අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

අඩු වූ නීති රෙගුලාසි පසුපස එන සීඝ්‍ර ආර්ථික වර්ධනය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 17, 2020

යම් පුරවැසියෙක් තමා ජීවත්වන රටේ ආර්ථිකයට එරට ආණ්ඩුව ඉහළම වැදගත් ස්ථානය දෙනවා යැයි විශ්වාස කරන්නේ නම් එය මහත් ලෙසින් මුලාවී සිටීමකි. ආණ්ඩුව, නැත්නම් බලයේ සිටින පාලක පිරිසගේ ඉහළම උවමනාව හැකි තාක් කාලයක් තම පාලන බලය පවත්වා ගැනීමයි.

තව දුරටත් බලයේ සිටින්නට නම්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මැතිවරණ පැවැත්වෙන පසුබිමක දී, තම චන්දදායකයන් මුහුණ පාන ආර්ථිකය ගැන දේශපාලනඥයා අවධානයෙන් සිටිය යුතුයි. ආර්ථිකය ස්ථාවර නම් බලයේ සිටිය හැකියාවත්, ආර්ථිකය දුර්වල නම් පාලකයන් වෙනස් කිරීමත් පුරවැසියන්ගේ සාමාන්‍ය හැදියාවයි.

ස්වභාවික හෝ මිනිසා විසින් ගෙනෙන ලද හෝ ව්‍යසනයක් නිසා ආර්ථිකයක් ඇද වැටෙද්දී ඒ ගැන ගත යුතු පියවර අතර, සාර්ථක වූයේ කුමන ක්‍රමවේදයන් දැයි ගැන ඉතිහාසයෙන් ඇති තරම් සාක්ෂි සොයාගත හැකියි. පාක්ෂික නොවෙන අය පවා, බොහෝ විට එම සාර්ථක පිළිවෙත් යාන්තමින් හෝ පිළිපදින ආකාරයෙන් පැහැදිලි වෙන්නේ එම ක්‍රමවේදය ප්‍රතික්ෂේප කරනු නොහැකි බවයි.

ඒත්, පැහැදිලිව සාර්ථකත්වය අත්කර දෙන ක්‍රමවේදයක් තිබිය දී, එසේම ආර්ථිකය ස්ථාවර නම් දිගටම බලයේ සිටිය හැකියාවත් ලැබෙද්දී, ආර්ථිකය නඟා සිටුවීම අඩාල කරන හෝ ප්‍රමාද කරන පිළිවෙත් පාලකයන් විසින් අනුගමනය කරන්නේ ඇයි?

පිළිතුර සරල වූවකි. “ආර්ථික මැදිහත්වීම්” අවශ්‍ය යැයි ඉල්ලා සිටින පුරවැසියන්ගේ චන්ද පදනමෙන් ඒ දේශපාලනඥයන් බලයට පත්ව සිටිති. මැදිහත්වීම් අවම කළහොත් චන්ද පදනම බිඳී ගොස් පාලන බලය අහිමිවේය යන බිය ඔවුන්ට ඇත.

ඉතින් සීඝ්‍රයෙන් අඩාල වූ ආර්ථික වාතාවරණයක දී, ඔවුන් ටික කලකට මැදිහත්වීම් ඉවත් කරති. ඒ හදිසි තත්වය හමුවේ දී පමණක් එසේ ඉඩදෙනවා යැයි කියද්දී පාක්ෂිකයන් උරණ නොවෙති. හැකි ඉක්මණින් නැවතත් නීති සහ රෙගුලාසි දැඩි කිරීම පාක්ෂිකයන් ප්‍රිය කරති.

රාජ්‍ය ‘මැදිහත්වීම්’ එපා යැයි කියන්නට බොහෝ දෙනෙක් පසුබට වෙති. ඒ වෙළඳපොලක් ආචාර ධාර්මික කළ හැක්කේ රජයකට මැදිහත්වීමෙන් පමණක් යැයි ඔවුන් දැඩි ලෙසින් විශ්වාස කරන නිසයි. සැබෑවෙන්ම සිද්ධ වෙන්නේ එහි අනික් පැත්ත, එනම් ආචාර ධාර්මික තත්වයන් විනාශ කර දමන්නේ රජයේ මැදිහත්වීම් වැඩි වෙද්දී යැයි කියන්න මේ අයට අවබෝධ කරදීම දැඩි සේ දුෂ්කර වූවයි.

කෝවිඩ්-19 වසංගතය මර්ධනයට යැයි කියමින් රාජ්‍ය බලය යොදවමින් නිවාස අඩස්සියට ජනතාව යැවූ විට ලෝකයේ හැම ආර්ථිකයක්ම වැටුණේ බලා සිටිය දී ය. සමහර රටවල් ඉතා ඉක්මණින් මැදිහත්වීම් වලින් ඉවත්වීම හෝ ඒවා අඩු කිරීම කළහ. සමහර රටවල් ඉතා ඉක්මණින් මැදිහත්වීම් වැඩි කළහ. ඒ ඒ අනුව ඔවුන්ගේ ආර්ථිකයන් නැඟිටීම ද සිද්ධ වෙන ආකාරය වැඩි කල් නොයා පැහැදිලි වෙන බව නිසැකයි.

මුඛ ආවරණ හිඟයක් ගැන ඇමෙරිකන් රජය සහ විරුද්ධ පක්ෂය එකිනෙකා සමඟ අවලාද කියාගනිද්දී, මුඛ ආවරණ හිඟයක් පැවතියේ මන්දැයි කියා විමසූ අයට දැනගන්නට ලැබුණේ මෙයයි: රජයේ අනුමැතිය නොමැතිව මුඛ ආවරණ නිෂ්පාදනය තහනම්ව තිබීමයි. මේ කියන්නේ පාට පාට රෙදි වලින් ගෙදර දී මසා ගැනීමට හැකි මුඛ ආවරණ ගැන නොවේ.

හදිසි තත්වය යටතේ ඇමෙරිකාවේ නීති සහ රෙගුලාසි බොහොමයක් ලිහිල් විණ. ආහාර සහ කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව (FDA) යටතේ පමණක් 400 කට වැඩියෙන් නීති රෙගුලාසි ලිහිල් කරන ලදි. පුදුමය නම් ඒවා බහුතරය කිසිසේත්ම ජනතාවගේ ආරක්ෂාව හෝ පහසුව සලසන ලද ඒවා නොවීමයි.

කළින් සටහනේ සඳහන් කළ, vCJD රෝගය ගැන බියෙන්, 1980 සහ 1996 අතර කාලයේ දී මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ එක දිගට මාස තුනක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් ගෙවන ලද, සහ යුරෝපයේ ඕනෑම රටවල 1980 සිට 2020 දක්වා එක දිගටම අවුරුදු පහක් ගෙවන ලද පුද්ගලයන්ට ලේ දන්දීම තහනම් කරන ලදි.
කෝවිඩ්-19 වසංගතය හමුවේ ලෝකය මුහුණ පා ඇති ලේ හිඟය නිසා, ඉහත පිරිසට තහනම් වී තිබුණ ලේ දන්දීම් ඇමෙරිකාවේ FDA වෙතින් ඉවත් කෙරිණ.

වැඩිහිටි අයට නොමිලේ වෛද්‍ය සේවා ගාස්තු ගෙවන මෙඩිකෙයා රක්ෂණයෙන් මෙතෙක් කාලයක් වෛද්‍යවරුන්ගේ උපදෙස් දුරකතනය, ඊ මේල් හෝ ස්කයිප් වැනි සේවා වලින් ලබාගැනීමට අවසර නොමැති විය. එයින් වැඩියෙන්ම සහනයක් ලැබෙන්නේ වැඩිහිටියන්ට නිසා, එම අඥාන රෙගුලාසිය යළි නොඑන්නේ නම් එය සතුටට පත්විය හැකි කරුණකි.

වෛද්‍යවරුන්ට තමන් සිටින ප්‍රාන්තයෙන් පිටත දී සේවය තහනම්ව තිබිණ. මේ වසංගත තත්වය යටතේ ඒ සඳහා ඉඩ පෑදිණ. ඒ අවසරයත් දිගින් දිගටම පැවතෙන්නේ නම්, එසේම වෛද්‍යවරුන්ට පමණක් නොව සියළු සෞඛ්‍ය වෘත්තීන්හි යෙදෙන අයට ලැබෙන්නේ නම්, තරඟය වැඩි වී ඔවුන් සපයන සේවාවන්හි ප්‍රමිතිය තවත් ඉහළ යනු ඇත.

එසේම, සතියක දින 7 කම, පැය 24 කම, යම් රෝගී තත්වයක් ගැන කරුණු අසා දැන ගැනීමේ හැකියාව සලසන concierge care නමින් සෞඛ්‍ය උපදෙස් ලබාගැනීමේ හැකියාව ද මෙතෙක් කාලයක් මෙඩිකෙයා රක්ෂණයෙන් අවසර නොතිබුණ ලද්දකි. නමුත් මේ තත්වය හමුවේ ඒවාට වහාම අවසර ලැබිණ.

මේ රෙගුලාසි වෙනස් නොකර දිගටම පවත්වා ගැනීමෙන් එය දැඩි සේ ම අවශ්‍ය අයට ලැබෙන සැබෑ පහසුකම් වෙති.

නගරයක යම් පැත්තක සමහර ව්‍යාපාර කරගෙන යාමට අවසර නොදීම නගර සැලසුම්කරුවන්ගේ සිරිතයි. ඒත් මේ තත්වය හමුවේ විවිධ නගර එම නීති ලිහිල් කළහ. සමහර නගරයක තාවකාලික දැන්වීමක් එල්ලීම තහනම් වූවකි. ඒත් මේ තත්වය හමුවේ ඔවුන් ඒ සඳහාත් ඉඩ දුන්හ.

ඇමෙරිකාවේ තවමත් මත්පැන් තහනම් වූ කුඩා ගම්මාන හා දිස්ත්‍රික්ක පවතී. ‘ඩ්‍රයි’ පෙදෙස් හැටියට සැලකෙන ඒවායේ මත්පැන් විකිණීම පමණක් නොව ළඟ තබා ගැනීම පවා තහනම් වෙති. සමහර පෙදෙස්වල ළඟ තබා ගැනීමට අවසර ඇතත් විකිණීමට අවසර නැත.

අවන්හලක අසුන්ගෙන මත්පැන් බිව්වාට, මත්පැන් විකුණන කඩ වලින් විවෘත නොවූ බෝතල් රැගෙන යන්නට අවසර තිබුණාට, පීට්සා ගන්නා තැනකින් බියර් මිල දී ගෙන ගෙදර ගෙනියන්නට අවසරයක් නොවීය. අද එයට අවසර ලැබී ඇත.

අවන්හලේ රැඳෙමින් කෑම බීම තහනම් වෙද්දී ලිහිල් වූ තවත් නීතියක් නම් ආහාර සමඟ කොක්ටේල් පවා රැගෙන යාමට අවසරයයි. තවමත් අවන්හලක අසුන් ගන්නට අවසර නොදෙන තැන්වල දී පවා, ‘ටිකි බාර්’ එකට ගොඩවැදී කොක්ටේල් වීදුරුවක් රැගෙන යන්නට අවසරය දී ඇත.

වෙරළබඩ ජීවත්වන බෝට්ටු පදින ජනතාවට මෙතෙක් තහනම්ව පැවති බෝට්ටුවේ සිටිය දී මත්පැන් වීදුරුවේ රස බැලීම මේ වසංගත තත්වය හමුවේ අයින් කර ඇත. අවන්හල අසල නැවැත්වූ ඒ ඒ අයගේ බෝට්ටුවල රැඳෙමින් ඔවුන් ‘චීයර්ස්’ කියාගන්නා අන්දම සති අන්තය පටන් ගනිද්දීම දැක ගන්නට ලැබුණි.

නීති සහ රෙගුලාසි නැති වුවහොත් මිනිස්සු නොමනා විදියට හැසිරේවි යැයි බියක් ජනිත කරවීම ඉතා පහසු වූවකි. නමුත් සැබෑ සාක්ෂි අනුව පෙනී යන්නේ නීති සහ රෙගුලාසි ලිහිල් වෙද්දී මිනිස්සු ආචාර ධාර්මික ලෙසින් හැසිරෙන බවයි. එකෙක් දෙන්නෙක් කරන ක්‍රියාවක් දැක, සියල්ලන්ටම දඬුවම් කරන හැදියාව දැන්වත් ඉවත් කර දැමිය යුතු නොවේද?

ඇමෙරිකන්කාරයා ලාංකිකයාට වෙනස් යැයි කියන්නට හදිසි නොවන්න. මිනිස් සත්වයා යනු තෝරාගැනීම් හමුවේ ඉතා ඉක්මණින් තමන්ගේ යහපතට වැඩියෙන්ම හොඳ තෝරාගැනීම කරන්නට විචාරශීලී බුද්ධිය යොදාගන්නෙක් බව මෙම වසංගතයම ඔප්පු කර ඇත. එකෙක් දෙන්නෙක් කරන ක්‍රියාවක් දැක, සියල්ලන්ටම දඬුවම් කරන හැදියාව දැන්වත් ඉවත් කර දැමිය යුතු නොවේද?

කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොතේ ඊ ළඟ පරිච්ඡේදය PDF ලෙසින්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 14, 2020

කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොතේ ඊ ළඟ පරිච්ඡේදය PDF ලෙසින් දකුණත අගට එකතු කළෙමි.

මුලින් එකතු කළ පරිච්ඡේදය සඳහා පාදක සටහන් එකතු කර එය නැවතත් PDF හැටියට එකතු කළෙමි.

ඊ ළඟ පරිච්ඡේද පරිවර්තනය කරමින් සිටිමි. කෝවිඩ්-19 වසංගතය හමුවේ විවිධ රටවල්, විවිධ දේශපාලකයන් කටයුතු කරන ආකාරය හමුවේ 1917 පටන් රුසියාවේ කොමියුනිස්ට්වාදීන් කටයුතු කළ ආකාරය දැන සිටීම කොතරම් වැදගත් දැයි, අදහස් සංසන්ඳයට හැකියාව ඇති අයට ඉතා පහසුවෙන් අවබෝධ කරගනු හැකියි.

රටේ (ලංකාවේ) ඇති දූෂිත දේශපාලනය සහ වංචා නවත්වාලීමට ‘සදාදරණීය චේ සිටියා නම්’ විසඳුම් ලැබේවි යැයි තැන් දෙක තුනක බෙදාගත් මීම්ස් සහ පොත් විචාරයකින් දැක්කෙමි. ඒත්, ඒවා ඉතා අල්පයක් වීම ලාංකික රටවැසියන්ගේ වාසනාවයි.

උගත් මැටි මෝලාගේ වසංගත අනාවැකි මීට කළින්ද වැරදී තිබුණි, ඒත් කළින් වැරදිච්ච අනාවැකි මතක කාටද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 14, 2020

මීට පසුබිම් වන විස්තර සඳහා කළින් දැමූ සටහන් දෙක කියවන්න.

ප්‍රධාන මාධ්‍ය විසින් ජනතාවට තමන් වෙනුවෙන් තීරණ ගැනීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වූ සැබෑ තතු වාර්තාකරණය අතපසු කරන යුගයක අපි ජීවත්වෙමු. හදිසි අවස්ථා ගැන රජයට “විද්‍යාත්මක උපදෙස් සපයන කණ්ඩායමෙන්” (SAGE) නීල් ෆර්ගසන් පසුගියදා ඉල්ලා අස් වූවත් අනාගතයේ යළිත් දවසක ඔහු නැවතත් මහජනතාව බිය කරන අනාවැකි ගෙන නොඒවි යැයි ද, ඒ අනුව යළිත් ජනතාවක් රජයේ නීතිවලින් මර්ධනය වී ආර්ථිකයෙන් ඇද නොවැටේවි යැයි විශ්වාස කරත හැකිද?

2001 දී ඉම්පීරියල් කොලෙජ් foot-and-mouth (FMD) නැත්නම් hoof-and-mouth (HMD) වසංගතය ගැන අනාවැකි මොඩල් එක හැදූ කණ්ඩායමේ ද ‘මහාචාර්ය ලොක්ඩවුන්’ සිටියේය. ආණ්ඩුව ඒ උපදෙස් අනුව මිලියන 6 කට ආසන්න හරක්, බැටළු, සහ ඌරන් වෙළඳපොලට නොයවා ඒ ඒ ගොවිපළ වල දී ම, මරා (cull) දැමූහ. නමුත් එය වැළඳී තිබුනේ 2,000 ක් පමණ සත්වයන්ට පමණි. එයින් බ්‍රිතාන්‍ය ආර්ථිකයට වූ පාඩුව පවුම් බිලියන 8 ක් යැයි සැලකේ. එඩින්බරා විශ්වවිද්‍යාලයේ මයිකල් ත්‍රස්ෆීල්ඩ් නමැති වසංගත රෝග පිළිබඳ පශු වෛද්‍ය මහාචාර්යවරයා පසු කාලයක දී එම මොඩලයේ පැවති දැඩි අඩුපාඩු පෙන්වා දුන්නෙකි.

2002 වසරේ දී ‘උගත් මැටි මෝලා’ විසින් යළිත් මොඩලයක් හදමින් මෙවර මෑඩ් කව් “පිස්සු හරක්” (Bovine spongiform encephalopathy – BSE) රෝගයෙන් බ්‍රිතාන්‍යයේ 50- 50,000 අතර ජනතාවක් මිය යනු ඇතැයි අනාවැකි කියන ලදි. බැටළුවන් කන අතර එය පැතිර ගියහොත් මිනිස් ජීවිත අහිමිය 150,000 ක් දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි ද කීය.

BSE වලින් පෙළෙන ලද හරක් මස්, (හරකාගේ මොළය, ස්නායූ පද්ධතිය සහ බඩවැල්) අනුභවය තුළින් එයින් මිනිසුන්ට හැදෙන vCJD විචලය (එය 1900 ගණන් සිට පැවතුණ ලද්දෙන් වෙනස් වූවකි) නිසා බ්‍රිතාන්‍යයේ මිනිසුන් 177 ක් මිය ගියහ. ගවයාගේ බඩවැල් වලින් (සමහර විට ඌරා සහ බැටළුවාගේ ද) හදන ‘ට්‍රයිප්’ යනු බ්‍රිතාන්‍යයේ පෙර දවසේ ජනප්‍රියත්වයෙන් යුතු ආහාරයකි. අද වයසක උදවිය පෙර හුරුව නිසා එය අනුභවයට කැමති වෙති.

ඒ කොටස් ආශ්‍රිත නොවූ හරක් මස් නොකෑ බහුතරය නිරුප්‍රදිතව හොඳ සෞඛ්‍යයෙන් සිටීම ගැන නොව හරක් මස් අනුභවය නවතා දැමිය යුතුය යන්නට වැඩි මාධ්‍ය අවධානයක් එල්ල විය. බ්‍රිතාන්‍යයට ගිය අයර්ලන්තයේ, කැනඩාවේ සහ ඇමෙරිකාවේ තිදෙනෙක්ද, එයාකාර කොටස් අනුභවය නිසා රෝගවී මිය ගියහ.

රෝගය මර්ධනය සඳහා බ්‍රිතාන්‍යයේ මිලියන 4.4 ගවයන් මරා දමන ලදි. බ්‍රිතාන්‍ය හරක් මස් විකිණීමට වසර 10 ක තහනමක් පැනවිණ. යුරෝපා යුනියනය සහ බ්‍රිතාන්‍යය අතර අපනයන තහනම නිසා ‘හරක් මස් යුද්ධයක්’ ද පැවතිණ.

2005 දී, ‘උගත් මැටි මෝලා’ කුරුළු උණ හැදී ලෝකයේ ජනතාව අතර මිලියන 200 ක් මිය යා හැකි යැයි අනාවැකි කීය. ඒත් ලෝකය පුරා 2003 සහ 2009 වසරවල ඒ අනාවැකි කියූ කුරුළු උණ විචල්‍යය නිසා දී මිය ගිය සංඛ්‍යාව 282 කි.

2009 දී ඌරු උණ නිසා බ්‍රිතාන්‍යයේ 65,000 ක් පමණ මිය යා හැකි යැයි ‘උගත් මැටි මෝලා’ අනාවැකි කියුවේය. BBC චැනල් 4 ‘අද වැඩසටහන’ සඳහා සහභාගි වෙන ඔහු මිය යා හැකි සංඛ්‍යාව “ලෝක ජනගහණයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ” යැයි කීය. ඒත් ඌරු උණ නිසා මිනිසුන් 457 ක්, (රෝගය බෝවූ අයගෙන් මිය ගියේ 0.026% කි.

අනාවැකියෙන් මහත් විශාල ප්‍රමාණයකගේ ජීවිත නැතිවේය යැයි මුලින් කියා, මේ මේ මෙහෙයුම් දියත් කළ යුතුයි කියා, අනතුරුව එයින් අපිට මෙතරම් ජීවිත සංඛ්‍යාවක් බේරාගන්නට හැකියාව පෑදුණා යැයි කියද්දී ඉතින් කවුරු කාව රවටනවාද?

ලෝකය නිවාස අඩස්සියට යවන්නට දේශපාලනඥයන්ට බොරු සැපයූ උගත් මැටි මෝලා ගැන

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 8, 2020

හේ නමින් නීල් ෆර්ගසන් විය. බ්‍රිතාන්‍යයේ මහාචාර්යවරයෙක් වන ඔහු ‘ඉම්පීරියල් කොලෙජ් ලන්ඩන් කොරෝනා වෛරස් මොඩල්’ වාර්තාව ඉදිරිපත් කළ ‘උගත් මැටි මෝලා’ වෙයි.

‘උගත් මැටි මෝලා’ යන්න මෙම සටහනේ දී යොදා ගැනෙන්නේ ස්පාඤ්ඤ දාර්ශනික හෝසේ ඕර්ටේගා යි ගැසෙට් ඉදිරිපත් කරන ලද සංකල්පය අනුවයි. මහාචාර්ය ෆර්ගසන් උගත් මැටි මෝලෙක් වනුයේ ඔහු අනෙකුත් කරුණු සියල්ල බැහැරලා තම සීමිත විශේෂඥ දැනුම මත ඉදිරිපත් කළ වැරදි මොඩල් එක නිසයි.

ඔහුගේ ‘ඉම්පීරියල් මොඩල්’ පිළිගෙන, ජනතාවක් නිවාස අඩස්සියට යැවූ නිසා නීල් ෆර්ගර්සන්ට “මහාචාර්ය ලොක්ඩවුන්” කියාද නම වැටී තිබුණි.

කෝවිඩ්-19 වසංගතය නිසා ඇමෙරිකාවේ මිලියන 2.2 ක් සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ ලක්ෂ 5 ක් මිය යන වාර්තාව ඔහු ඉදිරිපත් කිරීමත් සමඟ එතෙක් රට නිවාස අඩස්සියට යවන්නට සැලසුමක් නොමැතිව සිටි දේශපාලනඥයන්ට කදිම මෙවලමක් අතට පත්වූහ.

“ශතකයට වරක් දකින සාක්ෂි පිළිබඳ බොරුවක්ද විය හැකියි,” සිරස්තලයෙන් ඒ මොඩල් එක ගැන ආරම්භයේ දී ම ඇති වූ සැකය ගැන, මගේ සටහන (මාර්තු 27 වැනිදා) මෙතැනින් කියැවිය හැකියි.

අනුන්ව නිවාස අඩස්සියට යැවූ හෙතෙම ඒත් කෝවිඩ්-19 මර්ධනය සඳහා වූ දැඩි නීති අනුගමනය නොකළේය. සමස්ත සමාජයට නීති හදන්නට යුහුසුළු වෙන (වෝල්ටර් උල්බ්‍රික්ට් වැනි) අයවළුන් මෙයාකාර හැදියාවන් ප්‍රදර්ශනය කරන බව අපි ඉතිහාසයෙන් දැක ඇත්තෙමු.

ජනතාව නිවාස අඩස්සියේ නොතැබුව හොත් ලක්ෂ පහක් මිය යනු ඇතැයි කියූ 51 වියැති මහාචාර්යවරයා නිසා බ්‍රිතාන්‍ය රජය නිවාස අඩස්සිය සියල්ලන් සඳහා නීතිගත කළහ. ඒත් තමන්ට ඒ නීතිය බලපාන්නේ නැතැයි හේ විශ්වාස කළේය. විවෘත විවාහයක සිටින තම 38 වියැති දෙදරු මවක් වූ ආදරවන්තියට ලන්ඩනය හරහා ගමන් කර තම නිවසට ගෙන්වාගෙන ඔවුන් දෙවතාවක් හමුවූහ.

රජයක් “විද්‍යාව” යැයි කියා අනුගමනය කරන්නේ ඒ තමන්ගේම වූ ‘විද්‍යාව’ අනුගමනය නොකරන අයෙක් වෙතින්ද, යන ප්‍රශ්නය විවිධ බ්‍රිතාන්‍ය මාධ්‍ය විසින් විමසන්නට පටන් ගැනිණ. අදහස් ප්‍රකාශයට නිදහස ඇති රටවල එහෙමයි!

ඔහු කියන්නේ තමන්ට එය වැළඳී දින 14 කින් පසුව දැන් එයින් මුක්ත (immune) තත්වයක සිටින නිසා එසේ කළ බවයි. ඒත්, රෝගය වැළඳුන පමණින් එයින් මුක්ත වෙන්නේ යැයි ඔප්පු කරන විද්‍යාත්මක සාධක තවමත් ලොව නැත.

හදිසි නීතිය උල්ලංඝණය ගැන හෙළිවීම නිසා, සහ එයින් සමාජයේ අපවාදයට පත්වීම නිසා පමණක්, ඔහු තව දුරටත් රජයේ උපදේශකයෙක් වීමෙන් ඉවත් කර ඇත. ලන්ඩන් පොලීසිය ඒ ගැන ඔහුට දඩ හෝ දඬුවම් නොදී සිටින්නට තීරණය කර ඇත.

මිනිස්සු යුක්ති ගරුක ලෙස කටයුතු කරන්නේ නම්, රජයක් උවමනා නැත. හොරකම්, අපරාධ සහ දූෂණය යනාදියේ නොයෙදෙන මිනිස්සු ලොව සිටිත් නම් එවිට ඔවුන්ගෙන් අනිත් අයට වදහිංසා නොවීම සඳහා රජය නැමති ආයතනයක් පත් කරගැනීමේ අවශ්‍යතාවයක් ඇති නොවේ.

නමුත්, රජය කියන්නේ කවුද? මිනිසා යුක්ති ගරුක ලෙස කටයුතු නොකරනවා යැයි අපි පිළිගන්නේ නම්, මිනිසා වෙතින්ම හැදෙන රජය පමණක් යුක්ති ගරුක ලෙසින් කටයුතු කරනු ඇතැයි කෙනෙක් විශ්වාසය තබාගන්නේ ඇයි?

මිනිසුන් සමඟ ගණුදෙනු කිරීමේ දී අපිට ඔවුන් ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ යුක්ති ගරුක ලෙසින් කටයුතු කරනවාද නැද්ද යන්න ගැන දැනගැනීමේ හැකියාවක් නැත. අපි දකින පරිද්දෙන්, අපි ඒ ඒ අය යුක්ති ගරුක ලෙසින් කටයුතු කරනවා යැයි උපකල්පනයෙන් සිටිනවා පමණි. යම් අයෙක් යුක්ති ගරුක නැති බවක් දකිද්දී අපි බොහෝ දෙනෙක් කරන්නේ ඒ අය සමඟ පවත්වන සම්බන්ධයෙන් අයින් වීමයි.

ඒත් රජය යුක්ති ගරුක නැතැයි දකිද්දී එයින් අයින්වෙන්නට ක්‍රමයක් පුරවැසියාට නැත.

විසඳුම කුමක්ද?

රජයක් යුක්ති සහගතව කටයුතු කරනු ඇතැයි කියා විශ්වාසය තබාගත නොහැකි තත්වයන් වලට පමණක් අපිට රජයේ මැදිහත්වීම ඉල්ලා සිටීමයි.

තවත් විදියකින් කිව්වොත්, රජය සාධාරණව ක්‍රියා නොකරන්නේ යැයි දැන දැනම අපි ඉල්ලන රජයේ මැදිහත්වීම යම් තත්වයකට පමණක් සීමා වීම.

හොරකම, අපරාධ සහ දූෂණය අවම කරගන්නට හැකියාව ලැබෙන්නේ, ඒ අපි ඉල්ලන රජයේ මැදිහත්වීම හැකි තරම් සීමිත ලෙසින් බලය දක්වන්නක් වීමෙනි. එම රජයේ මැදිහත්වීම හැකි තරම් කෙටි වූ කාලයකට පමණක් යොදා ගැනීමෙනි.

මිනිසාගේ සෞඛ්‍යය සහ ආරක්ෂාව යනු “පරම අගයකින් යුතු” හෝ “මිල කළ නොහැකි” දෙයක් නොවේ. නමුත් බොහෝ දෙනෙක් එය එසේ යැයි පිළිනොගනිති.

පිළිනොගත්තා වුවත් ඔවුන් සැබැවින්ම ක්‍රියාකරන්නේ පිළිගත් ආකාරයෙන් යැයි කිව්වොත්?

වාහනයක ගමන් කිරීම නිසා තුවාල ලැබීම හෝ මරණය සිද්ධ විය හැකියාව ඔබ මුහුණ දෙන්නකි. ඔබ වාහනය පදවන්නා නම්, ඔබේ ශරීරයට තුවාල කර ගැනීම හෝ මරණය කැඳවීම පමණක් නොව ඔබ අනුන්වද ඒවාට පමුණුවන්නට හැකි අවදානමක් ගනියි. තමන් හා ගමන් කරන අය, අනෙකුත් වාහන පදවන අය මෙන්ම මහපාරේ ඇවිදින අයවත්. ඒත් මෙය හොඳින් දැන දැනම අපි වාහන පදවමු.

එයින් අපි සැබැවින් කියන්නේ වාහනයෙන් යෑම නිසා ලැබෙන පහසුකම, වින්දනය, සහ කාලය ඉතිරි කර ගැනීම යනාදිය, අපගේ සෞඛ්‍යය සහ ආරක්ෂාව පිණිස ගමන නොයා සිටිනවාට වැඩියෙන් අගයෙන් වැඩි බවයි. එසේම බයිසිකලයකින් හෝ බක්කි කරත්තයකින් යනවාට වැඩියෙන් වේගයෙන් යා හැකියාව අගයෙන් වැඩි බවයි.

තමන්ගේ සෞඛ්‍ය සහ ආරක්ෂාව යනු ‘පරම අගයකින් යුතු හෝ ‘මිල කළ නොහැකි’ දෙයක් යැයි පරම විශ්වාසයක් ඇත්නම්, කොහේවත් නොයා නිවාස අඩස්සියේ හැමදාම සිටිය යුතුයි. නමුත් තමන් සැබැවින්ම කරන ක්‍රියා පෙන්වන්නේ, ඊට වැඩියෙන් අගයක් ඇති තත්වයන් පවතින බවයි.

තමන්ගේ සෞඛ්‍යයට හා ආරක්ෂාවට අවදානමක් එල්ල වෙන බව හොඳින්ම දැන දැන ඒත් වාහනයෙන් ගමන් යෑම යනු විද්‍යාව ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නොවේ. එය තෝරාගැනීමකි. වෙනත් වැඩ කටයුතු සඳහා කාලය ඉතිරි වීම, ගමනෙන් ලබන විනෝදය යනාදිය සෞඛ්‍ය සහ ආරක්ෂාව තරම්ම වටිනාකමකින් යුතු යැයි විශ්වාසයයි.

ඒත් මේ මිනිස් සත්වයාට ස්වභාවිකව පිහිටා ඇති ‘තෝරාගැනීමේ හැකියාව’ තුට්ටුවකට හෝ නොසලකා ‘උගත් මැටිමෝල්ලු’ විසින් සියල්ලන් වෙනුවෙන් දැඩි නීති සම්පාදනය කරන්නට මෙවලම් සාදා, ඒවා හදන අයම ඒවා අනුගමනය නොකරද්දී, දරදඬු නායකත්වය සමඟ තව තවත් රජයේ මැදිහත්වීම් ඉල්ලන අය දකිද්දී, සියල්ලන්ගේම අනාගතය මුස්පේන්තු කරන්නේ කවුරුන්දැයි කියා කාට වැටහෙනවාද?

උගත් මැටිමෝල්ලු, ජීවාණුහරන කුටි සහ ගුද මාර්ගයෙන් දුම් පිඹීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on මැයි 5, 2020

ප්‍රංශ විප්ලවයෙන් අනතුරුව පැමිණි භීෂණ යුගයෙන් පසුව බොහෝ යුරෝපීය විද්වතුන්, කවියන්, සහ උපාධිධාරීන් එකම ආකාරයක අදහස් දක්වන්නට පටන් ගත්හ. “අයිතීන් දිනාගත් මිනිසා” විසින් දෙන “පහත් අණ” (lower orders) නිසා එදිනෙදා ජීවිතයේ සෑම අස්සක් මුල්ලක් පුරාම ග්‍රාම්‍ය වූ බලපෑමක් පැතිර යනු ඇතැයි ඒ අදහස් වලින් නොකියා කියැවිණ.

සාමූහිකයේ බලය ගැන රැඩිකල් විප්ලවීය වචන කටු ගෑ කාල් මාක්ස් සහ ලෙනින් වුවද ‘ලුම්පන් වැඩකරන ජනතාව’ කිසිවිටෙක විශ්වාස නොකළහ. සාමාන්‍ය මිනිසා ගැන අතිශය විශ්වාසයක් තබාගන්නවා යැයි බාකුනින් (Bakunin) ගැන මාක්ස් අපහාස ලිවීම එය ඔප්පු කරන සාක්ෂියකි.

19 වැනි සියවසේ දී ‘සාමූහිකය’ යන වචනය බොහෝ විට යොදා ගැනුනේ වැඩකරන පංතිය හඳුන්වන්නට පමණක් නොවේ. එය බුර්ජුවාසි ෆිලිස්තීනියානු හැදියාවන් හඳුන්වන්නටත් යොදා ගැනිණ. ජෝන් ස්ටුවර්ට් මිල් “බහුතරයේ ප්‍රජා පීඩකත්වය” (tyranny of the majority) ගැන කියද්දී, එය සමාජයේ ඕනෑම ස්තරයකින් එන බහුතරය යැයි අදහස් කළේය. සර්ව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ගැන අවදානම දැක්වූ මිල්, ඉහතින් සඳහන් කළ යුරෝපීයයන් ලෙසින්ම, ජනප්‍රිය අධිකාරියකින් නිකුත් කරන “පහත් අණ” නිසා සංස්කෘතිය පවත්වාගෙන යෑම සඳහා නැතිවම බැරි ප්‍රවාහයක් වූ විද්වත් බවට සැබෑ තර්ජනයක් එල්ල වෙනවා යැයි කීවේය.

විද්වත් බව යනු කුමක්ද?

“සාමූහිකයේ කැරැල්ල” නමින් කදිම පොතක් ලියා ඇත්තේ ස්පාඤ්ඤ දාර්ශනිකයෙක් වූ හෝසේ ඕර්ටේගා යි ගැසෙට් (Jose Ortega y Gasset) විසිනි. එය 1929 දී එල් සොල් (El Sol) නමැති පුවත්පතේ කොටස් වශයෙන් පළවූ ලිපි එකතුවකින් 1930 දී පොතක් හැටියට බිහිවූවකි. මෙතැනින් එය ඉංග්‍රීසියෙන් කියැවිය හැකියි.

“උගත් මැටිමෝල්ලු” (learned ignoramus) යන්න එම පොතෙන් ඔහු ගෙනෙන අපූරු සංකල්පයයි.

සෑම විෂයයක් සඳහාම අද විශේෂඥයන් බිහිව සිටිති. අතීතයක දී අපිට මිනිසා උගත් සහ නූගත් යැයි හඳුන්වන හැකියාව තිබුණා යැයි කියන ඔහු සමහර අයට වැඩියෙන් ද සමහර අයට අඩුවෙන්ද උගත් වූවා යැයි කියන්නට පුළුවන් වුණා යැයි ද පෙන්වයි.

ඒත් දැන් අලුත් විදියක පුද්ගලයෙක් බිහිවී සිටියි. එයා අපූරු අමුතු මිනිසෙක්. එයා විධිමත් අධ්‍යාපනයක් ලද උගතෙක්. මොකද එයාව සැලකෙන්නෙ “තමන්ගේ ඉතා කුඩා විශ්වයේ ඇති සියල්ල දන්නා විද්‍යාඥයෙක්” හැටියට. හැබැයි උගතෙක් යැයි කිව්වට එයාගේ විෂයයට අදාළ නොවන සියල්ල පිළිබඳව එයාට විධිමත් අධ්‍යාපනයක් නැතිකම නිසා ඒ ගැන මුග්ධතාවයෙන් යුතු වූවෙක්. ඉතින් එවැන්නෙකුට දිය යුතු නම “උගත් මැටි මෝලෙක්” යැයි ඔහු කියයි.

සංස්කෘතිය ගැන පරිපූර්ණ අවබෝධයක වටිනාකම සහ විශේෂඥ දැනුමක වටිනාකම අතර මිනිසාට, ඒ නිසා (ඒ ඒ මිනිසා විසින් හැදෙන) සමාජයට, අහිමි වී යන කොටස ගැන අපූරු ගැටළු මේ පොත ඉදිරිපත් කරයි.

ලෝකයේ හැම අස්සකින් මුල්ලකින්ම, ඒ ඒ සමාජයේ සෑම ස්ථරයකින්ම මේ “උගත් මැටි මෝල්ලු” සිටින බව දකින්නට පුළුවනි. කෝවිඩ්-19 වංසගතය සඳහා ජනප්‍රිය අධිකාරියකින් එල්ල වෙන ‘පහත් අණ’ මනා ලෙසින් ප්‍රදර්ශනය වෙමින් පවතී.

මුලින්ම වසංගතය ගැන ඉදිරිපත් වූ මොඩල්, සහ ඒ වැරදි මොඩල් අනුව ජනතාවට රෝග මර්ධනය සඳහා නීති පැනවීම. මෙය සියවසේ මුලාව වන බව ඔප්පු කරන සාධක එන්න එන්නම වැඩිවේ.

යහපතක් වේයැයි විද්‍යාවෙන් ඔප්පු කර පෙන්වන්නට පෙර වෙන්ටිලේටර් භාවිතය සහ රජය මැදිහත් වී පෞද්ගලික සමාගම් ලවා ඒවා නිෂ්පාදනය. නිව් යෝර්ක් නගරාධිපතිවරයා සහ ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරයා අතර හටගත් බල ගැටුම නිසා බිහිවන වෙන්ටිලේටර්, රෝගීන්ට යහපතක් කළා යැයි විද්‍යාත්මක සාධක ඔප්පු නොකරයි. නිව් යෝර්ක් නගරයේ අසාධ්‍ය රෝගීන් සංඛ්‍යාව ඉහළින්ම තිබුණ කාලයේ, ඒ වෙද්දී බහුලව පැවතියද වෙන්ටිලේටර් කොතරම් අඩුවෙන් යොදා ගැනුනා දැයි යන්න දත්ත පෙන්වයි. ඉතින් ඒ සඳහා නිෂ්පාදන කාලය සහ බදු මුදල් වැය කළේ දේශපාලන බල අරගලයක් ජය ගැනීමට පමණක් විය.

ලංකාවේ ජීවාණුහරන කුටීර සම්බන්ධයෙන් දකින්නට ලැබෙන විස්තර ද ඊට දෙවෙනි නැත.

ගුද මාර්ගය තුළින් දුම් යවා ගිලී මැරෙන අය බේරාගන්නට හැකි යැයි විශ්වාසයක් 18 වැනි සියවසේ තිබුණි. ඒ සඳහා යොදා ගන්නා ලද, ලන්ඩනයේ රාජකීය මානුෂීය සමාජය (එවක දී ඔවුන්ව හැඳින්වෙන ලද්දේ ගිලී මැරෙන්න යන අයට යළි පියෙවි සිහිය ගෙන්වන සමාජය කියායි) විසින් තෙම්ස් ගඟ අද්දර බෙදා හරින ලද “පියෙවි සිහිය යළි ගෙන්වීම සඳහා දුම්කොළ කිට්” එකේ ඡායාරූපයක් සටහනට එකතු කර ඇත.

ප්‍රමිතිය යන්න එන්න එන්නම අඩුවෙනවාය යන්න ගැන පාසැලක, විශ්වවිද්‍යාලයක හෝ වෙනත් ඕනෑම ආයතනයක උගන්වන අය නිතර මැසිවිලි කියති. ඒත් එන්න එන්නම ලෝකයේ දුප්පත්ම රටවල් වලද ආර්ථික දියුණුවට හැරී මිනිස් ජීවිත යහපත් අතට හැරෙනවා දකින්නට ද පුළුවන.

ඒත් ගුණාත්මක බවට කුමක්වීද? අධ්‍යයනය කරන විෂයයන් සඳහා ලැබෙන ලකුණු පමණක් වැදගත්වීම මීටර් නොවුන ගුරුවරයෙක් අද සිටියි ද? උගත්කම සෙවීම නොව රැල්ල වී ඇත්තේ සහතිකය සෙවීමයි. සහතිකය තුළින් ආදායම් ගැටළුව විසඳා ගැනීමයි.

ඉතින් ඥානය යන්න දියාරු වී යන ලද්දක් වුවත් අධ්‍යාපන අවස්ථා මහත් ජනතාවකට පෑදී ඇති යුගයක අද අපි ජීවත්වෙමු. එයින් මිනිස් වර්ගයාට බොහෝ වාසිදායක තත්වයන් ලැබී ඇත. සමාජයේ ඕනෑම ස්තරයකින් එන අයෙකුට අද ඕනෑම විෂයයකින් විශේඥයෙක් වෙන්නට ඉඩකඩ පෑදී ඇත. රැල්ලේ හැදියාවට කොටු වී සිටින අය මෙන්ම රැල්ලෙන් පිටත සිට බලන්නට හැකියාව ඇති අයටද එකසේ අවස්ථා පෑදී ඇත. ඉතින් ඒ නිසා පියවරක් දෙකක් ආපස්සට යන්න සිද්ධ වුවත්, පියවරක් දෙකක් ඉස්සරහට තබන හැකියාවද අහිමි වී නැත.

අයිතීන් දිනාගත් මිනිසා නිසා පහත් අණ දෙන්නට උගත් මැටිමෝල්ලුන්ට හැකියාව තිබුණද, ඒවා පිළිපදිනවා වෙනුවට ඇත්ත නැත්ත තෝරා බේරා ගන්නට දැනුම වැඩිකරගන්නට, රැල්ලට පිටතින් සිටින සාමාන්‍ය මිනිසුන් අදත් එකිනෙකාට සහාය දෙමින් සිටිති. උගත් මැටිමෝල්ලු වෙනුවට සාමාන්‍ය මිනිසා ගැන අතිශය විශ්වාසයක් තබාගනිමු.

සාමාන්‍ය මිනිස්සු සදා දිනේවා!

When ‘Blowing Smoke Up Your Ass’ Was a Real Thing

ඉතාමත් අඩුවෙන් ලෝක අවධානය යොමුවෙන තායිවානය කෝවිඩ්-19 මර්ධනය කරගෙන බේස්බෝල් වාරය ඇරඹීය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 29, 2020

ප්‍රේක්ෂකයන් එක්ව නරඹන ක්‍රීඩා තරඟ සියල්ල පාහේ ආණ්ඩු වලින් ගෙනෙන ලද තහනම් අනුව නැවතිණ. උරුගුවේ පාපන්දු සංගමය එහි සාමාජිකයන් 400 ක් සේවයෙන් ඉවත් කරන ලදහ. එසේ රැකියාව අහිමි වූ සංඛ්‍යාවට රටට ජය අත්කර දුන් මුල් පාපන්දු කණ්ඩායමේ පුහුණුකරු ඔස්කා ටැබරේස් (Oscar Tabarez) ද අයත් විය.

කාර්යක්ෂම ලෙසින් කෝවිඩ්-19 වසංගතයට මුහුණ දුන් රට තායිවානයයි. ජනවාරි 14 වැනිදා WHO විසින් යැවූ ට්වීට් කියා සිටියේ කොරෝනාවෛරසය ‘මිනිසෙක් වෙතින් මිනිසෙකුට නොයන’ බවයි. ඒත් සති දෙකකට කළින් තායිවානයේ සෞඛ්‍ය සේවය එය මිනිසුන් අතින් බෝවෙන බව සොයාගෙන සිටියහ. වෙනකක් කියන්නේ ඇයි කියා තායිවානයේ විදේශ ඇමති විමසීය. ඒත් WHO “අපි ඒ ගැන සොයන්නම්,” කියූවද තායිවානයට පිළිතුරු නොදුන්හ.

එයින් සියළු ලෝකවාසීන්ගේ සෞඛ්‍ය ගැන නොතකා WHO සංවිධානය චීනයේ බොරු ආරක්ෂා කරන්නට ගත් වෑයම හෙළි විය.

දුප්පත් රටක් දුප්පත් ඇයි? යම් රටක් හැමදාම දියුණුවෙමින් පවතින රටක් වෙන්නේ ඇයි?

තම පාලන ක්‍රමයේ අසාර්ථකත්වය ගැන හේතු ඉදිරිපත් කරනවුන් මේ මේ ආකාරයෙන් කරුණු දක්වති: යටත්විජිතයක් වූ නිසා, ස්වභාවික සම්පත් නැති නිසා, ජනගහණය වැඩි නිසා, සංක්‍රමණිකයන් එන නිසා, අසාක්ෂරතාවය, ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා මුදල් වැය වැඩිවීම, විදේශ ණය නොමැතිකම, සහ විදේශ සබඳතා නොමැතිකම යනාදී හේතු නිසා රටක් දුප්පත්කමින් සිටින බවයි.

සම්පත් සූරා කන්නට පැමිණි පරදේශීන්ගේ යටත්විජිත වූ බැවින් අපි දුප්පත් වූවා යැයි ලංකාවේ අය තවත් කොපමණ කාලයක් කියමින් සිටිනු ඇත්ද? ඒත් තායිවානය යටත්විජිතයක් විය. ඔවුන් 1895 සිට 1945 දක්වා ජපානයේ ජනපදයක් වූයේය. ජපනුන් යටත්විජිත වැසියන්ට සැලකූ ආකාරය අනිත් අධිරාජ්‍යවාදීන්ට වඩා වැඩි වෙනස්කම් නොදැක්වූහ. තායිවානයේ කියන්නට තරම් ස්වභාවික සම්පත් නැත.

තායිවානය කුඩා දූපතකි. මිලියන 23.5 ක පමණ ජනගහණයක් ඇත. ලංකාව තායිවානයට වඩා ප්‍රමාණයෙන් 82% කින් විශාලයි. ලංකාවේ ජනගහණය තායිවානයට වඩා මිලියන 1.1 කින් අඩුයි. ඉතින් සුළු ප්‍රදේශයක අධික ජනගහණයකින් යුතුව ජීවත්වෙන්නට සිද්ධ වීම නිසා රටවැසියන් දුප්පත් වෙන්නේ යැයි කියන්නේ ද, තායිවානය එය බොරු යැයි ඔප්පු කර ඇත.

මාඕ චීනයේ බලය අල්ලා ගනිද්දී, 1949 දී කොමියුනිස්ට් ක්‍රමය ප්‍රතික්ෂේප කළ මිලියන දෙකක පමණ ජාතිකවාදීන් චීන මහා ප්‍රදේශයෙන් පැමිණ තායිවානයේ එවක මිලියන 6 ක් වූ ජනතාව සමඟ එක්වූහ. වසර 2 ක් ඇතුලත දී ජනගහණයේ 33% ක වැඩිවීමක් සිද්ධ විය. සීඝ්‍ර ජනගහණ වර්ධනයක් නිසා රටේ දියුණුව අඩාල වේ යැයි කියන අය ද සිටිති. තායිවානය එය ද බොරු යැයි ඔප්පු කර පෙන්වීය.

ජපනුන් යටත්විජිතය අත්හැර යද්දී, තායිවානයේ ජනතාව අධ්‍යාපනය ගැන එතරම් තැකීමක් කර තිබුණේ නැත. ජාතිකවාදීන් පැමිණි පසුවද, 1952 දී පවා, තායිවානයේ ජනගහණයෙන් 41% ක් අසාක්ෂාරතාවයෙන් යුතු වූහ. 43% ක් ප්‍රාථමික පාසැල් අධ්‍යාපනය පමණක් සම්පූර්ණ කර තිබුණ අතර ද්වීතිය පාසැල් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කර තිබුණේ 9% ක් පමණි. ඒත් 1994 වෙද්දී තායිවානයේ අසාක්ෂාරතාවය 6% ක් පමණකි. 63% ක් ද්වීතිය පාසැල් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කර තිබුණහ. 1952 දී තායිවානයේ උසස් අධ්‍යාපන කටයුතුවල නියැළුනේ සිසුන් 13 දෙනෙකි. 1996 වෙද්දී ඒ සංඛ්‍යාව 42,000 කි.

චීන මහා ප්‍රදේශයට සැතපුම් 150 ක් පමණ ළඟින් සිටින තායිවානයට නිතිපතා ඇහෙන්නේ ඔවුන චීනයේ කොටසක් කියන බවයි. ඒත් මෙතෙක් චීනය එහි පාලන කටයුතුවලට කෙළින්ම අත පොවන්නට සමත්ව නැත. ඔවුන් රට ආරක්ෂාව සඳහා දළ ජාතික නිෂ්පාදිතයෙන් 20% ක් දක්වා වැය කරති. සෑම තරුණ පිරිමියෙක්ම අඩුම වශයෙන් වසරක් හෝ හමුදාවේ සේවය කළ යුතුයි. එහි දී නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියට එවැන්නෙක්ගේ සහභාගීත්වය නොලැබී යයි. නමුත් රටේ දියුණුව නැවතුනේ නැත.

විදේශාධාර නොමැතිව දුප්පත් රටකට නැඟිටින්නට බැරි යැයි කියන අයත් බොහෝ වෙති. ඒත් චීනය සමඟ සෙසු රටවල් නිල සබඳතා පටන් ගැනීමෙන්, තායිවානයට එන විදේශ ආධාර නැවතිණ. තායිවානයට දුන් ඇමෙරිකන් විදේශ ආධාර 1968 වසරේ සිට නතර විය. නමුත් ඔවුන් රට දියුණු කරන්නට සමත් වූහ.

විදේශ සබඳතා පැත්තෙන් තායිවානය ලොව හුදකලාව සිටින දේශයකි. ඔවුන් විදේශ රටවල් සමඟ වෙළඳාම් කරගෙන යන්නට ක්‍රමවේද සොයා ගැනීම තවත් අපූරු කතාවකි.

1950 ගණන් මුල තායිවානය රටේ වේගවත් දියුණුවට හේතු වූ පිළිවෙත පටන් ගත්හ. එනම් ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩ සටහනයි.

ඒ, කොමියුනිස්ට්වාදීන් අල්ලා ගත් චීනය, මිලියන 45 ක් සාගතයෙන් මරා දැමූ ශ්‍රේෂ්ඨ ඉදිරි පිම්ම පනින්නටත් පෙරයි.

ඒ, බ්‍රිතාන්‍යයෙන් නිදහස ලබාගත් ලංකාව 1970 දී සැලසුම් කර තිබුණ ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ පනතයි. 71 භීෂණ සමය අවසන් වීමත් සමඟ 1972 දී රටවැසියෙකුට හිමිවිය යුතු ඉඩම් ප්‍රමාණය අක්කර 50 කට සීමා විය.

තායිවාන ආණ්ඩුව කළේ වෙනකකි. ජපන් අධිරාජ්‍යවාදීන් යටතේ පැවති ඉඩම් ඔවුන් “මිල දී” ගත්හ. ඒවා අයිතිකරුවන් ගෙන් ඉවත් කර “ගැමි ජනතාවගේ” නාමයෙන් ජනසතු කළේ නැත. මිල දී ගත් ඉඩම් ආපසු විකුණූහ. ඒවා ආණ්ඩුව කැමති කැමති අයට ප්‍රයෝජනයට ඉඩ හැරියේ හෝ ඒ ඉඩම් කැමති කැමති පාර්ශවයන්ට නිකම් බෙදා දුන්නේ හෝ වෙනත් රටවලට හොර රහසේ විකුණුවේ නැත.

තායිවානයේ වැවිලි කටයුතු කළ ගොවියා එහි දී සැබෑ ඉඩම් හිමියෙක් වූයේය. දේපල හිමිකම් ගැන අවබෝධයක් ඇතිවුණි. දේපල හිමිකම් ගැන ගෞරවයක් ද එයින් රටවැසියා තුළ වගකීමක්ද ස්ථාපිත විණ.
පෞද්ගලික දේපල හිමිකම් සහ වෙළඳාමට නිදහස වෙනුවෙන් ඉඩ සැලසූ තායිවානයේ, රටවැසියන් අතර ජාතික වශයෙන් ඇත්තේ කුඩා වත්කම් පරතරයකි. මාඕ සේතුං බිත්තර කඩමින් ඔම්ලට් පොරොන්දු වූවත් ඔම්ලට් කන්නට සැබැවින්ම හැකි වූයේ තායිවාන වැසියන්ටයි.

තායිවානයේ සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතිය ද සමාජයේ අඩු ආදායම් ලබන අයට නොමිලේ හෝ රජයේ සහන මතින් සැපයෙන්නකි. සේවායෝජකයන් විසින් වැය දරමින් සිය සේවකයන්ට සෞඛ්‍ය රක්ෂණ සපයන්නකි.

චීනයෙන් නවසීලන්තයට යන ගුවන් යානා එකක් දෙකක් මෙන් නොව චීන මහා ප්‍රදේශයෙන් තායිවානයට දිනපතා එන ගුවන් ගමන් බොහෝය.

වූහාන් නගරයේ පැතිරෙන වසංගතය ගැන ආරංචි ලැබෙද්දී, ඔවුන් දෙසැම්බර් 31 තරම් කළින් දවසක දී, රටට ඇතුල්වෙන ගුවන් මඟීන් ගැන සොයා බැලීම් පටන් ගත්හ. වර්තමානයේ ඕනෑම රටකට ඇතුල් වෙද්දී, එන්නේ කොහෙන්ද, රටට ඇතුල් වූ පසුව නවාතැන් ගන්නේ කොතැනකදැයි කියා ලිපිනයක් පවා සැපයිය යුතුයි. ලංකාවට ගොඩබසින විටද එම විස්තර ලියන්නට කුඩා පෝරමයක් ලැබේ.

ජනවාරි 20 වෙද්දී තායිවානය ඔවුන්ගේ මධ්‍යගත වසංගත සම්බන්ධීකරණ කේන්ද්‍රය නැවතත් ක්‍රියාත්මක කළහ. තායිවාන් රජය බොහෝ වශයෙන් ස්ථාපිත කළේ ස්වයං නිරෝධායන පිළිවෙත් වූහ. ඔවුන් කිසිවක් තහනම් කළේ නැත. අනිත් රටවල් මෙන් ව්‍යාපාර හදිසියේ වසා දැමීම නොකළේය.

පුද්ගලයන්ට තමන් විසින් තීරණ ගන්නට ඉඩ දෙන ප්‍රතිපත්ති වලින් ද, මුල සිටම සැබෑ තොරතුරු සපයන විනිවිදතාවයෙන් යුතු ප්‍රතිපත්තිය ද තායිවානය අනුගමනය කළේය.

මේ වෙද්දී තායිවානයේ දකින්නට ලැබෙන්නේ කෝවිඩ්-19 මරණ 6 ක් පමණි. ඒත් තායිවානය ගැන සඳහන් කිරීම පවා චීනයට බියෙන් නොකරන අය ලෝකයේ බෙහෙවින් සිටිති.

ලෝකයේ බොහෝ ආණ්ඩු විසින් ක්‍රීඩා තරඟ නවතා දමා ඇති කාලයේ, තායිවානය බේස්බෝල් වාරය ඇරඹුවේ කෝවිඩ්-19 මර්ධනය සඳහා අවශ්‍ය පිළිවෙත් සමඟ ප්‍රේක්ෂකයන් නොමැතිවය.

නිල වශයෙන් සංවිධානය වූ බේස්බෝල් කණ්ඩායම් එරට දකින්නට ලැබෙන්නේ 1906 තරම් ඈතක දී ය. එය ජපන් ජනපදයක්ව සිටිය දී ය. 1920 ගණන් දක්වා ජපනුන් ඒ කණ්ඩායම්වල ප්‍රධාන වශයෙන් සිටි ක්‍රීඩකයන් වූහ. එහෙත් වැඩිකල් යන්නට පෙර ජපානයටත්, ඇමෙරිකාවටත්, කැනඩාවටත් තායිවාන් ක්‍රීඩකයන් විසින් ඉහළ ආදායම් සොයා වෘත්තීය කණ්ඩායම් සඳහා යා හැකි කුසලතා පිරි ක්‍රීඩකයන් බිහි කරන්නට තායිවානය සමත් විය. තායිවානයේ බේස්බෝල් ඉතිහාසය කියවන්නට කැමති අයෙකුට, Junwei Yu ලියූ Playing in Isolation: A History of Baseball in Taiwan (2002) තායිවාන ජනතාව ගැන දිග හැරෙන ඉතා රසවත් කතන්දරයකි.

පිංතූරය mylifeelsewhere.com වෙතින්.

‘කෝවිඩ්-19 මර්ධනයට සමත් වූ වියට්නාමය’ ගැන ඔබට තොරතුරු ඇබිත්තක් සිංහලෙන්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 27, 2020

ඔව්, ඇබිත්තක් පමණයි.

කොරෝනා වර්ගීකරණයට අයිති වෛරස් ස්වභාවිකව පැතිරෙන්නේ සීතල කාලයේය. එනම් සීත රටවල ඇති උණ හෙම්බිරිස්සා කාලයේය. උණුසුම් වාතය එහා මෙහා හමා යන්නට අවුරුද්ද පුරා දොර ජනේල විවෘතව ඇති පැතිවල දී වෛරසය ඉක්මණින් මිය යන බව පෙනී යයි. ඉතින් එම වර්ගීකරණයෙන්ම එන කෝවිඩ්-19 ද, ග්‍රීෂ්ම කලාපීය රටවල් හා ප්‍රදේශයන්ට අඩු හානියක් ගෙනෙන ලද බව දැන් පැහැදිලිව දකින්නට ඇත. ගිම්හානයේ රස්නය සමඟ එය මිය ගොස් නැවත සිසිරය අග නැත්නම් හේමන්තයේ දී යළි දකින්නට ලැබේවි යන සීතල රටවල අනුමානය ඒ අනුව ඇති නිවැරදි බියකි.

වියට්නාමය ග්‍රීෂ්ම කලාපීය රටකි. ලංකාවත් එසේමයි!

වියට්නාම් යුද්ධවලට ඇමෙරිකාව ගෑවුණ තැනේ සිට වියට්නාමය ගැන අහන්නට ලෝකයේ සෑම අස්සක මුල්ලක සිටි අයෙකුටම හැකියාව පෑදිණ. 1975 අප්‍රේල් 30 වැනිදා, දකුණේ අග නගරය වූ සයිගොන් වෙත උතුරෙන් ආ කොමියුනිස්ට් යුධ ටැංකි ඇතුළු වීමෙන් ලද කොමියුනිස්ට් ජයග්‍රහණයෙන්, එරට දශක ගණනාවක් තිස්සේ පැවති යුද්ධය නැවතිණ. සයිගොන් නගරය, හෝ චී මින් නගරය යැයි නම වෙනස් කෙරිණ.

2020 අප්‍රේල් 27 වැනිදා වෙද්දී, එනම් වසර 30 කට ආසන්න වෙද්දී, කාල් මාක්ස්ට පවා වියට්නාමය හඳුනාගන්නට බැරි තරම් වෙනස්ව තිබේ. සමහර අය සිතන්නේ ඒ සමාජවාදය නිසා කියායි.

මාක්ස්වාදීන් හැමදා බලයට එන්නේ සමාජවාදී පරාදීසියක් පොරොන්දු වෙමින්. ඔවුන් සාමූහිකරණයේ යෙදෙති. ව්‍යාපාර ජනසතු කරති. භීෂණයෙන් රට පාලනය කරති. වෙළඳපොල වියවුල් යැයි කියමින් රජය මැදිහත්වීමෙන් සියල්ලන්ටම බෙදාහරින ක්‍රම පටන් ගනිති.

පළමු අත්හදා බැලීමෙන් 50 ක් වසරක් ගෙවී යද්දී, එදා බැරි වුනාට අද පුළුවන් යැයි සිතමින්, (පටන් ගත්තාට, ලංකාවට මෙවර වැඩි දවසක් නොයා ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ අන්දමටම,) රජය ලවා බෙදාහැරීම් හැමදා අසාර්ථක වූහ. වියට්නාමයේද බිත්තර කොච්චර ප්‍රමාණයක් කැඩුණත් ඔම්ලට් හැදුනේ නැතැයි ප්‍රත්‍යක්ෂ විය.

1950 ගණන් සිට ප්‍රංශ යටත්විජිතවාදීන්, (ඔව් ඇමෙරිකාව ගෑවෙන්න පෙර දශක ගණනක් ඔවුන් තමයි වියෙට්නාම් යුද්ධ වල යෙදුනේ,) ඉන්දුචීනයට බෝම්බ දැමූ සමස්ත කාලයේ දී ම සිද්ධ කළාට වැඩි මහා විශාල හානියක් මේ සමාජවාදී අත්හදා බැලීම් වලට ඉතාමත් සුළු කාලයකින් කරන්නට හැකිවිණ. (නැත, සිංහලෙන් උගන්වන ඉතිහාස අධ්‍යයන වලින් ඒ දැනුම නොලැබේ.)

අන්ත දුගී බවට පත්වෙද්දී, රුසියාවේ සහ චීනයේ මෙන්ම ආර්ථිකය කඩා වැටෙන්නට පටන් ගනිද්දී, කොමියුනිස්ට් පක්ෂය දේශපාලන ඒකාධිකාරයක සිටියත්, ඔවුන් 1986 දී වෙළඳාමට නිදහස දුන්හ.

ඩොයි මොයි (Doi Moi) නොහොත් ‘අලුත් වෙනස්කම්’ යැයි හඳුන්වමින්, (ඔව්, සමාජවාදීන්ට හැම විටම සටන් පාඨයක් අවශ්‍යයයි) ඔවුන් නිදහස් වෙළඳපොල ව්‍යවසායකත්වයට ඉඩ දුන්හ.

ඔවුන් මිල පාලනය අවම කළහ. වියෙට්නාමය එහෙම කළත් ලංකාව එහෙම කරයිද?!

පෞද්ගලික දේපල අයිතිය යළි නීතිගත කළහ.

ජනසතු වූ, (පිස්සුද එහෙම කිව්වට ඒ එකක්වත් කිසි දවසක ජනතාව සතු වුනේ නම් නැහැ,) රජය බාරයේ පාඩු ලබමින් රජයේ හෙංචයියන්ගේ බඩ වැඩූ ව්‍යාපාර බොහොමයක් විකුණා දැමූහ.

පෞද්ගලික ව්‍යාපාර වියට්නාමයේ ප්‍රධාන නගර දෙපැත්තේ සීඝ්‍රයෙන් වැඩි වූහ. අද වියට්නාමයේ සමස්ත සේවා නියුක්තියෙන් 91% ක් පමණ පවතින්නේ සහ දළ ජාතික නිෂ්පාදිතයෙන් 70% ක් පමණ එන්නේ පෞද්ගලික අංශයෙනි. ලංකාවේ 44% ක් පමණ රාජ්‍ය අංශයේ සේවා නියුක්තව සිටිති.

වියට්නාම් වැසියන් පෞද්ගලික ව්‍යාපාර පටන් ගත්තේ නගරයන්හි දැමූ කඩපොල වලින් පමණක් නොවේ. 1990 සිට 1999 කාලය තුල දී නිවසේ සිට කරන පෞද්ගලික ව්‍යාපාර 800,000 ක 2.5 මිලියනයක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.

1990 ගණන්වල දී, වාර්ෂිකව 8% කට ආසන්න වූ ආර්ථික වර්ධනයක් පෙනෙන්නට පටන් ගැනිණ. ඇමෙරිකාව සහ වියට්නාමය අතර වෙළඳ සබඳතා ක්‍රියාත්මක වූයේ 2001 දෙසැම්බර් මාසයේ දී ය. සාමාන්‍ය වශයෙන් තිබුණ 40% න් ඇමෙරිකන් ටැරිෆ් බදු 3% තරම් අඩුකරන ලදි.

වසර 20 කට කළින් වියෙට්නාම් වැසියන්ට පිටරට ගමන්බිමන් යෑම ගැන හිතන්නටවත් නොහැකි වූහ. අද ඔවුන් සංචාරයට අපේ ගමටද එති. මෙහෙ ඉඩකඩම් මිල දී ගෙන ව්‍යාපාර පටන් ගෙන ඒවා සාර්ථක ලෙසින් දියුණු කරගෙන යයි. සරණගාතව පැමිණි වියෙට්නාම් වැසියෙක් ගැන (අපේ ගම් පළාතේ) මෙතැනින් ඉංග්‍රීසියෙන් කියවන්නට පුළුවනි.

හැනෝයි නගරයේ පිහිටන ජාතික අර්ථශාස්ත්‍ර විශ්වවිද්‍යාලය දහස් ගණනක් සිසුන්ට වෙළඳපොල ආර්ථික ගැන උගන්වති. මධ්‍යම සැලසුම් ක්‍රමයෙන් ඉවත්ව වෙළඳාමට නිදහස පාදා ගන්නා ආකාරය ගැන උගන්වති. අපේ විශ්වවිද්‍යාල තවමත් උගන්වන්නේ මොනවාද?

2000 ජූලි මාසයේ හෝ චින් මින් නගරයේ කොටස් වෙළඳපොලක් ද විවෘත විය. වායුසමීකරණ නිෂ්පාදනයේ යෙදෙන වියට්නාම් කොම්පැණියක් එහි NASDAQ විදියටම කොටස් හුවමාරුවට සමත්ව සිටියි. දුසිම් දෙකක පමණ කොම්පැණි කොටස් එසේ හුවමාරුව මහා ලොකු දෙයක් නොවුවත්, කොටස් වෙළඳපොල අයිතියක් ගැන වසර 30 ක් තරම් මෑත අතීතයක දී සමාජවාදය බලහත්කාරයෙන් පිටපැටවූ ජනතාවකට හිතාගන්නටත් හැකිවූවාද?

වියෙට්නාමය කෝවිඩ්-19 මර්ධනයට, (තවමත් එහි එකදු මරණයක් හෝ වාර්තා වී නොමැත) සමත් වීමට ප්‍රධාන හේතු දෙකකි.

එය ග්‍රීෂ්ම කලාපීය රටක් වීම.

එහි දුප්පතුන් සිටියාට වඩා බෙහෙවින් අඩුවීම. 2002 සිට 2018 කාලය තුල දී මිලියන 45 ක වියෙට්නාම් ජනතාවක් දරීද්‍රතාවයෙන් ගැලවෙන්නට සමත් වූහ.

ඒක පුද්ගල දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය දෙගුණයකින් ඉහළ යෑම නිසා ජනතාවගේ සෞඛ්‍ය තත්වයන් ද දියුණුව.

වියට්නාමයේ සෑම 1,000 කට වෛද්‍යවරු 8 ක් සිටිති. ඉතාලියේ සහ ස්පාඤ්ඤයේ සෑම දාහකටම ඉන්නේ වෛද්‍යවරු 41 කි. ලංකාවේ සෑම දාහකටම 10 කි. වියෙට්නාමයේ මුළු රෝහල් ඇඳන් සංඛ්‍යාවෙන් 4.2% ක් පෞද්ගලික රෝහල් වලින් ලැබේ. ඉහළ කුසලතා ඇති සෞඛ්‍ය වෘත්තීකයන් ඒ පෞද්ගලික රෝහල් වල සේවය කරති. වියෙට්නාමය පුරාම Vingroup සහ Hoan My Corporations නමින් පෞද්ගලික රෝහල් සහ ක්ලිනික් ඉදිවෙමින් පවතී. මහජන රෝහලක් අසල ජීවත්වූවද පෞද්ගලික සෞඛ්‍ය පහසුකම් මිල දී ගන්නට ජනතාව පටන් ගෙන ඇත. එරට සෞඛ්‍ය සේවා නියුක්තියේ සිටින සංඛ්‍යාවෙන් 16.5% ක් රාජ්‍ය අංශයේ නොවන සේවකයන් වෙති.

ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සමාජවාදී ජනරජය කියන නම සේ ම, ඔවුන්ද තමන්ව වියට්නාම් සමාජවාදී ජනරජය යැයි තවමත් හඳුන්වා ගනිති.

ඒත් වෙළඳාමට වියෙට්නාමයේ තරම් නිදහසක්වත් ලංකාවේ කවදා ඇතිවේවිද?

කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොත -පූර්විකාව සහ හැඳින්වීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 26, 2020

මට යා හැකි ස්ථාන මොනවාදැයි රජය විසින් තීන්දු කරන ලද පසුබිමක, අතීතයක දී පටන් ගත් වෑයමකට යළි පිවිසෙන්නට හැකියාව ලද්දෙමි.

ඒ ‘කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොත’ මුළුමනින්ම සිංහල බසට පරිවර්තනය කිරීමයි. මා ළඟ ඇති ඉංග්‍රීසි පොතේ පිටු ප්‍රමාණය 911 කට ආසන්නයි. අකුරක් නෑර එලෙසින්ම ගෙනෙන්නට උත්සාහ කරන නිසා මෙය ඉතා සෙමින් යන ගමනකි.

කවදා හෝ දවසක මෙය ලංකාවේ මුද්‍රණය කරන්නටත්, විශේෂයෙන්ම විශ්වවිද්‍යාල තුළ ඉතිහාසය හදාරන අයට පොත බෙදා දෙන්නටත් හැකියාව මට ලැබේවා යන්න මගේ ප්‍රාර්ථනයයි.

ඒ ඒ පරිච්ඡේදය අවසන් කරද්දී මම PDF හැටියට එය දකුණත අගට එකතු කරන්නම්. පාදක සටහන් (footnotes) සියල්ල සම්පූර්ණ පරිවර්තනය අවසානයේ එකතු කරන්නම්.

ඉතින්, පූර්විකාව සහ හැඳින්වීම රැගත් පළමු කොටස කියවන්නට ඔබට ආරාධනා!

බොල්ෂෙවික් මුල්‍ය අර්බූදය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 24, 2020

ලෝකයේ බහුතර ආණ්ඩු විසින් ස්ථාපිත කර ඇති “වර්තමාන සමාජවාදයට” මාස ගණනක්වත් යන්නට පෙර, කොමියුනිස්ට්වාදයෙන් රට පාලනය කළ යුතු යැයි කියන අය යළිත් හිස ඔසවා සිටිති. ලංකාවේ පමණක් නොව ඇමෙරිකාවේ ද ඒ අය සිය නිවෙස් තුළ සිට බොරුවෙන් මුලා වූවන්ව උසි ගන්වති. ආර්ථිකයක් වැඩ කරන්නේ කෙසේදැයි කියා නොදන්නා ජනතාවක් එසේ උසිගැන්වීම ඉතා පහසුයි.

පහත සටහන කළින් දවසක වෙනත් තැනක ලියන ලද්දකි.
—-

ඔස්ට්‍රියන්-ජර්මන් අධිරාජ්‍ය විසින් 1917 දී රුසියාවට බලපෑම් එල්ල කරමින් යුක්රේනයේ සම්පූර්ණ මිලිටරි පාලනය ගිවිසුමකින් අත් කරගති. ඒ යුක්රේනයේ ස්වභාවික සම්පත් අල්ලා ගන්නට ය. එවක ඔස්ට්‍රියන් ආණ්ඩුවේ සුළු සේවකයෙක් වූ ලුඩ්විග් වොන් මීසස් ලියූ “වෙළඳ ප්‍රතිපත්තියක ඉලක්කය” නමින් වූ ලිපියකින් හේ කියා සිටියේ සම්පත් සඳහා ආර්ථික පාලනයක් සතු කරගන්නට නම් දේශපාලන පාලනයකින් තොරව කිරීම වඩා යහපත් බවයි. සම්පූර්ණ යුක්රේනයේ මිලිටරි අධිවාසයකින් (occupation) තොරව වෙළඳ මාර්ග වලින් සම්පත් ගණුදෙනු කිරීම වඩා යහපත් බවයි.

යුක්රේනයේ අධිවාසයෙන් කියා නිම කළ නොහැකි තරම් වස්තු සම්පත් වලට අයිතිය කියන්නට රටේ පාලන පංතියේ කිහිප දෙනෙකුට උදාවිය. Ostsyndikat නම් ඔස්ට්‍රියන් සම්මේලනවාදී කාර්තෙල් විසල් කර්මාන්තකරුවන්ට සහ ආණ්ඩුවේ පාලකයන්ට හවුල් වී සිටි විසල් බැංකු වලට ඒ අල්ලා ගත් යුක්රේනයේ ධන වස්තූන් වලට අයිතිය කියන්නට අවස්ථාව පෑදිණ.

1918 දී බර්ලිනයේ රැස්වීමක දී මේ යුක්රේන සම්පත් බෙදාගන්නට කැමති වෙළඳ කණ්ඩායම් වල රැස්වීමක් පැවතිණ.

එහෙත් බර්ලිනයේ රැස්වීමේ දී නිරාකරණය කර නොගත් කරුණක් වූයේ යුක්රේනයේ අනාගත මුදල් ව්‍යවස්ථාව (monetary constitution) ගැන කුමක් කළ යුතු ද කියාය. ඔස්ට්‍රියන් අයට ඒ ගැන දැනගන්නට ජර්මානුවන්ට වඩා වැඩි උවමනාවක් තිබිණ. ඔස්ට්‍රියන් යුද්ධ නිසා උද්ධමනයෙන් ඔවුන්ගේ ක්‍රෝන මුදල් නෝට්ටු සෑහෙන ප්‍රමාණයක් යුක්රේනයට පිවිස තිබුණි. යුක්රේන මුදල් ගැන ගන්නා තීරණ වලින් ක්‍රෝණ නෝට්ටු වල ඇණැවුම් හුවමාරු අනුපාතිකය (fiat exchange rate) තීරණය වෙයි.

ගැටළුව වූයේ ඔස්ට්‍රියා-හංගේරියාව ද අනෙක් යුද වැදුන ජර්මන් රාජ්‍යයන් සේ ම තම මුදල් සෑහෙන උද්ධමනයකට මේ වන විටත් පාත්‍ර කර තිබීමයි. එය නිරකරණයට හැකියාව ලැබෙන්නේ තව අමතර ක්‍රෝන නෝට්ටු නිර්මාණ කිරීමෙන් වැළකී සිටීම වුවත් ආණ්ඩුවාදී අය එයට අකමැති වූහ. ජර්මන් බලධාරීන් තම මාර්ක් හි අගය ගැන වැඩිපුර සැලකීම නිසා මාර්ක්-ක්‍රෝන හුවමාරු අනුපාතිකයන් ස්ථාවර කරන කතාබහට එක්වූයේ නැත.

1918 ජූනි මාසයේ දී යුනියන් බැංකුවේ අධ්‍යක්ෂක ඔටෝ කාට්ස්, ලුඩ්විග් වොන් මීසස් සොයා ආවේය. මීසස් එවක අනිවාර්යෙන් සේවය කළ යුතු වූ ඔස්ට්‍රියන් හමුදාවේ කැප්ටන්වරයෙකි. වයස අවුරුදු 36 කි. අර්ථ ශාස්ත්‍රය සහ මුදල් ගැන ලිපි ලියා නමක් ඇතිකරගත් විශ්වවිද්‍යාල මහාචාර්යවරයෙක් පමණක් වූයේය. කාට්ස් යුක්රේනයේ මුදල් ගැටළුව විසඳන්නට මීසස්ට ආරාධනා කර සිටියේය.

එය තනතුරෙන් ඉහළට නඟින්නට හැකියාව ඇති අවස්ථාවක් වුවත් මීසස් කොන්දේසි කිහිපයක් ඉදිරිපත් කළේය. යුක්රේනයේ මුදල් ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ සම්පූර්ණ තීරණ ගැනීමේ බලය තමනට පැවරෙන්නේ නම් පමණක් එය කරන්නට එකඟ වෙන බව ඔහු කියා සිටියේය.

මීසස් ගේ කොන්දේසි විමසා බැලූ වියානාවේ ලුතිනන් කර්නල් මැක්සිමිලියන් එඩ්ලර් වොන බෙචර් කියා සිටියේ කීයෙව් වෙත සති දෙකකට ගොස් තතු හදාරා බලා තමනට වාර්තාවක් සපයන්න, අනතුරුව කොන්දේසි වලට අනුකූලව කටයුතු කරනවා දැයි දන්වන්නම් කියාය.

එහෙත් බෙචර් විසින් රහසිගතව මීසස් එතෙක් සේවය කළ හමුදා තනතුරෙන් පහ කරන්නට කටයුතු යොදන ලදි. කොන්දේසි රහිතව යුක්රේන රස්සාව බාර ගැනීමට සිද්ධ වෙන සේ පසුබිම සකසා මීසස්ව කියෙව් වෙත පිටත් කර හරින ලදි.

1819 සැප්තැම්බරයේ යුක්රේනයට එන මීසස් ජර්මන් අය විසින් යුක්රේනයේ භාගික සංචිත මහා බැංකුවක් (fractional-reserve central bank) පිහිටුවන්නට කටයුතු කරන බව දුටුවේය. එහි වූ ඔස්ට්‍රියන් සම පාලකයන් එම සැලසුමට විරුද්ධත්වයෙන් සිටියහ.

පුද්ගලික ව්‍යපාර විසඳුමක් මඟින් ඔස්ට්‍රියන් කොටස් හා ණය විදේශීය මුදල් හැටියට තබාගත හැකිවන සේ සැලසුම් කළ යුතු යැයි පෙන්වා දුන් මීසස් රුසියන් අධිරාජ්‍යයේ බැංකුව අනුසාරයෙන් අනාගත මහා බැංකුව නිර්මාණය කළ යුතු යැයි පෙන්වා දුන්නේය. එය පරිපූර්ණයෙන්ම ආණ්ඩුවේ ආයතනයක් විය යුතු යැයි ද, එහි අනුරක්ෂණ (endowment) වලින් භාගයක් මුදල් සචිතයන් හැටියට තිබිය යුතු යැයි ද, එහි ආයෝජක ප්‍රතිපත්ති පුද්ගලික බැංකු වල මූල ධර්ම විය යුතු යැයි ද, දීර්ඝ කාලීන ගිවිසුම් හෝ අවදානම් ආයෝජන නොකළ යුතු යැයි ද මීසස් විසින් පෙන්වා දුන්නේ ය.

සංචිත අනුපාතිකයන් යනු බැංකු නෝට්ටු වලට විශ්වාසයක් ලබා දෙන සහ ණය දීමේ හැකියාවක් ඇතැයි පෙන්වන “ඉතා වැදගත්” අංගයක් බව මීසස් විසින් තරයේ කියන ලදි. එසේම සංචිතයන් මුදල් (cash) වලින් තිබිය යුතු යැයි ද හේ කියා සිටියේය.

එසේ මීසස් යෝජනා කළේ භාගික සංචිත මහා බැංකු ක්‍රමයක් හෙවත් රන් විනිමය මිනුමකි. සසරණ මුදල් නෝට්ටු සියල්ලම සඳහා තුනෙන් එකක සංචිත බැංකුව තුල තිබිය යුතු යැයි ඔහු කියා සිටියේය. මේ සංචිත මුදල් (රත්තරන්, රිදී) හෝ විදේශීය මුදල් වලින් හෝ විදේශ මුදල් හුවමාරු බිල්පත් වලින් තබාගත යුතු වේ.

මීසස්ගේ යෝජනා කිසිවක් යොදා ගැනුනේ නැත. ඔහු වියානාවට ආපසු පැමිණ සතියක් ගෙවී යද්දී ඔස්ට්‍රියා-හංගේරියා සහ ජර්මන් යුද්ධ අසාර්ථක වී මහා අධිරාජ්‍යයක් හදිසියේ ම අවසන් වුණි.

ඔස්ට්‍රියන් ආණ්ඩුව මැදිහත්වීම් වලින් රටේ ප්‍රශ්න වැඩි කරන බව මීසස් පෙන්වා දුන්නත් ඔහු කියන ආර්ථික සත්‍යයන් හා එකඟ වූයේ ඉතා සුළු පිරිසකි. සමාජවාදීකරණයට ලක් වූ ඔස්ට්‍රියාව ගෙනෙන ප්‍රතිපත්ති නිසා ඔස්ට්‍රියන් ව්‍යවසායකයන්ට ණය බර පැටවෙන හැටි බව මීසස් කියා සිටියේය. වෙළඳපොල ව්‍යවසායකයන්ට රටේ මුදල් ධනවාදීන් මත යැපෙන්නට සිද්ධ වෙන ආකාරය කල් ඇතුව පෙන්වා දුන්නේය. ලාබ බෙදා හැරීම ගැන පමණක් කතා කරන සමාජවාදීන් ව්‍යාපාරක සත්‍ය සැකැස්ම ගැන කතා නොකරන හැටි කියා සිටියේය.

එහෙත් ඔහු කියූ කිසිවක් පාලකයන් ගණනකට ගත්තේ නැත.

වියානා රජයට අන්තිමේ දී සල්ලි අච්චු ගහන මුද්‍රණාලය හැරෙන්නට වෙනත් කිසිම වස්තු සම්පත් නැති තැනට පැමිණියේය.

රුසියන් බොල්ෂෙවික් ලා යුක්රේනයේ කළ අයුරෙන් ඔස්ට්‍රියාවේ වැසියන් බලහත්කාරයෙන් නම්වා ගන්නට වියානාවේ සමාජවාදීන් අකමැති වූහ.

1919 දෙසැම්බර් 2 වැනි දා ඔස්ට්‍රියන් ආර්ථික සංගමයේ දේශනයක් පවත්වන මීසස් ඔස්ට්‍රියාවේ අස්වැන්න ඔස්ට්‍රියාවේ ජනතාවට කන්න දෙන මදි යැයි පෙන්වා දුනි. අපනයන කළ හැකි ස්වභාවික සම්පත් නැති රටක් නිසා කර්මාන්ත අපනයන මඟින් පමණක් විදේශීය ආහාර සැපයුම් ඔස්ට්‍රියාවට ගෙන්වා ගත හැකි යැයි පෙන්වා දුනි. මහජන දේශකයෙක් ලෙසින් හේ ප්‍රසිද්ධියේ කියා සිටියේ “අපේ රටේ මුදල් බංකොළොත් බවට පත්වෙන්නට ඉතා ආසන්න තත්වයකට අපි පැමිණ සිටිනවා,” කියාය.

1912 දී මීසස් ලියූ “මුදල් සහ ණය පිළිබඳ න්‍යාය” (Theory of Money and Credit) පොතට අනුව ආණ්ඩුව විසින් සියළු මහජන මුදල් සිද්ධාන්ත වලට පටහැනිව කටයුතු කරන ආකාරය ඔහු පෙන්වා දුන්නේ ය. ඔහුගේ වදන් වලට සවන් දුන්නේ වියානාවේ උගතුන් සුළු පිරිසකි. ඔහු ලියූ සමහර ලිපි පළ වූයේ නිර්නාමිකව ය. එහෙත් ඒ හැම ලිපියක ම සෝදුපතේ සිය අත්සන තබන්නට ඔහු ඉදිරිපත් විය. නීතිඥයන්ට සහ ව්‍යාපාරිකයන්ට ඔහු විශේෂ දේශන පැවැත්වීය. ඒවාට දේශපාලනඥයන් සහභාගී කර ගැනීමෙන් වැළකී සිටියේය. මිල පාලනයන් නිසා කළුකඩ බිහි වී දේශීය මිල තත්වයන්ට පාඩු සිද්ධ වෙන හැටි ඔහු පෙන්වා දුන්නේ ය.

වැඩ වර්ජන රට පුරා දියත් කළ සමාජවාදී කම්කරුවන් නිසා නිෂ්පාදනයන් අඩු වෙද්දී ඔස්ට්‍රියාව බටහිර රටවල් වලින් ආහාර මිල දී ගන්නට ණය ආධාර ලබාගත්තේය. බටහිර රටවල් හැමදාම ණය සපයනු ඇතැයි කියා රැවටෙන්නට එපා යැයි මීසස් කියා සිටියේය.

ආණ්ඩුවක් විසින් උද්ධමනයක් ඇති කර, ඉහල යන මිල පෙන්වා මිල පාලනයක් ඇති කළ යුතු යැයි කියා තවත් මැදිහත්වීම් කරමින් ආණ්ඩුව විසින් මේ මහා අවුල කර ඇතැයි ද, තව වැඩි කාලයක් යන්නට පෙර ක්‍රෝනයේ කිසිත් අගයක් නොමැති වේ යයි මීසස් ප්‍රසිද්ධියේ කියා සිටියේය.

මුළු යුරෝපයම සමාජවාදී වූ කාලයේ දී මීසස් විසින් සම්භව්‍ය-ලිබරල් ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වෙනුවෙන් නොබියව පෙනී සිටියේය.

1919 සිසිරයේ දී ඔස්ට්‍රියාවේ තත්වය ඉතා දුක්ඛිත විය. වියානාවේ එය වඩාත් දැඩි විය. අහාර හිඟයක් පැතිර යාමෙන් සහ කාමර උණුසුම් කරන්නට ඉන්ධන නොමැති වීමෙන් ජනතාව සීතලේ ගැහුණහ.

ඔහු “සමාජවාදී සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික ගණනය,” යන ලිපිය ලියා පෙන්වා දෙන්නේ සමාජවාදී සමාජයක ආර්ථික ගණනයක් වෙළඳපොල ආර්ථිකය දී මෙන් කරත නොහැකි බවයි. ව්‍යවසායකයාගේ ගණනයන් පදනම් වන්නේ නිෂ්පාදන සාධක වලට යන මුදල් මිල ගණන් මත ය. සමාජවාදී සමාජයක එවැනි මිල ගණන් දකින්නට නොහැකියි. මන්ද, එවැනි මිල ගණන් ඇති වන්නේ හුවමාරුවට ඉඩ ඇති වෙළඳපොලක පමණි. හුවමාරුවක් කරන්නට නම් අඩු ගණනේ අයිතිකරුවන් දෙදෙනෙක් හෝ සිටිය යුතුයි. සමාජවාදී ක්‍රමයේ නිෂ්පාදන සාධක පාලනය වෙද්දී එවැනි මිල ගණන් දැන ගැනීමේ හැකියාව නොමැති වේ. ඉතින් ආර්ථික ගණනයන් හදන්නට වෙනත් ක්‍රමයක් නොමැති නිසා සමාජවාදී ක්‍රමය නෛසර්ගික වශයෙන් අවිචාර යැයි ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

1921 මාර්තු මාසයේ දී විප්ලවීය රුසියාවේ පාලකයා වූ වී. අයි. ලෙනින් බොල්ෂෙවික් පක්ෂයේ 10 වැනි කොංග්‍රසය ඉදිරිපිට කියා සිටියේ විප්ලවයේ යම් දෝෂයක් ඇති බවයි. බොල්ෂෙවික් විප්ලවයෙන් රුසියාව “අගාධයකට වැටෙන්න යන අද්දරකට,” (“very edge of the abyss”) පැමිණ ඇති බවයි. වෙළඳපොල ආර්ථිකය උදුරා දමන්නට ගත් වසර හතර හමාරක වෑයම සාර්ථක වුවත්, බොල්ෂෙවික් අයට රුසියාවේ සම්පූර්ණ පාලන බලය තිබුණත්, හාමත වලින්, මරණ වලින් හා ස්වභාව ධර්මයා ගෙනෙන ලද විනාශ වලින් ගොඩ එන්නට ක්‍රමයක් නොතිබුණි. ඉතින් කොංග්‍රසය ඉදිරියේ දී ලෙනින් විසින් ලාබයක් නැතිව ව්‍යාපාරයක් කරත නොහැකි Khozrachyot සංකල්පයට ඉඩ දී නව ආර්ථික පනත NEP (Novaya Eknomonicheskaya Politika) පිහිටුවනු ලැබීය. ඒත් සමාජවාදී මුහුණුවරකින් ධනවාදී සංකල්ප වැඩි කාලයක් ගෙන යන්නට බැරි බව ඔප්පු කරමින් සහ ධනවාදී ඇමෙරිකාවේ සහනාධාර වලින් පමණක් ජීවත්වෙන්නට බැරි බව ඔප්පු කරමින්, 1991 දී රුසියාවේ ආර්ථිකය සම්පූර්ණයෙන් කඩා වැටුණි.

දිනපතා පුවත්පත් වලට සැපයූ ලිපි, මහජන දේශන හා විශ්ව විද්‍යාල මට්ටමේ විවාදයන්ට සහභාගී වූ මීසස් පොත් කිහිපයක් ම මුද්‍රණයට ද සමත් විය. මුදල් හා ණය පිළිබඳ න්‍යාය (The Theory of Money and Credit) 1912; ජාතිය, රාජ්‍යය සහ ආර්ථිකය (Nation, State, and Economy) 1919; සමාජවාදී සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික ගණනය (Economic Calculation in the Socialist Commonwealth) 1920; සමාජවාදය: ආර්ථික හා සමාජයීය විශ්ලේෂණයක් (Socialism: An Economic and Sociological Analysis (1922) යනාදී ග්‍රන්ථ සෝවියට් රුසියාවේ ආර්ථිකය බංකොළොත් වූ අවස්ථාවේ දී ගැලවූ නැගෙනහිර යුරෝපීය රටවල් වල මහත් පිළිගැනීමට අද පාත්‍ර වී ඇත. වර්තමාන සමාජවාදී මගක යමින් ඉන්නා ඇමෙරිකාවේ ද ඒවා නැවතත් ජනප්‍රියත්වයක් ලබන්නට සමත් වෙති.

ඔස්ට්‍රියන්-හංගේරියන් බැංකුවේ ආණ්ඩුකාරයා වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් ස්පිට්ස්මුලර් විසින් ගෙනෙන ලද යෝජනා සියල්ල ප්‍රතික්ෂේප කළ මීසස් තම යෝජනාවන් වඩා සුදුසු යැයි පෙන්වා දෙන්නට සමත් වී 1922 සිසිරයේ දී මීසස්ගේ යෝජනවාන් මුදල් ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා යොදා ගැණුනි. පසුව ස්පිට්ස්මුලර් විසින් ඔස්ට්‍රියන් මුදල් ප්‍රතිපත්ති වල වැදගත්ම දේශපාලනඥයා හැටියට මීසස්ට ගෞරව නාම පුද කළේය. එහෙත් මීසස් තරයේ ම කියා සිටියේ තමන් දේශපාලනඥයෙකු නොවන බවත් මහජන දේශන හා ආර්ථික විද්‍යා ගත්කතුවරයෙක් ලෙසින් පමණක් බලපෑම් කරන්නට සමත් වූ බවත් ය. 1922 මුදල් ස්ථායිකරණය පමණක් ඔස්ට්‍රියාවේ නිල ප්‍රතිපත්තියක් හැටියට මීසස් එකඟ වූ එකම ප්‍රතිපත්තිය විය.

කළින් ලියූ තවත් සටහනක්: ඔස්ට්‍රියාවට මීසස් සිටිය දී රුසියාවට සිටියේ ලුනචාර්ස්කි

ඇමෙරිකන් ඩොලරය ශක්තිමත්ව පවතින්නේ ඇයි?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on අප්‍රේල් 23, 2020

කෝවිඩ්-19 වංසගතය පැතිර යාම නිසා ඇමෙරිකන් රජය දියත් කළ සැලසුම් අනුව රට වසා දැමීමේ මෙහෙයුම් පටන් ගැනිණ. මෙරට වෙළඳාමට ඇති නිදහස සලකද්දී, ඒ ඒ ප්‍රාන්ත යටතේ වසා දැමීම් තීරණ ගැනීම සිද්ධ වුවත්, ෆෙඩරල් ආණ්ඩුවේ උපදෙස් අතිශයෙන් දැඩි වූහ. විශේෂයෙන්ම ඔවුන් දුන් උපදෙස් සමඟ රටේ භාණ්ඩාගාරයෙන් බදු ගෙවන ජනතාවගේ මුදල් බෙදා හැරීමට සකස්කළ ඔවුන්ගේ කොන්දේසි බැඳී තිබීම හේතුවෙනි. උදාහරණයක් හැටියට තම පළාතේ “හදිසි තත්වයක්” ඇතැයි ප්‍රකාශ නොකරන්නේද, ඒ සඳහා නිකුත් කරන ෆෙඩරල් මුදල් නොලැබී යයි.

බහුතර රටවැසියන් අතර ඉතා ඉක්මණින් බෙදන ලද සහන චෙක්පතේ ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ අත්සන තිබුණා යන්න බහුතර විරුද්ධවාදීන් විසින් අපවාදයට ඉලක්ක කරගත්තයි. ඒත්, ඔවුන් වැඩි වෑයමක් ගත යුත්තේ කොංග්‍රසය විසින් අනුමත කළ ඩොලර් ට්‍රිලියන 2 ක මුල්‍ය සහන සහ තව බෙදන්නට නියමිත දැනට ප්‍රමාණය කුමක්දැයි නොකියන මුදල් සම්භාරය පසුපස එන ආර්ථික බලපෑම් මොනවාදැයි කියා විමසීමටයි. නමුත් එවැනි බුද්ධිමත් බවක් කිසිම රටක ජනතාවකින් ඉල්ලා සිටිය නොහැකි ලෙසින්ම, ඇමෙරිකන් ජනතාවගෙන් ද එවැන්නක් බලාපොරොත්තු විය නොහැකියි.

ඒත්, ඇමෙරිකන් ඩොලර් අගය අනෙක් රටවලට සාපේක්ෂව ඉහළ ගියා මිසෙක පහළ බැස්සේ නැත.

ඇමෙරිකන් කොංග්‍රසය දැනට එකඟවී ඇති සහන සමස්තය ඇමෙරිකාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 10% පමණ වෙයි. එයට ඇමෙරිකන් මහ බැංකුව හෙවත් Fed විසින් වැඩකරන ප්‍රාග්ධනය ලෙස ණයට ගන්නා කොටසත් ඇතුල් කළහොත්, එහි දී ඉදිරි මාස නවය තුළ පාරිභෝගිකයන් සහ ආයතන සඳහා අවශ්‍ය ද්‍රවශීලතාවයන් ප්‍රමාණය ඩොලර් ට්‍රිලියන 6 ක් යැයි සැලකිය හැකියි.

එසේම දැවැන්ත මුදල් ප්‍රමාණාත්මක ලිහිල් කිරීම් සැලසුමක් ගැන ද Fed දන්වන ලදි. ඒත් ඇමෙරිකන් ඩොලර් අගය පහළ ගියේ නැත.

ඇයි ඒ?

ගෝලීය වශයෙන් දැවැන්ත ඇමෙරිකන් ඩොලර් හිඟයක් ඇත. දැනට ඇස්මේන්තු වී ඇත්තේ එය ඇමෙරිකන් ඩොලර් ට්‍රිලියන 13 ක් කියායි.

එතරම් විශාල ඇමෙරිකන් ඩොලර් හිඟයක් ඇතිවූයේ මන්ද?

චීනය ද ඇතුළුව, විවිධ රටවල් ඩොලර් අනුව ණය ගැනීම වේගයෙන් ඉහළ දැමූහ. ඔව්, කියන්නේ අපි ඇමෙරිකන් ඩොලර් වෙනුවට වෙන මුදල් වර්ගයක් අනුව ණය සහ හුවමාරු කරගන්නට යමු කියා තමයි. නමුත් සැබැවින්ම සිද්ධ වෙන්නේ සියල්ලන්ටම ඇමෙරිකන් ඩොලර්ම උවමනා වීමයි. වෙනත් විදියකින් කිව්වොත්, වෙළඳාමේ යෙදෙන අය, ආයෝජනයේ යෙදෙන අය, ඉතුරුම් සඳහා සැලසුම් කරන අය, යනාදීන් ජීවත් වෙන්නේ ලෝකයේ කොයි අස්සේ මුල්ලේ වුවත්, ඒ සියල්ලන්ම විසින් විශ්වාසය තබාගන්නා බව පෙන්වන්නේ ඇමෙරිකන් ඩොලරය වෙතයි.

විශාල මුදල් ප්‍රමාණ වලින් වෙළඳ සබඳතා පවත්වන, සහ අයෝජනයේ යෙදෙන ජාත්‍යන්තර ගණුදෙනුකරුවන් ඒ ඒ රටක මුදල් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට හේතුව කුමක්ද?

ඒ ඒ රටවල මුදල් ගැන ඔවුනට ඇති විශ්වාසය, ඇමෙරිකන් ඩොලරය ගැන ඇති විශ්වාසයට වඩා අඩුවීමයි.

අද පවතින කෝවිඩ්-19 වැනි අර්බූදකාරී තත්වයක් ඇතිවෙද්දි බොහෝ රටවල් තම මුදල් ඉතා විශාල ලෙසින් අවප්‍රමාණ කරති. එහි දී ඩොලර් වලින් බැඳුම්කර මිල දී ගත්තවුන් විනාශයට පත්වෙති. මුදල් අවප්‍රමාණය කිරීමට එක හේතුවක් නම් එවිට තම රටේ නිෂ්පාදන බහුල වශයෙන් පිටරටට විකුණාගන්නට හැකියාව ඇතැයි යන අපේක්ෂාවයි.

බැඳුම්කර නිකුත් කිරීමේ දී, ඇමෙරිකන් ඩොලරය යොදා ගනිමින් නිකුත් කරන ලද ප්‍රමාණය, 2008 සිට 2019 දක්වා කාලයේ දී, ඇමෙරිකන් ඩොලර් ට්‍රිලියන 30 සිට 60 දක්වා වැඩි වී ඇත. ඒ චීනයට අමතරව, යුරෝපීය රටවල් ද ඇමෙරිකන් ඩොලර් වලින් නිකුත් කළ බැඳුම්කර අනුවයි. ඇමෙරිකන් ඩොලර් ට්‍රිලියන 2 කට වඩා ප්‍රමාණයක බැඳුම්කර ලෝකය පුරා, ලබන වසර දෙක තුල දී කාල පූර්ණ වීමට නියමිතය.

මේ වසංගතයට ප්‍රතිචාර දක්වන රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති නිසා රට පටවන නිෂ්පාදන සඳහා ලැබෙන ඇමෙරිකන් ඩොලර් ආදායම එන්න එන්න පහළ වැටීමත් සිද්ධ වෙමින් පවතී. ඉතින් දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය ද පහළ යයි.

ණය සතු රටවල් අත ඇති ඇමෙරිකන් ඩොලර් සංචිත අරගෙන, එයට ඔවුන් බලාපොරොත්තු වෙන විදේශ විනිමය ආදායම් එකතු කරමින්, එයින් ඉහත කී ලෙසින් ඔවුන් පොරොන්දු වී සිටින ලෙසින් ගෙවිය යුතු ප්‍රමාණයන් අඩු කළොත්, මාර්තු අග මාසයේ ගෝලීය වශයෙන් පවතින ඇමෙරිකන් ඩොලර් හිඟය ට්‍රිලියන 13, මේ වසරේ දෙසැම්බර් වෙද්දී ට්‍රිලියන 20 ක් දක්වා වැඩිවෙයි.

මේ ගැන ගණන් හදන අය කියන්නේ ගෝලීය ආර්ථික අවපාතයක් නැතිනම් ඒ සංඛ්‍යා ඇතැයි කියායි. ඉතින් අපි හැමෝම දන්නා කාරණය නම්, මේ වසංගතය හමුවේ සෑම රටක්ම පාහේ අද කටයුතු කරන ආකාරය දිහා බැලුව හොත්, දරුණු ආර්ථික අවපාතයක් ළඟ ළඟම එන බවයි.

ඉතින් ගෝලීය වශයෙන් තව දුරටත් ඇතිවෙන ඇමෙරිකන් ඩොලර් හිඟය පියවා ගන්නේ කෙසේද?

රටවල් සතු රන් සංචිත මෙහි දී ප්‍රමාණවත් නොවේ. සෑම දියුණු රටකම පාහේ ඔවුන් සතු රන් සංචිත එහි මුදල් සැපයුමෙන් 2% කට වඩා අඩුවේ. අද විශාලතම රන් සංචිතයක් ඇති රුසියාවේ වුවද රන් සංචිත ප්‍රමාණය එහි මුදල් සැපයුමෙන් 9% ක් පමණි. චීනයේ රන් සංචිතය එහි මුදල් සැපයුමෙන් 0.007% ක් පමණි. වර්තමාන ලෝකයේ ‘රන් මිනුම’ අනුව යන මුල්‍ය ක්‍රමයක් කිසිම රටක නැත. සියළුම රටවල් විසින් පසුගිය කාලයේ දී තම තම රන් සංචිත වැඩිකරගත්තද, ඒවා වැඩිවූයේ ඔවුන්ගේ මුල්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා ඉතා අඩු වේගයකිනි.

ඉතින් සෙසු ලෝකයට ඇමරිකන් ඩොලර් ට්‍රිලියන 20 ක් අවශ්‍ය යැයිද, තමන්ට එහි දැවැන්තම ගබඩාව ඇතැයිද ඇමෙරිකන් මහ බැංකුව දනියි. ඉතින් ඒ නිසා ඔවුනට දිගටම ඩොලර් හිඟය පවත්වාගෙන යන්නට ද හැකියි.

ආර්ථික අර්බූදය ලොව පුරා පැතිර යද්දී, නැඟී එන රටවල් ඔවුන්ගේ මුදල් වලින් බැඳුම්කර නිකුත් කරන වෑයම් කඩා වැටෙනු ඇත. එයින් ඔවුන්ගේ මුදල් අවශ්‍යතා සපුරාගන්නට නොහැකි වනු ඇත.

බහුතර රටවල් ඇමෙරිකාවේ මහ බැංකුව අනුගමනය කරති. ඒත් ඔවුනට ඇමරිකාවේ නීති යටතේ පවතින නීතිමය, ආයෝජනමය, සහ මුල්‍ය ආරක්ෂාව නොමැත. දේශපාලකයන්ට උවමනා විදියට කාලයෙන් කාලයට අනුවණ මුල්‍ය ප්‍රතිපත්ති සැකසීමේ ඵලවිපාක ජනතාව අත්විඳිය යුතුයි. ඔවුන් තම රටවල තම මුදල් සඳහා පවතින සැබෑ ඉල්ලුම නොසලකා හරිති.

නීතියෙන් නිදහස ඇත්නම්, ඔබ සතු ඉතිරි කිරීමේ ගිණුම තියාගන්නේ ඇමෙරිකන් ඩොලර් වලින් ද, රුපියල් වලින් ද? මහජනතාව පුරසාරම් දොඩන්නේ කුමක් ගැන වුවත්, සැබෑ මහජන විශ්වාසය පෙන්වන්නේ කුමක්ද?

මෑත කාලයක දී ගෙනෙන ලද නීතියකින් ලංකාවේ අයට විදේශ මුදල් ළඟ තබා ගැනීම තහනම් විය. බැංකුවේ ඇති සේෆ් පෙට්ටි පවා ඇර ඒ මුදල් රජයට පවරා ගැනීමට හැකි යැයි ආරංචි පැතිර ගියේය. ඇමෙරිකන් ඩොලර් නෝට්ටු ඇත්නම්, ඒවා බැංකු වෙත රැගෙන විත් ගිණුම් වලට දමා රුපියල් කරගත යුතු යැයි නියෝග පැනවිණ. රුපියල් ගැන රජය තබන විශ්වාසය ජනතාවට නොතිබුණි. ඒත් ළඟ තබා ගැනීම නීති විරෝධී විය.

ඒ ජනතාවගේ වත්කම් රජය නීතියක් ගෙනැවිත් විනාශ කර දැම්මා යැයි දකින්නට හැකියාව ඇත්තේ කාටද? ඒ අනුවණ මුල්‍ය ප්‍රතිපත්ති නිසාම ඇමෙරිකන් ඩොලරය තවත් ශක්තිමත් වෙනවා යැයි දකින්නට හැකි කාටද?

ගෝලීය සංචිත මුදල් නොවුවත්, වෙනත් රටවල් ද ඔවුන්ගේ මුදල් වලින් මුල්‍ය ප්‍රසාරණය කරති. එසේ කරන්නේ සංචිත මුදල් මහත් ප්‍රමාණයක් ඔවුනට අහිමි වීම හමුවේය. ඔවුන් එසේ කරන තාක් කාලයක් ඇමෙරිකන් ඩොලරයේ අගය ද එතරම් ලෙසකින් අඩුවෙන්නේ නැත.

මුල්‍ය හැසිරවීමේ මෙහෙයුම් වල සෑම රටක්ම පාහේ යෙදී සිටිති. ඇමෙරිකන් මහ බැංකුව කරන කියන දෑ ගැන මහත් විවේචන රාශියක් ඇත. ඒත්, ඇමරිකන් මහ බැංකුවේ ප්‍රමාණාත්මක ලිහිල් කිරීම් අසීමිත ලෙසින් කරන්නට නොහැකි බවත්, එය ඇමෙරිකන් ඩොලරයට ඇති ඉල්ලුම හා සීමිත වූවක් බවත් යන සත්‍යයට ඔවුන්ද මුහුණ දෙති.

ඕනෑම රටක් ඔවුන්ගේ මුදල් සඳහා ඇති සැබෑ ඉල්ලුමට මුහුණ දෙමින් මුල්‍ය පාලනයේ යෙදෙන්නේ නම් ඔවුන්ට ඇමෙරිකන් ඩොලරය පරදවා ඒ තැන ජයගන්නට හැකියි.

ඒත් බොහෝ රටවල් කරමින් සිටින්නේ වැඩි වැඩියෙන් මුදල් අච්චු ගසමින් ඇමෙරිකන් ඩොලරය සමඟ ගේම් ගසමින් සිටීමයි. එයින් ඔවුන් තව තවත් ඇමෙරිකන් ඩොලරය මතම පරාධීනව සිටිනු ඇත.