වූහ. නාට්‍ය රඟ දැක්වීම් නැතිව වේතන නොලැබෙන නිසා ‘රජුගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායම ප්‍රදර්ශන පැවැත්වීමට දුර බැහැර පළාත් වෙත ගිය බවට වාර්තා ඇත.

ඉන්දුනීසියාවේ ජාවා නගරය බලා ගිය ‘රතු මකරා’ (Red Dragon) නමැති ඊස්ට් ඉන්දියා කොම්පැණියේ නෞකාවක් ගමන් වැරදී බ්‍රසීලය දක්වා ගොස් නැවත හරවාගෙන අවුත් 1607 අගෝස්තු මුල දී සියෙරා ලෙයෝන් හි පැවති පෘතුගීසි වෙළඳ කඳවුරක නැංගුරම් ලා ඇත. එහි නැව් කප්පිත්තා වූ තරුණ විලියම් කීලින් (Keeling) සිය දිනපොතේ ලියන සටහන් අතර ඔවුන්, එනම් නැවියන් විසින් ශේක්ස්පියර්ගේ හැම්ලට් නාට්‍ය රඟ දක්වා ඇත. ඒ සැප්තැම්බරයේ දී දෙවැනි රිචඩ් නාට්‍යය ද, තවත් සති තුනකට පසුව ඒඩන් මුහුදු බොක්ක (Gulf of Aden) පිහිටන නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩක දී (අද යෙමෙන්) ඔවුන් නැවතත් හැම්ලට් රඟ දක්වා ඇත. නැවියන් විසින් එකිනෙකා අතර බෙදා හදාගන්නා ලද මෙම තොරතුරු, ශේක්ස්පියර්ගේ ජීවිත කාලයේ දී ම ඔහුගේ නාට්‍ය වෙනත් දේශයක දී රඟ දැක්වූ බව පෙන්වන්නකි.

1607 දී ‘රජුගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායම 9 වතාවක් පළමු ජේම්ස් රජුගේ රජවාසල තුල නාට්‍ය රඟ දක්වා ඇත. ඒත් ලන්ඩනයේ මහාමාරිය වසංගතයෙන් මිනිසුන් මිය යෑම නැවතී නොතිබි නිසා නාට්‍ය ශාලා මහජනතාවට විවෘත වී නොතිබිණ. ඒවා යළි විවෘත වූයේ 1608 ගිම්හානයේ දී ය.

1609 දී ‘රජුගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායමට රජු ඉදිරියේ ශේක්ස්පියර් නාට්‍ය 12 ක් රංගනය සඳහා ගෙවීම් කරන ලදි. අනෙකුත් සියළු නාට්‍ය කණ්ඩායම් වලට වැඩියෙන් රජුගේ ප්‍රසාදය දිනාගන්නට සමත්ව සිටියේ ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය කණ්ඩායමයි.

පළමුවැනි ජේම්ස් රජු වෙතින් ලැබෙන රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මෙසේ විස්තර කළ හැකියි: ශේක්ස්පියර්ගේ නාට්‍ය කණ්ඩායම අනෙකුත් සියළු නාට්‍ය කණ්ඩායම් වලට වැඩියෙන් වාර ගණනක් රජමාලිගයේ නාට්‍ය රඟදැක්වීම සඳහා ගෙන්වීම. ඒ සඳහා ඔවුනට ගෙවීම. ඒ කණ්ඩායම ‘චේම්බලන් සාමිගේ පිරිමි’ යැයි හැඳින්වෙන ලද කාලයේ නගර පාලකයන් වෙතින් ප්‍රදර්ශන සඳහා අවසර ලබාගැනීම දුෂ්කර වෙද්දී රජු විසින් නාට්‍ය ප්‍රදර්ශනය සඳහා අවසරයක් ප්‍රදානය කිරීම. නාට්‍ය කණ්ඩායම ඒ ගැන සතුට පෙන්වූයේ කණාඩායමේ නම ‘රජුගේ පිරිමි’ (King’s Men) යැයි වෙනස් කිරීමෙනි.

වසංගත නිසා ගමේ වාසය කරන්නට සිද්ධ වූ කාලයේ දී ශේක්ස්පියර් සිය කවි රචනා නිර්මාණ සඳහා යොමු වූවා යැයි සැලකේ. ඔහු බොහෝ කවි ලියා ඇත්තේ හිතවතුන්ට කියවන්නටයි. ෆ්‍රැන්සිස් මෙරේ (Meres) නමැති පූජකවරයා 1598 ගණන් සිට “ඔහුගේ පෞද්ගලික මිතුරන් අතර පැණි වෑහෙන සොනට්” හුවමාරු කරගත්තා යැයි ශේක්ස්පියර් ගැන ලියා ඇත.

ආඛ්‍යාන කවි (narrative poems) 4 ක් ඔහු නිර්මාණය කළේය. 1593 දී පේලි 6 ක් බැගින් යොදමින් ගොතන ලද ‘වීනස් සහ ඇඩොනිස්’ (Venus and Adonis) ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් හි රොබට් ෆීල්ඩ් නැමැත්තා මුද්‍රණය කරන ලදි. එය කුවාටෝස් (quartos) ක්‍රමයෙන් මුද්‍රණය වූ අතර ජනප්‍රියත්වයෙන් අඩුවක් නොවීය. ශේක්ස්පියර් මිය යන්නට පෙර 9 වතාවක් පමණ එය නැවත මුද්‍රණය වූවා යැයි සැලකේ.

1594 දී පේලි 7 ක් බැගින් යොදමින් ගොතන ලද ‘ලුක්‍රීසේ දූෂණය කිරීම’ (The Rape of Lucrece) ෆීල්ඩ් වෙතින්ම මුද්‍රණය විය. ‘ලුක්‍රීසේ දූෂණය කිරීම’ තුලින් අපිට දැනගන්නට ලැබෙන්නේ ඇයගේ සැමියාගේ හිතවතෙක් වෙතින් ගැහැණියක් දූෂණය වූ කතාවයි. ශාංගාර රසයෙන් පිරි එය අතිශය පෞද්ගලික වූ ස්වභාවයකින් ලියන ලද්දකි. කවිය ලන්ඩන් වැසියන් අතර බෙහෙවින් ජනප්‍රිය විය.

මෙම කවි දෙක ලබාගත් අලෙවියත් සමඟ ශේක්ස්පියර් නම් තරුණයා, දක්ෂ කවියෙක් ද වේ යැයි එංගලන්තයේ සමාජය පිළිගත්හ.

1601 දී ප්‍රකාශනය වෙන, පේලි 3 ක් බැගින් යොදමින් ගොතන ලද ‘ෆීනික්ස් සහ ඉබ්බා’ (The Phoenix and the Turtle) ශේක්ස්පියර් ගැන කිසිත් දැනගන්නට නොමැති සමයේ ඔහු ලියන ලද්දක් යැයි එක මතයකි. ඒ කවිය මුලින්ම පළවෙන්නේ රොබට් චෙස්ටර් සම්පාදනය කරන “ප්‍රේමයේ ප්‍රාණත්‍යාගියා” (Love’s Martyr) නමැති කෘතියේය. සිය අනුග්‍රාහකයා වූ සර් ජෝන් සල්ස්බෙරි (Salusbury) සහ උර්සුලා ස්ටැන්ලි අතර විවාහයේ දී තෑග්ගක් හැටියට දීම සඳහා චෙස්ටර් විසින් බෙන් ජොන්ස්න්, ශේක්ස්පියර්, ජෝන් මාර්ස්ටන්, සහ ජෝර්ජ් චැප්මන් යනාදීන්ගේ නිර්මාණ එකතුවකින් එය සම්පාදනය විය.

උග්‍ර වූ වසංගත නිසා නැවතත් නාට්‍ය ශාලා වැසී යද්දී, ඔහු පේලි 7 ක් බැගින් යොදමින් ‘ආදරවන්තයින්ගේ පැමිණිල්ලක්’ (A Lover’s Complaint) කවිය ගොතන ලදි.

තුදුස් පද සැහැල්ලක් හෙවත් ‘සොනට්’ යනු “පුංචි සිංදුවකි”. වෙනස්වන සුළු එළිසමයෙන් (rhyme scheme) යුතු පේලි 14 කින් හැදෙන කෙටි කවි ඉතාලියෙන් එංගලන්තයට ගෙනෙන ලද්දේ සර් තෝමස් වයට් (Wyatt) සහ සරේ හි අර්ල්වරයා වූ හෙන්රි හවර්ඩ් (Howard) යන දෙදෙනාය. එක මනෝභාවයක් ගැන අවධානය යොමු කරන සම්ප්‍රදායකින් යුතු සොනට් පහදා දීමක් හෝ ‘හැරී බලන’ සිතුවිල්ලකින් අවසන් වෙයි.

ඉතාලි භාෂාවේ එන sonetto යන වචනයෙන් සොනට්ස් යන වචනය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට හදාගන්නා ලදි. ඩාන්ටේ ඇලිගියේරි (Dante Alighieri) විසින් 1292-93 කාලයේ සොනට්ස් ගෙතූ බව කියැවේ. තවත් වසර 50 ක් ගෙවෙද්දී ඉතාලි ජාතික ෆ්‍රැන්චේස්කෝ ප්‍රෙට්රාර්කා (Frencesco Petrarca) සොනට්ස් 317 ක් එකතු කර, කවි 366 කින් යුතු ‘සිංදු පොත’ (Canzoniere) නිර්මාණය කළේය. ඔහුව ඉංග්‍රීසි පොත පත දක්වන්නේ ප්‍රෙට්රාර්ක් (Petrarch) නමිනි. ඒ ශෛලිය හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රෙට්රාර්චන් සොනට් (Petrarchan sonnet) කියායි.

සරේ හි අර්ල්වරයා වූ හෙන්රි හවර්ඩ් 16 වැනි සියවසේ දී ඒ ඉතාලි පුංචි සිංදු පරිවර්තනය කරමින් ඉංග්‍රීසි භාෂාවට සරිලන ලෙසින් හැඩ ගස්වන ලදි. 1580 සිට 1590 කාලයේ දී බොහෝ ඉංග්‍රීසි කවියන් හෙන්රි හවර්ඩ් අනුව යමින් ඉංග්‍රීසි සොනට්ස් ගොතන්නට පටන් ගත්හ. එළිසබෙතන් යුගයේ සොනට්ස් ලියැවිල්ල අතිශයෙන් ජනප්‍රිය වූවකි. 1590 වසරේ දී පමණක් මුද්‍රිත වූ සොනට්ස් වලින් අදටත් සොයාගත හැකි සංඛ්‍යාව 1,200 ක් පමණ වේ.

ඉතින් සරේ හි අර්ල්වරයා ඉංග්‍රීසියෙන් පටන් ගත් ශෛලිය වැඩියෙන්ම දියුණු කළ තැනැත්තා විලියම් ශේක්ස්පියර් වූ බැවින් අද ඒවා හැඳින්වෙන්නේ ‘ශේක්ස්පියර් සොනට්’ කියායි.

ඒවා බොහොමය ගෙතෙන්නේ ‘පැමිණිල්ලක්’ ගැනයි. ශේක්ස්පියර් ගෙතූ ‘ආදරවන්තයින්ගේ පැමිණිල්ලක්’ යන්න ඒ විලාසිතාව අනුගමනය කරන ලද්දකි.

තුදුස් පද සැහැලි (Sonnets) 145 ක් විලියම් ශේක්ස්පියර් අතින් නිර්මාණය විය. නාට්‍ය රචනය කුලවත් අයට නියැළීමට සුදුසු වෘත්තියක් යැයි පළමුවැනි එළිසබෙත් රැජින වෙතින් ලැබෙන අනුග්‍රහයෙන් පසුව, ශේක්ස්පියර්ගේ තුදුස් පද සැහැලි ඔහු ලියන ‘රෝමියෝ සහ ජුලියට්’, ‘ආදරයේ වෑයම් අහිමිය’, යනාදී නාට්‍ය ඇතුලේ දකින්නට ලැබේ. නාට්‍ය තුල දැක්වෙන තුදුස් පද සැහැලි තුල, ඊට අවුරුදු තුන හතරකට උඩ දී සිද්ධ වූ දෑ ගැන ව්‍යංගයෙන් පැවසෙන නිසා, ඔහු නාට්‍ය ලියද්දී තමන් විසින් කලින් දවසක ලියන ලද ඒ තුදුස් පද සැහැලි ගෙන ඒවායේ අඩුපාඩු හදා අඩංගු කරන ලදැයි පෙනී යයි.

1609 දී “ශේක්-ස්පියර්ගේ තුදුස් පද සැහැලි, මීට කළින් කිසිදා ප්‍රකාශනය නොවූ” (Shake-speare’s Sonnets, Neuer before Published) නමින් කවි එකතුව ප්‍රකාශනය විය.

ඒ තුදුස් පද සැහැලි පමණක් හදාරමින්, ඒවා කුමන පිළිවෙලකින් ලියැවුණාදැයි යැයි තීරණය කරන්නටත්, ඒවායෙන් ශේක්ස්පියර්ගේ පෞද්ගලික ජීවිතය දැක්වෙනවා දැයි යන්න ගැනත් පර්යේෂණ පවත්වන විද්‍යාර්ථීන් ලොව සිටිති.

ශේක්ස්පියර්ගේ යැයි සැක නැතිව සැලකෙන නාට්‍යය 39 අද ඵෛතිහාසික, සුඛාන්ත, ශෝකාන්ත, ආදර වෘත්තාන්ත යැයි වර්ගීකරණය වී දැක්වේ. මේ වර්ගීකරණය තුල ‘ගැටළු’ සහගත නාට්‍යය ඇත. උදාහරණයක් හැටියට ‘මිම්මට මිම්ම’ යන්න සුඛාන්ත යටතේ වූවත් එහි එන ඩ්‍යුක් හැරෙන්නට අනිත් සියල්ලන්ටම අත්වෙන්නේ ඛේදනීය වූ තත්වයන්ය.

ඔහු ලියන ලදැයි වෙනත් තැන්වල කියැවෙන, ඒත් කිසිදු මුද්‍රිත හෝ අත්පිටපතක් සොයාගත නොහැකි නාට්‍යය අහිමි වූ නාට්‍යය යන වර්ගීකරණයට වැටේ. “ආදරයේ වෑයම් අහිමිය” ලියුවාට පසුව ශේක්ස්පියර් “ආදරයේ වෑයම් ජයග්‍රහණය” (Love’s Labour’s Won) නමින් නාට්‍යයක් ලියා තිබේ. එසේම, 1604 දී ‘රජුගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායම රජවාසලේ අප්‍රසාදයට පත්වූ නාට්‍යයක් රඟ දක්වා ඇති බව වාර්තා වේ. එය ගෞරී (Gowrie) කුමන්ත්‍රණය සම්බන්ධයෙන් ලියන ලද්දකි. ගෞවරී කුමන්ත්‍රණය නම්, පළමුවැනි ජේම්ස් ස්කොට්ලන්තයේ රජු ලෙසින් සිටිය දී ඔහුව මරා දමන්නට ගත් කුමන්ත්‍රණයක් වැරදීම නිසා ඇලෙක්සැන්ඩර් රිව්වෙන් සහ ජෝන් රිව්වෙන් (Ruthven) යන සහෝදරයන් දෙදෙනා අබිරහස් ලෙසින් මිය යෑමයි. මේ නාට්‍ය දෙකම ලොවට අහිමි වූ නාට්‍ය ගැන නිදසුන් වෙති.

ඵෛතිහාසික නාට්‍යය:
හයවැනි හෙන්රි පළමු කොටස
හයවැනි හෙන්රි දෙවැනි කොටස
හයවැනි හෙන්රි තෙවැනි කොටස
තෙවැනි රිචඩ්
ජෝන් රජු
තෙවැනි එඩ්වඩ්
දෙවැනි රිචඩ්
හතරවැනි හෙන්රි පළමු කොටස
හතරවැනි හෙන්රි දෙවැනි කොටස
පස්වැනි හෙන්රි
අටවැනි හෙන්රි

සුඛාන්ත නාට්‍යය:
විභ්‍රමයන්හි සුඛාන්තය (The Comedy of Errors)
එරිස්සාවිය මෙල්ල කිරීම (Taming of the Shrew)
වෙරෝනාවේ කුලවත් පිරිමි දෙදෙනෙක් (The Two Gentlemen of Verona)
ආදරයේ වෑයම් අහිමිය (Love’s Labour’s Lost)
ගිම්හාන නිවෘත්තියේ රැයක සිහිනය (A Midsummer Night’s Dream)
වැනීසියේ වෙළෙන්ඳා (The Merchant of Venice)
වින්ඩ්සර් හි ප්‍රීතිමත් භාර්යාවන් (The Merry Wives of Windsor)
වැදගැම්මක් නැත්ත ගැන මහත් ආන්දෝලනය (Much Ado About Nothing)
ඔබ කැමති පරිදි (As You Like It)
දොළොස් වන රාත්‍රිය (Twelfth Night)
ට්‍රොයිලස් සහ ක්‍රෙසිඩා (Troilus and Cressida)
හොඳින් අවසන් වෙන සියල්ල හොඳයි (All’s Well That End’s Well)
මිම්මට මිම්ම (Measure for Measure)

ශෝකාන්ත නාට්‍යය:
ටයිටස් ඇන්ඩ්‍රොනිකස් (Titus Andronicus)
රෝමියෝ සහ ජුලියට් (Romeo and Juliet)
ජූලියස් සීසර් (Julius Caesar)
හැම්ලට් (Hamlet)
ඔතෙලෝ (Othello)
ලියර් රජු (King Lear)
මැක්බෙත් (Macbeth)
ඇන්තනි සහ ක්ලියෝපැට්‍රා (Antony and Cleopatra)
කෝරියෝලේනස් (Coriolanus)
ඇතැන්ස්හි ටිමන් (Timon of Athens)

ආදර වෘත්තාන්ත:
පෙරික්ලීස් (Pericles)
සිම්බලින් (Cymbeline)
හේමන්තයේ වෘත්තාන්තයක් (The Winter’s Tale)
චණ්ඩ මාරුතය (The Tempest)
වංශවත් ඥාතීන් දෙදෙනා (The Two Noble Kinsmen)

අනාගතයේ දිනයක ලොව කොතැනකින් හෝ පැරණි පොත් එකතුවකින් ශේක්ස්පියර්ගේ ඒ අහිමි වූ නිර්මාණයක් සොයා ගන්නට හැකියාව පෑදුනොත් මේ ග්‍රන්ථ නාමාවලිය සංශෝධනය කරන්නට සිද්ධ වේ.

ෆස්ට් ෆෝලියෝ” (First Folio)

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 16, 2019

විලියම් ශේක්ස්පියර් මිය ගොස් වසර හයක් ගෙවෙද්දී, එනම් 1623 දී, ඔහු ලියූ දේ ඉතිහාසයට එකතු කළ යුතු යැයි ඔහුගේ මිත්‍රයන් සහ ඔහු හා රඟපෑ නළුවන් වූවා මෙන්ම, ‘රජුගේ පිරිමි’ නාට්‍ය කණ්ඩායමේ හවුල් අයිතිකරුවන් ද වූ ජෝන් හෙමින්ග්ස්, සහ හෙන්රි කොන්ඩෙල් තීරණය කළහ.

“මිස්ටර් විලියම් ශේක්ස්පියර්ගේ සුඛාන්ත, ඉතිහාස කතා සහ ශෝකාන්ත” (Mr. William Shakespeares Comedies, Histories, & Tragedies) යන නමින් නාට්‍ය 36 ක් එකතු කරමින් ඔවුන් සිහිවටනයක් සම්පාදනය කළහ. එයට, “මගේ දයාබර ඒ කතුවරයා, මිස්ටර් විලියම් ශේක්ස්පියර් සිහිකරනු වස්,” (To the Memory of My Beloved the Author, Mr. William Shakespeare) යන සිරස්තලයෙන් කෙටි කවි පෙළක් සපයන ලද්දේ ශේක්ස්පියර්ව අතිශයින් අගයන ලද බෙන් ජොන්සන් නමැති සමකාලීන නළුවා විසිනි. එහි මෙසේ ද කියැවේ:
“ඔබ සොහොනක් නැති ස්මාරකයකි,
ඔබේ පොත පවතින තාක් කල් කලාව පැවතේවි
අපිට එය කියවන්නට බුද්ධිය ඇත, සහ අගයන්නට.”

“ෆස්ට් ෆෝලියෝ” (First Folio) ප්‍රකාශනය කරන ලද්දේ එඩ්වඩ් බ්ලන්ට් (Blount) සහ අයිසෙක් ජැගාඩ් (Issac Jaggard) විසිනි. අයිසෙක්ගේ පියා වූ විලියම් ජැගාඩ්ට ලන්ඩනයේ මුද්‍රණාලයක් තිබිණ. ඒත් පොත සම්පූර්ණ කරන්නට පෙර පියා මිය ගිය බැවින් අයිසෙක් ජැගාඩ් මුද්‍රණාලයේ කටයුතු බාරගෙන පොත නිමා කළ බැව් කියැවේ.

ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාලයේ ඇති ෆෝලියෝ අංක 1 යන්න වින්සන්ට් පිටපත නමින් ද හැඳින්වේ. එය විලියම් ජැගාඩ් විසින් ඔහුගේ මිත්‍රයෙක් සහ පාරිභෝගිකයෙක් වූ ඔගස්ටීන් වින්සන්ට් (Augustine Vincent) සඳහා වෙන් කරන ලද්දකි. එහි සිරස්තලය දැක්වෙන පිටුවේ ලතින් අකුරු වලින් එය මුද්‍රණය කරන ලද 1623 වසරේ දී තමනට තෑග්ගක් ලෙසින් ලැබුණා යැයි වින්සන්ට් විසින් සටහනක් ගසා ඇත.

17 වැනි සියවසේ දැමූ ඝන කවරයේ කොටසක්, වින්සන්ට්ගේ ලාංඡනයක් ද සමඟින් තවමත් එහි කොටසක් හැටියට පවතී. 1700 ගණන් අග, නැත්නම් 1800 ගණන් මුල දී සිබ්තෝර්ප් (Sibthorp) පවුලේ අය මේ වින්සන්ට් කොපිය ලබාගෙන ඇත. පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ඒ පවුල සතුව තිබූ එය 1891 දී ලන්ඩනයේ දුර්ලභ පොත් කඩයකට පොත් සපයන ඇලෙක්සැන්ඩර් රේල්ටන් (Railton) නමැති ඒජන්ත විසින් එකතු කරගන්නා ලදි.

කවි නිසා වැඩක් නැතැයි කියා දුහුවිලි වැදෙමින් කඩයේ පැත්තකට දමා තිබි ඒ පිටපත රේල්ටන් වෙතින් 1903 දී මිල දී ගන්නේ හෙන්රි සහ එමිලි ෆෝල්ජර් විසිනි. එය මුද්‍රණකරු වූ ජැගාඩ් වෙතින් ප්‍රදානය වූ තෑග්ගක් හැටියට හඳුනාගැනීම නිසා ශේක්ස්පියර් අගය කළ හෙන්රි ෆෝල්ජර් එය “ලෝකයේ ඇති අතිශයන්ම වටිනා පොත” යැයි කියන ලදි. ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාලය ඉදි කිරීමට අඩිතාලම වැටෙන්නේ එම පොත අයිති කරගැනීමට හැකිවීමත් සමඟයි.

මෙය එංගලන්තයේ නාට්‍ය පමණකින් මුද්‍රණය වූ පළමුවැන්නයි. එතෙක් එම ෆෝලියෝ ක්‍රමයට මුද්‍රණය වී තිබුනේ ආගම, ඉතිහාසය සහ දර්ශනය වැනි විෂයයන්ට අදාළ පොතපත පමණකි.

ශේක්ස්පියර් නාට්‍යවල රඟ පෑ අය සහ ශේක්ස්පියර්ගේ හිතවතුන් ඔවුන් සතු නාට්‍ය අත්පිටපත් මේ ෆස්ට් ෆෝලියෝ හදන්නට බාර දුන්නා යැයි සැලකේ.

එම නිසා ෆස්ට් ෆෝලියෝ හි මුද්‍රණය වූ නාට්‍ය 36 ට එතෙක් කිසිත් ලෙසකින් මුද්‍රණය නොවී තිබුණ නාට්‍ය 18 ක් එකතු විය. ඇන්ටනි සහ ක්ලියෝපැට්‍රා, මැක්බත්, දොළොස්වන රාත්‍රිය, යනාදිය ඒ අතර වෙති. ෆස්ට් ෆෝලියෝ මුද්‍රණයක් බිහිවූයේ නැතිනම් ඒ නාට්‍ය සදහටම ලොවට අහිමි වෙනු නිසැකයි.

ශේක්ස්පියර් ලියූ ‘පෙරික්ලීස්’, ඔහු ජෝන් ෆ්ලෙචර් සමඟ එක්ව ලියූ ‘වංශවත් ඥාතීන් දෙදෙනා’ (The Two Noble Kinsmen) සහ නැති වූ නාට්‍යයක් යැයි සැලකෙන ‘කාර්ඩේනියෝ’ (Cardenio) එහි අඩංගු නැත.

වසරක් තිස්සේ එහි මුද්‍රණ කටයුතු සිද්ධ විණ. එනම් අකුරු ඇමිණීම සහ පිටු මුද්‍රණය කොටස් වශයෙන් සිද්ධ වූවකි. ඉතින්, පිටුවේ ප්‍රමාණය, මුද්‍රණ අක්ෂර වෙනස්වීම යනාදියත් ඒවායේ අඩංගු සුවිශේෂ ලක්ෂණ හැටියට සැලකේ.

ෆස්ට් ෆෝලියෝ පිටපත් 235 ක් අද ලොව පවතී. එයින් 82 ක අයිතිය ඇමෙරිකාවේ වොෂිංටන් ඩීසී හි පිහිටන ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාලය සතුයි. ඊ ළඟ විශාලතම ෆස්ට් ෆෝලියෝ එකතුව ඇත්තේ ජපානයේය.

2008 දී රේමන්ඩ් ස්කොට් නැමැත්තෙක් ෆස්ට් ෆෝලියෝ පිටපතක් අතැතිව ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාලයට ගොඩ වැදී ඇත. එහි ආරක්ෂක නිලධාරිනියට තමන් සතුව ඇති එය ෆිඩෙල් කැස්ත්‍රෝගේ ආරක්ෂක නිලධාරීන් වෙතින් ලැබුණක් යැයි ද, තමන් කියුබාවෙන් පලා ආ අයෙක් යැයි ද ඔහු පවසා ඇත.

ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාලයේ සංරක්ෂක තනතුර දරන්නියක් එහි මුල් පිටුවක් ඉරී තිබුණත් එය අව්‍යාජ පිටපතක් යැයි දැක එ් ගැන තව සොයා බලන්නට ඔවුන්ට පවරන්නට යැයි ඉල්ලා සිටියාය. ඒ අනුව ස්කොට් එය ඔවුන් අතට පැවරීය.

මිලියන 3 ක් පමණ වටිනාකමක් ඇතැයි සැලකෙන නිසා, ඔවුන්ගේ තීරණය දන්වන්නට එන්න කියූ විට, ස්කොට් පැමිණ ඇත්තේ ටක්සීඩෝ ඇඳුම් පැළඳුම් වලින් සැරසීගෙනයි. ඔහු එන්නේ ලිමෝසීන් රථයකිනි.

ඒත් ෆස්ට් ෆෝලියෝ ගැන හොයන්නට දන්නා ඔවුන් එය එංගලන්තයේ ඩර්හම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් සොරාගන්නා ලද පිටපතක් බව හඳුනාගෙන තිබිණ. එපමණක් නොව ස්කොට් එම විශ්වවිද්‍යාලයට නුදුරින් වාසය කරන ලද්දෙක් බවත් සොයාගෙන තිබිණ. ඔහුව අත්අඩංගුවට ගැනිණ. එංගලන්තය ඔහුට විරුද්ධව නඩු පවරා, සිරගෙදරට යැවිණ. එහි දී ඔහු සියදිවිනසා ගත්තේය.

ෆස්ට් ෆෝලියෝ පිටපතක් 2014 දී ප්‍රංශයේ පුස්තකාලයකින් සොයා ගැනුණි. එය වසා දමන ලද ජෙසුයිට් පාසැලකින් ලැබී පුස්තකාලයේ රාක්කයක 1790 ගණන් සිට තිබෙන ලද අව්‍යාජ පිටපතක් හැටියට පිළිගැනිණ. අද එය ප්‍රංශය සතු එකම පිටපතයි.

2016 දී ස්කොට්ලන්තයේ ‘අයිල් ඔෆ් බියුට්’ නමැති දූපතේ පිහිටි ‘මවුන්ට් ස්ටුවර්ට් හවුස්’ නමැති මහා මන්දිරයේ දී, වෙළුම් තුනකින් යුතු ෆස්ට් ෆෝලියෝ පිටපතක් ඇතිබව සොයා ගැනිණ. 18 වැනි සියවසේ අයිසැක් රීඩ් (Issac Read) නමැති සාහිත්‍ය කතුවරයා සතුව තිබි පිටපතයි. එය පසුව එම මන්දිරයේ පුස්තකාලයට 1896 දී එකතු වී ඇත. එය මිල දී ගන්නා ලද්දේ බියුට්හි මාර්කෙස් (Marquess of Bute) වරිය විසින් යැයි සැලකේ. එම මන්දිරය ගොතික් ප්‍රත්‍යානයනය (gothic revival) වෙනුවෙන් වෙන්වූ පදනමක් යටතේ පවත්වාගෙන යන්නකි.

තවත් එකක් සොයා ගැනෙන තෙක්, දැනට සොයාගන්නා ලද සෑම පිටපතක්ම වර්තමානයේ තිබෙන්නේ කොතැනකදැයි කියාත්, එහි අයිතිය කාගේදැයි කියාත්, ඒ ඒ පොතේ පිටුවල ප්‍රමාණයන් ගැනත්, මුද්‍රිත අකුරු ගැනත්, පිටු අයිනේ ඇති සටහන් සහ ඒ පිටුවල අඳින ලද පින්තූර ගැනත් යනාදී වශයෙන් සියළු තොරතුරු විද්‍යාර්ථීන් අතින් ලේඛනගතව ඇත.

මුද්‍රිත නාට්‍ය නිවේදක (playbill) පිටු එකතුවලට අමතරව ශේක්ස්පියර් ලියූ නාට්‍යය කුවාටෝස් (quartos) නමින් හැඳින්වෙන කුඩා පොතක් ලෙසින් මුද්‍රණය වී තිබිණ. එවැනි එක පොතක එක නාට්‍යයක් අඩංගු විය. ඒවා නිර්මාණය වූයේ පිටු මුද්‍රිත ලොකු කඩදාසියක් දෙවරක් නවා, එක කඩදාසියකින් පිටු 8 ක් බැගින් හැදීමෙනි.

ෆස්ට් ෆෝලියෝ (First Folio) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්න පිටු හතරක් විශාල කඩදාසියක මුද්‍රණය කර, ඒ කඩදාසිය දෙකට නවා හදන ලද පොතකි. එසේ පිටු සිය ගණනකට වඩා ප්‍රමාණයක් එකතු කර, ඝන කවරයකින් පොත බැඳීම ද සිද්ධ විය.

ඝන කවරයක් නොමැති පළමු ෆෝලියෝ පිටපතක් සිලිම් 15 ක් සහ වස්සෙකුගේ හමින් බයින්ඩින් දමා හැදූ පොතක් සිලිම් 20 කට අලෙවි වූවා යැයි පීටර් බ්ලෙනේයි (Blayney) නමැති විද්‍යාර්ථියා මත දක්වයි.

ඒබල් බර්ලැන්ඩ් (Abel Burland) සතුව තිබි ෆස්ට් ෆෝලියෝ පිටපත 2000 වසරේ දී නිව් යෝර්ක් හි ක්‍රිස්ටී වෙන්දේසිකරුවන් විසින් ඇමෙරිකන් ඩොලර් 6.2 කට විකුණන ලද බව ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාල තොරතුරු කියයි.

එහි අඩංගු තවත් ලොව විරල දැයක් නම් ශේක්ස්පියර්ගේ ඡායාරූපයයි. මාටින් ඩෲශ්ට් (Droeshout) විසින් එය මුල් කාලීන කෙටුම් තහඩුවකින් (engrave) හදන ලද්දකි. එය ශේක්ස්පියර් දැන හඳුනන අය විසින් අනුමත කරන ලද නිසා ශේක්ස්පියර්ගේ හැඩරුව එසේ යැයි පිළිගැනේ. කෙටුම් තහඩුව වසරක් පුරා කළ මුද්‍රණයේ දී සුළු වෙනස්වීම් වලට භාජනය වී ඇත.

දකුණත පිටුවේ ශේක්ස්පියර්ගේ පින්තූරය දිස්වෙද්දී, වමත පිටුවේ ‘පාඨකයා වෙත’, යැයි කියමින් බෙන් ජොන්සන් ඒ ගැන කෙටි කවියක් ලියා ඇත. ඡායාරූපය ශේක්ස්පියර්ගේ හැඩරුව දක්වන්නක් පමණකි. ඔහුගේ බුද්ධිය දකින්නට නම් මේ පින්තූරය දිහා නොබලා පොත කියවන්න යැයි එහි සඳහන් වෙයි.

ෆෝල්ජර් ශේක්ස්පියර් පුස්තකාලය

රජුගේ බලාත්මක බව අඩු වැඩි වෙන හැටි ලියූ ශේක්ස්පියර්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 14, 2019

කවි ලිවීම වංශවත් පවුල්වල අයට සුදුසු වූවකි. ඒත් නාට්‍ය රචනා කිරීම ඒ හා සමාන නොවීය. නාට්‍ය ශාලාව පිරෙන්නට සෙනඟ ඇදී එන ලෙසින් ලිවීම නාට්‍ය රචකයාගේ කාර්ය භාරය වීම නිසා එය වංශවත් අයට අශිෂ්ට යැයි සැලකිණ. ඒත් පළමුවැනි එළිසබෙත් රැජින නාට්‍ය සඳහා කැමැත්ත දැක්වීම තුලින් ඔවුනට එහි නියැළෙන්නට හැකියාව පෑදිණ.

ජේම්ස් බර්බේජ් මූලිකත්වයෙන් ගොඩනැඟෙන ලන්ඩනයේ තියටර් දිස්ත්‍රික්කය නිසා නළුවන්ට, නාට්‍ය රචකයන්ට, වඩුවැඩ ශිල්පීන්ට, යනාදී ඒ හා සම්බන්ධ මහත් පිරිසකට තම ආර්ථික සරුසාර කරගන්නට හැකියාව පෑදිණ.

1215 දී ඉංග්‍රීසි බැරන්වරු ජෝන් රජු සමඟ ගැසූ මැග්නා කාටා (Magna Carta) නමැති ගිවිසුම අනුව රජවරුන්ට බදු මාර්ගයෙන් රාජ්‍ය වැය සඳහා මුදල් එකතු කරන්නට අවසර තිබුණත්, ඒ සඳහා පාර්ලිමේන්තුවෙන් ද අවසර ගත යුතුව තිබිණ. හිතන්න, බදු වැඩි කරන්නට රජතුමාට අවසර නොදුන් පාර්ලිමේන්තුවක් ගැන.

පළමුවැනි එළිසබෙත් රැජින සමයේ අයර්ලන්තයේ සහ ස්පාඤ්ඤයේ පැවති යුද්ධ සඳහා ගිය වියදම් නිසා රටේ ආර්ථිකය දුර්වල තත්වයකට හැරිණ. ඇයගේ එංගලන්ත සභාවේ ආගමික ස්ථාවරයත්, දරුවන් නැති ඇය විසින් ඊ ළඟ පදවි ප්‍රාප්තිකයා නම්කර නොතිබීමත්, නාවුක මාර්ග ඔස්සේ ඇති වූ වෙළඳ යුද්ධ යනාදියත් රටේ අස්ථාවර තත්වයක් ඇති කළේය.

ශේක්ස්පියර් විසින් ලියන ලද රිචඩ් රජ නාට්‍ය සහ හේන්රි රජ නාට්‍ය ඉංග්‍රීසි ඉතිහාසය සහ දේශපාලනය ගැන බොහෝ අදහස් ඉදිරිපත් කරන ඒවා වෙති. ‘දෙවැනි රිචඩ්’ නමින් වූ නාට්‍යය ප්‍රදර්ශනයට එසෙක්ස්හි අර්ල්වරයා අනුග්‍රහය දැක්වූයේ එයින් පළමුවැනි එළිසබෙත් රැජිනට විරුද්ධව ජනප්‍රිය කැරැල්ලක් ඇති කරන්නටයි. කැරැල්ල සාර්ථක නොවීය.

1597 දී ශේක්ස්පියර් විසින් සිලිම් 5 ක බද්දක් ගෙවා නැතැයි බදු වාර්තාවක් දක්වයි. එසේම 1598 දී ද ඔහු සිලිම් 13 ක බද්දක් ගෙවා නැත. ඒත් ඉන්පසුව ඒ ගැන කිසිත් සඳහනක් සොයාගන්නට නැත. ඒ ඔහු එම බදු ගෙවන ලද නිසාදැයි ද, නැතහොත් ඒ ගැන කිසිවෙක් ඔහුව නඩු මඟට නොගෙන ගිය නිසාදැයි ද, කියා දැනගන්නට නැත. ඒ කාලයේ දී ම රිචඩ් කුයිනි (Quiney) නමැති ශේක්ස්පියර්ගේ ගම වූ ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් හි පළාත් ආණ්ඩුවේ අයෙක්, එහි බදු අඩු කරගන්නට ලන්ඩනය බලා අවුත් සිටියේය. කුයිනි මාස කිහිපයක් තිස්සේ විවිධ රාජ්‍ය කවුන්සිල් වලින් බදු සහන ලබා දෙන්න යැයි ඉල්ලා සිටියේය. ඔහුට කිසිවෙකු වෙතින් යහපත් ප්‍රතිචාරයක් නොලැබුණි. ගමෙන් දුන් මුදල් ඉවර වෙද්දී, වෙනත් ගම්වාසියෙක් වූ ඒබ්‍රහැම් ස්ටර්ලි (Sturley) ශේක්ස්පියර් හමුවන්නට යන්නැයි කුයිනිට කියා සිටියේය.

සිය ගමේ පිහිටන ලද දෙවැනි විශාලතම නිවස මිලට ගන්නට ශේක්ස්පියර් විසින් පවුම් 60 ක් ගෙවා තිබුණි. ශේක්ස්පියර්ට ලිපියක් යවන කුයිනි පවුම් 30 ක ණයක් ඉල්ලා සිටියේය. එම ණය ශේක්ස්පියර් දුන් බව ස්ටර්ලි ලියන ලද පසු ලිපියකින් පෙනී යයි. කුයිනිට ඒ නිසා යළිත් පාර්ලිමේන්තුවෙන් බදු සහන ඉල්ලා සිටින කටයුතු කරන්නට හැකියාව පෑදිණ. අනතුරුව පාර්ලිමේන්තුව ස්ට්‍රැට්ෆර්ඩ් ගමට බදු සහන මෙන්ම කුයිනිගේ ලන්ඩන් වියදම් පියවන්නටත් නීති සම්මත කළහ.

1603 දී පළමුවැනි එළිසබෙත් රැජින මිය යද්දී ස්කොට්ලන්තයේ හයවැනි ජේම්ස් එංගලන්තයේ පළමුවැනි ජේම්ස් හැටියට කිරුළු පැළඳීය.

පළමුවැනි ජේම්ස් ඉක්මණින් ස්පාඤ්ඤය සමඟ සාමකාමී වූවත් පැන නැඟී තිබුණ ආර්ථික අර්බූදය හමුවේ ගැටළු සහගත පාලන සමයකට මුහුණ දුන්නේය. එවක එංගලන්ත පාර්ලිමේන්තුව පළමුවැනි ජේම්ස් රජු විසින් යෝජනා කළ අලුත් බදු පැනවීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.

ශේක්ස්පියර් සිය දේශපාලන නාට්‍ය තුලින් බදු ප්‍රතිපත්තිය සහ එය සමඟ රජුගේ අධිකාරිය ප්‍රසාදයට හෝ අප්‍රසාදයට ලක්වෙන ආකාරය දක්වයි. දෙවැනි රිචඩ් නාට්‍ය තුලින් දැක්වෙන්නේ වැරදි ක්‍රමවේදයක් හරහා බදු ප්‍රතිපත්තියක් දියත් කිරීම නිසා රජුගේ බලාත්මක බව අඩුවෙන හැටියි. අටවැනි හෙන්රි නාට්‍ය තුලින් පෙන්වන්නේ බදු ප්‍රතිපත්තියක් හොඳින් ක්‍රියාත්මක කරන්නට සමත්වීම නිසා ඔහුගේ බලාත්මක බව වැඩි වූ හැටියි.

දෙවියන් හා ඍජු නෑඳෑකම් කියන්නෙක් ලෙස ඔටුන්නට හිමිකම් කියන රජ සැලකූ එවක දී ශේක්ස්පියර් එසේ කියා පෑම අපූරු අදහසක් විය.

මෙහි දී සිහිකළ යුත්තක් ඇත. නිකලෝ මැකියාවෙලි ලියූ ‘රජ කුමරා’ වැනි ලියැවිලි ඒ වෙද්දී මුද්‍රණය වී තිබුණත්, ඒවා සාමාන්‍ය ජනතාවට කියවන්නට තරම් පහසු වූ ලේඛන නොවීය. ශේක්ස්පියර් නාට්‍යයක ඇති සියළු වදන් සහ කාව්‍ය කියවන්නට නොදන්නා අයට වුවත් නාට්‍යානුසාරයෙන් රඟදක්වන අදහස් වටහා ගැනීම ඔවුනට පහසු වූහ.

ඉතින්, දේශපාලකයා සතු බලය යනු ඒ උරුමය, උප්පත්තිය හෝ නිලතලය අනුව නොව දේශපාලකයෙක් හැසිරෙන ආකාරය අනුව තීන්දු වෙන්නක් යැයි එදා ශේක්ස්පියර් වේදිකාවේ දකින්නට ලැබිණ.

වසර 400 ක් ගෙවී ගිහින් තිබුණත් තවමත් රටවැසියන් සිය රටේ පාලන බලය ඉල්ලන දේශපාලකයාගේ හැසිරීම ගැන කොතරම් උනන්දුවක් දක්වනවා ද? ඒ ගැන එකිනෙකා සමඟ කතාබහට කොතරම් කාලයක් වැය කරනවා ද?

ඒත් දේශපාලන වේදිකාවේ තරඟ කරන කීයෙන් කී දෙනෙක් අද ශේක්ස්පියර්ගේ රිචඩ් සහ හෙන්රි රජ නාට්‍ය නරඹා ඇත්ද?

Shakespeare’s Guide to Tax Policy: ‘Know you of This Taxation?’ By Michael W. Evans

Shakespeare the tax evader