අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

පෙරූ රටෙන් සෙන්ඩෙරෝ ලුමිනෝසෝ

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 2, 2017

1980 මැයි 17 වැනිදා පෙරූ රටේ ජනාධිපති මැතිවරණ දිනය විය. එරට ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට අවිගත් ගරිල්ලා කණ්ඩායමක් සටන් වැදුනේ එදිනය. සෙන්ඩෙරෝ ලුමිනෝසෝ නොහොත් “දීප්තිමත් මාර්ගය” නමින් තමන් හඳුන්වාගත් මාඕවාදී ගරිල්ලා කණ්ඩායම “ජනතාවගේ යුද්ධය” ආරම්භ වූ බව කියන්නට එදා චුස්චි හි මැතිවරණ මධ්‍යස්ථාන වලට ගිනි තැබූහ.

ඒත් කිසිවෙක් එය ගණන් නොගත්හ.

සති කිහිපයකට අනතුරුව, ලීමා අගනගරයේ සහ අයාචූචෝ නගරයේ විදුලි පහන් කණු වලින් “ඩෙන් ක්ෂියාඕපින්ග්: බැල්ලිගෙ පුතා” යැයි සඳහන් පුවරු එල්ලන ලද මරා දමන ලද බල්ලන් එල්ලා තිබිණ. ඒ මාඕගේ සංස්කෘතික විප්ලවය පාවා දුන් චීන නායකයාට දොස් පවරන්නටයි.

කෙචුවා භාෂාවේ එන අයාචූචෝ යන වචනයේ තේරුම “අභාවයට පත්වූ ස්ථානය” වෙයි. මෙම පළාත පෙරූ රටේ ඉතාමත්ම දුප්පත් ප්‍රදේශය විය. එහි භූමියෙන් වගාවට සුදුසු වූයේ 5% කට අඩු ප්‍රමාණයකි. සාමාන්‍ය වාර්ෂික ඒක පුද්ගල ආදායම ඇමෙරිකන් ඩොලර් 100 කට වඩා අඩු විණ. ආයුෂ අපේක්ෂාව වයස 45 ක් පමණක් විය. රටේ සාමාන්‍ය ළදරු මර්ත්‍යතාව 11% ක් වෙද්දී මේ පළාතේ එය 20% ක් විය.

1970 ගණන් අග පෙරූ රටේ මහා වැඩ වර්ජන ගණනාවක් විවිධ නගරවලින් දකින්නට ලැබිණ. වර්ජකයන්ගේ උද්යාචනයන් අනුව හැඩ ගැසුණු “ආරක්ෂක පෙරමුණු” පැතිර යන්නට පටන් ගැනිණ. ආයාචූචෝ පළාතේ මෙවැනි පෙරමුණක් කාලයක් තිස්සේ පැවතිණ. වැඩ වර්ජන වලට සහාය දෙමින්, බල්ලන් මරා විදුලි පහන් කණුවල එල්ලන, “දීප්තිමත් මාර්ගය” බිහිවූයේ මේ පළාතේ දී ය.

අයාචූචෝ හි විශ්වවිද්‍යාලයේ ශිෂ්‍ය පෙරමුණ මුලින්ම හොබවන්නේ කොමියුනිස්ට්වාදීන් විසිනි. අනතුරුව චේ ගුවේරා සහායකයන්ය. 1960 ගණන් මුල දී දර්ශනය ඉගැන්වූ ගුරුවරයෙකු වූ අබිමයෙල් ගුස්මාන් නම් තරුණ මාඕවාදියෙක් මේ ශිෂ්‍ය පෙරමුණේ මුලසන ගත්තේය.

වාග් කෞෂල්‍යයට දස්කම් පෑ ගුස්මාන් 1958 දී කොමියුනිස්ට් පක්ෂයට බැඳුණි. චීන-සෝවියට් බෙදීමත් සමඟ, පෙරූ රටේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය ද බෙදී යද්දී, බන්ඩේරා රොහා (රතු කොඩිය) නම් කොමියුනිස්ට් කණ්ඩායම නිර්මාණයට 1965 දී ගුස්මාන් සහාය විය. ගුස්මාන් චීනයට ද ගියා යැයි මතයක් පවතී.

කැරලි කෝලාහල වැඩිවීමත් සමඟ 1966 දී විශ්වවිද්‍යාලය වසා දැමුණි. අයාචුචෝ වැසියන් සඳහා ආරක්ෂක පෙරමුණක් පිහිටුවන ගුස්මාන් නායකත්වය දෙන රතු කොඩිය කණ්ඩායම, 1969 ජූනි මාසයේ දී ඔක්ටාවියෝ කබෙරේරා රෝචා නම් සහායක ප්‍රාන්ත නිලධාරියෙක්ව පැහැරගෙන ගියහ.

රටේ ආරක්ෂාවට එරෙහිව කටයුතු කළා යැයි ගුස්මාන්ව 1970 දී සිරගත වෙයි. ඒත් මාස කිහිපයක දී හේ නිදහස් වෙයි.

රතු කොඩිය සංවිධානය 1971 වසරේ දී පවත්වන හතරවැනි සම්මන්ත්‍රණයේ දී තවත් විරසකයක් හට ගනියි. එහි දී රතු කොඩියෙන් අයින්වන අයවළුන් දීප්තිමත් මාර්ගය නොහොත් සෙන්ඩේරෝ ලුමිනෝසෝ පිහිටුවා ගන්නේ “විප්ලවයට මග පෙන්වන දීප්තිමත් මාර්ගයය මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදය විවෘත කරයි,” යන හෝසෙ කාලෝස් මරියාටේගි වාක්‍යය සිහිකරමිනි.

මාක්ස්, ලෙනින් සහ මාඕ අනුව යමින් “මාක්ස්වාදයේ හතරවැනි අසිපත” යැයි ගුස්මාන් මේ සටන්කරුවන් අතර වීරයෙක් බවට පත්වෙයි. නවකතාකරුවෙක් වන මරියෝ වර්ගාස් ලෝසා, ගුස්මාන්ගේ විප්ලවීය ව්‍යාපෘතිය මෙසේ විශ්ලේෂණය කරයි: “මරියාටේගි 1920 ගණන් වල දී විස්තර කරන පෙරූ රට ඔහු දකින්නේ මාඕ දකින චීනයේ සත්‍යය තත්වය සමඟ අනන්‍ය ලෙසින්ම සමාන හැටියට -‘ නගරවලට පහර දෙන, ගමේ පදනමින් යුතු ජනතාවගේ යුද්ධයක්: එනම් චීන විප්ලවය හා අනන්‍ය වූ ක්‍රමවේදයකින් නිදහස් කරගන්න පුළුවන් වෙන ‘අර්ධ වැඩවසම්, අර්ධ යටත්විජිත සමාජයක්’ කියල… ඔහු අනුගමනය කරන ක්‍රමය රුසියාවේ ස්ටාලින්ගෙ ක්‍රමයයි, හතරේ කල්ලියේ චීන විප්ලවයයි, කාම්බෝජයේ පොල් පොට්ගේ රෙජිමයයි.”

1972 සිට 1979 දක්වා කාලය තුල දී ශිෂ්‍ය සංවිධානවල පාලන බලය අල්ලා ගැනීමට සමත්වීමෙන් පමණක් “දීප්තිමත් මාර්ගය” තුටු වූහ. ලීමා හි සැන් මාටින් ඩ ටොරේස් හි තාක්ෂණික විශ්වවිද්‍යාලයේ සිසුන්ගේ සහාය ඔවුනට ලැබිණ. ඔවුන් ප්‍රාථමික ගුරුවරුන්ගේ වෘත්තීය සමිතියට ද රිංගා ගත්හ. දීප්තිමත් මාර්ගයේ බොහෝ ග්‍රාමීය ගරිල්ලා කණ්ඩායම් මෙහෙයවන ලද්දේ ගුරුවරු විසිනි.

1977 අග දී ගුස්මාන් සැඟවී සිටිමින් අවිගත් සටනක් සැලසුම් කරන්නට පටන් ගති. 1980 මාර්තු 17 වැනිදා පක්ෂ සාමාජිකයන් එම වෑයම නිල වශයෙන් අපරානුමත කරන ලදි. දීප්තිමත් මාර්ගයේ සටන් කණ්ඩායම් වලට කාලෝස් මෙසීච් ගේ ට්‍රොට්ස්කිවාදීන් ද, පුකාලාක්ටා කණ්ඩායමේ මාඕ විරෝධීන් ද එකතු වූහ.

බෙනිග්නෝ මෙදීනා නම් ඉඩම් හිමියාව ඔවුන් විසින් 1980 දෙසැම්බර් 23 වැනිදා ඝාතනය කළහ. මෙය ඔවුන් ගෙනෙන ප්‍රථම “ජනප්‍රිය යුක්තිය” පසඳලීමයි. එවක දී දීප්තිමත් මාර්ගයට හිටියේ 200-300 ක පිරිසක් වුවත්, ඔවුන් හනිකට සහ ක්‍රමානුකූලව මැද පංතියේ සහ ඉහළ පංතියේ පුරවැසියන්වත්, රටේ ආරක්ෂක හමුදාවේ සාමාජිකයන්වත් ඝාතනය ඇරඹූහ.

1981 වසරේ දී, ටොටොස්, සැන් හෝසෙ ඩ සෙසෙ, සහ කින්සා යන පොලිස් මධ්‍යස්ථාන වලට පහර දෙන ලදි. 1982 දී දීප්තිමත් මාර්ගය වියෙකාහියුමන් හි පොලිස් මූලස්ථානයට කඩා පැන, (නිර්භීත නොහොත් වීරෝධාර යැයි කුවෙචුවා වචනයෙන් අර්ථ දැක්වෙන) සින්චිස් හෙවත් ගරිල්ලා විරෝධී පොලිස් නිලධාරීන් හය දෙනෙක් ඝාතනය කළහ. තවත් 15 ක් සිරකරුවන් හැටියට අල්ලා ගත්හ.

දීප්තිමත් මාර්ගයට පිටතින් සහායක් නොතිබූ බැවින්, ඔවුන් පොලිස් ස්ථාන වලින් අවි සහ පතල් වලින් පුපුරන ද්‍රව්‍ය අල්ලා ගත්හ. පතල්කරුවන් විරෝධය දැක්වුවහොත් ඔවුන්ට පහර දෙන්නටත් ඔවුන් පසුබට නොවූහ. විරෝධය දක්වන්නට ඩයිනමයිට් කරලක් ගැසීම දීප්තිමත් මාර්ගයේ ප්‍රියතම ආයුධය බවට හැරිණ.

ඒ හැරෙන්නට ඔවුන් මහජන ගොඩනැඟිලි, විදුලි රැහැන් කුළුණු සහ පාලම් පුපුරුවා කඩා බිඳ දමන්නට යුහුසුළු වූහ. ජනතාවගේ සාමූහික වාසස්ථාන පිහිටුවීම සඳහා රට පුරා සම්බන්ධතා ගොඩනඟන්නට ඔවුන් රජයේ සියළු යටිතල පහසුකම් විනාශය ආරම්භ කළහ.

ෆෙඩරික් බැස්ටියාට් “කැඩුණු ජනේලය” උපමාව කියා දීලා වසර 132 ක් ගෙවී යන මේ 1982 වසරේ අගෝස්තු මාසය. ඒ වෙද්දී “ශ්‍රේෂ්ඨ පිම්ම” කියල චීනයත් පැනලා තිබුනේ ආපස්සට බව ඔප්පු වෙලා තිබුණ. දීප්තිමත් මාර්ගයක් කියල නම දාගත්තට මදි, ඒකෙ ගියාම වැටෙන්නෙ අඳුරු වූ අගාධයකට නම්.

මේ සටහන ද කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළුපොත ඇසුරින් ලියන සටහන් පෙලට අයිතියි.

Advertisements

දියුණුව ලබන්නට නම් වෙනස් විය යුතු දැක්ම කුමක්ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 1, 2017

දක්ෂිණාංශ යැයි සැලකෙන ආඥාදායකයන් රට පාලනයේ යෙදී සිටින අවධි සම්බන්ධයෙන් ලියැවෙන ප්‍රබන්ධ ලොව බොහොමයකි. මෑතක දී මම කියැවූ “ලිස්බන් වෙත රාත්‍රී දුම්රියෙන්,” නමින් පැස්කල් මර්සියෙර් ලියූ ප්‍රබන්ධය එවැන්නකි. ඇන්ටෝනියෝ ද ඔලිවේරා සලසාර් නම් දක්ෂිණාංශ ආඥාදායකයා ගෙන ගිය කුරිරු වධහිංසා කතාවේ ප්‍රධාන චරිත බොහොමයක් හැඩගස්වන්නට දායක කරගෙන ඇත.

එනමුත්, කොමියුනිස්ට්/සමාජවාදී/වාමාංශික ආඥාදායකයන්ගේ කෲර පාලන පසුබිම් කරගෙන ලියැවෙන (ඈන් ඇපල්බාම් ලියූ “ගුලාග්” සහ අයින් රූන්ඩ් ලියූ “අප ජීවත්වන්නෝ” වැනි) ප්‍රබන්ධ ඇත්තේ ලොව ඉතා අල්පයකි. වාමාංශික දේශපාලන ප්‍රොපගැන්ඩා යාන්ත්‍රණ “වානේ පන්නරය ලැබූ හැටි” වැනි පොත් ප්‍රසිද්ධියට දායක වෙති. බොහෝ විට වැඩියෙන් අප්‍රසාදය එල්ල වන්නේ වෙළඳ භාණ්ඩ මාකටින් කිරීමට වුවත්, ජනතා බදු මුදල් යොදවමින් කරන රාජ්‍ය ප්‍රොපගැන්ඩා සමඟ ඒ ඒ පුද්ගලයා තනිවම බර උසුලන වෙළඳපල අලෙවිකරණයට තරඟ කළ නොහැකියි.

කුරිරු වූ දක්ෂිණාංශ ආඥාදායකයෙක් පළවා හරින්නට ජීවිකාව සහ ජීවිතය පරදුවට තබමින් විරෝධය පාන්නට සැඟවී කටයුතු කරන අයවළුන් වාමාංශිකයාගේ ප්‍රශංසාවට ලක් වෙති. ඒත්, ආඥාදායකයා කෲර සහ වාමාංශික වෙද්දී, එහි දී ඒ ගැන වාමාංශික නායකයන් නිහඬව සිටිති.

“දුප්පතුන් වැදගත් කියා සහ ධනය බෙදාගන්න පුළුවන් කියා පෙන්වා දුන් උගෝ චෑවේස්ට ස්තූතිය,” යැයි ට්විටර් මාර්ගයෙන් උගෝ චෑවේස් සමඟ ගත් පිංතූරයක් බෙදා ගනිමින් ජෙරමි කෝබින් 2015 සැප්තැම්බර් 16 වැනිදා කියා සිටියේය. 2017 වෙද්දී වෙනිසියුලාවේ දේශපාලන අර්බූදය සහ ආර්ථික බංකොළොත් භාවය ඇමෙරිකන් අධිරාජ්‍යවාදී අත පෙවීමක් නිසා නොවන බව පැහැදිලිවම පෙනෙද්දී, ඉහත ට්විටර් පණිවුඩය හේ ඉවත් කරගනියි. වෙනිසියුලාවේ චෑවේස් පවුල එහි ධනවත්ම පුද්ගලයන් බවට පත්වී සිටිය දී සහ වෙනිසියුලාවේ දුප්පතුන් අද වැඩියෙන්ම පීඩනයට ලක්ව සිටින අවස්ථාවේ දී, චෑවේස් පටන් ගත් සහ මධූරෝ ගෙන යන ජනතා මර්ධන කටයුතු ගැන ජෙරමි කෝබින් නිහඬව සිටියි.

ඉතින්, නිකරාගුවා වැනි කුඩා රටක පැවති බිහිසුණු සහ ඛේදනීය වූ වාමාංශික ක්‍රියාපටිපාටියක් ගැන අයෙකුට දැනගන්නට ලැබෙන්නේ කවරෙකු වෙතින් ද?

මිලියන 3.883 ක ජනගහණයක් වූ 1987 නිකරාගුවාවේ දේශපාලන සිරකරුවන් 3,700 කට වඩා සංඛ්‍යාවක් එහි සිරගෙවල්හි ලැග සිටියහ. 1987 අගෝස්තු 19 වැනිදා එල් චිපෝටෙ හි රැඳවුම්කරුවන් 12 කට පමණ මුරකරුවන් විසින් පහර දුන්හ. විදුලි බලය සහිත බැටන් පොළු භාවිතා කළ බව සිරකරුවන් කියා සිටියහ. 1989 පෙබරවාරියේ කාසෙල් මොඩෙලෝ යන සිරගෙදර කර්කශ තත්වයන් දරාගත නොහැකි යැයි කියා සිරකරුවන් 90 දෙනෙක් ආහාර වර්ජනයක් පටන් ගත්හ. ඒ ආහාර වර්ජනයේ යෙදී සිටි සිරකරුවන් 30 දෙනෙක්ව එල් චිපොටෙ සිරකඳවුරට යැවිණ. එහි දී දඬුවමක් හැටියට එක සිරකුටියක ඔවුන් සියල්ලන්වම දවස් දෙකක් වස්ත්‍ර නොමැතිව තබන ලදි.

සිරගත වූවන් වර්ග 5 කට බෙදන ලදි. දැඩි ආරක්ෂාව යටතේ රඳවන ලද්දේ කිසිදු රක්ෂාවක් සඳහා යළි ප්‍රතිසංස්කරණයට අවසර නොලැබුණු අයවයි. ඔවුන්ට සෑම දවස් 45 කටම වතාවක් සිය පවුලේ ඥාතීන් දකින්නට හැකියාව ලැබුණි. සතියකට පැය 6 ක් පමණක් සිර කුටියෙන් ඉවතට යන්නට අවසර ලැබුණි. නැවත සමාජයට හැඩ ගස්වන මෙහෙයුම් සඳහා අවසර ලද සිරකරුවන් වේතනයට ශ්‍රමය වෙහෙසූහ. ඔවුනට මාසයකට වතාවක් සංවාස පැමිණීමකට ද, සති දෙකකට සැරයක් ළඟ ඥාතියෙක් පැමිණීමට ද ඉඩ ලැබුණි.

ලිබරල් ක්‍රමය නිසා පුද්ගලයෙක් කැමැත්තෙන් යොදවන ශ්‍රමය ගැන නිතර නෝක්කඩු කියන වාමාංශිකයා, දේශපාලනික වෙනස් අදහස් තිබූ පමණින් මෙලෙස බලාත්කාරයෙන් පුද්ගලයන්ව ශ්‍රම කඳවුරු වෙත යැවීම ගැන නිහඬ වෙති.

තම අයිඩියලොජිය බලහත්කාරයෙන් ස්ථාපනය කළ නොහැකි වූ බව පෙනී යද්දී, නැගෙනහිර සමාජවාදී රටවල් දෙන සහායෙන් සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ අනතුරුව මැතිවරණයක් පවත්වති.

1990 පෙබරවාරි 25 වැනිදා, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වයලෙටා චොමොරෝ චන්ද 54.7% ක් දිනාගෙන ජනාධිපති බවට තේරී පත්වූවාය. ස්වාධීන නිකරාගුවාවේ වසර 160 ක ඉතිහාසයේ සාමකාමීව පාලන බල හුවමාරුවක් සිද්ධ වූයේ ඒ අවස්ථාවේ දී ය. දිනුම අපේක්ෂා කළ සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ අන්දුන් කුන්දුන් වූහ. මැතිවරණ නීති වෙනස් කිරීමෙන් පසුව, 2006 නොවැම්බර් 5 වැනිදා ඩැනියෙල් ඕටෙගා නැවතත් ජනාධිපති වන්නට සමත් විය. 2011 දී නැවතත් හේ ජයග්‍රහණය කළේය. 2014 දී ජාතික සභාව ඕටෙගාට තෙවැනි වතාවටත් ජනාධිපතිවරණයට පෙනී සිටිය හැකි ලෙසින් රටේ ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කළහ. 2016 නොවැම්බරයේ දී ඕටෙගා ජනාධිපති ලෙසින් ඔහුගේ තුන්වැනි වාරයට (පාලනය කරන හතරවැනි අවස්ථාවට) පත්විය. රටවැසියන් 70% ක් චන්දය වර්ජනය කළහ. අනතුරුව ඩැනියෙල් ඕටෙගාගේ බිරිඳ වන රොසාරියෝ මුරියෝ නිකරාගුවාවේ උප ජනාධිපති තනතුරට පත්වූවාය.

2013 දී නිකරාගුවා රජය, චීන ධනකුවේරයෙකුගේ මෙහෙයවීම සහිත නව කොම්පැණියකට අන්තර් සාමූද්‍රික වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතියක් පටන් ගන්නට, ඩොලර් බිලියන 50 ක් ද, වසර 50 ක් පුරා බදු සහන සමඟ තවත් වසර 50 කට ඒවා ලබාගැනීමේ හැකියාව පවරා දුන්හ. ඒත් ඒ කැනාල් ඉදිකිරීම් කටයුතු 2017 වෙද්දී ද ආරම්භ වී නැත.

වර්තමාන නිකරාගුවාව ඉතා දුප්පත් රටකි. කැමති වෙළඳ භාණ්ඩයක් මිල දී ගන්නට හැකියාව ඇති වෙළඳපොල හාස්‍යයට ලක් කරන වාමාංශිකයා ලෝක ඉතිහාසය තුල රටවල් දියුණු වූයේ හුවමාරු වෙළඳාමට ඉඩ ලැබීම නිසා යැයි නොදැක්කා සේ සිටියි. ජනතාවගේ ආරක්ෂාව පිණිස යැයි කියා සෑම පුරවැසියෙකුටම මිල දී ගත හැකියාව ඇත්තේ මොනවා පමණක් ද, කුමන මිලකට ද කියා රටේ ප්‍රධානියෙක්, හෝ යම් කමිටුවක් තුලින් තීන්දු විය යුතු යන යල්පැන ගිය මිථ්‍යාව තරයේ විශ්වාස කරයි. දුප්පත් රටවල් දුප්පත් ඒ නිසා බව පැහැදිලි කරන අර්ථ ශාස්ත්‍ර අවබෝධයට සිය අනුගාමිකයන්ට ඉඩ නොලැබෙන සේ නැති අධිරාජ්‍යවාදී අතපෙවීම් ගැන නිති අවධානය යොමු කරති.

අපේ රටවැසියන් අපි මරා දමද්දී පිටස්තර කිසිවෙක් අත නොතබනු!

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 24, 2017

පිටිසර ගම්මාන වල වැසියන්ව හිටිහැටියේ අත් අඩංගුවට ගන්නා රැල්ලක් නිකරාගුවාවේ 1984 දී ඇරඹිණ. දින නියමයක් නැතිව දීර්ඝ කාලයක් හිරබාරයේ තබාගෙන සිටීමට පක්ෂව, සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ කාලොස් නුවේව්ස් ටෙලොස් කියා සිටියේ, එය “පිටිසර ගම්මානවල සිය ගණනින් මහජනතාව ප්‍රශ්න කිරීමේ දී ඇතිවන අනිවාර්ය දුෂ්කරතාවයක්,” හැටියටයි.

විරුද්ධ මත දරණ අයව කුදලාගෙන යෑම අද වෙනිසියුලාවේ ද දකින්නට හැකියි. එහි විරුද්ධ පක්ෂ නායකයා ලෙස සැලකෙන ලියොපෝල්ඩෝ ලෝපෙස්ව මහ රෑ කුදලාගෙන යෑම නිතිපතා සිද්ධ වේ. කියුබාවේ උපදේශකයන් නිකරාගුවාහි ස්වදේශීන්ව උපන් ගම් බිම් වලින් පළවා හරින්නට සහාය දුන්නා සේ, තමන් පක්ෂ නොවන අධිරාජ්‍යවාදීන්ට පමණක් අත පොවන්නට එපා යැයි උද්යාචනය කරන සමාජවාදීන්, හැමවිටම රටේ පාලන බලය අල්ලා ගන්නට පෙර වූ ආඥාදායකයන්ටත් වඩා දරුණු ආඥාදායකත්වයෙන් කටයුතු කිරීම මහජනතාවගේම හිතසුව පිණිස යැයි නිවේදනය කරන්නේ ඊට එකඟ නොවන්නට ඉඩක් නොදීය.

“හතුරන්ට වාසිදායක කටයුතුවල නියැළීම” අත්අඩංගුවට ගත හැකි හේතුවක් යැයි නිකරාගුවාව කියා සිටියේය. ඒවා මොනවාදැයි පැහැදිලි නොකරීම මඟින් වරද කුමක්දැයි ඉදිරිපත් නොකර, පුද්ගලයෙකුගේ ඕනෑම කටයුත්තක් ගැන ප්‍රශ්න කරන්නට ඔහුව අත් අඩංගුවට ගෙන දීර්ඝ කාලයක් රඳවාගෙන තබා ගැනීම සඳහා නීති විපර්යාසය කිරීමත්, ඇපෑල් ඉල්ලන්නට ඉඩකඩ නොතැබීමත්, විරුද්ධ අදහස් ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් මර්ධනය ඉතා පහසු විය.

රහස් පොලීසිය ඉතා කුරිරු වූහ. නීතීඥයන්ට හෝ පවුලේ අයට තමන් සිරබාරයේ යැයි කියා දන්වන්නට අත් අඩංගුවට ගත්තවුන්ට ඉඩක් නොදී සිටින කාලය තීන්දු කිරීම රහස් පොලීසියේ බලය විය. සමහර අත් අඩංගුවට ගත්තවුන්ට ඒ නිසා නීතීඥයෙක් කැඳවන්නට කිසිදු අවස්ථාවක් නොලැබිණ.

අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශය යටතේ වූ 15,000 ක විශේෂ හමුදා බලකායට සම්පූර්ණ නිකරාගුවාවම නතු විය.

කොමියුනිස්ට් ශතකය පුරාම, ඒ අසාර්ථක ක්‍රමය අත්හදා බලන්නට යද්දී යොදාගත් කුරිරු ක්‍රමවේද ක්‍රියාවට නැංවීම සඳහා ස්ථාපනය කළ රහස් පොලිස්, විශේෂ හමුදා බලකායන් වෙතින් එම රටවල ජනතාවට දරුණු පීඩා වධහිංසා සිද්ධ වූහ. ඒත් පොලිස් බලයට එරෙහිව නිරතුරුව පෙළපාලි යන වාමාංශිකයන් කොමියුනිස්ට් උත්සාහයන් සියල්ලේ දී ම රාජ්‍ය පොලිස්/හමුදා යොදාගෙන ජනතාව මර්ධනය කිරීම නොවූවා සේ නිහඬව සිටිති. ඔවුන්ට අනුව ජනතාව බඩගින්නේ තියන්නේ, ලෙඩ රෝග වලින් පීඩා විඳින්නට සලස්වන්නේ, අත් අඩංගුවේ තියන්නේ සහ සිරගත කරන්නේ කොමියුනිස්ට් උත්කෘෂ්ටය වෙනුවෙන් නිසා එහි දී ඒ කටයුතු පිවිතුරු වෙති. ඒත් කොමියුනිස්ට් ශතකයේ අවසානය අපිට ඔප්පු කර පෙන්වන්නේ ඒ කොමියුනිස්ට් පාලකයන් සහ ඔවුනට හේත්තු වී සිටි අතලොස්සක් හැරෙන්නට ඒ රටවල සෙසු රටවැසියන් සියල්ලන්ම අන්ත දුගී දුක්ඛිත තත්වයේ සිටීම මිසෙක ඔවුන් පාරට්ටු බෑ සශ්‍රීකත්වය සාක්ෂාත් නොවූ බවයි.

නිකරාගුවාවේ මහජනතාව ප්‍රවීක්ෂණය (surveillance) කිරීම සහ රට තුල සිද්ධ වූ විශේෂ මෙහෙයුම් බාරව සිටියේ බුද්ධි අංශය හෙවත් G-2 හි කියුබන් ඒජන්තවරුන් අතින් පුහුණුව ලද Dirección General de Seguridad del Estado (DGSE) නම් විශේෂ අංශය විය.

දේශපාලන සිරකරුවන්ව අත් අඩංගුවට ගැනීම සහ ප්‍රශ්න කිරීම බාරව සිටි (DGSE) කියුබන් සහ නැගෙනහිර ජර්මන් විශේෂඥයන් වෙතින් ආදේශ කරගත් “සම්පූර්ණ වධහිංසාව” යැයි හැඳින්වෙන ක්‍රමවේදය යොදා ගැනිණ. බහුතර ප්‍රශ්න කිරීම් සිද්ධ වූයේ මැනාගුවාහි ඉන්ටකොන්ටිනෙන්ටල් හෝටලය පිටුපස වූ ලෝමා ඩ ටිස්කාපා ගිනිකන්ද බෑවුමේ පිහිටි ජර්මන්-පොමාරේස් හමුදා සංකීර්ණයේ එල් ජිපෝටෙ (El Chipote) රැඳවුම් මධ්‍යස්ථානයේ දී ය.

හෝසෙ රොඩ්රිගුවේස් සහ හුවානා බ්ලැන්ඩන් නම් ක්‍රිස්තියානි සමාජවාදී පක්ෂයේ සාමාජිකයන් දෙදෙනා එහි දී තමන්ව ප්‍රශ්න කිරීමට ලක් වෙද්දී නිදා ගන්නට නොදීමත්, පවුලේ අයට තර්ජනය කිරීම සිද්ධ වූ බවත් කියා සිටියහ. රැඳවුම්කරුවන්ව චිකිටා (ඉතා කුඩා) නම් වූ ඉඩ වර්ග මීටරයකට වඩා අඩු වූ අඳුරු කුටිවල රඳවා තැබුණහ. ඒවා කළුවර වූහ. වාඩිවෙන්නට ඉඩක් නොමැති වූහ. වාතාශ්‍රය මඳ වූහ. එසේම වැසිකිළි පහසුකම් නොමැති විය. ඒවයේ සිරකරුවන් සතියකට වඩා කාලයක් රඳවා තැබිණ. ප්‍රශ්න කිරීම් දිවා රෑ ඕනෑම අවස්ථාවක දී සිද්ධ විණ. සමහර අවස්ථාවල දී තුවක්කු එල්ල කරමින් මරණ තර්ජන හමුවේ ප්‍රශ්න කෙරිණ. සමහර අවස්ථාවල දී වෙඩි තබන ආකාරය මවා පාමින් ප්‍රශ්න කෙරිණ. සමහර සිරකරුවන්ට ආහාර හා වතුර නොලැබිණ. දවස් කිහිපයක් එසේ රඳවා තැබීමෙන් පසුව ශාරීරිකව අඩපණ වූ බොහෝ සිරකරුවන් තමන් වරද කළා යැයි පිළිගන්නා බොරු දෝෂෝච්චාරණ වලට අත්සන් තැබූහ.

ගම්බද පළාත්වල දී සාමාන්‍ය හමුදාවේ කාණ්ඩ සැක සහිත රටවැසියන් අත් අඩංගුවට ගෙන DGSE ට බාර දෙන්නට පෙර ඔවුන්ගේ හමුදා කෑම්ප්වල දින ගණනාවක් රඳවා ගෙන සිටියහ.

ලාස් ටේහාස් (Las Tejas) වැනි සිරකරුවන්ට අත් හෝ කකුල් නොනවා සිටගෙන ඉන්නට සිද්ධ වූ DGSE සිරබන්ධනාගාර ද පැවතිණ. සියළු සිරගෙවල් පාහේ ඉතා කුඩා කුටි වලින් යුතු, අඳුරු, වාතාශ්‍රයක් නොමැති, වැසිකිළි නොමැති, ජනේල නොමැති, සිමෙන්ති බිත්ති වලින් නිමැවී තිබිණ. ඒවාට ලැබෙන එකම එළිය වූයේ යකඩ දොරට උඩින් තිබුණ කුඩා උළුවහුවෙන් ගලා ආ එළියයි.

මානුෂික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ලෝක සංවිධාන වලින් මේ අමානුෂික තත්වයන්ට විරෝධය දක්වමින් හඬ නැඟීම නිසා 1989 දී චිකිටා ආලෝපනය කර දමන ලදි.

ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටනැෂනල් කියන අන්දමට මේ DGSE මධ්‍යස්ථාන තුල පිහිටන ලද චිකිටා ඇතුලේ මිය යන ලද්දේ ස්වල්ප දෙනෙකි. ඩැනිලෝ රොසාලේස් සහ සැලොමොන් ටෙලෙවියා නිල වශයෙන් මිය ගියේ “හෘදයාබාධ” නිසායි. 1985 දී තුවක්කු අගට මුහුණ දෙමින් ප්‍රශ්න කිරීමට මුහුණ දුන් හෝසේ ඒන්ජල් විල්චිස් ටියෙරීනෝ කුරිරු වධහිංසා නිසා තම සගයෙක් මිය යනවා දුටුවේය. තමන්ව තවත් රැඳවුම්කරුවන් 20 ක් සමඟ සිරගත කළ නිසා ඔවුනට හිටගෙන නිදාගන්නට වූවා යැයි මතාගල්පා හි රියෝ බ්ලාන්කෝ සිරගෙදර රැඳවුම්කරුවෙක් කියා සිටියේය. දවස් පහක් තිස්සේ ආහාර හෝ වතුර නොලැබුණ නිසා ජීවිතය බේරාගන්නට තමනට තමන්ගේ මුත්‍රා බොන්නට සිද්ධ වූවා තවකෙක් කීය. ඒවායේ දී විදුලිබලය ඇති බැටන් පොළු භාවිතය සාමාන්‍යයක් විය.

මේ කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළුපොත ඇසුරින් ලියන සටහන් කියවද්දී, සමහර විට එකම සිද්ධීන් ගැන නැවත නැවතත් ලියනවා යැයි අයෙකුට හිතෙන්නට පුළුවනි. සෝවියට් දේශයේ පටන් සියළු කොමියුනිස්ට් රටවල් තුල සිය රටවැසියන්ට අමානුෂික ආකාරයෙන් රාජ්‍ය බලය යොදා ගැනීමේ ක්‍රමවේදය එකම ලෙසකින් දිගහැරිණ. 1920 ගණන් වල දී සිද්ධ වූ තතු නොදන්නා කළ නැවත නැවතත් එයාකාරයෙන්ම දිග හැරෙන කෲරත්වය, යළි 1985 දී ලෝකයේ වෙනත් පෙදෙසක දිග හැරෙයි. ඉතිහාසය නොදන්නා මිනිසාව රැවටීම ඉතා පහසුයි.

රටේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් කියා අයිතීන් කප්පාදු කිරීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 22, 2017

රුසියාව විසින් පසුගිය ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරණයට බලපෑම් එල්ල කළ දැන්වීම් ෆේස්බුක් හරහා පළ කරන ලදැයි විභාගයක් මේ දිනවල කතාබහට ලක්වී ඇත. ඒ හිලරි ක්ලින්ටන් පරාජය පූටින්ගේ අභිප්‍රාය වූවා යැයි ඔප්පු කරන්නට ගන්නා තවත් නිෂ්ඵල වූ වෑයමකි. එක රටක් තවත් රටක දේශපාලනයට ඇඟිලි ගැසීම චිරාත් කාලයක සිට පැවතෙන්නකි. මෙතෙක් කාලයක් ඇමෙරිකාව හේත්තු වූ තැන සිට පමණක් තතු දැනගන්නට ලැබුණු ලෝකයට අද සෝවියට් දේශය පමණක් නොව සෝවියට් දේශයෙන් හිඟා කෑ කියුබාව ද මැදිහත් වූ ආකාර ගැන ද දැනගන්නට අවස්ථාව පෑදී ඇත.

රොනල්ඩ් රේගන් විසින් නිකරාගුවා හි ‘කොන්ට්‍රා’ විප්ලවකරුවන්ට සහාය දීම ගැන ඕනෑතරම් තොරතුරු ලොව පැතිර පැවතිය ද, මේ අනිත් පැත්ත ගැන ප්‍රධාන ජනමාධ්‍ය තුලින් හෝ රජය බෙදන පාසැල්/විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් නොලැබේ.

නිකරාගුවා හි මිලිටරි ඇකඩමියෙන් උපාධියක් ලැබුව ද සොමෝසාගේ ආඥාදායක්වය යටතේ හමුදාවේ සේවයට යෑම ප්‍රතික්ෂේප කළ ආතූරෝ කෲස්, ඇමෙරිකාවේ ඉගෙනීම ලබන්නට ගිය අයෙකි. 1947 දී ආපහු නිකරාගුවා එන ඔහු සොමෝසා බලයෙන් පළවා හරින්නට කුමන්ත්‍රණයට එකතු වූවෙකි. මාස 4 ක් සිරගතව සිටි ඔහු පසුව විප්ලවයට එකතු වූයේය. නැවතත් වසරකට සිරගතවන ඔහු අනතුරුව දේශපාලනයෙන් ඉවත්වී ඇමෙරිකාවේ වොෂිංටන් ඩීසී හි බැංකුවක රස්සාවකට ගිය ද, සොමෝසා ආණ්ඩුව පෙරළන්නට සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණට සහාය දෙන්නට ඉදිරිපත් වූ ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන් 12 දෙනාට එකතු විය. ආතූරෝ කෲස් නම යොදා ගැනීමෙන් සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ ඔවුන්ගේ විප්ලවය කොමියුනිස්ට් අයගේ පමණක් වූ වෑයමක් නොවන ලෙස 1977 ගණන් වල දී පෙන්වන්නට සමත් වූහ.

ඒත්, 1984 වෙද්දී, සෝවියට් හිතවාදී නිකරාගුවානු සමාජවාදීය එක පක්ෂයක් පමණක් හදන්නට යද්දී, ඒ සඳහා සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ තර්බා (turbas) නම් මැරවරයන් යොදා ප්‍රචණ්ඩත්වයේ යෙදීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ජනාධිපතිවරණයට තරඟ කරන්නට ඉදිරිපත් වූ අතූරෝ කෲස් එයින් ඉවත් විය.

ඩැනියෙල් ඕටෙගා ජනාධිපතිවරණය ජයග්‍රහණය කිරීම ගැන කිසිවෙකු පුදුමයට පත් නොවූහ. ඒත් රටේ හටගෙන තිබුණ වියවුල් වාතාවරණය පහ වී නොගියේය. 1984 සහ 1985 වසර දෙකේ දී සැන්ඩිනිස්ටා විරෝධීන් මර්ධනයට ප්‍රධාන මෙහෙයුම් කිහිපයක් රජය විසින් ගෙන ගියහ. 1985 සහ 1986 වසර දෙකේ දී කොස්ටා රීකා මායිමේ දී මැනාගුවා සිට යවන ලද හමුදාව විරුද්ධවාදීන්ට පහර දුන්හ.

ඒඩන් පැස්ටෝරාගේ ජනප්‍රියත්වය නැඟී ගියත් ඔහු 1986 සී සටන් වැදීම නවතා, සිය සටන්කරුවන් රැගෙන කොස්ටා රීකා වෙතට පළා ගියේය. සැන්ඩිනිස්ටා කොමාන්ඩෝ භටයන් එල්ල කරන ප්‍රහාර හමුවේ ඉඳහිටක හෝ රජයට විරෝධයක් පාන්නට ඉතිරි වූයේ මිස්කිටෝ ස්වදේශීන් පමණකි. සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණට විරෝධය පෑ කණ්ඩායම් අබලන් වී ගිය ද, ඔවුන් තැන තැන ඉඳහිට ප්‍රහාර එල්ල කිරීම දිගටම කරගෙන ගියහ.

පටන්ගත් මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී ක්‍රමයේ අසාර්ථකත්වය පෙනී යෑම වළක්වනු පිණිස සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ, මේ රජයට විරෝධී කණ්ඩායම් උලුප්පා දක්වමින් රටේ ආර්ථිකය අබලන්වීමට හේතුව ඔවුන් යැයි කීහ. තව දුරටත් දේශපාලන නිදහස කප්පාදුවට සහ පුද්ගලයන් අත් අඩංගුවට ගන්නට ඔවුන් එය යොදාගත්හ. රජයේ අයවැයෙන් 50% කට වඩා යොදවන ලද්දේ හමුදා වැය සඳහායි.

1985 මැයි 1 වැනිදා ඇමෙරිකාව විසින් පනවන ලද වෙළඳ සම්බාධකය නිසා නිකරාගුවා හි ආර්ථිකය තවත් අඩාල විය. එම වෙළඳ සම්බාධකයට බොහෝ බටහිර යුරෝපීය රටවල් ද සහාය දුන්හ.

යුද්ධ නිසා රටේ ප්‍රධාන අපනයන ආදායමක් ලැබූ කෝපි වතුයායන් විනාශයට පත්ව තිබිණ. පිටතින් ගත් ණය ඉහළ ගිහින් 1989 දී උද්ධමනය 36,000% ක තිබිණ. සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ මුලසුන ගත් රජය එවිට සලාක ක්‍රමය හඳුන්වා දුන්හ. කිරි සහ මස් ඉතා හිඟ වූහ.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ රටේ බලයට පත්වීමත් සමඟ දේශපාලන විරුද්ධකරුවන්ගේ නඩු අහන්නට විශේෂ උසාවි හඳුන්වා දුන්හ. සොමොසා පවුලට සහාය දුන් සිවිල් වැසියන්, ජාතික හමුදාවේ හිටපු සාමාජිකයන් යනාදී වශයෙන්, බතීස්තාට සහාය දුන් අයව විභාග කරන්නට කැස්ත්‍රෝ දැමූ උසාවි මෙන්ම 1979 දෙසැම්බර් 5 වැනිදා නිකුරාගුවාව අංක 185 අණසිටුව නිකුත් කළහ. පැවති දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය අනුව නඩු තීන්දු කළ ද, ඇපෑල ක්‍රියාවලිය මේ විශේෂ උසාවි මඟින් සිද්ධ විණ. මෙයාකාරයෙන් සාමාන්‍ය අධිකරණ පද්ධතියෙන් එපිටත වූ නීති යාන්ත්‍රණයක් පිහිටුවන්නට ඔවුන් සමත් වූහ. නඩු ඇසීමේ දී බොහෝ අක්‍රමිකතා දකින්නට ලැබුණි. සමහර අවස්ථාවල දී අපරාධය ඔප්පු වී ඇතැයි තීන්දු වුව ද, කිසිදු සාක්ෂි ඉදිරිපත් කර නොතිබිණ. විනිසුරුවන් කටයුතු කළේ අහිංසක යැයි කියන තැන නොව වරදකරු යැයි සලකමිනි. පුද්ගලයා වරදක් කළ බවේ සාක්ෂි පෙන්වන වගකීම නොව තීන්දු බොහෝවිට පදනම් වූයේ සාමූහිකත්වය ගැන මති පදනම් කරගෙනයි.

1982 මැයි 15 වැනිදා ජුන්ටා රජය රටේ ආක්‍රමණික තත්වයක් හටගෙන ඇතැයි ප්‍රකාශ කළහ. එහි දී ස්වාධීන ගුවන්විදුලි සේවාවන් සියල්ලම වසා දමන ලදි. පුද්ගලයන් ඇසුරු කිරීමේ අයිතිය නවත්වා දමන ලදි. සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණට සහාය නොදී සිටි නිසාත්, මධ්‍යම ආණ්ඩුවේ කොටසක් හැටියට කටයුතු කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද නිසාත්, වෘත්තීය සමිති නිදහස සීමා කරන ලදි. ආගමික කණ්ඩායම් වලට ද එරෙහිව මෙහෙයුම් ගෙනෙන ලදි.

ජුන්ටා විසින් හිටපු සොමොසා ජාතික හමුදාවේ මුරකරුවන් 4,000 ක් සහ වරදකරුවන් යැයි සැක කරන අය සිය ගණනක් සිරබාරයේ තබාගෙන සිටිනවා යැයි 1982 ජූනි මාසයේ දී ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටනැෂනල් ඇස්තමේන්තු කළහ. වසරක් ගෙවෙද්දී දේශපාලන සිරකරුවන් සංඛ්‍යාව 20,000 ඉක්මවා යන ලදි. 1982 වෙද්දී එක්සත් ජාතීන්ගේ මානුෂික අයිතිවාසිකම් කමිටුව නිකරාගුවා හි “අතුරුදහන්” වෙන අය ගැන නිවේදනය කළහ. එමෙන්ම ප්‍රතිවිප්ලවවාදීන් යැයි අල්ලා ගත්තවුවන් “පළායන්නට තැත් කරද්දී” මරණයට පත්වීමේ සංඛ්‍යාව ගැන ද ඔවුන් ලෝක අවධානය යොමු කළහ.

විරෝධය පාන කණ්ඩායම් මැඬලීමට සාඩිනිස්ටා පෙරමුණ 1983 අප්‍රේල් මාසයේ දී ජනප්‍රිය සොමෝසා-විරෝධී පරිෂදයන් (TPAs) පිහිටුවන ලදි. විරුද්ධ කණ්ඩායමකට අයිති ඕනෑම කෙනෙක් ගැන සහ හමුදා පන්නයේ අවිගත් අයෙක් ගැන තීන්දු ගන්නට මේ පරිෂදයන්ට බලය ලැබුණි. TPA සාමාජිකයන් පත්වූයේ රජයෙන් නියම කරන නාමාවලියක් අනුවයි. සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ හා ළඟින් ඇසුරු කරන ආයතනවල අය එම තනතුරු සඳහා තෝරා ගැනිණ. පුහුණුව සම්පූර්ණ නොකරන ලද නීතීඥයන් පවා නීතිමය ක්‍රියා කටයුතුවල නිරත වූහ. වරදකාරීත්වයේ ඕනෑම අධිකරණ-බාහ්‍ය වූ ආවිශ්‍යයක් සාක්ෂි වශයෙන් මෙම TPA බාරගන්නා ලදි. එය ඔප්පු කරන්නට අවශ්‍ය නොවිණ. 1988 දී මේ TPA විසුරුවා හැරිණ.

නිකරාගුවා ගැන ලියන මේ සටහන් කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොතේ, ලතින් ඇමෙරිකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය යන පරිච්ඡේදය ඇසුරිනි.

ඉල්ලන්නෙ වෙනසක්, ලැබෙන්නෙ එයමයි යළි යළිත්!

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 21, 2017

වැඩිකල් යන්නට පෙර නිකරාගුවාහි ජනතාව මැනාගුවා හි නව ආඥාදායක රෙජිමයට එරෙහිව නැඟී සිටියහ. ජනතාවට නිදහසේ අදහස් ප්‍රකාශයට ඉඩ නොදීම සහ රට තුල ජනමාධ්‍ය මර්ධනය නිසාත් සෙසු ලෝකයේ බහුතරයක් විශ්වාස කරනුයේ මෙහි දී මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී පාලනයට ප්‍රසාදය සහ සහයෝගය ධනවත් සුළු පිරිසක් වෙතින් හැරෙන්නට රටේ බහුතර රටවැසියන් දැක්වූ බවයි. ඒත් සත්‍ය තත්වය එය නොවීය.

අලුත් සිවිල් යුද්ධයක් ඇරඹිණ. ජින්ටෝගා, එස්ටෙලි, උතුරේ නුවේවා සිගෝවියා, රට මැද වූ මටගල්පා සහ බොආකෝ, දකුණේ සෙලායා සහ රියෝ සැන් හුවාන් යන පළාත් අවුල් වියවුල් වලින් පිරුණි.

1981 ජූලි 9 වැනිදා ඒඩන් පැස්ටෝරා ප්‍රසිද්ධියේම සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණෙන් අයින් වී නිකරාගුවා හැර දා ගියේය.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණට එරෙහි වූ ව්‍යාපාරය සංවිධානාත්මක වන්නට පටන් ගැනිණ. එය “කොන්ට්‍රා” නොහොත් “ප්‍රතිවිප්ලවීය” යැයි සෙසු ලෝකය වැරදියට හැඳින්වූහ. ප්‍රතිවිප්ලවීය යැයි කියන්නට නම් ජයගත් විප්ලවයේ දැක්ම සඳහා ප්‍රසාදය සහ සහාය දුන් අය තුලින් එය පටන් ගත යුතුයි. ඒත් සාමෝසා පවුලේ කුරිරු පාලන ආධිපත්‍යය පෙරළා දමා ජයගන්නට හැකි වූ සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණට සහාය දී එය සාමෝසා පවුලේ රෙජිමය මෙන්ම කුරිරු වධහිංසා පටන් ගනිද්දී ප්‍රතිවිප්ලවය අරඹා තිබුණේ මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී හෝ මාඕවාදී පිළිවෙත් මුල පටන්ම නිකරාගුවා සඳහා ඉල්ලා නොසිටි අයයි.

උතුරු පෙදෙස්වල නිකරාගුවා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී බලය (FDN) කටයුතු කරන්නට පටන් ගත්හ. මෙය හිටපු සාමෝසා හිතවාදීන් මෙන්ම අව්‍යාජව නිදහස වෙනුවෙන් සටන් කළ අයගෙන් හැදී තිබුණි. දකුණු පැත්තේ සටන් වැදුනේ භූමිය ජනසතු කරන්නට පටන් ගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළ හිටපු සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ අය සහ හොන්ඩූරාස් සහ කොස්ටා රීකා වෙත පළා ගිය ස්වදේශීන්ය. මේ කණ්ඩායම් සියල්ල ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විප්ලවීය ඒකාබද්ධය (ARDE) නමින් එකතු වූහ. ඔවුන්ගේ දේශපාලන නායකයා වූයේ ඇල්ෆොන්සෝ රොබෙලෝ නැමැත්තාය. ඔවුන්ගේ හමුදා නායකයා වූයේ ඒඩන් පැස්ටෝරා ය.

නව සිවිල් යුද්ධය වහාම පැතිර ගියේය. 1982 සහ 1987 වසර දෙකේ දී උතුරේ සහ දකුණේ දරුණුතම සටන් දකින්නට ලැබුණි. දෙපැත්තම කෲර අපරාධ කළහ. නිකරාගුවා අර්බූදය තවත් පෙරදිග-අපරදිග සටනක් බවට පත්විය. ෆිඩෙල් කැස්ත්‍රෝ නිකරාගුවා පාලකයන්ගේ මාර්ගෝපදේශකයා විය. සැන්ඩිනිස්ටා හමුදාවේ සහ මැනාගුවා හි ඇමති මණ්ඩලයේ උපදේශකයන් හැටියට කියුබානුවන් කටයුතු කළහ.

ඒඩන් පැස්ටෝරා ඒ නව නිකරාගුවා රජය හා එකතුව සිටිය දී, ඔහු හවානා වෙත ගිය අවස්ථාවක සම්පූර්ණ සැන්ඩිනිස්ටා කැබිනෙට්ටුව කැස්ත්‍රෝගේ කාර්යාලයේ රැස්ව කෘෂිකර්මය, ආරක්ෂාව, අභ්‍යන්තර කටයුතු සහ රජයේ වෙනත් අංශ පරිපාලනය කරන හැටි ගැන උපදෙස් ඔහුගෙන් ලබාගත් හැටි දුටු බව කීය. මුල් කාලය තුල දී කියුබන් හමුදා උපදෙස් සපයන ලද්දේ ජනරාල් ආර්නල්ඩෝ ඔචොආ විසිනි. නිකරාගුවා හි ස්වදේශීන්ව වෙනස් ස්ථානවල පදිංචි කරවීම ගැන උපදෙස් දෙන්නට පැමිණි පිරිස් අතර බුල්ගේරියාවෙන්, නැගෙනහිර ජර්මනියෙන්, සහ පලස්තීන උපදේශකයන් ද සිටියහ.

1984 වෙද්දී නිකරාගුවා රජය ප්‍රජාත්ත්‍රවාදී මුහුණුවරකින් ජනාධිපති මැතිවරණ වලට ඉඩදෙමින් එහි විශ්වාසනීයත්වය යළි ගොඩනඟා ගන්නට වෑයමක් ගති. 1984 මැයි මාසයේ බයාර්ඩෝ ආර්සෙ නම් සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ නායකත්වය කවුන්සිලයේ සමාජිකයන් 9 දෙනාගෙන් එක් අයෙක් වූවා පැවැත්වූ කතාවක් ඔවුන්ගේ අරමුණ කුමක්දැයි පැහැදිලි කරයි: “මේ මැතිවරණ යොදාගන්න ඕන සැන්ඩිනිස්වාදයට චන්ද දාන්න, මොකද ඒක ප්‍රශ්න කෙරිල තියනව සහ අධිරාජ්‍යවාදය නිසා කැළලක් ඇතිවෙලා තියනව. කුමක් සිද්ධ වුනත් නිකරාගුවාහි ජනතාව මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදයට සහ ඒකාධිපතිවාදයට සහාය දෙනවා යැයි පෙන්වන්නට මෙයින් අපට හැකිවෙන්න ඕන… අපි දැන් එකඟවෙන්න ඕන බහු පක්ෂවාදය අයින් කරල සමාජවාදී පක්ෂය, කොමියුනිස්ට් පක්ෂය, ක්‍රිස්තියානි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය සහ සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය සියල්ලම තුරන් කරල දාන්න. ඒ ඔක්කොම මේ වෙනකම් ප්‍රයෝජනවත් වුණා, ඒත් ඒවයේ කාලය ඉවරයි, ඒ නිසා අපි ඒවා ඉවත් කරන්න ඕන.”

අනතුරුව ආර්සෙ ඔහුට සවන් දුන් සියල්ලන්ටම (සෝවියට් පාක්ෂික නිකරාගුවා සමාජවාදී පක්ෂයේ සාමාජිකයන්ට) මුළු නිකරාගුවා වෙනුවෙන් එක පක්ෂයක් හදන්නට ආරාධනා කර සිටියේය.

නිකරාගුවා ගැන ලියන මේ සටහන් කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොතේ, ලතින් ඇමෙරිකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය යන පරිච්ඡේදය ඇසුරිනි.

සැන්ඩිනිස්ටා සහ ස්වදේශී ඉන්දියානුවන්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 20, 2017

එවක දී නිකරාගුවා හි අත්ලාන්තික් වෙරළබඩ ස්වදේශී ඉන්දියානු සම්භවයෙන් යුතු වැසියන් එක්ලක්ෂ පනස්දාහක් පමණ ජීවත් වූහ. මිස්කිටෝ, සුමො සහ රාමා යන ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් මෙන්ම, ස්පාඤ්ඤ සහ මායා ජනවාර්ගික පසුබිමෙන් යුතු ලැඩිනොස් සහ ක්‍රියෝල (ප්‍රංශ ඇමෙරිකන්) කණ්ඩායම් ද ඒ අතර වූහ.

නිකරාගුවා හි පාලකයන් වෙතින් ඒ දක්වා මේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් යම් දුරකට වූ ස්වෛරී තත්වයකින් ජීවත් වූහ. ඔවුන් හමුදා සේවයට යා යුතු නොවීය. එසේම ඔවුනට බදු ගෙවන්නට සිද්ධ නොවූහ.

බලය අල්ලා ගත් සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ මේ ජනවාර්ගික කොට්ඨාශයන්ගේ ඉඩම් අල්ලා ගැනීමත් ඔවුන්ගේ ස්වභාෂා මර්ධනයත් පටන් ගත්හ.

ලිස්ටර් ඇත්ඩර්ස් නැමැත්තා මිස්කිටෝ සහ සුමො (ඇල්ප්‍රොමිසූ) ප්‍රගතිය සඳහා වූ හවුලේ නායකයායි. 1979 අගෝස්තුවේ ඔහුව අත් අඩංගුවට ගෙන මාස දෙකකට පසුව ඔහුව ඝාතනය කරන ලදි. 1981 මුල් කාලයේ දී මිසුරාසාටා නමින් වූ ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් කිහිපයක් එකතුවෙන් හැදුණ දේශපාලන සංවිධානයේ ජාතික නායකයන්ව අත් අඩංගුවට ගන්නා ලදි. 1981 පෙබරවාරි 21 වැනිදා හමුදාව විසින් මිස්කිටෝ ස්වදේශීන් 7 ක් මරා, 17 ක් තුවාල කළහ. 1981 දෙසැම්බර් 23 දා ලෙයිමස් හි දී, සැන්ඩිනිස්ටා හමුදාව තමනට නොගෙවන ලද වේතන වෙනුවෙන් උද්යාචනය කළ පතල්කරුවන් 75 ක් සමූල ඝාතනය කළහ. ඊ ළඟ දවසේ දී තවත් පතල්කරුවන් 35 කට ඒ ඉරණමම අත්විය.

හොන්ඩූරා රටේ සිට “කඩා වදින අවිගත් සොමොසා මුරකරුවන් වෙතින්” ආරක්ෂාව ලබාදීම පිණිස යැයි කියමින් ස්වදේශී ජනගහණය බලාත්කාරයෙන් ඔවුන් වාසය කරන ලද පෙදෙස් වලින් ඉවත් කළහ. 1982 දී දහ දාහකට අධික ස්වදේශීන් සංඛ්‍යාවක් වෙරළබඩ පෙදෙසින් රට ඇතුලට බලාත්කාරයෙන් පිටමං කරන ලදි. මෙම වෙරළබඩ ගෝත්‍රිකයන්ගේ ජීවන මාර්ග පාලනය කිරීමෙන් ඔවුන්ගේ කුසගින්න අවියක් කරගැනිණ. රට ඇතුලට ගෙන යන ලද ගෝත්‍රිකයන්ට රජයෙන් ආහාර බෙදා දුනි. වෙරළබඩ අය කුසගින්නේ සිටියහ.

සැන්ඩිනිස්ටා හමුදාව මේ ස්වදේශීන් හමුවේ බොහෝ ක්‍රෲර ක්‍රියාවන්හි නියැළුනහ. 7,000 සිට 15,000 ක් පමණ ස්වදේශීන් හොන්ඩූරා හි සරණාගතයන් වූහ. 14,000 ක් පමණ ස්වදේශීන් නිකරාගුවා හි සිරබන්ධනාගාර වලට යැවිණ.

කොකො ගඟ හරහා පළා ගිය ජනතාවට සැන්ඩිනිස්ටා හමුදාව වෙඩි තැබූහ. සමූල ඝාතන, ජනගහණයක් අවතැන් කිරීම සහ රටෙන් පිටමං වීම හමුවේ ප්‍රංශ ජාතික සමාජවේදියෙක් වූ ජිල් බටයියොන් නිකරාගුවා හි “දේශපාලන ජනවාර්ගික සමූලඝාතනය” ගැන ලෝක අවධානය යොමු කරවන්නට පටන් ගත්තේය.

ස්වදේශීන් මැනාගුවාහි පාලකයන්ට විරෝධය පාමින් සුමෝ, රාමා සහ මිස්කිටෝ යන ගෝත්‍රිකයන් වෙතින් මිසූරා සහ මිසුරාසාටා යැයි ගරිල්ලා කණ්ඩායම් දෙකක් හැදූහ. ඒ ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් ගෙවූ ජන ජීවිත එකිනෙකාට හාත්පසින්ම වෙනස් වූව ද, නිකරාගුවා ආණ්ඩුවේ ස්වදේශී ප්‍රතිපත්ති වලට විරුද්ධත්වය දක්වන්නට ඔවුන් එකිනෙකා සමඟ එකතු වූහ.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ මර්ධන ප්‍රතිපත්ති හමුවේ ඇමති මණ්ඩලය තුල දී ඒඩන් පැස්ටෝරා විසින් “අර සොමෝසා ආඥාදායකයාත් ඔවුන්ට නිදහසේ ඉන්න ඉඩ දුන්නා! ඔහු පොඩ්ඩක් ඔවුන්ව සූරා කන්නට ඇති, ඒත් ඔබට අවශ්‍ය ඔවුන්ව බලාත්කාරයෙන් කම්කරුවන් කරවන්නයි!” යැයි කීය. එවිට අභ්‍යන්තර කටයුතු ඇමති තොමාස් බොර්ජෙ, “අරගලයට ව්‍යතිරේකයන්ට ඉඩදෙන්න බැහැ,” යැයි පිළිතුරු දෙන ලදි.

බලාත්කාරයෙන් ස්වදේශීන්ව රටේ ප්‍රතිපත්ති වලට අනුකූල කරවීම අවශ්‍ය යැයි ආණ්ඩුව තීරණයකට එළඹුනහ. 1982 සිට 1987 දක්වා නිකරාගුවා හි අත්ලාන්තික් වෙරළබඩ ස්වදේශී ගෝත්‍රිකයන් වටලෑම ක්‍රියාත්මකව පැවතිණ. මානුෂීය අයිතීන් උල්ලංඝණය, බලය අනිසි ලෙස යොදා ගැනීම සහ ක්‍රමානුකූලව ස්වදේශී ගම්මාන විනාශය සිද්ධ විණ.

ස්වදේශීන් වටලෑම, ඔවුන්ගේ ගම්මාන ගිනි තැබීම, පැහරගෙන යාම, කාන්තාවන් දූෂණය සහ සිරුර කපා කොටා මරා දැමීම යනාදී නිකරාගුවා පාලකයන් අතින් කෙරෙන කෲරත්වයන් තවමත් නිකරාගුවා හි සිදුවේ. ඔවුන් තවමත් උන්හිටි තැන් වලින් පළා යන්නට සිද්ධ වී ඇති ජනවාර්ගික කොට්ඨාශයකි.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ දේශපාලන ජුන්ටාව හැදීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 19, 2017

සොමෝසා පවුල එළවා දමන ජයග්‍රහණයත් සමඟ පාලන බලය අල්ලා ගන්නා සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ විසින් සමාජවාදීන්, කොමියුනිස්ට්වාදීන්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන් සහ මධ්‍යස්ථවාදීන් සියල්ලන්වම එකතු කරගෙන ‘ජාතික ප්‍රතිසංස්කරණ ජුන්ටාව’ හැදූහ. රටක පවතින රජය පෙරළා දමා පාලන බලය බලහත්කාරයෙන් අල්ලා ගෙන හදන සන්ධානය ‘ජුන්ටා’ නමින් හැඳින්වේ. මේ අවස්ථාවේ දී නිකරාගුවා හි දකින්නට ලැබුණේ මිලටරි ජුන්ටාවක් නොව දේශපාලන ජුන්ටාවකි.

සර්වජන චන්ද බලය සහ විවිධ දේශපාලන පක්ෂ වලට අවසර ලැබෙන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රෙජිමයක් ගොඩනැඟීම සඳහා මේ ජුන්ටාව කරුණු 15 ක් සහිත වැඩසටහනක් යෝජනා කළහ. රටේ විධායක බලය ජුන්ටාව සතුව පැවතිය යුතු යැයි කීව ද වැඩිකල් නොගොස් එය සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ අතට පත්විය.

කියුබාව සමඟ විශේෂ සබඳතා පවත්වා ගත යුතු යැයි ජුන්ටාව පිළිගත්ත ද, නිකරාගුවා ප්‍රතිසංස්කරණයට බටහිර රටවල සහයෝගය ද ලබාගැනීම බැහැර දැමිය නොයුතු යැයි ජුන්ටාව කියා සිටියහ. සිවිල් යුද්ධය නිසා එරට දේපල සහ යටිතල පහසුකම් වලට මිලියන 800 ක පමණ අලාබ හානි පැමිණ තිබුණි.

ඒත් බලයට පත්ව වැඩිකල් නොයා ජුන්ටාවේ සිටි ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන් පැත්තකට දැමුණි. 1980 අප්‍රේල් මාසයේ දී අල්ෆොන්සෝ රොබෙලෝ සහ (පේඩ්‍රෝ හුවාකින් චාමොරෝ නම් ඝාතනය කරන ලද මාධ්‍යවේදියාගේ වැන්දඹුව වූ) වයලෙටා චාමොරෝ යන දෙදෙනාම ජුන්ටාවෙන් ඉල්ලා අස්වූහ. ඔවුන් සිය ඉල්ලා අස්වීමේ හේතුව හැටියට දැක්වූයේ සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ රාජ්‍ය සභාවේ පාලනය ඔවුන් යටතට ගැනීමට විරෝධතාවයයි.

සමෝසා ආඥාදායකයන් පළවා හරින්නට හවුල් වූ සියල්ලන්ම සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ අය නොවූ බව මෙහි දී යළිත් සිහි කළ යුතුයි. ඒත් සියල්ලන්ගේම දායකත්වයෙන් ආඥාදායක පවුල නෙරපා හරින සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ, සියල්ලන් හා එක්ව රට සමෘද්ධිමත් කරන කටයුතු ගැන අවධානය යොමු කරනවා වෙනුවට තම පෙරමුණේ බලය වැඩිකරගන්නට වෙහෙසුණහ.

ඊට විරෝධය පාමින් ජුන්ටාවේ අය ඉල්ලා අස්වෙද්දී, ජුන්ටාව සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ බලයට පත්විය. රටවැසියන් නැවතත් දේශපාලන අර්බූදයකට මුහුණ දුන්හ.

ඒ අස්සේ සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ රහස් පොලීසියක් පිහිට වූහ! ඔවුන් ගරිල්ලා භටයන් 6,000 ක් 1979 දී හමුදාවට බඳවාගෙන තිබිණ. එය ඊ ළග දශකය තුල දී 75,000 හමුදාවක් ලෙසින් ව්‍යාප්ත කරනු ලැබීය. 1980 වසරෙන් පසුව, වයස 17-35 ත් අතර පිරිමි අයට හමුදාවේ සේවය අනිවාර්ය කෙරිණ. ශිෂ්‍යයන්ට අධ්‍යාපනයේ නියැළිය හැකි වූයේ හමුදා පුහුණුව අවසන් කළ පසුව පමණි. මෙවැනි උත්සාහ මෑත ලංකාවේ ද පටන්ගන්නට වෑයම් කළ බව කාට ද මතක?

තම රටවැසියන්ගේ සමෘද්ධිය වෙනුවෙන් වෙහෙසීම වෙනුවට සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ ඊ ළඟට කළේ මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ ගරිල්ලා කණ්ඩායම් සඳහා තමන් බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගත් ජනතාව යවමින් මිලිටරි සහාය සැපයීමයි. එය පටන් ගැනුණේ එල් සැල්වදෝරයෙනි. 1981 ජනවාරියේ දී සැන්ඩිනිස්ටා කණ්ඩායම් තම භූමියට රිංගාගෙන ඇතැයි එල් සැල්වදෝර් විසින් ප්‍රසිද්ධ නිවේදනයක් නිකුත් කළහ.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ වාමාංශික දැක්ම අනුව යමින් රටේ දේපල ජනසතු කිරීමේ ව්‍යාපාරය ඉක්මණින් දියත් කරමින්, ඒ සමඟම මධ්‍යම සැලසුම් ආර්ථික ක්‍රමය ස්ථාපිත කළහ. නිකරාගුවා හි නිෂ්පාදන ක්‍රම සියල්ලෙන්ම 50% කට වඩා ප්‍රමාණයක් රජය විසින් පාලනය කළහ.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ සමාජ මොඩලය අනුගමනය කරන්නට මුළු රටටම සිද්ධ විණ. කියුබන් මොඩලය අනුගමනයෙන් සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ රට පුරාම සංවිධාන හැදූහ. සැන්ඩිනිස්ටා ආරක්ෂක කමිටු නමින් සංගම් සෑම පළාතකම පිහිටුවන ලදි. මේ කමිටුවල කාර්ය භාර්ය වූයේ රට බෙදමින් එහි වැසියන් ගැන විපරම්ශීලීව සිටීමයි. සොමෝසා පවුලේ පාලන සමයට වඩා පාසැල් අධ්‍යාපනයට වරම් ලැබී සිටි පාසැල් දරුවන්ව විපරම්ශීලීව සිටින කමිටුවලට සහ පුරෝගාමී සංවිධාන වලට එකතු කරන ලදි. මේ සංවිධාන “කැමිලිටෝස්” යැයි හැඳින්වූයේ ඩැනියෙල් ඕටෙගාගේ සහෝදරයා වූ කැමිලෝ නමිනි. කාන්තාවන්, ශ්‍රමිකයන්, ගම්බද වැසියන් සියල්ලන්වම සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ යටතේ ඉතා විපරම්ශීලීව පැවති කිසියම් හෝ සංවිධානයකට බඳවා ගන්නා ලදි.

දේශපාලන පක්ෂ වලට සැබෑ නිදහසක් නොමැති විය. ජනමාධ්‍ය මර්ධනය විය. මධ්‍යවේදීන්ට නිසිබලධාරීන්ගේ අනසකට නතු වෙන්නට සිද්ධ විණ. සැන්ඩිනිස්ටාට අවශ්‍ය “රටේ සමාජයීය සහ දේශපාලන පැතිකඩ සම්පූර්ණයෙන් අල්ලා ගන්නටයි” යැයි සමාජවේදියෙක් වූ ප්‍රංශ ජාතික ජිල් බටෙයියොන් මේ තත්වය ගැන කියා සිටියේය.

ඕටෙගා සහ පැස්ටෝරාගේ විප්ලවීය ජීවිත

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 18, 2017

ඒඩන් පැස්ටෝරා සහ ඩැනියෙල් ඕටෙගා තරුණ කාලයේ දී සොමෝසා රෙජිමයට විරුද්ධ වී සිරබත් කෑ අය වූහ. ෆිඩෙල් කැස්ත්‍රෝ කියුබාවේ පාලනය අල්ලා ගනිද්දී, පැස්ටෝරාට වයස 20 ක් වූ අතර ඔහු ඉඩම් හිමි මැදපංතියක උපන්නෙකි. 1960 ගණන් මුල සිට සොමෝසා විරෝධී ව්‍යාපාරවලට සහාය දැක්වූ ඕටෙගා ධනවත් පවුලකින් ආ අයෙක් නොවීය.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ හැදුනේ විවිධ දේශපාලන නැඹුරු වලින් යුතු වූ පුද්ගලයන් වෙතිනි. එය දූෂිත පාලකයන් හැටියට සැලකුණු සොමෝසා පවුලට එරෙහිව සියල්ලන්වම එකමුතු කරන ලද්දයි. එහි නිර්මාතෘන් වූ කාලෝස් ෆොන්සේකා අමඩෝර් සහ තොමාස් බොර්ජෙ ද එකිනෙකාට වෙනස් දේශපාලන දැක්ම දැරූ අය වූහ. ෆොන්සේකා කැස්ත්‍රෝ අගය කරන ලද්දෙකි. බොර්ජේ අගය කළේ මාඕ සේතුං වයි.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ තුල ප්‍රවණතා තුනක් දකින්නට ලැබිණ. ගම්බද පළාත්වල අරගලයට මුල් තැන දෙන මා ඕ කල්ලිය, ෆොන්සේකා සහ ජෙයිමි වීලොක් නායකත්වය දුන් “කම්කරු” පාර්ශවයට මුල්තැන දෙන මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී කල්ලිය, සහ “තෙවැනි මාර්ගය” නමින් වූ මාක්ස්වාදය ප්‍රතික්ෂේප කළ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කල්ලියයි. ටර්සෙරිස්ටා නම් වූ මේ තෙවැනි මාර්ගයේ කල්ලියට උවමනා වූයේ නගරාශ්‍රිත ගරිල්ලා කණ්ඩායම් හදමින් මාක්ස්වාදී නොවන අය හා සන්ධාන ගොඩනඟා ගනිමින් සමස්ත මහජනතාව අතර සොමෝසා පාලනයට එරෙහිව විරෝධතා ව්‍යාපාරයක් පටන් ගැනීමයි.

පැස්ටෝරා සහ ඕටේගා යන දෙදෙනා මුලින් අයිති වූයේ මේ ටර්සෙරිස්ටා කණ්ඩායමටයි. එහෙත් වැඩිකල් නොගොස් ඕටෙගා මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී කම්කරු කල්ලියට බැඳුනේය. පැස්ටෝරා විරෝධතා ව්‍යාපාරයට එකතු වූයේ සොමෝසා රජයට එරෙහිව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීය විරෝධයක් පෑ සිය පියාව සොමෝසා රජය විසින් ඝාතනය කිරීමේ පළිය ගන්නටයි.

1967 දී ඇනස්ටාසියෝ සොමෝසා ඩිබායල් හොර චන්ද වලින් ජනාධිපති ලෙසින් පත්වීම නිසා හටගත් ප්‍රචණ්ඩ කැරලි කෝලාහල වල දී පැස්ටෝරාව අත්අඩංගුවට ගැනිණ. ඔහුට දුන් වධහිංසා අතර ඔහුගේ ලේ ඉවත්කර බලාත්කාරයෙන් ඔහුටම බොන්නට සිද්ධ විය. පැස්ටෝරා නිදහස් වූ පසුව ඩැනියෙල් සහ උම්බෙර්ටෝ ඕටෙගා යන ගරිල්ලා සටන්කරුවන් ඔහු හා එකතු වූහ. ඩැනියෙල් ඕටේගා සොමෝසා පොලීසිය අල්ලා ගත්හ. ඔහු 1974 දක්වා සිරබාරයේ සිටියේය. පැස්ටෝරා ෆිඩෙල් කැස්ත්‍රෝ හමුවිය. ගරිල්ලා ව්‍යාපාරය ගොඩ නැඟීය. පැස්ටෝරා පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට පක්ෂපාතීත්වය දක්වන බව තරයේ කියා සිටියේය. මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීන් වූ කොස්ටා රීකා හි හෝසේ මරියා ෆුවගුරේස් සහ පැනමා හි ඕමාර් ටොරියෝස් සමඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වීය. 1974 දී සොමෝසා රජයේ ප්‍රභූ නිලධාරීයෙක් වෙනුවෙන් ඕටේගාව නිදහස් කරන ලදි. ඔහු හාවානා වෙත පළා ගියේය. පැස්ටෝරා ගරිල්ලන් සමඟ සිටියේය.

1977 ඔක්තෝබර් උද්ඝෝෂණය නිකරාගුවා හි නගර කිහිපයක පවත්වන්නට සංවිධානය කෙරිණ. ජාතික හමුදාව සහ සොමෝසා රජයේ ගුවන් හමුදාවෙන් බැට කෑ පැස්ටෝරා සහ ඕටෙගා කෑලෑවක සැඟවුණහ. 1978 ජනවාරි වෙද්දී කැරල්ල රට පුරා පැතිර ගියේය. ජාතික මාලිගාවට පහර දුන් පැස්ටෝරා තොමාස් බොර්ජෙ ඇතුළු අනෙකුත් දේශපාලන සිරකරුවන් සියල්ලන්වම මුදවා ගත්තේය.

හාවානා වාසය සහ නිකරාගුවා උතුරු මෙහෙයුම් අතර ඕටේගා නියැළෙද්දී සොමෝසා රෙජිමය මසායාට පහර දුන් අවස්ථාවක දී ඔහුගේ සහෝදරයෙක් වූ කැමිලෝ මිය ගියේය. දකුණු නිකරාගුවා පළාත් හි පැස්ටෝරාගේ ගරිල්ලා හමුදාව ජාතික හමුදාවේ එලීට් කණ්ඩායම් සමඟ සටන් වදිද්දී, ඕටෙගාට කියුබන් හමුදා උපදේශකයන් දුන් සහායෙන් කියුබාවේ සැඟවී සිටි සැන්ඩිනිස්ටා කාදර්වරුන් නැවත පැමිණ නිකරාගුවා උතුරු ප්‍රදේශයේ කැරලි පණ ගැන්වුණි.

1979 ජූලි මාසයේ දී සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ ජයග්‍රහණය කළ පසුව පැස්ටෝරා අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යාංශයේ නියෝජ්‍ය ඇමතිවරයා විය. ජනාධිපති වූ ඔටේගා එළිපිටම කියුබාව පැත්තට පාක්ෂික වූයේය. කියුබන් හමුදා උපදේශකයන් සහ කියුබන් “ජාත්‍යන්තරය” මනාගුවා නගරයට එක්රොක් වූහ. පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි පැස්ටෝරා දේශපාලන පිටියේ එන්න එන්නම තනි වූයේය. 1981 ජූනි මාසයේ දී පැස්ටෝරා ඉල්ලා අස්වූයේය. ඔහු නිකරාගුවාහි දකුණු පළාතේ තමන් බලයට ගෙනෙන්නට සහාය දුන් රජයටම එරෙහිව අවිගත් විරෝධතාවයක් සංවිධානය කිරීම ඇරඹීය.

නිකරාගුවා ගැන ලියන මේ සටහන් කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොතේ, ලතින් ඇමෙරිකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය යන පරිච්ඡේදය ඇසුරිනි.

නිකරාගුවා: ආඥාදායකත්වයේ අසාර්ථක මෙහෙයුම්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 17, 2017

නිකරාගුවා යනු මධ්‍යම ඇමෙරිකාවේ පිහිටි පුංචි රටකි. ලෝකයේ දුප්පත්ම රටවල් අතරට වැටෙන එය ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් පිරී පවතී. විප්ලවීය කැරලිකරුවෙකු වූ ඔගුස්ටෝ සෙසාර් සැන්ඩිනෝ නැමැත්තාව සාම සාකච්ඡා සඳහා එකඟ කරවාගෙන අනතුරුව ඔහුව ඝාතනය කළ ඇනස්ටාසියෝ සොමොසා ගාසියා නිකරාගුවා හි ජනාධිපති තනතුර අල්ලා ගත්තේය. 1896 සිට 1956 දක්වා කාලයෙන් කාලයට නිල වශයෙන් බලයේ සිටිමින් අනෙක් කාලයන් හි දී ජාතික හමුදාව (National Guard) තුලින් බලය මෙහෙයවමින් සොමෝසා පවුල (පියා, වැඩිමහල් පුතා, දෙවැනි පුතා) වසර 43 ක කාලයක් රට අල්ලා ගෙන සිටියහ.

සොමෝසා පවුලේ බලය ජාතික හමුදාව විය. වගා කළ හැකි භූමියෙන් 25% ක්, සියළුම දුම්කොළ, සීනි, සහල් හා කෝපි වතුයායන් වගේම රටේ කම්හල් වලින් වැඩිපුර ප්‍රමාණය සොමෝසා පවුලේ පාලනය යටතට ගෙන තිබිණ.

දෙවැනි පුතා වූ ඇනස්ටාසියෝ සොමෝසා ඩිබායල් 1967 පෙබරවාරියේ ජනාධිපති වශයෙන් “තේරී පත් වෙද්දී” අවිගත් විරෝධතා ව්‍යාපාර ගණනාවක් නිකරාගුවා හි ඇරඹී තිබිණ. කියුබන් මොඩලය අනුව යමින් කාලොස් ෆොන්සේකා අමඩෝර් සහ තොමාස් බොර්ජෙ 1961 දී සැන්ඩිනිස්ටා ජාතික නිදහස් පෙරමුණ (FSLN) පටන් ගන්නා ලදහ. ඔවුන්ගේ පෙරමුණේ නම් වූයේ 1920 ගණන් සිට ගරිල්ලා යුද්ධයක් මෙහෙයවා අනතුරුව 1934 දී සොමෝසා රජය විසින් ඝාතනය කරනු ලැබූ වාමාංශික හමුදා ජනරාල් ඔගුස්ටෝ සේසාර් සැන්ඩිනෝ සිහි කරන්නටයි.

සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ දූලි ගෑවි යන තරම් අසාර්ථක මෙහෙයුම් ගණනාවක ඔවුන් යෙදුනහ. ඒත් උතුරු කොරියාව සහ කියුබාව ලබා දුන් සහායෙන් ඔවුනට සිය පැවැත්ම ආරක්ෂා කරගන්නට හැකිවිණ.

1967 දී මැනාගුවා හි කැරලි කෝලාහල හටගති. ජාතික හමුදාව විසින් එය මර්ධනය කළේ පාරට බැස සිටි පිරිසෙන් අඩුම වශයෙන් 200 ක් පමණ මිනිසුන් මරා දැමීමෙනි. මෙම ඝාතන හමුවේ සොමෝසා විරෝධීන් ලෙසින් පෙනී සිටි සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ මහජනතාවගේ ප්‍රසාදය දිනාගන්නට සමත් වූහ.

පේද්‍රෝ හුවාකින් චමෝරෝ නැමැත්තා ‘ලා ප්‍රෙන්සා’ නම් ලිබරල් පුවත්පතේ අයිතිකරු විය. ඔහු සොමෝසා පාලනයට විරෝධය පෑ අය අතර නායකත්වය ගත්තෙකි. 1978 දී ඔහුව ඝාතනය විය. එහි දී සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ යළිත් සිය ගරිල්ලා කටයුතු පටන් ගත්හ. සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ සහ සොමෝසාගේ ජාතික හමුදාව අතර පැහැදිලිවම සිවිල් යුද්ධයක් ආරම්භ විය.

1978 පෙබරවාරි 21 දා මසායා නගරය කැරල්ලකින් නැඟී සිටියහ. අගෝස්තු මාසයේ දී එඩේන් පැස්ටෝරා නම් වූ ගරිල්ලා නායකයෙක් මනාගුවාහි ජනාධිපති මන්දිරයේ දී සොමෝසා සමඟ ජීවිත ඇපකරුවන් 1,200 ක් අල්ලා ගන්නට සමත් විය. සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණේ නායකයන් කිහිප දෙනෙක් නිදහස් කරමින් ඒ ඇපකරුවන් බේරාගන්නට රජය සමත් විය. සැප්තැම්බර් මාසයේ එස්ටෙලි නගරය සැන්ඩිනිස්ටා ප්‍රහාරයකින් පසුව ආපසු අල්ලා ගන්නට වෑයම් කළ ජාතික හමුදාව ටවුමට නේපාම් බෝම්බයක් දැමූහ. වීදිවල සටන් වදිමින් සිටි සිවිල් ජනතාව අමු අමුවේ මරා දැමූහ.

එක්ලක්ෂ හැට දහසකට වැඩි නිකරාගුවා වැසියන් පිරිසක් අසල්වැසි කොස්ටා රීකා රටට පළා ගියහ.

කළින් වසර වල දී ට වඩා හොඳින් සංවිධානය වූ කැරලිකරුවන් නැවතත් එස්ටෙලි නගරයේ පමණක් නොව ලියොන් සහ ග්‍රැනඩා යන නගරවලින් ද නැඟී සිටියහ. සොමෝසා ප්‍රචණ්ඩත්වය පරාජයට නිකරාගුවා මහජනතාව සැන්ඩිනිස්ටා ප්‍රචණ්ඩත්වයට සහාය දුන්හ. ජූනි මාසය තුල සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණට ගම්බද පළාත් වැඩි වැඩියෙන් තම පැත්තට නතු කරගන්නට හැකියාව ලැබිණ. ඔවුන් මැනාගුවා ආසන්නයටම පැමිණ සිටියහ.

1979 ජූලි 17 වැනිදා සියළු ජාත්‍යන්තර සහයෝගය අහිමි වී සිටි ආඥාදායක ඇනස්ටාසියෝ සොමෝසා ඩිබායල්ට රටෙන් පිටවී යන්නට සිද්ධ විය. (ඔහුව පසුකාලයක පැරාගුවේ හි විවාසිතව සිටිය දී ඝාතනය විය.)

මේ සොමෝසා ආඥාදායකයා ගෙන ගිය මැඬලීම් සහ සිවිල් යුද්ධය නිසා නිකරාගුවා වැසියන් විසිපන්දාහත් තිස්දාහත් අතර සංඛ්‍යාවක් මිය ගියහ. මිලියන තුනක පමණ ජනගහණයක් තිබූ රටක ආඥාදායකයෙක් පළවා ගන්නට එවන් මහත් සංඛ්‍යාවක් කැප කිරීම රටට දැඩි පාඩුවකි.

බලය අල්ලා ගන්නට සමත් වූ අනෙක් සෑම කොමියුනිස්ට් කණ්ඩායමක් සේ ම, සැන්ඩිනිස්ටා පෙරමුණ ද බලයට පැමිණි පසු එතෙක් පැවති සොමෝසා පවුලේ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් වෙනස් මාර්ගයක නොගියහ. විකල්ප තෝරාගැනීමේ දී, නිදහස සහ සමෘද්ධිය සාක්ෂාත් වෙන්නේ කෙසේදැයි කියා නොදන්නාකම නිසා එක ප්‍රචණ්ඩත්වයක් පරාජය කරන්නට ඊටත් වැඩි ප්‍රචණ්ඩත්වයකට සහාය දීමෙන් අන්ත ඛේදනීය තත්වයට පත්වෙන්නේ අසරණ පුරවැසියා බව නැවත නැවතත් ලෝක ඉතිහාසය ඔප්පු කර පෙන්වයි.

නිකරාගුවා ගැන ලියන මේ සටහන් කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොතේ, ලතින් ඇමෙරිකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය යන පරිච්ඡේදය ඇසුරිනි.

කියුබාවේ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on සැප්තැම්බර් 15, 2017

ජෝර්ජ් ඔර්වෙල් ලියූ සත්ව ගොවිපොළ පොතේ “සියළු සත්තු එක හා සමානයි” යන්න වැඩිකල් නොගිහින් “සියළු සත්තු එක හා සමානයි, නමුත් සමහර සත්තු අනික් සත්තුන්ට වඩා සමානයි,” යැයි වෙනස් කිරීම සිද්ධ වේ. සෑම කොමියුනිස්ට් සහ සමාජවාදී වෑයමක දී ම, ආණ්ඩුව විසින් තීන්දු කළ අසමාන තත්වයන් රටවැසියන්ට අත්විඳින්නට සිද්ධ වූ බව පැහැදිලිවම දකින්නට ලැබේ. මැතිවරණ නොමැතිව බලය අල්ලාගෙන සිටි “ජනතා හිතවාදී” කොමියුනිස්ට්/සමාජවාදී පාලකයන් සියල්ලන්ම පාහේ සාමාන්‍ය රටවැසියාට හිතන්නට පවා නොහැකි වූ සුඛෝපභෝගී ජීවිත ගත කළහ.

කොමියුනිස්ට්/සමාජවාදී පාලකයන් ගෙන ගිය/යන කුරිරු ඝාතන, වධහිංසා සහ ප්‍රජා පීඩනය නොදන්නා ලොව බහුතරය, ඒ රටවල ආර්ථික බංකොළොත් වූවා යැයි පැහැදිලිවම පෙනෙද්දී වැරැද්ද නායකත්වයේ හෝ සමාජවාදයේ නොවේ යැයි කියති.

ඇමෙරිකාවේ වැසියන් පවා (නොමිලේ බෙදන පාසැල් ක්‍රමය තුලින්) කොමියුනිස්ට් වෑයම් වලින් සිද්ධ වූවාට වැඩියෙන් ඇමෙරිකන් රජය විසින් ලොව මරා දමන ලද මිනිස් ජීවිත සංඛ්‍යාව වැඩි යැයි විශ්වාස කරති. සත්‍යය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් වූවකි. හිට්ලර් ගැන දැඩි අප්‍රසාදය පළ කරන ඇමෙරිකන් ගුරු වෘත්තියේ යෙදෙන අය පවා, “ඔවුන් ඇත්තෙන්ම වැරදිකරුවන් දැයි නොදැන අපි ගොඩක් අයව වෙඩි තබන පේලි ඉදිරියට ගෙනැවිත් මරා දැමුවා. සමහර අවස්ථාවල දී, විමර්ශනයක් පැවැත්වීම සඳහා විප්ලවයට නවතින්න බැහැ,” (විප්ලවය, කාලෝස් ෆ්‍රැන්කුවි, 1962) යැයි කියූ චේ ගුවේරා වීරයෙක් යැයි විශ්වාස කරති.

“මම, පැන්සල” වැනි සරල කතන්දරයකින් කියාදෙන සියල්ලන්ගේම ජීවිත සමෘද්ධිමත් වෙන ස්වභාවික ක්‍රියාවලිය හඳුනාගන්නට උපන් දා පටන් “පිවිතුරු පරමාර්ථ” හැටියට ගිලින ලද සමාජවාදයේ හිර වී සිටින අයට නොහැකියි. රටක සම්පත් සියල්ලන් වෙතම සමාන වූ ආකාරයෙන් බෙදා දෙන්නට හැකි ක්‍රමයක් ඇතැයි විශ්වාස කරමින් ඔවුන් “සමහර සත්තු අනික් සත්තුන්ට වඩා සමාන” කරවන පිළිවෙත යනු වැඩියෙන් ජනතා හිතවාදී ක්‍රමය යැයි තරයේ එල්බ සිටිති.

නොමිලේ බෙදන ඕනෑම දෙයක් “සමහර සත්තු අනික් සත්තුන්ට වඩා සමාන” කරවන ක්‍රමයකි. අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍ය සේවය ද එසේම වෙති. “සමහර සත්තුන්ට” පමණක් යන්නට අවසර ලැබෙන විශේෂ රෝහල් සහ පෞද්ගලික රෝහල් පැවතීම පමණින්, නොමිලේ බෙදීමෙන් පමණක් “සියළු සත්තු එක හා සමාන” ලෙසින් තෘප්තියක් නොලබන බව අවබෝධ කරගත හැකි විය යුතුයි. ඒත් එතරම් සරල සත්‍යයක් තේරුම් ගන්නට නොහැකි අය උගතුන් යැයි කියාගන්නා අය අතර පවා සිටිති. ඔවුන් අතර අල්පයක් සැබැවින්ම සිය නායකයන්ට පමණක් නොමිලේ යා හැකි විශේෂ රෝහල් සහ පෞද්ගලික රෝහල් ගැන නොදන්නවා විය හැකියි. එහෙත් ඉන් බහුතරය, නායකත්වය හැර සෙසු මහත් සමාජය එක හා සමාන කරවන නිසා නායකත්වය පමණක් අනික් සත්තුන්ට වඩා සමාන සත්තු වෙති යැයි, පිළිගෙන සිටිති. මේ පිරිස අර කැමැත්තෙන් දෙන්න කැමති අයගෙන් කැමැත්තෙන් ගන්න කැමති අයට එකිනෙකා හා හුවමාරුවේ නියැළීමට තරයේ විරෝධය දක්වන කොට්ඨාශය වීම කොතරම් අරුමයක් ද?

නොමිලේ බෙදන සෞඛ්‍ය සේවයක් ලබාගන්නා වර්තමාන ලංකාවේ අය බෙහෙතක්, එන්නතක්, වෛද්‍ය වාර්තාවක් යනාදියට මුදල් ගෙවන්නේ ඇයි? සැත්කමකට පෙර අවශ්‍ය වාර්තා, සැත්කමෙන් පසු බෙහෙත් යනාදිය සෞඛ්‍ය සේවාවට අයිති නැද්ද?

කියුබාවේ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රය ගැන පැසසුම් තරම් ප්‍රථුල ලෙසින් ලොව වපුරන ලද මිථ්‍යාවක් ලොව නැති තරම්ය.

කියුබාවේ වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රය ස්තර 3 කින් යුතුයි. එකක් විදේශ ව්‍යවහාර මුදල් වලින් ගෙවත හැකියාව පවතින විදේශිකයන්ටයි. කියුබාවේ ආණ්ඩුවේ නිලධාරීන්ට සහ කැස්ත්‍රෝ සහෝදරයන්ගේ විශේෂ සැලකිලිවලට පාත්‍රවන කියුබාවේ වැසියන්ට ලබාගත හැකි වෛද්‍ය සේවය අනෙක් ස්තරයයි. ඊ ළඟ ස්තරය, සමාජවාදයේ පරම වෙළඳාම් අවිය හැටියට යොදාගන්නා “සියළු සත්තු එක හා සමාන” යැයි සැලකෙන වෛද්‍ය සේවයයි.

යම් තරමකට ආණ්ඩුව මැදිහත්වීමෙන් නොමිලේ වෛද්‍ය සේවා සපයන ඇමෙරිකාවේ වෛද්‍යවරයෙකුගේ වාර්ෂික සාමාන්‍ය වැටුප ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන භාගයකට ආසන්නයි. ලංකාවේ වෛද්‍යවරයෙක්ගේ සාමාන්‍ය වාර්ෂික ආදායම ඩොලර් දහදාහකට (රුපියල් 1,300,000) ආසන්නයි. චීනයේ වෛද්‍යවරයෙකුට වසරකට ලැබෙන්නේ ඩොලර් පන්දාහක් පමණ වේ. කියුබාවේ වෛද්‍යවරයෙක් වසරකට ඩොලර් 500 ක් පමණ උපයයි.

ලංකාවේ නොමිලේ බෙදන සෞඛ්‍ය සේවා ලබාගන්නා අය නිතරම ඒ ඒ සැත්කම් හා බෙහෙත් සඳහා දන්නා කියන අය වෙතින් ආධාර එකතු කරන ආකාරය දකින්නට ලැබේ. රෝහල්ගත වී සිටින අයට ද බෙහෙත් පිටතින් මිල දී ගන්නට සිද්ධ වෙන අවස්ථා වැඩි මිසෙක අඩු නැති බව පෙනී යයි.

කියුබාවේ නොමිලේ බෙදන සෞඛ්‍ය සේවය ලංකාවටත් වඩා ඛේදනීය වූවකි.

කැනඩාවේ National Post පුවත්පතේ ඉසබෙල් වින්සන්ට් සමඟ කතා කරන හෙදියක් පවසන්නේ “වසරකට වඩා කාලයක් පුරා කියුබන් කඩේක ඇස්ප්‍රින් පෙත්තක් දැකල නැහැ. ඔයාගෙ පර්ස් එකේ තියනවා නම් පෙති, ඒවා කල් ඉක්ම වී ගිහින් තුබණත් මම ගන්නම්,” කියායි.

ඇස්ප්‍රින් පෙත්තකට පවා බෙහෙත් සීට්ටුවක් ලියන්නට සිද්ධ වෙන කියුබන් රෝහල් පාමසි වල ඇස්ප්‍රින් පවා නැති අවස්ථා වැඩි අතර බාහිර රෝගීන්ට නොමිලේ බෙහෙත් සපයන්නේ නැත.

රාජ්‍ය මැදිහත්වීම් ඇතිවෙද්දී නිරතයෙන්ම ඇතිවන කළුකඩ පාමසි හැරෙන්නට පෞද්ගලික පාමසි තවම විවෘත නැත. ඒ කළුකඩ පාමසි වලින් මුදල් අතැති ජනතාවට බෙහෙත් මිල දී ගන්නට රජයේ රෝහල් වලින් හොරාගත් බෙහෙත් සපයන්නේ වෙන කිසිවෙක් නොව සමහර වෛද්‍යවරුන්, හෙදි සේවකයන් සහ රෝහල සුද්ධ පවිත්‍ර කරන සේවකයන් විසිනි.

කියුබාවේ ළදරු මරණ සංඛ්‍යාව ඉතා අඩු යැයි පැසසුමට ලක්වෙද්දී 2007 දී මේ ගැන වාර්තාවක් ගෙනෙන ලද්දේ ජේ නොර්ඩ්ලින්ගර් විසිනි. රටක සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය සේවා මට්ටම් ගණනයේ දී ළදරු මරණ සංඛ්‍යාව සලකා බලන හේතුව නිසා ගර්භනී සහ ළදරු සෞඛ්‍ය සේවා ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු කරන්නට කියුබාවේ වෛද්‍යවරුන්ට නියම වී ඇත. ගර්භනී මව ගැන විශේෂ අවධානයකින් සිටින රජයේ වෛද්‍යවරයා ඕනෑම හේතුවක් නිසා යම් විපරිතයක් ඇතැයි සැක කළේ නම් එවිට ගැබ්ගෙන සිටීම “විච්ඡින්න” (interrupt) කිරීම සිද්ධ වේ. එය ගබ්සාව හැඳින්වෙන වෙනත් නමකි. කියුබාවේ ගබ්සා සංඛ්‍යාව ඉතා ඉහළ වේ. එසේ ඔවුන් ඉහළ ළදරු මරණ සංඛ්‍යාව අඩු මට්ටමකින් පවත්වා ගනිති.

ක්ෂය රෝගය, ලාදුරු සහ ටයිෆොයිඩ් උණ වැනි බෝවෙන රෝග මෙන්ම එහි පවතින ඩෙංගු උණ ද කියුබාව ලොවෙන් වසන් කරනු ලබයි. 1997 ජූනි මාසයේ සැන්තියාගෝ ද කියුබා හි ස්වාධීන වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ නිර්මාතෘ සහ සභාපති සැන්තියාගෝ හි පැතිර ඇති ඩෙංගු වසංගතය ගැන ලොවට හෙළි කළේය. විශාල පිරිසක් රෝගී වුවත් රජය ඩෙංගු වසංගතය පැතිර ඇතැයි ජනතාවට දැන්වූයේ නැතැයි හේ ඇමෙරිකන්, මෙක්සිකෝ, නෙදර්ලන්ත, ස්පාඤ්ඤ මාධ්‍ය හමුවේ කියා සිටියේය. 1997 නොවැම්බර් 18 වැනිදා ඔහුව අත් අඩංගුවට ගැනිණ. හතුරු ප්‍රොපගැන්ඩා සඳහා සහාය දුන්නා යැයි ඔහු වරදකරුවෙක් විණ. වසර 8 ක් හිරේට නියම වූ ඔහු සැන්තියාගෝ හි බොනියාටෝ සිරගෙදර වසර එකහමාරක සිරදඬුවමක් ගෙවීය. මානුෂීය අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාර ඇතුළු Human Rights Watch වැනි සංවිධාන ඔහු වෙනුවෙන් බටහිර රටවල හඬක් නැඟූ නිසා කියුබාවෙන් ස්පාඤ්ඤයට පිටමං වෙන කොන්දේසිය අනුව ඔහුව කියුබාවෙන් 1998 නොවැම්බරයේ දී නිදහස් කෙරුණි.

ඒත් කියුබාවේ සෞඛ්‍ය සේවා අගයන, ලංකාවේ ඩෙංගු මර්ධනයට කියුබන් පිළියම් සොයන ජනතාව කියුබාවේ ඩෙංගු වසංගතය ගැන කියුබාවේම වෛද්‍යවරයෙක්ව සිටි ඩෙසි මැන්ඩෝසා රිවෙරෝ ලියූ පොත පක්ෂපාතී යැයි කියනු ඇත. ඒ අය නිකලායි ඔස්ත්‍රොවෙස්කි ලියූ වානේ පන්නරය ලැබූ හැටි යනු සැබෑ සෝවියට් ජන ජීවිතය ලෙසින් පිළිගන්නා අයයි.