අරුණි ශපීරෝ‍ වෙතින්

සමාජයේ දැනුම භාවිතය -ෆ්‍රීඩ්රික් ඒ. හයෙක්

Posted in Uncategorized by arunishapiro on නොවැම්බර් 11, 2017

සමාජයේ දැනුම භාවිතය
ෆ්‍රීඩ්රික් ඒ. හයෙක් (1899-1992)

මෙය, ඇමෙරිකන් ආර්ථික විමසුම සඟරාවේ 1945 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී The Use of Knowledge in Society නමින් පළ කරන ලද ලිපියේ පරිවර්තනයයි. මෙතැනින් එය ඉංග්‍රීසියෙන් කියවත හැකියි.

I

යථාර්ථවාදී ආර්ථික ක්‍රමයක් හදන්නට අපි උත්සාහ කරද්දී අප විසින් විසඳිය යුතු ගැටළුව කුමක් ද? හුරු පුරුදු අභ්‍යූපගමන අනුව නම් පිළිතුර ඉතා සරල වූවකි. අදාල වූ සියළු තොරතුරු අප සතු නම්, තෝරාගත හැකි වූ පද්ධතියකින් ආරම්භ කරන්නට හැකි නම්, පවතින සියළු ක්‍රම ගැන සම්පූර්ණ දැනුම අපිට ලබාගත හැකි නම්, එහි දී ගැටළුව තනිකරම තාර්කික වූවකි. එහි දී, පවතින ක්‍රම වලින් වැඩියෙන්ම හොඳ භාවිතය කුමක්දැයි පෙන්වන පිළිතුර අපේ අභ්‍යූපගමන තුල ම අන්තර්ගතව පවතී. මේ ප්‍රශස්ත ගැටළුවේ විසඳුම සපුරා ලීම සඳහා අවශ්‍ය කොන්දේසි එවිට නිරාකරණය වී ඇති අතර එය හොඳින්ම පෙන්වන්නට පුළුවන් වනුයේ ගණිතමය ආකාරයෙනි: කෙටියෙන් කිව්වොත්, යම් වෙළඳපොල භාණ්ඩ දෙකක් හෝ සාධක දෙකක් අතර ඒ වෙනුවට යොදා ගත හැකි ආන්තරික මට්ටම් ඒවායෙහි විවිධ වූ වෙනස් භාවිතා සියල්ල සඳහාම එකම ලෙසින් විය යුතුයි.

එහෙත් මෙය සමාජයක් මුහුණ දෙන ආර්ථික ගැටළුව නොවේ. මෙම තාර්කික ගැටළුව විසඳන්නට අපි හදා ඇති ආර්ථික කලන ක්‍රමය, සමාජයේ ආර්ථික ගැටළුව විසඳන්නට තබන වැදගත් පියවරක් වුවත් එය තවමත් ඊට පිළිතුරක් සපයන්නේ නැත. ඊට හේතුව වනුයේ, ආර්ථික කලනය ආරම්භ කරන ‘දත්ත’ කිසිවිටෙක සමස්ත සමාජය සඳහා ඇතිවන බලපෑම් විසඳන්නට හැකි පරිදි එක මනසකට ‘දෙන ලද්දක්’ නොවන නිසයි. එවැන්නක් සැපයීමට කිසි විටෙක නොහැකියි.

ඒ ඒ අවස්ථාවල දී අපි සලකා බැලිය යුතු දැනුම කිසිම විටෙක එක තැනකට කේන්ද්‍රගත වී නැතිකම නිසාම යථාර්ථවාදී ආර්ථික ක්‍රමයක් තුල පවතින සුවිශේෂී වූ හැදියාව නම් වූ ගැටළුව තීරණය වීම සිද්ධ වේ. එය ඒකාබද්ධ වී ද නැත. ඒ දැනුම කුඩා සහ අසම්පූර්ණ ලෙසකින් මෙන්ම බොහෝ විට එකිනෙකට පරස්පර ලෙසකින් ද විවිධ විෂම පුද්ගලයන් සතුව පවතින්නකි. ඉතින් ඒ නිසා, මෙහි දී “යම්” ලෙසින් හැඳින්වෙනුයේ මෙම “දත්ත” යොදාගෙන එක මිනිස් මනසක් විසින් උවමනාවෙන්ම විසඳන නියමිත ගැටළු සංඛ්‍යාවක් යැයි සැලකෙන්නේ ද, එවිට සමාජයේ ආර්ථික ගැටළුව යනු “යම්” සම්පත් කෙසේ බෙදාහරින්නේ දැයි කියන ගැටළුවක් පමණක් නොවේ. එය ඊට වඩා වෙනස් ආකාරයක ගැටළුවකි. සමාජයේ ඕනෑම සාමාජිකයෙකු විසින්, ඔවුන් පමණක් එහි සාපේක්ෂිත වැදගත්කම හඳුනන සම්පත් වැඩියෙන්ම හොඳින් භාවිතා කරන්නට ආරක්ෂා කර දෙන්නේ කෙසේද යන්න පහදන ගැටළුවයි. මෙය කෙටියෙන් කිව්වොත්, කිසිවෙකුට සම්පූර්ණයෙන්ම ලැබී නොමැති දැනුම යොදාගන්නේ කෙසේද යන ගැටළුවයි.

මූලික ගැටළුවේ පවතින මෙම ලක්ෂණය, බොහෝ මෑත කාලීනව හැඩගැස්වෙන ලද ආර්ථික න්‍යාය තුලින් පැහැදිලි කරනවා වෙනුවට සැඟවුණු ආකාරයකින් පවතී. විශේෂයෙන්ම විවිධාකාරයෙන් ගණිතය යොදාගැනීමේ දී එය සිදු කර ඇත. මෙම ලිපියෙන් මට මූලිකව සලකා බලන්නට අවශ්‍ය ගැටළුව වනුයේ යථාර්ථවාදී ආර්ථික සංවිධානයේ ගැටළුව වුව ද, එම උත්සාහයේ දී මම වරින් වර අවධානය යොමු කරන්නේ එයත් සමඟ සම්බන්ධ සමහර ක්‍රමවේද ගැටළු පැන නඟින ආකාරයයි. මම දක්වන්නට කැමති සමහර කරුණු විවිධාකාර මාර්ග වලින් එළඹෙන ලද විචාරය තුලින් අනපේක්ෂිත ලෙසකින් එක තැනකට එකතු වූ විසඳුම් වෙති. නමුත්, මේ ගැටළු මම දකින විදියට කිසිත් ආකාරයක අහඹු ලෙසකින් සිද්ධ වූවක් නොවේ. මට පෙනෙන ආකාරයෙන්, ආර්ථික න්‍යාය සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තිය ගැන වර්තමානයේ පවතින බොහෝ විවාදයන්ට තුඩුදෙන සමාජයේ ආර්ථික ගැටළුවේ ස්වභාවය පිළිබඳ පොදු දුස්සංකල්පනයක් පවතී. මේ දුස්සංකල්පනය හටගෙන ඇත්තේ, අපිව ස්වභාව ධර්මයේ ප්‍රපංච හා කටයුතු කරන්නට වර්ධනය කරගත් චින්තනයේ හුරුව තුලින් එයම සමාජයීය ප්‍රපංච වෙතට වැරදි විදියට යොදාගන්නට හුරු කර තිබීම නිසයි.

II

සාමාන්‍ය කතාබහේ දී, “සැලසුම්” යන වචනයෙන් අපි විස්තර කරන්නේ අපිට ඇති සම්පත් අපි කෙසේ යොදාගන්නේ ද යන්න ගැන එකිනෙකට සම්බන්ධ වූ සංකීර්ණ තීරණ ගැනයි. මේ වචනාර්ථයෙන් ගනිද්දී, සියළු ආර්ථික කටයුතු සැලසුම් වෙති; බොහෝ පුද්ගලයන් එකිනෙකා සමඟ හවුලේ කටයුතු කරන ඕනෑම සමාජයක, කවුරු කළ ද, යම් ප්‍රමාණයකට එය දැනුම මත පදනම් වෙයි. එය සැලසුම් කරන්නාට නොව වෙන අයෙකුට ලබාදෙන්නකි. අනතුරුව එය යම් ආකාරයකින් සැලසුම් කරන්නාට ලබාදිය යුතු වේ. ආර්ථික ක්‍රියාවලියක් පහදන ඕනෑම න්‍යායක දී, තීරක ගැටළුව වනුයේ, විවිධ ආකාර වලින් ලැබෙන දැනුම මතින් සිය සැලසුම් හදන්නට ජනතාව යද්දී ඔවුනට ඒ දැනුම ලබාදෙන්නේ කෙසේදැයි කියායි. දැනුම වැඩියෙන්ම හොඳින් උපයෝගී කරගන්නේ කෙසේදැයි යන ගැටළුව මුල් අවස්ථාවේ දී සියළුම ජනතාව අතර විසිර පවතින්නක් යන්න අඩුම වශයෙන් ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති -නැතහොත් කාර්යක්ෂම ආර්ථික පද්ධතියක් නිර්මාණය- හමුවේ ඇති ප්‍රධාන ගැටළුවකි.

මෙයට පිළිතුර ඉතා සමීප ලෙසකින් මෙහි දී පැන නඟින අනෙක් ප්‍රශ්නය හා ඈඳී පවතී, එනම්, සැලසුම් හැදිය යුත්තේ කවුද කියාය. “ආර්ථික සැලසුම්” ගැන පවතින විවාදයන් සියල්ල මේ ප්‍රශ්නය කේන්ද්‍රය කරගනියි. මෙය සැලසුම් හැදිය යුතු ද නැද්ද යන්න ගැන විවාදයක් නොවේ. එය මධ්‍යම ලෙසකින් සැලසුම් හැදිය යුතුද යන්න ගැන වූවකි. සමස්ත ආර්ථික පද්ධතියටම එක අධිකාරියකින් සැලසුම් හැදිය යුතුද යන්න ගැනයි. එසේ නැත්නම්, සැලසුම් හැදීම බොහෝ ඒකීය පුද්ගලය් අතර බෙදී පැවතිය යුතුද යන්න ගැනයි. සමකාලීන මතභේදයට තුඩුදෙන්නේ සැලසුම් ගැන කතාබහ කරද්දී සෑම විටම නියතයෙන්ම මධ්‍යම සැලසුම් යන සුවිශේෂ අර්ථයෙන් එය යොදා ගැනෙන නිසයි. එනම්, යම් ඒකාබද්ධ වූ සැලැස්මක් අනුව සම්පූර්ණ ආර්ථික ක්‍රමය එක මාර්ගයකට ගෙන යාම ගැන එයින් අදහස් වීමයි. අනෙක් අතට, තරඟය යනුවෙන් අදහස් වෙන්නේ එකිනෙකාට අසම්බන්ධ වූ බොහෝ පුද්ගලයන් වෙතින් විමධ්‍යගතව සැලසුම් සිද්ධ වීමයි. බොහෝ අය කතාබහ කරන, ඒත් එය දැක්කාම බොහෝ දෙනා අකමැති වන්නා වූව නම් මේ දෙක අතර වූ මැද්දයි. එහි දී සිද්ධ වෙන්නේ සැලසුම් හැදීම සංවිධානාත්මක කර්මාන්ත වලට පැවරීමයි. එනම් ඒකාධිකාරය හැදීමයි.

ප්‍රධාන වශයෙන් මේ පද්ධති දෙක අතර වැඩියෙන් කාර්යක්ෂම වනුයේ කුමක් ද යන්න තීරණය වෙන්නේ පවතින දැනුම පරිපූර්ණ ලෙසකින් භාවිතයට ගැනීමට අපිට හැකියාව ලැබෙනවා ද යන ප්‍රශ්නය මතයි. එය, අනතුරුව පදනම් වනුයේ, විවිධ පුද්ගලයන් අතර මූලික වශයෙන් පැතිර පවතින සියළු දැනුම කේවල මධ්‍යම අධිකාරියකට මුළුමනින් බාර දීමෙන් අපිට වැඩියෙන් සාර්ථක වෙන්නට හැකියාව ලැබේදැයි මතයි. නැතහොත්, ඒ ඒ පුද්ගලයන්ට අනෙකුත් අය හා කටයුතු කරද්දී හදන සැලසුම් සමඟ අනුචිත වන්නට, ඒ සඳහා අමතර වශයෙන් අවශ්‍ය දැනුම ලබාදෙන්නේ ද යන්න මතයි.

III

විවිධ ආකාර වල දැනුම සම්බන්ධව පැන නඟින තත්වයන් විවිධාකාර වේයැයි මේ අවස්ථාවේ දී, ඔබට එකවරම පැහැදිලි වේවි. ඒ නිසා අපේ ගැටළුවේ විසඳුම හැරෙන්නේ දැනුමේ විවිධාකාර වර්ගීකරණයන්ගේ සාපේක්ෂ වැදගත්කම දිහාටයි. යම් සුවිශේෂ පුද්ගලයන් සතුව බොහෝවිට තිබිය හැකි දැනුම, සහ මනාව තෝරාගත් විශේෂඥයන් වෙතින් නිමැවුණ අධිකාරිය සතුව පවතින දැනුම ගැන අපි වැඩියෙන් විශ්වාසය තබා ගත යුතුයි. ඉහත කියන දෙවැනි කොට්ඨාශය වැඩියෙන් සුදුසු ස්ථානයක ඇතැයි අද ප්‍රථුල ලෙසින් සැලකෙනවා නම්, ඒ එක ආකාරයක දැනුමක්, එනම් විද්‍යාත්මක දැනුම, දැන් මහජන පරිකල්පනයේ ඉතා ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් උසුලන බැවින්, අදාල වෙන්නේ ඒ දැනුම පමණක් නොවන බව අමතක කරලීම අපේ හැදියාවයි. සුදුසු යැයි කියා තෝරාගත් විශේෂඥයන් කණ්ඩායමක් පවතින හොඳම දැනුම සඳහා පාලකයන් විය යුතු යැයි කියා විද්‍යාත්මක දැනුම සම්බන්දයෙන් අපිට පිළිගන්නට පුළුවන් වුනත්, මෙහි දී අපි කරනුයේ ගැටළුවේ දුෂ්කර බව තෝරාගත් විශේෂඥයන් අතට පැවරීම පමණකි. මට මෙහි දී අවශ්‍ය, මේ ගැටළුව පහසුවෙන් විසඳන්නට හැකියාව ඇතැයි සැලකුවත්, එය පුළුල් ගැටළුවක එක කුඩා කොටසක් බව පෙන්වීම පමණකි.

විද්‍යාත්මක දැනුම සියළු දැනුමේ එකතුව නොවේ යැයි යෝජනා කිරීම අද මිථ්‍යාවක එල්බ සිටීම වැනියි. ඒත් ටිකක් කල්පනා කර බැලුවොත් පෙනෙනුයේ දැනුම පිළිබඳ සාමාන්‍ය රීති සම්බන්ධයෙන් විද්‍යාත්මක යැයි කිව හැකි ප්‍රශ්න වලට ඔබ්බෙන් යන ඉතා වැදගත් ඒත් සංවිධානාත්මක නොවූ දැනුම ඇති බවයි: කාලය සහ ස්ථානය පිළිබඳ වූ සුවිශේෂ අවස්ථා සම්බන්ධයෙන් ඇති දැනුම. ඉතින් මේ කරුණ අනුව අපට පෙනී යන්නේ ඒ ඒ පුද්ගලයාට ඔහුට අනූපම වූ තොරතුරු ඇති බැවින්, එවිට සෑම පුද්ගලයෙකුට අනිකුත් සියල්ලන්වම අභිබවා යන වාසියක් ඇතැයි පෙනී යයි. එනමුත් ඔහුට එයින් වාසියක් ලබාගත හැක්කේ එහි දී තීරණ ගැනීමට ඔහුට ලැබෙන්නේ ද යන්න අනුවත්, ඒ තීරණ ඔහුගේ සහයෝගයෙන් සිද්ධ වෙන්නේ ද යන්නත් අනුවයි. අපි මතක තබාගත යුතු වනුයේ, අපගේ න්‍යායික පුහුණුව සම්පූර්ණ කළ පසුව ඕනෑම වෘත්තියක් සඳහා කොපමණක් අපිට ඉගෙන ගන්නට සිද්ධ වූවා ද, අපගේ සේවා කාලය තුල දී කොතරම් විශාල කොටසක් යම් රැකියාවක් සඳහා ඉගෙන ගන්නට යොදනවා ද, සහ විශේෂ අවස්ථාවල දී සහ පරිස්ථානීය තත්වයන් වල දී ජීවිතය ගැන සහ ජනතාව ගැන දැන සිටින දැනුම කොතරම් වටිනාකමකින් යුතු දැයි යන්න පමණකි. මුළුමනින් යොදවා නොගන්නා යන්ත්‍රයක් ගැන සහ එය භාවිතයට දැන සිටීම, නැත්නම් අයෙකුගේ කුසලතාවයක් ඊට වඩා හොඳින් යෙදවීමට දැන සිටීම, එසේත් නැත්නම්, සැපයුම් ඇණ හිටින ලද අවස්ථාවක දී ලබාගත හැකි අතිරික්ත සැපයුම් තොගයක් ගැන දැන සිටීම, යනාදිය හොඳ විකල්ප දැනුම හැටියට සමාජයීය වශයෙන් ඉතා ප්‍රයෝජනවත් වේ. බඩු බාගෙට පුරවාගෙන යන නැව් ගැන දන්නා බඩු නැව් ප්‍රවාහනය සපයන්නෙක් ඉන් ප්‍රයෝජන ගන්නා සේ, නැත්නම් තමන් පමණක් දත් තාවකාලිකව උදාවන අවස්ථා ගැන වූ දැනුම පමණක් සතු වූ ඉඩම් විකුණන නියෝජිතයෙක් සේ, එසේත් නැත්නම් පළාතේ වෙළඳපොල භාණ්ඩ මිල ගණන් ගැන දැනුමෙන් වාසි ලබාගන්නා අතරමැදියා සේ, අනිකුත් අයට නොදැනීම මඟහැරී යන ඒඒ අවස්ථාවේ දී පවතින සුවිශේෂී දැනුම මත පදනම් කරගත් විට ඒ ඒ පුද්ගලයා විශිෂ්ට ලෙසින් ප්‍රයෝජනවත් කටයුතුවල නියැළෙයි.

මෙවැනි දැනුම ගැන එක්තරා විදියක අවඥාවකින් බැලීම අද සාමාන්‍යයක් වීම කුතුහලය දනවන කාරණයකි. හොඳ න්‍යායික හෝ තාක්ෂණික දැනුමක් සතු වූවෙක් පරදවා මෙවැනි දැනුමක් සහිත වූවෙක් වාසියක් ලබා ගන්නා අවස්ථාවක දී එවැන්නා අගෞවරනීය විදියකින් කටයුතු කළා යැයි සැලකේ. අලුත්ම විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් භාවිතයට ගැනීම වගේම මෙයාකාරයෙන් ද කටයුතු කිරීම නිසා සමාජයක් හොඳම අවස්ථා වලින් ප්‍රයෝජනය ගැනීම වැදගත් වූවත්, සන්නිවේදන හෝ ප්‍රවාහන පහසුකම් ගැන වැඩි දැනුම තුලින් වාසියක් ලබාගැනීමේ දී අයෙක් අවංක නොවූ ලෙසකින් කටයුතු කරන ලදැයි සැලකේ. නිෂ්පාදනය සමඟ වානිජ්‍ය කටයුතු සසඳා බැලීමේ දී මේ පූර්වමතිකය ආකල්පමය වශයෙන් දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරයි. යල්පැන ගිය සංස්කරණය නොකළ භෞතිකවාදී දුර්මත වලින් ස්ථිර ලෙසින්ම ඉවත් වූවන් ලෙසට තමන්ව සලකන අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් පවා, එවැනි ප්‍රයෝගික දැනුම ලබාගන්නා කටයුතු සම්බන්ධ අවස්ථාවන් හි දී එම වැරද්දේම නිතර නියැළෙති. එවැනි සියළුම දැනුම “ලබා දී ඇති” ලෙසකින් සැලකීම ඔවුන්ගේ ක්‍රමය අනුව සැලකෙන නිසා එය සිද්ධ වේ. ඉතින් එයාකාර සියළු දැනුම සියළු දෙනා ඉදිරියේ අවශ්‍ය නම් යොදාගැනීමට නිති සූදානමින් තිබීම අවශ්‍ය යැයි කීම දැන් පවතින පොදු මතයයි. පවතින ආර්ථික ක්‍රමයට එරෙහි අවිචාර වූ අප්‍රසාදය නිතර පාහේ එල්ල වෙන්නේ එය එසේ නොතිබීම යන සාධකය මත පදනම් කරගෙනයි. අපි විසඳුම සොයාගත යුතු ගැටළුව යනු මෙන්න මෙයමයි යන්න, එනම්, එවැනි දැනුම පුළුල් ලෙසින් පවතින විදියකට හදන්නේ කුමන ක්‍රමවේදයෙන් දැයි යන සාධකය මේ දැක්ම විසින් නොසලකා හරියි.

IV

කාලය සහ ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් යම් විශේෂ අවස්ථාවක් ගැන වූ දැනුම ගැන ඇති වැදගත්කම අඩුවෙන් දැක්වීම අද විලාසිතාවකි, එයාකාරයෙන් වෙනස යන තත්වයට දෙන අද ලැබෙන අඩු වැදගත්කම හා මෙය සමීප ලෙසින් බැඳී පවතී. සැබැවින්ම, නිෂ්පාදන ක්‍රියාදාමය සඳහා අවශ්‍ය සැලකිය හැකි වෙනස්කම් ඉදිරිපත් කිරීමේ දී, වැදගත්කම සහ නිරන්තරය සම්බන්ධයෙන් “සැලසුම්කරුවන්” විසින් ගෙනෙන අභ්‍යූපගමන (බොහෝවිට වක්‍ර ආකාරයෙන් පමණක්) තුල පවතින්නේ ඔවුන්ගේ ප්‍රතිවාදීන් වෙතින් වෙනස් වූ ලක්ෂණ ස්වල්පයක් පමණකි. දීර්ඝ කාලීන ලෙසින් ක්‍රියාවට නැංවීම සඳහා සවිස්තර ආර්ථික සැලසුම් කල් ඇතිව පෙන්වන්නට හැකිනම්, එසේම ඒවා හැකිතරම් ආසන්න ලෙසකින් අනුගමනය කරන්නේ නම්, වෙනත් කිසිත් වැදගත් ආර්ථික තීරණ ගත යුතු වෙන්නේ නැතිනම්, එහෙනම් එවිට ආර්ථික කටයුතු ආණ්ඩු කරන සවිස්තරාත්මක සැලසුමක් සැකසීමේ කටයුත්ත එතරම් බැරෑරුම් නොවනු ඇත.

සෑම විටකම, සහ වෙනසක ඵලවිපාකයක් හැටියට පමණක් ආර්ථික ගැටළු හටගන්නා බව තරයේ කියා සිටීම සමහර විට මෙහි දී වැදගත් වෙනු ඇත. පැවති විදියටම සියළු දේවල් සිද්ධ වෙන්නේ නම්, එසේත් නැත්නම් අපේක්ෂා කරන විදියට හෝ කටයුතු සිද්ධ වෙන්නේ නම්, එවිට අලුත් සැලැස්මක් හදන්නට අවශ්‍ය නොවේ. වෙනස්කම් සිද්ධ වෙනවා යන විශ්වාසය, නැතහොත් අඩුම වශයෙන් දිනපතා සීරුමාරු කළ යුතුවීම, නූතනයේ දී අඩු වැදගත්කමකට වැටී ඇත. එයින් හැඟෙන්නේ ආර්ථික ගැටළු ද එතරම් වැදගත්කමකින් නොයුතු තත්වයකට වැටී ඇති බවයි. තාක්ෂණික දැනුමේ වැදගත්කම නිසා ආර්ථික සලකා බැලීම් පිළිබඳ ඇති වැදගත්කම පිටුපසට තල්ලු වී ඇතැයි තර්ක කරන අයම මේ වෙනස පිළිබඳව ඇති වැදගත්කමට අඩු අවධානයක් දක්වන විශ්වාසයෙන් යුතු අය යැයි පෙනී යයි.

නූතන නිෂ්පාදනයේ විස්තාරණය වූ සංකීර්ණ පද්ධතිය සමඟින්, ආර්ථික තීරණ ගැනීම අවශ්‍ය වනුයේ දීර්ඝ කඩඉම් වල දී පමණක් යන්න සත්‍යයක් ද? උදාහරණ හැටියට අලුත් කම්හලක් හදන විට නැත්නම් අලුත් නිෂ්පාදන ක්‍රමයක් හඳුන්වා දෙන විට වැනි අවස්ථාවන් හි දී පමණක් ද? කම්හලක් ඉදි කළාට පසුව, ඉතිරිය බොහෝ දුරට, කම්හලේ ස්වභාවය අනුව, සෑම තත්පරයක දී ම වෙනස් වෙන තත්වයන් අනුව අනුගත වෙමින්, සියල්ල යාන්ත්‍රික ස්වභාවයකින් සිද්ධ වේ යැයි කීම සත්‍යයක් ද?

එය සත්‍යයක් හැටියට පුළුල් ලෙසින් පැතිර පවතින විශ්වාසය, මට පහදා ගන්නට හැකි වූ තරමට, හටගෙන තිබෙන්නේ ව්‍යවසායකයෙකුගේ ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් තුලින් නොවේ. ඕනෑම තරඟකාරී කර්මාන්තයක දී -විභාගයට මුහුණ දිය හැකියාව ඇත්තේ එවැනි කර්මාන්තයකට පමණක් නිසා- වැය ඉහළ යෑම වළක්වා ගැනීමේ කර්තව්‍යය නිති අවධානය යොමු කළ යුතු අරගලයකි. එයට කළමනාකරුවාගේ ජවයෙන් වැඩි කොටසක් වෙන් කළ යුත්තකි. ලාබය රඳා පවතින විසමතාවයන් වැදගැම්මකට නැති ලෙසකින් සලකන්නට අකාර්යක්ෂම කළමනාකරුවෙකුට කොතරම් පහසු ද, එසේම පවතින තාක්ෂණික පහසුකම් තුලින්ම විවිධාකාර වූ පිරිවැය ඉහළ යවන්නට හැකි ද, යන සාමාන්‍ය අවස්ථා ගැන වූ ව්‍යාපාරික අත්දැකීම් අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයෙකුගේ අධ්‍යයන කටයුතු තුල හුරු පුරුදු තැනක් නොවේ. වැය වෙන මුදල් ගැන සලකා බැලීමෙන් නිදහස්ව කටයුතු කරන්නට ඉඩ දෙන්න යැයි නිරන්තරයෙන් නිෂ්පාදකයන් සහ ඉංජිනේරුවන්ට කොතරම් තදින් කියා සිටිනවාදැයි යන්න තරම්, මේ සාධක ඔවුන්ගේ එදිනෙදා කටයුතුවලට කොතරම් බලපානවාදැයි පෙනී යන වාග් චාතූර්යය සහතිකයක් වෙන නැත.

ආර්ථික පින්තූරය මුළුමනින්ම සැකසෙන්නේ නිරන්තර වූ කුඩා වෙනස්කම් තුලින් යැයි අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන්ට එන්න එන්නම අමතක වෙන හැදියාවට හේතුව වනුයේ ඔවුන් සංඛ්‍යාන සමස්තයන් ගැන වැඩියෙන් අවධානය දක්වන්නට යොමු වෙමින් සිටින හෙයිනි. අප්‍රධාන වූ සුළු දේවල් වලින් දැක්වෙනවාට වඩා මහත් ලෙසකින් ස්ථායී වූ පින්තූරයක් සංඛ්‍යාන සමස්තයෙන් පෙන්වනු ලබයි. සමස්තයන් වලින් දක්වන සංසන්දනාත්මක ස්ථායී බව තුලින් -එසේ දක්වන්නට සංඛ්‍යාන විද්‍යාඥයන් විටින් විට නැඹුරු වූවත්- “විශාල සංඛ්‍යාන නීතියෙන්” හෝ අහඹු වෙනස්කම් වල දී පියවන අන්‍යෝන්‍ය හිලව් වලින්, එය විස්තර කරන්නට නොහැකියි. සලකා බැලීම සඳහා අප ඉදිරියේ ඇති සාධක ගණනාව එවැනි අහඹු බලයකින් ස්ථායීතාවයක් ගෙන ඒමට ප්‍රමාණවත් තරමට විශාල නොවූවකි. භාණ්ඩ සහ සේවා සැපයුම නොකැඩී ගලා ඒම නඩත්තු වනුයේ නිරන්තරයෙන් උවමනාවෙන්ම කරන සීරුමාරු තුලිනි. ඊට කළින් දිනයේ නොදැන සිටි තත්වයන් දැනගන්නට ලැබෙද්දී ඒ අනුව නව පිළිවෙත් හදා ගැනීමෙනි. A විසින් ඉටු කරන්නට අසාර්ථක වෙද්දී, B විසින් වහාම ඒ සඳහා ඉදිරිපත් වීමෙනි. වහළට අවශ්‍ය උළු, පෝරම සඳහා අවශ්‍ය කඩදාසි, සහ දහසකුත් එකක් වූ භාවිතයට ගන්නා උපකරණ සියල්ල සඳහා සෑම විටම පරිපූර්ණ බවකින් කම්හලේ තිබීමට නොහැකි වීමත්, ඒත් කම්හලේ ක්‍රියාකාරීත්වය සඳහා ඒ සියල්ල අවශ්‍ය වූ සැණින් මිල දී ගන්නට වෙළඳපොලේ සූදානම්ව තිබිය යුතු නිසාත්, සුවිසල් වූ සහ යාන්ත්‍රීකරණයෙන් ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින කම්හල් පවා දිගටම සැපයුම් ගෙනෙන්නට සමත් වනුයේ අනේක විධ අනපේක්ෂිත වූ උවමනාවන් තුලින් හැඩගැසෙන්නට හැකි වාතාවරණයක් පවතින නිසාවෙනි.

දැනුම යැයි මම අදහස් කරද්දී, එය මොන ආකාරයේ දැනුමක් ද යන්න එහි ස්වභාවය නිසාම සංඛ්‍යාන වලට ඇතුල් කරන්නට නොහැකි වූ ද, ඒ නිසාම එය මධ්‍යම අධිකාරියකට සංඛ්‍යානමය ආකාරයකින් ඉදිරිපත් කරන්නට නොහැකි වූ ද, දැනුමක් බව මෙහි දී මම කෙටියෙන් සඳහන් කළ යුතු කාරණාවයි. එවැනි මධ්‍යම අධිකාරියක් යොදාගන්නා සංඛ්‍යාන එකතු කරගත යුතු වනුයේ ඒ ඒ දේවල් අතර පවතින සුළු වෙනස්කම් වලින් අඩුකරගෙන, ඒවා එක ගොඩකට දමමිනි. එනම්, ඒ ඒ ස්ථානය අනුව විවිධ ලෙසින් යොදාගන්නා අයිතමයන්, ප්‍රමිතීන් සහ යම් තීරණයක දී ඉතා වැදගත් විය හැකි ආකාරයකින් යුතු වෙනත් සුවිශේෂිතාවන් ද, එක වර්ගයක සම්පත් හැටියට හැටියට සලකමිනි. මෙයින් කියැවෙන්නේ සංඛ්‍යානමය තොරතුරු මත පදනම් වෙන මධ්‍යම සැලසුම්කරණය, එහි ස්වභාවයෙන්ම පවතින තත්වයන් ගැන ඍජු විස්තරයක් සපයන්නට අසමත් වන බවයි. කාලය සහ ස්ථානය ගැන වූ තත්වයන් ගැන තීරණ ගන්නට “එතැන ඉන්නා මිනිසාට” ඉඩ දීමට විදියක් සොයා ගන්නට මධ්‍යම සැලසුම්කරුවාට සිද්ධ වෙන බවයි.

V

සමාජයක ආර්ථික ගැටළුව යනු ප්‍රධාන වශයෙන් ඒ කාලය සහ ස්ථානය අනුව හටගන්නා සුවිශේෂී අවස්ථාවක දී සිද්ධ වෙන වෙනස්කම් අනුව වේගවත් ලෙසින් කරන ගැලපීම යැයි අපිට එකඟ විය හැකි නම්, එහි දී, යම් තීරණයක දී ඉතා වැදගත් විය හැකි ආකාරයකින් බලපාන අදාල වෙනස්කම් ඍජුවම දත් සහ ඒවා පිරිමසා ගන්නට වහාම අවශ්‍ය සම්පත් මොනවාදැයි දත් අයටම එනම් මේ තත්වයන් ගැන හොඳින් දන්නා අයට බාර දීම යැයි එවිට පෙනී යයි. මේ ගැටළුව විසඳන්නට හැකියාව ඇත්තේ, පළමුව ඒ සියළු දැනුම මධ්‍යම මණ්ඩලයකට දන්වා යවා, ඒ සියළු දැනුම ඒකරාශි කර, අනතුරුව නියම නිකුත් කිරීමෙන් යැයි, අපිට බලාපොරොත්තු විය නොහැකියි. අපි එය විසඳිය යුත්තේ විමධ්‍යගතකරණයෙනි. නමුත් එහි දී අපේ ගැටළුවේ එක කොටසකට පමණක් විසඳුමක් අපට ලැබේ. අපිට විමධ්‍යගතකරණය අවශ්‍ය, කාලය සහ ස්ථානය ගැන යම් සුවිශේෂී අවස්ථාවක දී වහාම යොදාගන්නා දැනුම ලබාගැනීම සඳහා හැකියාව ආරක්ෂාව වනුයේ එයින් පමණක් නිසායි. ඒත්, සිය පරිස්ථානීය වූ තත්වය ගැන සමීප ලෙසකින් පවතින ඔහුගේ සීමිත වූ දැනුම තුලින් පමණක් “එතැන ඉන්නා මිනිසාට” තීරණය ගැනීමට නොහැකියි. විශාල ආර්ථික පද්ධතියේ සම්පූර්ණ රටාව අනුව ඔහුගේ තීරණ ගැලපිය යුතු අමතර තොරතුරු ඔහුට දැනුම් දෙන්නේ කෙසේදැයි යන ගැටළුව තව දුරටත් අප ඉදිරියේ පවතී.

සාර්ථකව තම කාර්යය නිම කරන්නට ඔහුට දැනුම කොතරම් ප්‍රමාණයක් අවශ්‍යය ද? ඔහුගේ අනන්තර දැනුම ක්ෂිතිජයට ඔබ්බෙන් සිදුවෙන දේවල් වලින් කොපමණක් ඔහුගේ අනන්තර තීරණයට අදාල වේ ද, සහ ඔහු ඒවායෙන් කොපමණක් ඔහු දැන සිටිය යුතුද?

ඔහු ගත යුතු වූ තීරණය සඳහා කිසියම් හෝ බලපෑමක් නොකරන දෙයක් ලෝකයේ කොහේ හෝ වෙනත් තැනක සිද්ධ වෙතැයි කියන්නට නොහැකියි. එනමුත්, ඒ සිදුවීම් ගැන සහ ඒවායේ සියළු බලපෑම් ගැන ඔහු දැන සිටිය යුතු අවශ්‍යතාවයක් නැත. යම් සුවිශේෂී මොහොතක දී යම් ප්‍රමාණයක සුරුණ්ඩි අනෙකකට වැඩියෙන් අවශ්‍ය මන්දැයි කියා ඔහුට වැදගත් නොවේ. කැන්වස් මළු වලට වැඩියෙන් කඩදාසි මළු වෙළඳපොලේ නොමඳව ඇත්තේ මන්දැයි කියා හෝ, පුහුණු ශ්‍රමය හෝ යම් සුවිශේෂී යාන්ත්‍රික උපකරණයක් ඒ අවස්ථාවේ දී ලබාගැනීම දුෂ්කර ඇයිදැයි කියා හෝ ඔහුට වැදගත් නොවේ. ඔහුට වැදගත් වනුයේ ඔහු ලබාගත යුතු අනෙක් දේවල් හා සසඳද්දී, ඒවා ලබාගැනීම කොතරම් දුෂ්කර ද නැත්නම් කොතරම් පහසු ද යන්න පමණකි. එසේ නැත්නම්, ඔහු නිෂ්පාදනය කරන දැය හෝ භාවිත කරන දැය සඳහා විකල්ප උවමනාවන් කොතරම් හදිසි ද නැත් ද පමණකි. ඔහු හැම විටම අවධානයෙන් සිටිය යුත්තේ සුවිශේෂී දේවල් පිළිබඳ සංසන්දාන්තමක වැදගත්කම යන ප්‍රශ්නය ගැනයි. ඔහුගේම වූ වාතාවරණයේ වෙනස් නොවන දේවල් වලින් එපිට පවතින්නා වූ සංසන්දාන්තමක වැදගත්කම් වෙනස් කරන හේතු මොනවාදැයි කියා දැන සිටීම ඔහුට වැදගත් නොවේ.

“ආර්ථික ගණනය” යනුවෙන් මම හඳුන්වා ඇති මේ සම්බන්ධයෙන්, අඩුම වශයෙන් සාදෘශ්‍යය ලෙසින්, මේ ගැටළුව විසඳිය හැක්කේ කෙසේදැයි සොයා බලන්නට, සහ එය සත්‍යයෙන්ම විසඳෙන ආකාරය දකින්නට, අපිට සහාය වෙන්නේ මිල ගණන් ක්‍රමයයි. යම් කුඩා, ස්වයංපූර්ණ වූ ආර්ථික පද්ධතියක, සියළු තොරතුරු අතැති වූ, කේවල පාලනයෙන් යුතු මොළයකට වුවද, -සෑම විටකම කළ යුතු වූ සම්පත් බෙදාහරින කුඩා හැඩගැස්වීම් නොමැතිව- අරමුණු හා ක්‍රමවේදය අතර සියළු සබඳතා කිසිත් ආකාරයක බලපෑමක් සිද්ධ නොවී පැහැදිලිව ගෙන යන්නට නොහැකියි. එවැනි කේවල මොළයකට මෙවැනි ආකාරයක ගැටළුවක් විසඳිය හැක්කේ නිරන්තරයෙන් හදන සහ භාවිතා කරන තුල්‍ය මට්ටම් (නැත්නම් “අගැයුම්”, හෝ “ආන්තික ආදේශක අනුපාතිකයන්” අනුසාරයෙන් පමණක් බව ඒකාන්ත ලෙසින් පෙන්වා දීම තෝරාගැනීම් පිළිබඳ පිවිතුරු තර්ක ශාස්ත්‍රයෙන් ලැබුණු විශිෂ්ට දායාදයයි. එනම්, සෑම හිඟ සම්පත් වර්ගයකටම, ඒ දැයෙහි වූ කිසිම ගුණාංගයකින් උකහා ගත නොහැකි වූ, එනමුත් සම්පූර්ණ අරමුණු-ක්‍රමවේද ව්‍යුහයේ වැදගත්කම පිළිබිඹු කරන, නැත්නම් එය සංක්ෂිප්ත කළ, එහි සංඛ්‍යාත්මක දර්ශකයක් අනුයුක්ත වූවකි. එහි දී ඕනෑම කුඩා වෙනස්කමක දී, ඔහුට සලකා බලන්නට සිද්ධ වෙන්නේ සියළු අදාල තොරතුරු සංක්ෂිප්තව පවතින මේ ප්‍රමාණාත්මක දර්ශකයන් (හෝ “අගැයුම්”) පමණි. එසේම, ප්‍රමාණයන් එකින් එක ගැලපීම මාර්ගයෙන්, සම්පූර්ණ ගැටළුව විසඳන්නට නොයා, එසේම නිෂ්පාදනයේ ඕනෑම අවස්ථාවක දී ඒ නිසා ඇතිවන්නා වූ සියළු අනපේක්ෂිත සංකීර්ණ ප්‍රතිඵල ගැන සලකා බලන්නේ නැතිව, තමන් ඉදිරියේ ඇති තත්වයන් යෝග්‍ය ලෙසින් වෙනස් කරමින් යොදාගන්නට ඔහුට හැකියාව ඇත.

මූලික වශයෙන්, අදාල පරිසිද්ධි පිළිබඳ දැනුම බොහෝ පිරිසක් අතර විසිර පවතින විට, ඒ විවිධ පිරිස අතර වෙන් වෙන්ව සිද්ධ වෙන ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධීකරණය කරන්නට මිල ගණන් වලට හැකියි. එය සිද්ධ වෙන්නේ ඒකීය පුද්ගලයෙකුට ඔහුගේ සැලසුමේ විවිධ කොටස් සම්බන්ධීකරණයට විෂයමූලික අගැයුම් සහාය වෙන ආකාරයෙන්මයි. ඉතා සරල සහ සාමාන්‍ය ක්‍රියාවක් හැටියට මිල ගණන් ක්‍රමය විසින් සැබෑවටම ඉටු කරන්නේ කුමක්දැයි කියා මොහොතක් කල්පනා කර බැලීම අගෙයි. ලෝකයේ කොහේ හෝ තැනක යම් අමුද්‍රව්‍යයක් සඳහා නව අවස්ථාවක් පෑදී ඇතැයි අභ්‍යූපගමනය කරන්න. ඒ අවස්ථාව ටින් සඳහා යැයි අපි හිතමු, නැත්නම් ටින් සැපයුමේ යම් ප්‍රභවයක් අයින් කර දමන ලදැයි සිතන්න. ටින් හිඟ වූ හේතුව මේ දෙකෙන් කුමක්දැයි යන්න අපේ අරමුණ සඳහා වැදගත් නොවේ, එසේම එය නොවැදගත්වීම ඉතාමත් වැදගත් කාරණයකි. ටින් භාවිතා කරන සියල්ලන්ටම දැන ගන්නට අවශ්‍ය විය යුත්තේ ඔවුන් මෙතෙක් පරිභෝජනයට ගත් ටින් දැන් ඊට වැඩි ලාබදායක ලෙසකින් වෙනත් තැනක දී යොදා ගැනෙන බව පමණකි. ඉතින් ඒ නිසා, ඔවුන් දැන් අරපිරිමැස්මෙන් යුතුව ටින් යොදාගත යුතු බවයි. ඔවුන් අතරින් බහුතරයට, ටින් සඳහා ඉතාමත් හදිසි අවශ්‍යතාවය මතු වී ඇත්තේ කොහේදැයි කියා දැනගැනීම ද අවශ්‍ය නොවූවකි. එසේම ඒ නිසා ඔවුන් සකසුරුවමින් කටයුතු කළ යුත්තේ වෙනත් කුමන අවශ්‍යතා වෙනුවෙන් දැයි යන්නත් වැදගත් නොවූවකි. ඔවුන් අතරින් යම් පිරිසක් නව ඉල්ලුම ගැන ඍජුවම දන්නේ නම් සහ ඒ සඳහා සම්පත් හරවන්නේ නම්, සහ මේ නව පරතරය ගැන දත් ජනතාව එය වෙනත් සම්පත් වලින් පුරවන්නට සමත් වන්නේ ද, එවිට ප්‍රතිඵලය සමස්ත ආර්ථික පද්ධතිය පුරාම වේගයෙන් පැතිර ගොස්, ටින් වල සියළු භාවිතයන්ට පමණක් නොව, එහි ආදේශකයන්ටත්, ඒ ආදේශකයන්ගේ ආදේශකයන්ටත්, ටින් වලින් හැදෙන සියළු භාණ්ඩවල සැපයුම් දක්වා, ඒවායේ ආදේශකයන්, ඒ ආදේශකයන්ගේ ආදේශකයන් යනාදී වශයෙන් පතුරුවා හරින්නට සමත් වේ. ඒ සියල්ල සිද්ධ වෙන්නේ, මේ ආදේශකයන් ගෙනෙන්නට ප්‍රධාන වශයෙන් සහාය වූ මහා බහුතරය ඒ වෙනස්කම් සඳහා පාදක වූ මුල් හේතු මොනවාදැයි කියා කිසිත් නොදැනයි. මුළු සමස්තය එක වෙළඳපොලක් සේ කටයුතු කරන්නේ, එහි කිසිදු සාමාජිකයෙක් සම්පූර්ණ ක්ෂේත්‍රය සමීක්ෂණය කර බැලීම නිසා නොව, ඔවුනොවුන්ගේ සීමිත වූ ඒකීය ක්ෂේත්‍රයන් තුලින් සපයන දැක්ම ප්‍රමාණවත් තරමට එකිනෙකට අතිච්ඡාදනය වන තරමට බොහෝ මැදිහත්කරුවන් අතරින් අදාල තොරතුරු සියල්ලටම ලැබෙන නිසයි. ඕනෑම වෙළඳ ද්‍රව්‍යයකට එක මිලක් පැවතීම යන කාරණය, -නැත්නම් බොහෝ විට පරිස්ථානීය මිල ගණන් ප්‍රවාහන වියදම් හා තීන්දු වී ඇති ආකාරය අනුව, යනාදියෙන් – ලැබෙන්නේ (මෙය සංකල්පමය වශයෙන් හැකි වූවකි) ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ සියළුම ජනතාව අතර විසිර පවතින සියළුම තොරතුරු සතු වූ කේවල මොළයකින් ලැබෙන විසඳුමයි.

VI

එහි සැබෑ කාර්යය හඳුනාගන්නට අවශ්‍ය නම්, අපි මිල ගණන් පද්ධතිය දිහා බැලිය යුතු වනුයේ එය තොරතුරු සපයන යාන්ත්‍රණයක් හැටියටයි, මිල ගණන් නොවෙනස්ව පවතිද්දී මේ මිල ගණන් පද්ධතිය විසින් සිය කාර්යය ඉටු කරන්නේ අඩු පරිපූර්ණ බවකිනි. (එහෙත්, දක්වන මිල ගණන් නොවෙනස්ව දරදඬුව පවතින තත්වයකට පිවිසි පසුව ද, මිල ගණන් වෙනස් කරන බලවේග විසින් සෑහෙන දුරකට එකිනෙකා සමඟ ඇති ගිවිසුම්වල වෙනස්කම් ඇති කරයි.) මේ පද්ධතිය ගැන ඉතා වැදගත්ම වූ කාරණය නම් එය මෙහෙයවන ආර්ථික දැනුමයි, නැතහොත් එහි නියැළෙන යම් පුද්ගලයෙක් විසින් තෝරාගත යුතු නිවැරදි ක්‍රියාවේ යෙදෙන්නට නම් ඒ පුද්ගලයා එයින් කොතරම් අල්පයක් දැන සිටිය යුතුද යන්නයි. කෙටි ආකාරයකින්, සංකේතමය ලෙසකින්, ඉතාමත් වැදගත් තොරතුරු සාරය පමණක් ඒ ගැන සලකා බැලිය යුතු අයට පමණක් ඉදිරියට යවමින් බෙදා ගනියි. මිල වෙනස්වීම් තුලින් නිරූපනය වෙන තත්වය අබිබවා යමින් තම ක්‍රියාවන් වෙනස් කර හැඩගසා ගන්නට වෙන කිසිත් හැකියාවක් නැතිකම නිසා, වෙනස සටහන් කරන යාන්ත්‍රණයක් වැනි යැයි, හෝ ඒකීය නිෂ්පාදකයන්ට කරුණු කිහිපයක් දකින්නට හැකියාව ලැබෙන විදුලිසංදේශ පණිවුඩ යවන පද්ධතියක් වැනි යැයි හෝ, අංකමූණත් කිහිපයක කටු දිහා බලා සිටින ඉංජිනේරුවෙකු වැනි යැයි හෝ, යනාදී රූපකයන්ට වඩා ඔබ්බෙන් මිල ගණන් පද්ධතිය විස්තර කිරීම පවතියි.

අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් ඔවුන්ගේ සමතුලිත විශ්ලේෂණයේ දී දකින ආකාරය අනුව මෙම හැඩගැස්වීම් කිසිත් විටෙක සැබැවින්ම “පරිපූර්ණ” යැයි කිව නොහැකි වනු ඇත. එනමුත්, සියළු පැති වලින් පරිපූර්ණ දැනුම ගැන අඩු වැඩි වශයෙන් අභ්‍යූපගමනයන් තුලින් ගැටළුව කරා යන අපේ න්‍යායාත්මක හැදියාව නිසා මිල යාන්ත්‍රණයේ සැබෑ කාර්යය ගැන අපි යම් තරමකට අන්ධ වී සිටිතැයි යන්න මගේ බියයි. ඒ නිසා අපි එහි කාර්යක්ෂම බව මනින්නට අපිව නොමඟ යවන ප්‍රමිති ආදේශ කරමින් සිටිමු. උදාහරණයක් හැටියට මෙහි අපූර්වත්වය නම්, එක අමුද්‍රව්‍යයක් හිඟ වෙද්දී, අණක් නියම නොකර, ඊට හේතුව අතලොස්සක් පමණකට වඩා දැන නොසිටිය දී, මාස ගණනක් පවත්වන විමර්ශන වලින් තහවුරු කරගත නොහැකිවන දස දහස් සංඛ්‍යාත පිරිසක් විසින් ඒ අමුද්‍රව්‍ය අරපිරිමැස්මෙන් භාවිතයට හසුරවනු ලබයි. එනම්, ඔවුන් නිවැරදි මාර්ගයට යොමු කරවීමයි. නිතර වෙනස්වන ලෝකයක, නිරන්තර එකම “සාමාන්‍ය” මට්ටමකින් යුතුව සෑම විටකම ලාබ අනුපාතිකයන් සියල්ල පරිපූර්ණත්වයකින් පවත්වා ගැනෙන්නේ නැති වුවත් මෙය අපූර්වත්වයෙන් යුතු වූවකි.

මම උවමනාවෙන්ම “අපූර්වත්වය” යන වචනය භාවිතා කර ඇත්තේ, මෙම පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරීත්වය ගැන නිතරම සෑහීමකට පත්වූ තත්වයක ලැග සිටින පාඨකයාව කම්පනයට පත් කිරීම සඳහායි. එය උවමනාවෙන්ම ගත් මිනිස් වෑයමකින් බිහිවූ සැලැස්මක් වූයේ නම්, එහි දී ජනතාව ඔවුන්ගේ ආසන්නතම අරමුණට ඔබ්බෙන් යන වැදගත්කමකින් ඔවුන්ගේම තීරණ නිසා හටගන්නා මිල ගණන් වෙනස්වීම යැයි කියා පහදා ගත්තේ නම්, මෙම යාන්ත්‍රණය මිනිස් මොළයේ විශිෂ්ඨතම ජයග්‍රහණය යැයි ප්‍රීතිඝෝෂා පවත්වමින් පිළිගැනීමට පාත්‍ර වෙනු ඇත. එය මිනිසා විසින් කරන ලද සැලැස්මක් නොවීමත් සහ එයින් මාර්ගෝපදේශය ලබන ජනතාව ඔවුන්ට කරන්නට සිද්ධ වෙන දේ මන්දැයි කියා නොදැන කිරීමත් නිසා, එහි අභාග්‍යය ද්විත්වයකින් යුතුයි. ඒත් “සවිඥානික මගපෙන්වීමක්” වෙනුවෙන් පොරකන අය -සහ සැලැස්මක් නැතිව පරිනාමය වූ කිසිවක් ඇතැයි විශ්වාස කරන්නට නොහැකි අය (ඒ ගැන අපිට අවබෝධයක් නැතිව වුවත්) අපිට සවිඥානිකව විසඳිය නොහැකි ගැටළු එය විසින් විසඳන බව- මතකයේ තබාගත යුත්තේ මෙයයි: ගැටළුව නම් එක මනසක පාලනයේ පාරායණයට ඔබ්බෙන් පවතින සම්පත් අපේ ප්‍රයෝජනය සඳහා පාරායණය කරන්නේ කෙසේද යන්නයි; ඉතින් එහි දී, සවිඥානික පාලනය අත්හැර දමන්නේ කෙසේද යන්න, සහ කිසිවෙකුට කළ යුත්තේ කුමක්දැයි කියන්නේ නැතිව ඔවුන් ලවා සියල්ලන්ගේම යහපතට සුදුසු වූ අභිමතයන් කරවාගන්නට පොළඹවන්නේ කෙසේද යන්නයි.

මෙහි දී අපි මුහුණ දෙන ගැටළුව අර්ථ ශාස්ත්‍රයට පමණක් විශේෂ වූවක් නොවේ. සියළුම සැබෑ සමාජ සංසිද්ධීන් සම්බන්ධයෙන් සෑම විටම පාහේ හටගන්නා මෙය භාෂාව ගැන සහ අපේ සංස්කෘතික උරුමය ගැන මෙන්ම සෑම සමාජ විද්‍යාවක් ගැනම වූ න්‍යායික මූලික ගැටළුවකි. ඇල්ෆ්‍රඩ් වයිට්හෙඩ් වෙනත් සම්බන්ධයක් ගැන කියූ ලෙසකින්, “අපි කරන්නේ කුමක්දැයි සිතන හැදියාවක් වර්ධනය කරගත යුතුයි යන්න සියළු පෙළ පොත් වලින් නැවත නැවත කියැවෙන සහ සම්භාවනීය පුද්ගලයන් දේශන පවත්වද්දී අහන්නට ලැබෙන, විචක්ෂණ ලෙසකින් දෝෂ සහගත වූ අලුත් යමක් එකතු නොකරන සත්‍යය කියමනකි. සිද්ධ විය යුත්තේ එහි විරුද්ධ පැත්තයි. ශිෂ්ටාචාරයක් ඉදිරියට යන්නේ අපිට නොසිතා කරත හැකි වැදගත් මෙහෙයුම් සංඛ්‍යාව වැඩි වර්ධනය කර ගැනීම මාර්ගයෙනි.” මෙය සමාජ ක්ෂේත්‍රය තුල ඉතා සුවිශේෂී වැදගත්කමක් උසුලයි. ඒවායේ අර්ථය අපි නොදන්නා, ඒත් ඒවායේ සහායෙන් අපිට තනි තනිව ලබාගත නොහැකි දැනුමක සහාය ලබා ගන්නට සමත් වෙමින් අපි සමීකරණ, සංකේත සහ රීති යනාදිය නිරන්තරයෙන් භාවිතයට ගනිමු. අපේ මේ පුහුණු සහ සිද්ධාන්තයන් වර්ධනය කරගෙන ඇත්තේ ඒ ඒ ක්ෂේත්‍රයේ සාර්ථක බව ඔප්පු කර ඇති හැදියාව සහ සිද්ධාන්තයන් මත ගොඩනඟමිනි. ඒවා අනතුරුව අපි ගොඩනැඟූ ශිෂ්ටාචාරයේ පදනම බවට පත්වේ.

මිල ගණන් පද්ධතිය යනු එයාකාර ලෙසින් මිනිසා විසින් භාවිතයට ඉගෙන ගත්තකි. අහම්බෙන් හමු වූ එය හරිහැටියට පහදා නොගත්ත ද, මිනිසා එයින් වැඩ ගනියි (ඒත් තවමත් එය විශිෂ්ට ලෙසින් භාවිතය නොදන්නා ඈත දුරකින් ඔහු සිටියි.) එය තුලින් ශ්‍රම විභජනය පමණක් නොව එක හා සමාන ලෙසින් බෙදුණු දැනුම පදනමකින් යුතුව සම්පත් උපයෝගීතා සම්බන්ධීකරණයට ද සමත් වී සිටියි. එය එසේ යැයි කියන ඕනෑම අදහසකට සරදම් කරන්නට කැමති අය, නූතන ශිෂ්ටාචාරයට හොඳින්ම ගැලපෙන්නක් යම් හාස්කමක් නිසා ඕපපාතිකව හටගත්තාය යැයි අඟවමින් නිරතුරුවම තර්කය වියවුල් කරති. සත්‍යය වනුයේ එහි අනිත් පැත්තයි: අපේ ශිෂ්ටාචාරය පදනම්ව ඇති ශ්‍රම විභජනය ගොඩනඟන්නට මිනිසාට හැකියාව ලැබුනේ ඊට හැකියාව ලබාදුන් ක්‍රමය ඔහුට අහම්බෙන් හමු වූ නිසයි. ඔහු එය නොකළේ ද, ඔහු ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් වූ වෙනකක් මතින් වෙනත් ආකාරයක ශිෂ්ටාචාරයක් ගොඩනඟනු ඇත, සමහර විට කූඹින්ගේ වැනි “තත්වයක්”, එහෙත් නැතිනම් අපිට කිසිම ආකාරයකින් හිතාගත නොහැකි වූ ක්‍රමයක්. පවතින ක්‍රමය ගැන දැඩි ලෙසින්ම විවේචනය කරන අය පවා වටිනා යැයි සලකන සමහර ලක්ෂණ, -උදාහරණයක් හැටියට, විශේෂයෙන්ම ඒකීය පුද්ගලයෙකුට කොතරම් දුරකට ඔහුගේ කැමැත්තන් හඹා යනවාදැයි තීරණය කර අනතුරුව ඔහුගේ දැනුම සහ කුසලතාවය ඒ සඳහා නිදහස් ලෙසකින් යොදාගන්නවාදැයි වැනි, ආරක්ෂා කරගනිමින් ඊට විකල්පීය වූ ක්‍රමයක් සැලසුම් කරන්නට කිසිවෙකුත් සමත් වී නැති බව පමණක් අපිට කියත හැකියි.

VII

සංකීර්ණ සමාජයක ඕනෑම විචාරාත්මක ගණනයක් සඳහා මිල ගණන් පද්ධතිය නැතිවම බැරි වූවක් යන්න දැන් තවදුරටත් එකිනෙකට වෙනස් වූ දේශපාලන දැක්ම හොබවන පැති අතරේ පමණක් වූ විවාදයක් ලෙසින් සීමා වී නොතිබීම බොහෝ ආකාර වලින් වාසනාවන්ත වූවකි. මෙයාකාර ප්‍රථුල ලෙසකින් ශ්‍රම විභජනය පැතිර පවතින සමාජයක් ආරක්ෂා කරගන්නට මිල ගණන් පද්ධතියක් නොමැතිව නොහැකි යැයි වසර විසිපහකට පෙර වොන් මීසස් විසින් ප්‍රස්තුතය ඉදිරිපත් කරද්දී එයට ගැරහුම් වලට ලක්විණ. එය අද සමහර අයට පිළිගන්නට අපහසු වීම තවදුරටත් දේශපාලනීය නොවූවකි, ඒ නිසා තර්කානුකූල වූ සංවාදයක් සඳහා වාතාවරණය වෙනස් වී තිබේ. “වෙළඳපොල සබඳතා නැතිව ආර්ථික ගිණුම් තැබීම ගැන හිතන්නටවත් බැහැ,” යැයි ලියොන් ට්‍රොට්ස්කි තර්ක කිරීම හමුවේ; අනාගත සැලසුම් මණ්ඩලයේ ශාලාව තුල මහාචාර්ය වොන් මීසස්ගේ කිරිගරුඬ පිළිමයක් මහාචාර්ය ඔස්කා ලෑන්ග් පොරොන්දු වීම හමුවේ; සහ මහාචාර්ය අබ්බා පී. ලර්නර් ඇඩම් ස්මිත්ව නැවත සොයා ගෙන මිල ගණන් පද්ධතියේ ප්‍රධාන උපයෝගීතාවය රඳා පවතින්නේ තම ස්වාර්ථය සොයමින් යන ඒකීය පුද්ගලයාව සමාජයේ පොදු යහපත උදෙසා පොළඹවන්නට යැයි තරයේ දැක්වීම හමුවේ, තව දුරටත් අපි අතර ඇති වෙනස්කම් සැබැවින්ම දේශපාලන පූර්ව නිගමනයක එල්බ සිටින නිසා යැයි කියන්නට නොහැකියි. ඉතිරි වී ඇති විරුද්ධත්වය පැහැදිලිවම තනිකරම විද්වත් වූවකි, විශේෂයෙන්ම ක්‍රමවේදයේ වෙනස්කම් පිළිබඳ වූවකි.

“ධනවාදය, සමාජවාදය, සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය” ලියූ මහාචාර්ය ජෝසෆ් ෂුම්පීටර් එහි සඳහන් කළ කියමනකින්, මම කියන ක්‍රමවේදයේ වෙනස්කම් ගැන පැහැදිලි චිත්‍රයක් සපයයි. ඉන්ද්‍රීය-අනුභූතිවාදයේ යම් අංශයකින් ලැබෙන ආලෝකයෙන් ආර්ථික ප්‍රපංච කරා යන අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් අතරින් අයෙක් එහි කර්තෘ වෙයි. ඔහුට අනුව මේ ප්‍රපංච හටගන්නේ කිසිදු මිනිස් මොළයක මැදිහත්වීමක් නැතිව, විෂයමූලික ලෙසකින් ඍජුවම එකිනෙක මත හැල හැප්පෙන යම් තීරණාත්මක ප්‍රමාණයකින් යුතු වෙළඳ භාණ්ඩ හැටියටයි. ඒ පසුබිම මත පමණක් (මට පුදුමයක් උපදවන) මෙම ප්‍රකාශය ගැන මට විස්තර කරන්නට පුළුවනි. “පාරිභෝගිකයන් පාරිභෝගික භාණ්ඩ සඳහා “ඉල්ලුම්” කරද්දී ඒ ගැන අගයන ආකාරයෙන් නිෂ්පාදන ක්‍රමය ගැන ද අගැයුම් කරන නිසා ඒනයින්ම භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය වේ යැයි” ඒ නිසා නිෂ්පාදන සාධක සඳහා වෙළඳපොලක් නැති තත්වයක දී විචාරාත්මක ගණනයක යෙදෙන්නට හැකියාව න්‍යායවාදියාට ලැබිය හැකියාවක් ඇතැයි මහාචාර්ය ෂුම්පීටර් තර්ක කරයි.1

ලියා ඇති විදියට ගත්තොත්, මේ ප්‍රකාශය අසත්‍යයකි. පාරිභෝගියන් එවැන්නක් නොකරති. මහාචාර්ය ෂුම්පීටර් ලියූ “ඒනයින්ම” යන්නෙන් අදහස් වෙන්නේ නිෂ්පාදන සාධකයන්හි අගැයුම් කිරීම යන්න හැඟවීමක්, නැතහොත් එය පාරිභෝගික භාණ්ඩ අගැයුම් කිරීමෙ නිසා අනිවාර්යෙන්ම ලැබෙනවා යන්නයි. ඒත් එය ද, නිවැරදි නැත. ඇඟවීමක් යනු තර්කානුකූල සබඳතාවයකි. එය අර්ථාන්විතව තහවුරු කළ හැක්කේ ප්‍රස්තුත එකවරම එකම එක මනසකට ඉදිරිපත් වෙන්නේ නම් පමණකි. එනමුත්, නිෂ්පාදන සාධකවල අගැයුම් පාරිභෝගික භාණ්ඩ අගැයුම් මත පමණක්ම රඳන්නේ නැතිබව පැහැදිලිවම පෙනී යන්නකි. එය විවිධ නිෂ්පාදන සාධක සැපයුම් තත්වයන් මත ද රඳා පවතියි. මේ සියළු සාධක එකවරම දැනගන්නට හැකියාව ඇති මනසකට පමණක්, එයට දුන් සාධක තුලින් ලැබෙන උත්තර සපයන්නට හැකියාව ඇත. ඉතින් මේ සියළු සාධක කිසිම අවස්ථාවක දී එක මනසකට නොලැබෙන නිසාම ප්‍රායෝගික වූ ගැටළුවක් හටගනියි. ඉතින් ඒ නිසාම, එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් දැනුම ගැටළුව සඳහා වූ විසඳුම බොහෝ පිරිසක් අතර බෙදී ගොස් භාවිතයේ පැවතිය යුතු වීම අත්‍යාවශය වේ.

සියළු සාධක කේවල මනසකට ගෝචර වේ නම් (නිරීක්ෂණය කරන අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයාට ලබා දී ඇතැයි අපි උපන්‍යාසීය ලෙසකින් අභ්‍යුපගමනය කරන්නේ නම්), ඒ අයට තනිවම විසඳුම තීරණය හැකියාව ඇතැයි කියා පෙන්වන්නට හැකියාව තිබුණත් ඒත් මේ ගැටළුව විසඳෙන්නේ නැත. යම් කොටසකින් පමණක් වූ දැනුම ඇති පිරිස අතර පවත්වන සබඳතාවල දී විසඳුමක් ලබා දෙන්නේ කෙසේදැයි එහි දී අපි පෙන්විය යුතුයි. පැහැදිලි කරන අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයන් හැටියට අපිට ලබාදෙන ආකාරයෙන්ම, කේවල මනසකට සියළු දැනුම එකම ආකාරයෙන් ලබා දීමට හැකි යැයි අභ්‍යූපගමනය කිරීම යනු ගැටළුව ගැන කිසිත් නොකර එය විසඳී යාවි යැයි සැලකීම සහ සත්‍ය ලෝකයේ වැදගත් සහ සුවිශේෂ සියල්ල නොසලකා හැරීමකි.

“දත්තයක්” යන පදයේ ව්‍යාකූල අර්ථයෙන් හැදෙන, අපරීක්ෂාරී අය වැටෙන උගුලට මහාචාර්ය ෂුම්පීටර් වැනි තත්වයක සිටින අර්ථ ශාස්ත්‍රඥයෙක් ද හසුවූවා යන්නෙන් මෙය සරල දෝෂයක් යැයි පැහැදිලි කළ නොහැකියි. ඉන් කියැවෙන්නේ අපි විසඳා ගත යුතු වූ යමක් වෙත හැදියාවෙන්ම යොමුවෙන ආකාරයේ මූලික වශයෙන් යම් දෝෂයක් ඇති බවයි. මිනිසාගේ දැනුමේ මඟහැරිය නොහැකි වූ අසම්පූර්ණත්වය සහ ඒ නිසාම ඇතිවන දැනුම නිරන්තරයෙන්ම එකතු කරන සහ සම්බන්ධීකරණ ක්‍රියාවලිය අත්‍යවශ්‍ය වන බවයි. ඕනෑම ප්‍රවේශයක්, ගණිතමය අර්ථ ශාස්ත්‍රය වැනි එහි එක්වරම සිද්ධ වෙන්නා වූ සමීකරණ තුලින්, ජනතාවගේ දැනුම ඒ අවස්ථාවේ පවතින විෂයමූලික පරිසිද්ධි හා අනුරූපීව පවතිනවා යන පටන් ගැනීම, අපි පැහැදිලි කළ යුතු වූ ප්‍රධාන කාර්ය භාරය ක්‍රමානුකූලව ඉවත් කර තබයි. අපේ සමතුලිතා විශ්ලේෂණ ක්‍රමයට සමාජයේ ප්‍රයෝජනවත් කාර්ය භාරයක් නැතැයි කීම වෙතින් මා ඉන්නේ ඉතා ඈතකයි. ඒත් ඒ නිසා, එනම්, ප්‍රායෝගික ගැටළු විසඳීම සඳහා ඍජු බලපෑමක් අපි විස්තර කරන තත්වයෙන් ඇතැයි කියා අපේ ප්‍රධාන චින්තකයන් අතරින් සමහර අයව නොමඟ යැවෙනවා නම්, එහි දී සමාජ ක්‍රියාවලිය සමඟ එය කටයුතු කරන්නේ නැතැයි කියාත්, එය ප්‍රධාන ගැටළුව අධ්‍යයනයට ප්‍රයෝජනවත් මූලිකාංගයකට වඩා යමක් නොවන බවත් අපි මතක් කරගත යුතු කාලය පැමිණ ඇත.

1. ජේ. ෂුම්පීටර්, ධනවාදය, සමාජවාදය, සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය (නිව් යෝර්ක්; හාපර්, 1942), 175 පිටුව. මම විශ්වාස කරන අන්දමට, සමාජවාදී ගණනයේ ගැටළුව “විසඳූ” අය හැටියට පරේටෝ සහ බැරොන් දක්වන මිථ්‍යාවේ ප්‍රථම කර්තෘවරයා මහාචර්ය ෂුම්පීටර් වෙයි. ඔවුන් සහ වෙනත් බොහෝ අය, විසින් කරන ලද්දේ, සම්පත් යථාර්ථවාදීව බෙදීම සපුරාලීම සඳහා කොන්දේසි ඉදිරිපත් කිරීමත්, මේවා මූලික වශයෙන් තරඟකාරී වෙළඳපොලක සමතුලිතතාවයේ කොන්දේසි ලෙසින්ම වැනි යැයි පෙන්වීමත් පමණකි. ප්‍රායෝගිකව මේ කොන්දේසි අනුව සම්පත් බෙදාහැරීම දැන සිටීමට වඩා මෙය සහමුලින්ම වෙනස් වූවකි. තමන් ගැටළුව විසඳුවා යැයි කිසිම ලෙසකින් පරේටෝ කියා නැත, (බැරෝන් කියන සියල්ලක්ම පාහේ රැගෙන තියෙන්නේ පරේටෝ කියූ දේවල් වලිනි). වෙළඳපොල සහාය නොමැතිව ගැටළුව විසඳන්නට හැකියි යන්න ඔහු පැහැදිලිවම ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ. බලන්න ඔහුගේ Manuel d’économie pure (2 වැනි ප්‍රකාශනය, 1927), 233-34 පිටු. අදාල කොටස ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයකින්, “සමාජවාදී ගණනය: තරඟකාරී ‘විසඳුම’ නමින් Economia, New Series, VIII වෙළුම, අංක 26 (මැයි, 1940), 125 පිටුව) මගේ ලිපියේ මුල දී උපුටා දක්වා ඇත.

Advertisements

සමාජවාදය සඳහා මිනිසුන් කී දෙනෙක් අවශ්‍ය ද?

Posted in Uncategorized by arunishapiro on නොවැම්බර් 7, 2017

කොමියුනිස්ට් වෙන්නට අකමැති වූවන් ගාල් කරන ලද සිරගෙදර අධ්‍යක්ෂකවරයා සායියඩ් අබ්දුල්ලාහ් සිරකරුවන්ට කීවේ “ඔබ මෙහි ආවේ කුණු ගොඩක් බවට පත්වනු සඳහායි,” කියායි. වධහිංසාව සාමාන්‍යයක් වූ ඒ දේශපාලන සිර කඳවුරේ දරුණුතම දඬුවම වූයේ වැසිකිලියට පණ පිටින්ම ඇද දමා මිය යන්නට සැලස්වීමයි. දිනපතා රාත්‍රියේ සිය ගණනින් සිරකරුවන් මරා දැමිණ. බුල්ඩෝසර් මඟින් මිය ගිය සහ තවමත් මිය ඇදෙන අයව සමූල සොහොන්පිටි වෙත ගෙන යන ලදි.

එක් සාමාජිකයෙක් කළ වරදට ජන වාර්ගිකයටම දඬුවම් ලැබෙන ස්ටාලින්ගේ ක්‍රමය ඇෆගනිස්ථානයේ දී ද ක්‍රියාවට නැංවිණ. 1979 අගෝස්තු 15 වැනිදා හසාරාස් නම් ජන වාර්ගික කොට්ඨාශයේ 300 ක් පමණ පිරිසක් ප්‍රතිවිප්ලවීය පැත්තට සහාය දුන්නා යැයි අත් අඩංගුවට ගැනිණ. ඔවුන් අතරින් 150 ක් බුල්ඩෝසර් වලින් පණ පිටින්ම වළලන ලදහ. සෙසු පිරිසට පෙට්‍රල් දමා පණ පිටින්ම ගිනි තබන ලදි. 1979 සැප්තැම්බරයේ දී සිරකඳවුරේ අධිකාරීන් 12,000 ක සිරකරුවන් මරා දැමූ බව පිළිගත්හ. පොල්-ඉ-චාර්කි හි අධ්‍යක්ෂකවරයා අහන ඕනෑම කෙනෙකුට කියා සිටියේ මෙසේය: “අපි මිලියනක ඇෆගනිස්ථාන වැසියන් පමණක් ඉතුරු කරනව – සමාජවාදය ගොඩනඟන්න අපිට අවශ්‍ය එච්චර දෙනෙක් පමණයි.”

රට එසේ භීෂණයෙන් ඇවිලෙද්දී, DPPA ඇතුලත ඛාල්ක් සහ පාර්චම් පාර්ශව දෙක එකිනෙකා සමඟ බල අරගලයේ යෙදී කෙමෙන් වැඩි බලයක් අල්ලා ගන්නට ඛාල්ක් සමත් වූහ. පාර්චම් නායකයන්ව බලයැති තනතුරු වලින් ඉවත් කර සෝවියට් බලය තිබූ රටවල තානාපතිවරුන් හැටියට යවන ලදි. සෝවියට් දේශයේ ඉල්ලීම පරිදි බබ්රක් කාර්මල් චෙකොස්ලෝවැකියාවට යැවීය. එවක දී ඇෆගනිස්ථානයේ සෝවියට් උපදේශකයන් පන්දාහක් පමණ විසූහ.

ෂා බස්ගාර් පවසන අන්දමට: “තාරකි සහ අමීන් පාලනයේ සිටිය දී ශුද්ධ කිරීම් නිසා 15,000 ක් මිය ගියා යැයි බබ්රක් කාර්මල් පවසා ඇත. සැබෑ සංඛ්‍යාව අඩුම වශයෙන් 40,000 ක්. මගේ මවගේ පැත්තෙන් ඥාතීන් දෙන්නෙක් පොල්-ඉ-චාර්කි සිරකඳවුරේ දී මිය ගියා. එයින් එක්කෙනෙක් සේලබ් සෆේයි කියන්නෙ ගොඩක් අය දන්න උගතෙක්. එයාගෙ කවි ගුවන් විදුලියේ සහ රූපවාහිනියෙන් ජනතාවට අහන්න ලැබිලා තියෙනව. මම එයාට ගොඩක් ළැදියාව දැක්වූවා. මගේ අනිත් ඥාතියා, එයාගෙ සහෝදරයා, ගුරුවරයෙක්. රටේ සමස්ත එලීට් අය සියල්ලන්වම ශුද්ධ කිරීම් වලට ලක්වූවා. ජීවිත ගලවා ගන්න සමත් වූ අය ඔක්කොම කොමියුනිස්ට් වධහිංසා ගැන කිව්ව. සිරකාමරවල දොරවල් ඇරලා ලැයිස්තු අතින් ගත්තු සොල්දාදුවෝ ඇතුල් වෙලා නම් අඬගහන හැටි. ඒ අය හිමිහිට නැඟිටල යනව. ටික වේලාවකින් හඬ බාල කරපු මැෂින් තුවක්කු සද්දේ ඇහෙනව.”

ලක්ෂයක් පමණ ගම්බද ජනතාවක් මිය යන ලදැයි සැලකේ. ඇෆගනිස්ථානයෙන් මහා විශාල පිරිස් වශයෙන් පළා ගිය සංඛ්‍යාව ලක්ෂ පහකට අධික වූහ. 1979 අගෝස්තු මාසය වෙද්දී රට බිහිසුණු සිවිල් යුද්ධයකින් ඇවිළී සිටියහ.

කොපමණ මර්ධන ගෙන ගිය ද, කොමියුනිස්ට් අයට ඇෆගනිස්ථානයේ පාලන බලය අල්ලාගෙන ඉන්නට හෝ ගම්බද පෙදෙස්වල සිය බලය ක්‍රියාවට නංවන්නට හැකියාව නොලැබුණි. ඇෆගනිස්ථානය ගිලිහී යාවි යැයි සිතූ සෝවියට් පොලිටිබියුරෝව 1979 දෙසැම්බර් 12 වැනිදා තීරණයකට එළඹුනහ. ඒ අනුව දෙසැම්බර් 25 වැනිදා “333 කුණාටුව” නම් මෙහෙයුම දියත් කරන ලදි. සෝවියට් හමුදාව ඇෆගනිස්ථානයේ මායිම් හරහා රටට ඇතුල් වූහ. කමාන්ඩෝ භටයන් පිරිසක් සමඟ කාබූල් හි මාලිගාවට ඇතුල් වූ KGB කණ්ඩායමේ නායකයා කර්නල් ග්‍රිගෝරි බෝයාරිනොව් අමීන් අල්ලා ගත්තේය. ලොකු වැටුපක් සමඟ විශ්‍රාම යන්න යැයි ඉදිරිපත් කළ කොන්දේසිය අමීන් ප්‍රතික්ෂේප කළ නිසා ඔහුව මරා දමා ඒ වෙනුවට බබ්රක් කාර්මල් පත්කරන ලදි. අමීන් ඝාතනයට පෙර, සෝවියට් දේශයේ සිට රේඩියෝ ප්‍රචාරයකින් නව ආණ්ඩුවක් පත් කරන ලදැයි නිවේදනය විය.

මුල්ම සෝවියට් අධිරාජ්‍යවාදී හමුදාව ඇෆගනිස්ථානයට ඇතුල්වෙන්නේ 1979 දෙසැම්බර් 27 වැනිදාය. 1980 ගණන් මුල දී ලක්ෂයක පමණ හමුදාවක් එහි විසූහ. යුද්ධය අවධි 3 කින් සිදුවිය. 1979 සිට 1982 දක්වා සෝවියට් හමුදාව රටේ පාලනය ගෙන ගියහ. “සමස්ත යුද්ධය” සිද්ධ වූයේ 1982 සිට 1986 කාලය තුල දී ය. සෝවියට් හමුදාවේ පසුබැස්ම 1987 සිට 1989 කාලයේ දී සිද්ධ විය.

1989 පෙබරවාරි 15 වැනිදා සෝවියට් හමුදාව ඉවත්වීමත් සමඟ 1992 දී මෙහොමඩ් නාජිබුල්ලාහ් රටේ ප්‍රධානියා හැටියට ප්‍රතිසංස්කරණ පටන් ගත්තේය. ඒවා ගොරබචොව් ගෙන ගිය ප්‍රතිසංස්කරණ හා සමාන වූවකි. 1989 දී සෝවියට් රජය රූබල් බිලියන 2.5 ක පමණ අගයකින් යුතු හමුදා තාක්ෂණය සහනාධාර හැටියට එවූහ. ඊ ළඟ වසරේ තවත් රූබල් 1.4 ක අගයකින් යුතු අවි එවන ලදි. 1992 දී සෝවියට් දේශයේ කඩා වැටීමත් සමඟ නාජිබුල්ලාහ්ගේ රජය ද කඩා වැටුණි.

වසර 9 ක් තිස්සේ පැවති යුද්ධය තුල දී රටේ 20% කට වඩා කොටසක් සෝවියට් හමුදාව සහ ඇෆගනිස්ථාන කොමියුනිස්ට් පාලනයට නතු වී නොතිබිණ. ඔවුන්ගේ බලය පැවතුනේ ප්‍රධාන නගර, ධාන්‍ය නිෂ්පාදනයේ යෙදී සිටි පෙදෙස් සහ තෙල් නිධි පැවති ප්‍රදේශ තුල පමණකි. ඒවායේ නිෂ්පාදන යැවුනේ සෝවියට් දේශයටයි. ස්වභාවික සම්පත් කැනීම සහ ඇෆගනිස්ථානය සංවර්ධනය කිරීම යටත්විජිත විලාසයෙන්ම කරගෙන යන ලදි.

රට ආක්‍රමණය කරගෙන සිටි සෝවියට් හමුදාව යුද්ධයේ වැය ඇෆගනිස්ථානයටම පැටවූහ. හමුදා, යුද ටැංකි, ගම්වලට හෙළන ලද බෝම්බ යනාදියේ බිල්පත් ගෑස්, කපු, තඹ සහ පසුව විදුලි බලයෙන් අය කරගත්හ.

ඇෆගනිස්ථානයේ හමුදාවෙන් පළා යන සොල්දාදුවන් සංඛ්‍යාව ඉහළ යන ලදි. 1989 දී 80,000 ක් සිටි හමුදාවේ වසර දෙකක් යද්දී 30,000 ක් වත් නොසිටියහ. 1982 වෙද්දී වයස 18 වැඩි සියළු පිරිමි හමුදාවේ සේවයට යා යුතු යැයි නියම කෙරිණ. වයස 15 වූ පිරිමි දරුවන්ව ද බඳවා ගන්නා ලද අවස්ථා තිබිණ.

සෝවියට් දේශයේ යුක්රේන්, ලැට්වියා, එස්ටෝනියා සහ ලිතුවේනියා වැනි රටවල් වලින් ඇෆගනිස්ථානයට එවන ලද හමුදාව ලක්ෂ 6 ක් පමණ වූහ. යුද්ධයේ දී ඉන් 14,571 ක් මිය ගියහ. ඔවුන්ගේ මළසිරුරු ඥාතීන්ට ලැබුණේ කලාතුරකිනි. ඊයම් තීරු ගසා තිබි මිනීපෙට්ටි ඇතුලත සමහර විට වැලි ද, සමහර විට හඳුනා නොගත් සොල්දාදුවන්ගේ ශරීරාංග ද වූහ.

නමක් නැති මේ යුද්ධයේ සටන් වැදුණු සෝවියට් හමුදාවේ භටයන් මත්පැන් හා මත්ද්‍රව්‍ය ඇබ්බැහියට ගොදුරු වූහ. සමහර මත්ද්‍රව්‍ය KGB වෙතින් සැපයිණ. ඇෆගනිස්ථානයේ මත්ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනයේ ලාබ දකුණු ආසියාවට වඩා ප්‍රබල වෙන්නට පටන් ගැනිණ.

ඇෆගනිස්ථානයේ ප්‍රතිවිප්ලවීය වෑයම් සෝවියට් ආක්‍රමණයෙන් පසු වර්ධනය වූහ. පාකිස්ථානය මූලස්ථානය කරගත් සුන්නි කණ්ඩායම් 7 ක් ද, ඉරානය මූලස්ථානය කරගත් ෂීයයිට් කණ්ඩායම් 8 ක් ද බිහිවූහ. ඔවුන් සියල්ලන්ම සිය වෑයම් ඉස්ලාම් ආගම මත පදනම් කරගත්හ. ප්‍රතිවිප්ලවීය සටන්කරුවන් ද ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ වධහිංසාව උපරිමයෙන් යොදා ගත්හ. එතෙක් ඇෆගනිස්ථානයේ පැවති ප්‍රචණ්ඩත්වය ගැන දකින්නට ඇති ඡායාරූප සහ කියවන්නට ඇති වාර්තා ඉතා ස්වල්පයකි. මුජහිදීන් ප්‍රතිවිප්ලවවාදීන්ට අවි ආයුධ සහ ස්ටින්ගර් මිසයිල සපයමින් ඇෆගනිස්ථාන යුද්ධයට ඇමෙරිකාව ගෑවෙන්නේ එහි දී ය. මුලින් කැනඩාවේ පමණක් සහායෙන් ද, අනතුරුව රටවල් 40 ක් එකතුවෙමින් 2002 දී තලිබාන්ට එරෙහිව ඇමෙරිකාව ගෙන යන ඇෆගනිස්ථාන යුද්ධය පටන් ගනිද්දී ලෝකයටම විස්තර හා ඡායාරූප බෙදා හැරිණ.

ඇෆගනිස්ථානය තුල කුරානය පුළුස්සා දැමූ කොමියුනිස්ට්ලා

Posted in Uncategorized by arunishapiro on නොවැම්බර් 6, 2017

බොර දියේ මාළු බෑම බොල්ෂෙවික් විප්ලවයේ පටන් 2017 වසරේ දී සියවසක් ගෙවී යන කොමියුනිස්ට් ඉතිහාසය පුරාම මනාව දැකිය හැකි ලක්ෂණයකි. ඇෆගනිස්ථානයේ ද එය එයාකාරයෙන්ම දිග හැරුණි.

1963 වසරේ දී පටන් පාලන බලයෙන් පැත්තකට වී ඉන්නට සිද්ධ වූ මොහොමඩ් ඩාවූඩ් 1973 දී රජය පෙරළන කුමන්ත්‍රණයේ යෙදුනේ කොමියුනිස්ට් හමුදා නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුගේ සහායෙනි. සහීර් ෂා ගේ රජය පෙරළන කුමන්ත්‍රණය මොස්කව් වලින් මෙහෙය වූවා යැයි සමහර අයගේ විශ්වාසයයි. තවත් අය විශ්වාස කරන්නේ ඩාවූඩ් විසින් කොමියුනිස්ට්ලාව මැනිපියුලේට් කරන ලද බවයි. සත්‍යය කුමක් වුව ද පාර්චම් පාර්ශවයේ හත් දෙනෙක් ඩාවූඩ් රජයේ ඇමති තනතුරු සඳහා එකතු වූ නිශ්ප්‍රභා කළ නොහැකි සාධකයකි.

කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව ව්‍යවස්ථාදායක නිදහස තාවකාලිකව නවතා දමන ලදි. කොමියුනිස්ට් අයගේ ඉල්ලීම අනුව රටවැසියන් මර්ධනය කරන රැල්ලක් රජය විසින් මෙහයවීය. ඇෆගනිස්ථානයේ 1965-1967 දක්වා ලිබරල් අගමැති තනතුර දැරූ හෂිම් මයිවන්ඩ්වල් නමැති ජාතික නායකයා සමඟ තවත් 40 දෙනෙක් පමණ රජය පෙරළන්නට කුමන්ත්‍රණය කරනවා යැයි අත් අඩංගුවට ගන්නා ලද්දේ කුමන්ත්‍රණයකින් රජය පෙරළා පාලන බලය අල්ලා ගත් අය විසින්මයි! මයිවන්ඩ්වල් සිරගෙයි සිටිය දී සියදිවිනසා ගත්තා යන්න රජයේ නිල ප්‍රකාශය විය. ඒත් බොහෝ දුරට පැතිර තිබි මතය වූයේ කොමියුනිස්ට් නොවන ස්වල්පය අතර රට වෙනුවෙන් සැබෑ වෙනසක් නියෝජනයට රටේ ඉතිරි වී සිටි එකම තැනැත්තා ඔහු වූ නිසා ඩාවූඩ් ගේ නියමය මත ඔහුව ඝාතනය කරන ලද බවයි.

වධහිංසා සහ භීෂණය රට පුරා පැතිර යන ලදි. 1974 දී කුරිරු වධහිංසා වලට ප්‍රසිද්ධ වූ පොල්-ඉ-චාර්කි සිරගෙදර විවෘත විය.

1975 දී ඩාවූඩ් එතෙක් හවුල්කරගත් කොමියුනිස්ට්ලා අයින් කරමින් නැගෙනහිර-කල්ලියේ රටවල් සහ ඉරානය සහ ඉන්දියාව සමඟ අලුත් වානිජ ගිවිසුම් අත්සන් කළේය. එහි දී සෝවියට් දේශය සමඟ තිබූ සබඳතා පළුදු විණ. සෝවියට් දේශයට නිල වශයෙන් ගිය සංචාරයක දී ඩාවූඩ් බ්‍රෙෂ්නෙව් සමඟ රණ්ඩු ඇල්ලීය. අනතුරුව තම රටේ ආර්ථික ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් ඩාවූඩ් විවෘතව පෙනී සිටින්නට පටන් ගති.

ඒත් එසේ රටේ අභ්‍යන්තර කටයුතු ගැන ස්වාධීන තීරණ ගන්නට ඔහුට ඉඩ නොලැබිණ. 1978 අප්‍රේල් 27 වැනිදා හටගත් කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහුගේ රජය පෙරළිණ.

“1978 ට පෙර ඇෆගනිස්ථානය නිරාගමික රාජ්‍යයකි, එහි මුස්ලිම් අන්තවාදයට කාලය ලැබුණේ ඉතා ස්වල්පයකි, නිල වශයෙන් පැත්තක් නොගත්, සෝවියට් දේශයේ ඉල්ලීම් සලකා බලන, අනෙක් මුස්ලිම් රාජ්‍යයන් සමඟ වූ ඔවුන්ගේ මායිම් හෝ සබඳතා ගැන ප්‍රශ්න නොකරන ලද්දකි… මුස්ලිම් අන්තවාදය නැඟී ඒම නවත්තන්නට සෝවියට් දේශය කටයුතු කළා යැයි කීම සත්‍යයක් නොවේ: ඩාවූඩ් ඉවත් කිරීම මාර්ගයෙන් සෝවියට් දේශය මුස්ලිම් අන්තවාදයට නැඟී එන්නට සහාය සැපයීය, සමහර විට සෝවියට් දේශය ඔවුන්ගේ ශක්තිය අවතක්සේරු කරන්නට ඇත. රජය පෙරළන කොමියුනිස්ට් කුමන්ත්‍රණයට සෝවියට් සහාය පැහැදිලිවම ලැබෙන්නට ඇත්තේ ඔවුන්ට අවසානයේ දී ඇෆගනිස්ථානය ගිලිහී යාම වළක්වන්නටයි.” මයිකල් බැරී

හමුදාවෙන් කොමියුනිස්ට් නොවන අයව ශුද්ධ කිරීම පටන් ගැනිණ. අනතුරුව ආගම් විරෝධී මෙහෙයුම් ද පටන් ගැනිණ. ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන වල දී කුරානයට ගිනි තැබිණ. ඉමාම් සහ අනෙකුත් ආගමික නායකයන්ව අත් අඩංගුවට ගෙන මරා දැමිණ. 1979 ජනවාරි 6 වැනිදා ප්‍රධාන ෂියයිට් කණ්ඩායමක් වූ මොජදේදි ගෝත්‍රයේ පිරිමි 130 ක්ව අමු අමුවේ මරා දමන ලදි. කිසිදු ආගමික පිළිවෙතකට ඉඩ නොලැබුණි. කාබූල් සහ හේරාත් හි විසූ පන්දාහක් පමණ යුදෙව් ජනතාව ඊශ්‍රායෙල් බලා පළා ගියහ.

1979 මාර්තු මාසයේ දී කේරාලා ගමේ වැඩිහිටියන් සහ දරුවන් 1,700 ක්, (ඊට ගමේ සියළුම පිරිමින් අයත් වූහ), හංදියට ඒකරාශී කර, ඔවුන්ට මුහුණට මුහුණ ලා සිටගෙන මැෂින් තුවක්කු වලින් වෙඩි තබා මරා දමන ලදි. මිය ගිය අයව සහ මිය යමින් සිටි අයව සමූල සොහොන් තුනකට විසිකර බුල්ඩෝසර් වලින් දැමූ පස් වලින් වසා දැමූහ. කාන්තාවන් පස් අතරින් එළියට අවුත් පැන යන්නට වෙර දැරූ අයගේ වෑයම් දුටු බවත් අනතුරුව ටික කාලයක් යද්දී එය නැවතිච්ච හැටි දුටු බවත් කියැවේ. ඒ කාන්තාවන් සියල්ලන්ම පාකිස්ථානයට පළා ගියහ. ඒ අයව ඇෆගනිස්ථානයේ නායකයන් හැඳින්වූයේ “ඇමෙරිකන් සහ චීන කැමැත්තට තමන්ව විකුණූ වැඩවසම් ප්‍රතිවිප්ලවීය සටන්කාමීන්” කියායි. සරණාගත කඳවුරුවල ලැග සිටිය දී ඒ කාන්තාවන් හඬමින් මේ තොරතුරු වාර්තා කළ බව ලියන්නේ මයිකල් බැරී විසිනි.

ඇෆගනිස්ථාන කොමියුනිස්ට් අය සෝවියට් දේශයෙන් තව තවත් ආධාර ඉල්ලූහ. කොමියුනිස්ට් විරෝධී කැරලිකරුවන් අතට පත් වූ හේරාත් නම් කුඩා නගරයට සෝවියට් දේශය අල්ලාගත් භූමි ප්‍රදේශයේ සිට මිග් යානා වලින් බෝම්බ හෙළන ලදි. අනතුරුව ඇෆගනිස්ථාන හමුදාව ඇතුළු වී ඉතිරි වී සිටි සියල්ලන්ව ඝාතනය කළහ. ලක්ෂ දෙකක ජනගහණයෙන් පන්දාහක සිට විසිපන්දාහක් මිය ගිය බව කියැවේ.

එයින් පසුව නැවතත් කොමියුනිස්ට් පාර්ශවයට විරුද්ධ නැඟීම් රැල්ලක් රට පුරා පැතිර යන ලදි. කොමියුනිස්ට් අයට නැවතත් රුසියාවේ සහාය ඉල්ලන්නට සිද්ධ විය. ව්ලැඩිමියර් බුකොවස්කි වාර්තා කරන අන්දමට, රූබල් මිලියන 53 ක විශේෂ ද්‍රව්‍යාධාර, කාලතුවක්කු කොටස් 140 ක් ද, ඇම්බියුලන්ස් 50 ක් ඇතුළු සන්නද්ධ යුධ රථ 90 ක් ද, තුවක්කු හා රයිෆල් 48,000 ක් ද, ග්‍රෙනේඩ් යවන උපකරණ දාහක් ද, බෝම්බ යවන උපකරණ 680 ක් ද, බෝම්බ පෙට්ටි 150 ක් ද යනාදී වශයෙන් සපයන ලදි. ඒත් ඇෆගනිස්ථානයේ කොමියුනිස්ට් අය ඉල්ලා සිටි රසායන අවි සහ විස වායුව පිරි බෝම්බ සපයන්නට සහ හෙලිකොප්ටර් කණ්ඩායම් සඳහා ගුවන් නියමුවන් යවන්නට ඔවුනට නොහැකි වුණි.

ග්‍රෝතික කණ්ඩායම් අනුව ජනගහණය රට පුරා විසිර පැතිර සිටි නිසා මර්ධන මෙහෙයුම් නිසා මිය ගිය රටවැසියන් සංඛ්‍යාව ගැන නිශ්චිතව ගණන් දක්වන්නට ක්‍රමවේදයක් එවක දී නොතිබිණ. අනාගතයේ දී ඊට හැකියාවක් ලැබේවි යැයි අපේක්ෂා කරන්නට ද නොහැකියි.

දැඩි සේ විවේචනය කළ හැකි රජයක් දුර්වල නැත

Posted in Uncategorized by arunishapiro on නොවැම්බර් 4, 2017

බ්‍රිතාන්‍ය සමඟ සබඳතා පැවති නඩීර් ෂා එහි දී තමන් පිටුවහල් වී සිටි ප්‍රංශයෙන් ඇෆගනිස්ථානයට පැමිණ කැරලිකරුවන්ට එරෙහි සටන සහ ඇෆගනිස්ථාන හමුදාවේ නායකත්වය බාරගත්තේය. ඔහු රදළයෙකි. රදළයන් සහ ගෝත්‍රික නායකයන් ඔහුව රජකමට පත් කළහ.

අනාගමික ප්‍රතිසංස්කරණ වලට විරුද්ධව නැඟී සිටි ජනතාව නියෝජනය කළ බචා-ඉ-සක්කෝ නොහොත් “වතුර ගෙනියන්නාගේ පුතාට” නිසි හමුදාවක් නොවිණ. ඔහු පළා ගොස් සැඟවී සිටිය දී ඇෆගන් හමුදාව ඔහුව අත් අඩංගුවට ගෙන ඝාතනය කළහ.

බ්‍රිතාන්‍ය සහ සෝවියට් දේශය සමඟ එකඟතාවයක් ගොඩනඟා ගන්නට නඩීර් ෂා උත්සාහ කළේය. නඩීර් ෂා වෙත මොස්කව් වලින් එක කොන්දේසියක් ලැබිණ. ඒ බැස්මාචිස් නායකයා වූ ඉබ්‍රහීම් බෙක්ව ඇෆගන් හමුදාව යොදවා සෝවියට් පාලනය යටතේ පැවති ප්‍රදේශයට තල්ලු කිරීමයි. බෙක්ව එහි දී අත්අඩංගුවට ගෙන ඝාතනය කරන ලදි. අනතුරුව නඩීර් ෂා මොස්කව් හි කැමැත්ත පිරිනැමිණ.

1931 ජූනි 24 වැනිදා සෝවියට් දේශය සමඟ ඇෆගනිස්ථානය ආක්‍රමණය නොකරනවා යැයි සාම ගිවිසුමකට ඇෆගනිස්ථානය අත්සන් තැබීය. 1933 දී ශිෂ්‍යයෙක් අතින් නඩීර් ෂා ඝාතනය වූයේය. ඔහුගේ පුතා වූ සහීර් ෂා රජකමට පත්වූව ද, පාලනයේ බලය අතැති වූයේ ඔහුගේ මාමාවරුන් සහ ඥාතීන් අත විය.

1945 දී නූතනකරණයට උත්සාහයන් බොහොමයක් දකින්නට ලැබිණ. පස් අවුරුදු සහ හත් අවුරුදු සැලැස්මවල් දියත් කරන ලදි. සෝවියට් දේශය සමඟ තව තවත් මිත්‍ර ගිවිසුම් සහ සහයෝගීතා ගිවිසුම් අත්සන් කරන ලදි. ඒ අතරින් 1955 දී රටේ අභ්‍යන්තර කටයුතු ගැන ඇඟිලි ගහන්නේ නැතැයි පොරොන්දු වෙන ගිවිසුමක් ද සෝවියට් දේශය විසින් අත්සන් ගසා ඇත. අභ්‍යන්තර කටයුතු වලට මැදිහත්වීමක් සිද්ධ නොවෙන්නේ නම් එවැනි ගිවිසුමක් අත්සන් කරන්නට අවශ්‍ය ද? ඇෆගන් හමුදාව නූතනකරණය කිරීම සඳහා සෝවියට් උපදේශකයන්ව රටට ගෙන්වා ගන්නා ලදි.

1953 සිට 1963 දක්වා රජුගේ ඥාතියෙක් වූ මොහොමඩ් ඩාවූඩ් කුමරා රට පාලනය සඳහා වගකීම දැරූ රටේ අගමැති වූයේය. නොබැඳි පිළිවෙත අනුගමනය පිහිටුවීම සඳහා ප්‍රධාන වූවත්, කල් යද්දී සෝවියට් බලපෑම් රටපුරා පැතිර යෑම බහුලව දකින්නට ලැබුණි. ඇෆගනිස්ථාන හමුදාවේ සහ සිවිල් සේවයේ ඉහළ තනතුරු වලට සෝවියට් නිලධාරීන් පත්වූහ. ඩාවූඩ් විසින් ඇමෙරිකාවට ළං වෙන්නට උත්සාහ ගත්ත ද, අත්සන් ගැසූ බොහෝ ගිවිසුම් බහුතරය සෝවියට් දේශයට වැඩියෙන් වාසිදායක වූහ.

සහීර් ෂා විසින් 1963 දී ඩාවූඩ්ව පැත්තකට දැම්මේය. ව්‍යවස්ථාදායක රාජාණ්ඩුවක් හදන්නට උත්සාහ ගත් ෂා දේශපාලන පක්ෂ නීත්‍යානුකූල කළේය. 1965 දී ප්‍රථම නිදහස් මැතිවරණය පැවතිණ. 1969 දී තවත් මැතිවරණ වාරයක් පැවතිණ. ඒ අවස්ථා දෙකේ දී ම, දේශීය රදළයන්ට සහ රජයට සහාය දක්වන අයගේ වාසියට චන්ද ප්‍රකාශ වූහ. සැබෑ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් නොපැවතිය ද, රට බටහිර අනුකරණයෙන් එන්න එන්නම නූතනයට පිවිසෙමින් පැවතිණ. 1905 සිට රාජකීය නියෝගයක් අනුව සිවිල් වැසියන්ට දඬුවම් හැටියට වධහිංසාව යෙදවීම නීතිවිරෝධී වී තිබිණ. කුරානයේ නීති අනුව දඬුවම් දීම ද පැත්තකට දමා තිබිණ.

ඒත්, රජුගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට පිවිසෙන ක්‍රියා මාර්ග නිසා රහසේ සංවිධානය වෙමින් සිටි ඇෆගනිස්ථාන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයට විවෘතව කටයුතු කරන්න අවස්ථාව ලැබිණ. කොමියුනිස්ට් යැයි නොකියා 1960 දී ඔවුන් ඇෆගනිස්ථාන ජනතාවගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය නමින් (DPPA) මැතිවරණයට සහභාගී වූහ. සෝවියට් දේශයෙන් සහාය ලැබුණ නූර්-මොහොමඩ් තරාකි ඔවුන් 1965 මුල දී පැවැත්වූ කොංග්‍රස් සභාවේ දී මහලේකම් තනතුරට තෝරාපත් කර ගැනිණ.

ගෝත්‍රික සහ පුද්ගලික බල අරගල DPPA පක්ෂය ඇතුලත තදින් පැවතිණ. බැබ්රැක් කර්මල් නම් එහි නිර්මාතෘන් අතරින් එක් අයෙක් රජ පවුලෙන් ආ රදළයෙක් විය. “කම්කරුවාගේ හිතවතා” හෙවත් කර්මල් යන්න ඔහුගේ අන්වර්ථ නාමයයි. මොහොමඩ් හුසේන් ඛාන් යනු ඔහුගේ සැබෑ නමයි. KGB වෙතින් ඉවත් වූ අයෙක් වාර්තා කළ පරිදි කර්මල් කාලයක් තිස්සේ KGB වෙත ඔත්තු සපයන ලද්දෙකි.

පක්ෂයේ අනිත් නිර්මාතෘ වූ, නූර්-මොහොමඩ් තරාකි ගම්බද ධනවත් පවුලක උපත ලද්දෙකි. පුෂ්ටූන් වාර්ගිකයෙක් වූ හේ රජයේ ඉහළ තනතුරු දරන්නට සමත් වූයේ ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි දැනුම නිසා යැයි කියැවේ.

පක්ෂයේ දෙපාර්ශවය බෙදී තිබුණේ ඛාල්ක් (ජනතාව) සහ පාර්චම් (කොඩිය) නමින් දෙපැත්තේ වූ පුවත්පත් දෙකේ නම් වලිනි. දෙගොල්ලන්ම සැබෑ කොමියුනිස්ට්ලා වූ අතර සෝවියට් ප්‍රතිපත්ති ඉතා සමීපව වමාරන අය වූහ. පාර්චම් පාර්ශවය වැඩියෙන් සෝවියට් පාක්ෂික වූවා යැයි කියැවේ. දෙපැත්තේ බල අරගලය 1966 සිට 1976 දක්වා පැවතිණ.

1976 දී මොස්කව් ඉල්ලා සිටීම නිසා දෙපැත්ත එකමුතු වූහ. පක්ෂයට කිසි විටෙක හාර දාහත් සහ හය දාහත් අතරට වඩා වැඩි සාමාජිකත්වයක් නොවීය.

මේ පාර්ශවයන් දෙක හැරෙන්නට තවත් මාක්ස්වාදී කණ්ඩායම් ඇෆගනිස්ථානයේ තිබිණ. සදාතනික ගිනිසිළුව නොහොත් ෂෝලා-ඉ-ජවේඩ් යනු මාඕවාදී සංවිධානයකි. 1970 ගණන් මුල දී ෂියයිට් සාමාජිකයන් සහ සිසුන් අතරින් ඔවුන්ගේ සාමාජිකත්වය ගොඩනඟා තිබිණ. පසුකාලයක දී ඔවුන් විවිධ කල්ලි වලට බෙදී ගියහ. ඒ කල්ලි සියල්ලම සෝවියට් විරෝධී ප්‍රතිවාදී ක්‍රියා කටයුතුවලට එකතු වූහ.

1965 සිට 1973 දක්වා ඇෆගනිස්ථාන කොමියුනිස්ට් කණ්ඩායම් සියල්ලම ක්‍රමානුකූලව රජයේ සහ රාජාණ්ඩුව අපකීර්තියට පත්කරන කටයුතු වල නියැළුනහ. පාලනයේ සිටින ආණ්ඩුව හාස්‍යයට ලක් කිරීමට සහ දරුණු ලෙසින් විවේචනයට හැකියාව පැවතීම යනු එම රටේ ජනතාවගේ අයිතීන් යම් දුරකට හෝ ආරක්ෂා වී ඇති බව විදහා පෑමකි. ඒත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී කියාගත් පමණින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නොවන කණ්ඩායම්, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය කුමක්දැයි නොදන්නා රටවැසියන් හමුවේ දී එවැනි වාතාවරණයක් ඇත්තේ පාලනයේ සිටින රජය අසාර්ථක සහ දුර්වල නිසා යැයි හඟිස්සවන්නට සමත් වෙති.

මේ කාලය තුල දී වාමාංශික කණ්ඩයම් නගර ආශ්‍රිතව උද්ඝෝෂණ, රැස්වීම් හා පෙළපාලි වැඩි වැඩියෙන් පැවත්වූහ. පාර්ලිමේන්තු සභාව තුල බාධා ඇති කිරීම ද පටන් ගත්හ. සාමාජිකයන් බඳවා ගැනීමේ කාර්ය ප්‍රථුල ලෙසින් පටන් ගත්හ. දේශපාලන එලීට් අය අතරින් සාමාජිකයන් බඳවා ගැනීමට විශේෂ අවධානයක් යොදන ලදි.

ව්‍යවස්ථාදායක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ගමනකට පිවිසෙන රාජාණ්ඩුවට වඩා යහපත් සමෘද්ධිමත් සාධාරණ යුගයක් කොමියුනිස්ට්වාදයෙන් ගෙන එන බවට දුන් බොරු පොරොන්දු වලින් ඒ කණ්ඩායම් සියල්ලම ඇෆගනිස්ථානයේ ජනතාව රැවටූහ.

අධිරාජ්‍යවාදී විරෝධය නමින් රටවල් ආක්‍රමණය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on නොවැම්බර් 3, 2017

ඇෆගනිස්ථානය සහ සෝවියට් දේශය අතර සබඳතා වලට දීර්ඝ ඉතිහාසයක් තිබිණ. 1919 අප්‍රේල් මාසයේ දී ඛාන් අමානුල්ලාහ් මොස්කව් හි නව රජය සමඟ ගණුදෙනු ආරම්භ කරමින් ඇෆගනිස්ථානයේ තානාපති කාර්යාල 5 ක් විවෘත කරන්නට බොල්ෂෙවික්ස්ලාට ඉඩ පහසුකම් සැපයීය. 1921 පෙබරවාරි 28 වැනිදා සාමය සහ ආර්ථික සහයෝගය වෙනුවෙන් ගිවිසුමක් අත්සන් කරනු ලැබීය. මේ ගිවිසුමේ ප්‍රතිඵලයක් හැටියට නව ටෙලිග්‍රාප් මාර්ගයක් ඉදිකිරීම සඳහා සහාය දෙන්නටත්, ඇෆගනිස්ථානයේ රජුට වසරකට ඩොලර් ලක්ෂ පහක් ගෙවන්නටත් සෝවියට් දේශය පොරොන්දු වූහ.

යටත්විජිත බලපෑම් යටතේ පැවති රටවල් තම පැත්තට හරවා ගන්නට රජෙකුට වාර්ෂිකව මුදල් යවන්නට සෝවියට් දේශය අත්සන් කළ ගිවිසුම විප්ලවයේ නාමයෙන් කරන ලද්දකි! 1920 සැප්තැම්බරයේ බාකු හි පවත්වන ලද නැගෙනහිර ජනතාවගේ කොංග්‍රසයේ දී, කොමියුනිස්ට් ජාත්‍යන්තරයේ ප්‍රධානීන් තීරණය කළේ යටත්විජිත විරෝධී සහ අධිරාජ්‍යවාදී විරෝධී සටන් පාඨ වලින් යුරෝපීය යටත්විජිත බලපෑම් යටතේ පැවති රටවල් තම පැත්තට නම්වා ගැනීමට හැකියාව ඇති බවයි. කොමින්ටර්න් විසින් වහාම ප්‍රතිඥා කිහිපයක් නිකුත් කළේ “ජිහාඩ්” යන වචනය වෙනුවට “පංති අරගලය” යන වචනය යොදන්න කියායි. ඇෆ්ගනිස්ථාන් කොමියුනිස්ට් සංගමයේ අගසේඩ් සමඟ දේශපාලන පක්ෂයක් නොමැති වූ ජනතාව නියෝජනය කළ අසීම් සහ කාරා තජීව් (Kara Tadjiev) යන ඇෆගනිස්ථානයෙන් තිදෙනෙක් එම කොංග්‍රසයට සහභාගී වූහ.

1920 සැප්තැම්බර් 2 වැනිදා සෝවියට් හමුදාව රැගෙන ගොස් යුක්රේනයේ කැරැල්ලක් මර්ධනය කළ මිකායෙල් ෆ්‍රෘන්සේගේ බල ඇණියක් ඇෆගනිස්ථාන රාජ්‍යයේ කොටසක් වූ බුඛාරා ඛනටේ යන කොටස සෝවියට් දේශයට අල්ලා ගත්තේය. දවස් 4 ක් සටන් පැවතිණ. එමීර්ගේ මාලිගාව විනාශ කරන ලදි. කල්යාන් මිනරෙට් උඩින් රතු කොඩියක් ලෙළ දුනි.

1920 ඔක්තෝබර් 8 වැනිදා ෆයිසුල්ලා කෝජේව් යටතේ පාලනය වෙන මේ දේශය, බුඛරාන් ජනතාවගේ සෝවියට් ජනරජය යැයි නම් කෙරිණ. එය “වැඩකරන ජනතාවගේ සහ ගම්බදවාසීන්ගේ අඥාදායකත්වය යටතේ පවතින විප්ලවීය-ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී” රටක් යැයි ප්‍රකාශ කෙරිණ.

කුමන උත්කෘෂ්ටයක් ගැන පාරට්ටු බෑව ද, සදාතනික සත්‍යයක් දැනගන්නට නම් වෝල්ටෙයාර්ගේ කියමනකින් උපදේශයක් ලබාගත හැකියි: “ඔබව පාලනය කරන්නේ කවුදැයි හොයාගන්නට නම් ඔබට විවේචනය කළ නොහැක්කේ කාවදැයි සොයා බලන්න.”

ඒත් එවක රුසියාවේ ජනතාවට මෙන්ම ඇෆගනිස්ථානයේ වැඩකරන ජනතාවට සහ ගම්බද වැසියන්ට, වෝල්ටෙයාර්ගේ කියමනෙන් ඵලක් නොවීය. සෝවියට් හමුදා විසින් ඇෆගනිස්ථානයේ ගෙන ගිය මෙහෙයුම් රුසියාවේ ගම්බද වැසියන් මර්ධනය පිණිස යොදාගන්නා ද ක්‍රමවේද වලින්ම යුතු විය. ඊට විරෝධය පාමින් සටන් වැදුණ බැස්මාචිස් (basmachis) ඇෆගනිස්ථාන කැරලිකරුවන්ව සෝවියට් නිලධාරීන් විසින් “සොර කණ්ඩායම්” යැයි නම් කළහ. ඔවුන්ව සහ අනෙකුත් ගම්වාසීන්ව මර්ධනය කරන මෙහෙයුම් කිහිපයක් ගෙන ගියහ.

1922 නොවැම්බර් 7 වැනිදා පැවති කොමියුනිස්ට් ජාත්‍යන්තරයේ 4 වැනි කොංග්‍රසය විසින් බටහිර අධිරාජ්‍යවාදී බලය දුර්වල කරනු සඳහා “ඒකාබද්ධ අධිරාජ්‍යවිරෝධී පෙරමුණු” නිර්මාණයට සහ සංවිධානයට නිල වශයෙන් පිවිසුනහ.

විප්ලවයේ නාමයෙන් කරනවා නම්, වෙන රටක රජෙකුට තවත් රටක රජයකින් වාර්ෂිකව මුදල් යැවීම වාමාංශිකයාට අල්ලසක් හැටියට නොපෙනේ. වෙනත් රටක යටිතල පහසුකම් ඉදිකිරීමට සහාය වීම ආර්ථික ඝාතක ක්‍රියාවක් වනුයේ බටහිර රටක් ගෑවෙද්දී පමණකි. රජය කියන රස්සාවක රජය කියන වේතනයට නියැළීම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නා විප්ලවයේ හතුරෙක් නිසා එවැන්නෙකු වෙතින් බලහත්කාරයෙන් වැඩ ගැනීම හෝ නැතිනම් එවැන්නෙක්ව දේශපාලන සිරකඳවුරුවල ගාල් කිරීම වහල් සේවය නොවේ. අධිරාජ්‍යවාදී අතපෙවීම් නොකරනු යැයි කියමින් සෝවියට් හමුදාව යාබද රටවලට කඩාපැන ඔවුන්ගේ කොමියුනිස්ට් දැක්ම හා එකඟ නොවන අය මරා දමා පාලන බලය අල්ලාගැනීම ආක්‍රමණ නොවෙති. දුප්පතුන්ගේ යහපත සලසන පංති අරගලයේ නාමයෙන් කරන නිසා දුප්පතුන්වම සහ ගම්බදවාසීන්වම අමු අමුවේ ඝාතනය කිරීම සමාජ සාධාරණීය වූවකි.

උපන් භූමිය අත්හැර දමා යන්නට අකමැති වූ ඒ බුඛාරා ඛනටේ ප්‍රදේශයේ බැස්මාචිස් කැරලිකරුවන් 1930 ගණන් දක්වා දිගින් දිගටම සටන් වැදුණහ. 1933 දී සෝවියට් රතු හමුදාව විසින් කැරලිකරුවන් පරාජයට සමත් වූහ. අනතුරුව ඔවුන් අතරින් මිලියනයක පමණ සංඛ්‍යවක් ඇෆගනිස්ථානයේ සරණාගතයන් බවට පත් වූහ.

ඇෆගනිස්ථානයේ නායකත්වයට බලපෑම් කරමින් නිලධාරීන්ව සෝවියට් දේශයේ පුහුණු සඳහා ගෙන්වා ගැනිණ. ඒ අස්සේ සෝවියට් තානාපතිවරු රහස් ඔත්තු බැලීමේ කටයුතු වල ද යෙදුණහ. ඒවා අහු වී ඇෆගනිස්ථානයෙන් එක සෝවියට් තානාපති සේවකයෙක් සහ සෝවියට් ඉංජිනේරුවන් කිහිප දෙනෙක්ව පිටුවහල් කරන ලදි. GPU ඒජන්තවරුන් ද එහි විසූහ. 1920 පටන් චෙකා සාමාජිකයෙක්ව සිටි සහ එහි විදේශ අංශයේ සමාජිකයෙක් වූ, කාබූල් හි නීති විරෝධීව වාසය කළ ග්‍රෙගරි ඇගබෙකොව් වැනි අය ඇෆගනිස්ථානයේ රැඳී සිටියහ.

1929 දී ඛාන් අමානුල්ලාහ් කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රතිපත්තියක් හඳුන්වා දුන්නේ අනාගමික මෙහෙයුමක් සමඟිනි. ගම්බදවාසීන් මේ අනගාමික ප්‍රතිසංස්කරණ වලට එරෙහිව නැඟී සිටියහ. මුලින් ඒ කැරැල්ල ධනවාදයට විරෝධී වූවක් යැයි කොමියුනිස්ට් ජාත්‍යන්තරයේ මතය විය. ඒත් පසුව සෝවියට් පාලකයන් ඒ මතය වෙනස් කරගත්හ. සෝවියට් හමුදාව සෝවියට් ගුවන් හමුදාවේ සහාය ඇතිව ඇෆ්ගන් යුද නිල ඇඳුම් වලින් වෙස්වළාගෙන පරණ රෙජිමයේ සහායට ගියහ. මොස්කව් හි විසූ ඇෆගනිස්ථාන් තානාපති ගුලම්-නබී ඛාන් ආපහු ඇෆගනිස්ථානයට පැමිණ හමුදාව මෙහෙය වූහ. ඇෆගනිස්ථාන් රජය පැත්තෙන් සටන් වැදි ඇෆ්ගන් ජාතිකයන් 5000 ක් මරණයට පත්වූහ. රතු හමුදාව තමනට එරෙහි වූ ගම්වැසියන්ව දුටු තැන මරා දැමූහ.

නව රජය බාරව සිටි ඛාන් අමානුල්ලාහ් රජකම හැරදා පිටරටට පළා ගියා යැයි දැනගත් ගුලම්-නබීගේ හමුදාව කැරලිකරුවන් මර්ධනයට අසමත්ව උතුරට පළා ගියහ. එහි දී අනාගමික ප්‍රතිසංස්කරණ වලට එරෙහිව නැඟී සිටි ජනතාව මර්ධනය සඳහා එතෙක් සැපයූ සෝවියට් සහාය ද නැවතිණ. “වතුර ගෙනියන්නාගේ පුතා” හෙවත් බචා-ඉ-සක්කෝ (Bacha-i-Saqqao) රෙජිමය පෙරළා දමන්නට සමත් වූ එම කැරල්ලේ ප්‍රධානියා විය.

ඇෆගනිස්ථානයේ කොමියුනිස්ට්වාදය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on නොවැම්බර් 2, 2017

ඇෆගනිස්ථානය ප්‍රංශයට වඩා ටිකක් විශාල වූ දේශයකි. 1991 තෙක් රට උතුරින් සෝවියට් දේශයට ද, බටහිරෙන් ඉරානයට ද, නැගෙනහිරෙන් සහ දකුණින් පාකිස්ථානයට ද, නැගෙනහිරෙන් කිලෝමීටර් කිහිපයකින් චීනයට ද මායිම් කියන ලදි. රටෙන් තුනෙන් එකකට වඩා කොටසක්, උස අඩි 22,900 ඉක්මවා යන උස් තැනින් යුතු කඳුකරය වේ.

1979 දී එහි මිලියන 15 කින් යුතු ජනගහණය විවිධ වාර්ගික ජනතාවෙන් සමන්විත වූහ. ප්‍රධාන ජන කොට්ඨාශය වූයේ මිලියන 6 කට වැඩි වූ දකුණේ වාසය කළ ඔවුන්ගේම භාෂාවක් භාවිතා කළ සුන්නි පුෂ්ටුන්ස් වූහ. නැගෙනහිර පැත්තේ වාසය කළ මිලියන 4 කට වැඩි වූ තාජික්ස් ජන කොට්ඨාශය සුන්නි මුස්ලිම් වූ අතර පර්සියන් උපභාෂාවක් වූ ඩාරි භාවිතා කළහ. තවත් සුන්නි වාර්ගිකයක් වූ මිලියන 1.5 ක් පමණ ජනගහණයකින් යුතු උස්බෙක්ස් තුර්කි භාෂාවක් භාවිතා කළ අතර උතුරේ වාසය කළහ. රට මැද්දේ වාසය කළේ මිලියන 1.5 ක් පමණ වූ හසාරාස් නම් ෂියයිට් වාර්ගිකයන් වූහ. ඒ හැරෙන්නට ජනගහණයෙන් ඉතිරි 10% වූයේ ටර්ක්ස්මන්, කිර්ගිස්, බලුචිස්, අයිමැක්ස්, කොහිස්ථානිස්, සහ නුරිස්ටන්ස් නමින් තැන් තැන්වල වාසය කළ ජනවාර්ගිකයන්ය.

80% ක් සුන්නි ද, ඉතිරිය ෂියයිට් ද වූ ඇෆගනිස්ථානයේ 99% ක් මුස්ලිම් ආගමිකයන් අතර හින්දු, සීක් සහ යුදෙව්වන් ද වාසය කරති. නාගරික හා ගම්බද දෙකේම විසූ ඇෆගනිස්ථානයේ මුස්ලිම් ආගමිකයන් ආගමික වශයෙන් මධ්‍යස්ථ මතධාරීන් වූහ. ගම්වැසි ප්‍රධානීන් සහ සමාජ නායකයන් යටතේ සංවිධානය වූ පාරම්පරික ගෝත්‍රික ව්‍යුහයක් සමඟ ආගම බැඳී තිබිණ.

ජනගහණයෙන් බහුතරය ජීවත්වූයේ ගම්බද පෙදෙස්වලයි. 1979 දී විශාලතම නගරය සහ අගනගරය ද වූ කාබූල් හි වාසය කළේ ලක්ෂ පහක පමණ පිරිසකි.

මොන්ගෝලියාවෙන් සහ රුසියාවෙන් පැමිණි විදේශ ආක්‍රමණිකයන් පරාජය කරන්නට සමත් දේශයක් බව ඇෆගනිස්ථානයේ ඉතිහාසය කියා පායි. 19 සියවසේ මැද සිට 1919 පළමු ලෝක යුද්ධය ඉවර වෙද්දී ඔවුන් බ්‍රිතාන්‍යයේ ආරක්ෂාව යටතේ පසුවූහ. එංගලන්තය සහ රුසියාව එකිනෙකා සමඟ මධ්‍යම ආසියාව පිළිබඳ අර්බූද ඇති කරගනිද්දී ඇෆගනිස්ථාන රජවරු ඒ බලවතුන් දෙදෙනාටම අසු නොවී ස්වාධීනව ඉන්නට සමත් වූහ.

රට නූතනයට පිවිසීම ඇරඹිණ. ඇෆගනිස්ථානයේ කාන්තාවන් එහි ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වරට ජාත්‍යන්තර වේදිකාවකට ගියේ 1957 ලංකාවේ පැවති ආසියානු කාන්තා සම්මන්ත්‍රණයටයි. 1959 පටන් කාන්තාවන්ට හිස් ආවරණ පැළඳීම අවශ්‍ය නොවිණ. ඔවුනට පාසැල් සහ විශ්වවිද්‍යාල වරම් ලැබිණ. මොහොමඩ් සහීර් ෂා බොහෝ රටවල් සමඟ මිත්‍රකම් පැවැත්වීය. සංස්කෘතික, ආර්ථික හා දේශපාලන වශයෙන් හේ රට නූතනකරණයට පිවිසියේය. 1965 දී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ලෙසකින් දේශපාලන පක්ෂ පිහිටුවා නිදහස් මැතිවරණ පැවැත්වීම සඳහා ඉඩදීමට රජු තීරණය කළේය.

1973 දී සහීර් ෂා රජු ඉතාලියේ වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටිය දී, ඔහුගේ ඥාති සහෝදරයෙක් වූ ද, කළින් අගමැති තනතුරේ සිටි මොහොමඩ් ඩාවූඩ් ඛාන් හදිසියේම රජය පෙරළන කුමන්ත්‍රණයක් සාර්ථක ලෙසින් මෙහෙයවීය. එහි දී පුද්ගලයන් 8 දෙනෙක් මිය ගියහ. රාජාණ්ඩුව අහෝසි කර තමන් ඇෆගනිස්ථානයේ ප්‍රථම ජනාධිපතිවරයා හැටියට හේ තමන්ව පත්කර ගත්තේය.

ඩාවූඩ් ඛාන් සෝවියට් දේශය සමඟ කුළුපග වූයෙකි. සෝවියට් හමුදා සහාය ලැබූවෙකි. ඇෆගනිස්ථානය අනාගමික දේශයක් යැයි හේ ප්‍රකාශ කළේය. එහෙත් එයට රට පුරා විසිර සිටි පාරම්පරික නායකයන් කැමැත්ත දැක්වූයේ නැත. ඔහු සෝවියට් සහාය තමනට ලැබේ යැයි විශ්වාසයෙන් සිටිය ද, සෝවියට් දේශය විසින් ඇෆගනිස්ථානයේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති ගැන කළ අතපෙවීම් පිළිපැද්දේ නැත. දිගින් දිගටම නොබැඳි ජාතීන්ගේ ප්‍රතිපත්තිය අනුගමනය කළ හෙයින් ඔහුගේ රජය සහ සෝවියට් දේශය අතර සබඳතා පළුදු විණ.

1978 දී කොමියුනිස්ට් කුමන්ත්‍රණය නොහොත් සවුර් විප්ලවය නමින් වූයේ ජනතාවගේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය (PDPA) විසින් මොහොමඩ් ඩාවූඩ් ඛාන් ගෙන ගිය පාලනයට විරුද්ධව කැරැල්ලක් දියත් කිරීමයි. 1978 අප්‍රේල් 27 වැනිදා හිමිදිරියේ ජනාධිපතිගේ මුරභටයන් සහ පවුලේ සාමාජිකයන් බහුතරය ද මරා දැමූ කැරලිකරුවන් මොහොමඩ් ඩාවූඩ් ඛාන්ව ද මරා දැමූහ.

එතැන් පටන් සෝවියට් මැදිහත්වීම් පටන් ගැනිණ.

පාලනයේ සිටි PDPA පක්ෂය විසින් සමාජවාදී ඇජෙන්ඩාවක් ක්‍රියාත්මක කළහ. ඇෆගනිස්ථානයේ සාම්ප්‍රදායික කොළ පැහැති කොඩිය ඔවුන් සෝවියට් දේශයේ රතු කොඩිය හා සමානව වෙනස් කළහ. පාලන බලය අල්ලාගත්වුන් අතර මූලික පාර්ශව දෙකක් බල අරගලයක යෙදුණහ. ණය පොලී ක්‍රමය තහනම් කිරීම නිසා රට පුරා කෘෂිකාර්මික අර්බූදයක් හට ගැනිණ. කෘෂි නිෂ්පාදන කඩා වැටුණි. ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ ගෙනැවිත් හිතුමතයේ භූමිය රජයට පවරා ගැනීම් සිද්ධ වූහ.

PDPA විසින් කාන්තාවන්ට සම අයිතිවාසිකම් ලබාදීම වෙනුවෙන් පෙනී සිට දේශපාලනයට කාන්තාවන් ද එකතු කරගත්හ. ලංකාවේ කාන්තා සම්මන්ත්‍රණයට පැමිණි නියෝජිත පිරිසට අයත් වූ පසුව මාක්ස්වාදී නායිකාවක් වූ ඇනහිතා රටෙබ්සාඩ් ඔවුන්ගේ විප්ලවීය කවුන්සිලයේ සාමාජිකාවකි.

කාන්තාවනට සම අයිතිවාසිකම් දීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටි PDPA ආණ්ඩුව ගෙන ගිය දේශපාලන මර්ධනය එතෙක් ඇෆගනිස්ථාන ඉතිහාසයේ 1978 දක්වා කිසිත් කළෙක නොවූ විරූ ලෙසකින් පටන් ගැනිණ. 1978 අප්‍රේල් සිට 1979 දෙසැම්බරයේ සෝවියට් ආක්‍රමණය තෙක් කාලය ඇතුලත දී ඇෆගනිස්ථානයේ කොමියුනිස්ට් අය දේශපාලන සිරකරුවන් 27,000 ක්ව පුල්-ඉ-චක්‍රි සිරගෙදර දී වෙඩි තබා ඝාතනය කළහ. ඒ අය බොහොමයක් නූතනකරණයට සහ අනගාමිකකරණයට අකමැත්ත ප්‍රකාශ කළ ගම්බද මුල්ලා සහ ගම්මුලාදෑනීන් වූහ.

ඇෆගින්ස්ථානය ගැන මෙතැන් පටන් ලියන මේ සටහන් කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළුපොතේ සිල්වේන් බූලුක් ලියූ 27 වැනි පරිච්ඡේදය ඇසුරිනි.

බොල්ෂෙවික් අනුගමනය කළ මොසැම්බික් රාජ්‍යය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 30, 2017

1974 දෙසැම්බර් 25 වැනිදා ලිස්බන් නගරයේ දී බහුවිධ පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් පිහිටවන ලද පෘතුගීසි හමුදා නිලධාරීන්, මොසැම්බික් රාජ්‍යයේ ඉරණම එක පක්ෂයකට බාර දුන්හ. ඒ, මොසැම්බික් ජාතික නිදහස් පෙරමුණ නොහොත් ෆ්‍රෙලිමෝ නම් වූවයි.

ෆ්‍රෙලිමෝ පක්ෂයේ මූලාරම්භය 1962 ජූනි මාසයේ දී, ඒඩ්වාඩෝ චිවම්බෝ මොන්ඩ්ලේන් නැමැත්තාගේ නායකත්වයෙන් සිද්ධ වූවකි. එම පක්ෂයට ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවගේ කැමැත්ත මෙන්ම චීනයේ සහ සෝවියට් දේශයේ හමුදා සහාය ද ලැබුණි. ඒ වෙද්දී ෆ්‍රෙලිමෝ පක්ෂය විසින් යටත්විජිත ක්‍රමය ප්‍රතික්ෂේප කළ මොසැම්බික් රටේ බොහෝ ජාතිකවාදී විද්වත් එලීට් වැසියන්ව තම පක්ෂයට හරවා ගන්නට සමත් වී සිටියහ. ඒත් ජාතිකවාදයේ නැඹුරුවෙන් වූ එම පක්ෂ නායකත්වය තුල වැඩියෙන් දකින්නට පැවතියේ මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදයයි.

“අද ෆ්‍රෙලිමෝ මෙතෙක් කිසිදා නොවූ ලෙසින් දැඩි සමාජවාදීයි, විප්ලවීයයි, ප්‍රගතිශීලියි, අපේ දැක්ම දැන් තිර වශයෙන් මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී සමාජවාදයට අනුගත වෙලා,” යැයි 1969 දී මිය යන්නට පෙර මොන්ඩ්ලේන් කියා සිටියේය. මේ ජාතිකවාදයෙන් කොමියුනිස්ට්වාදයට වූ පරිනාමය පැහැදිලි කරන්නට, ඔහු “මොසැම්බික් හි පවතින ජීවන තත්වය එසේ වෙද්දී, අපිට අපේ හතුරන් ගැන වෙන තෝරාගැනීමක් ඉතිරි වී නැහැ,” යැයි ද කීවේය.

පෘතුගාලයෙන් ස්වාධීනත්වය ලැබෙන මොසැම්බික් රාජ්‍යයේ නව පාලකයන්ට ඉහත මොන්ඩ්ලේන් “හතුරන්” යැයි හඳුන්වන ලද අයගෙන් කිසිත් බලපෑමක් එල්ල නොවීය. නව ක්‍රමය අනුව රටේ ප්‍රධාන වෙනස්කම් සංවිධානය සඳහා මූලිකත්වය ගත් සුදු හමැති අය, මිශ්‍ර වාර්ගිකයන්, සහ ඇසිමිලාඩෝ* එකා මෙන් ඊට දායක වූහ.

දුරබැහැර ප්‍රදේශ දියුණු කළ හැකියාව ඇත්තේ පක්ෂයෙන් මෙහෙයවන රජයක් තුලින් පමණක් යැයි විශ්වාස කළ ඔවුන් පරිපාලනය සඳහා “ගම්කරණය” පිළිවෙතක් ගෙනෙන ලදි. කොමියුනිස්ට් චීනය අනුකරණයෙන් “ගලවාගත් කලාප” පිහිටුවමින් ගම්බද පෙදෙස්වල 1970 ගණන් මුල දී දියත් කළ ප්‍රතිපත්තියට මුල දී දැඩි බාධක එල්ල වූයේ නැත.

ෆ්‍රෙලිමෝ විසින් ක්‍රමානුකූලව එය රට පුරා දියත් කරන්නට තීරණය කළහ. සියළු ගම්බදවාසීන්ව (ජනගහණයෙන් 80% ක්) සිය සාම්ප්‍රදායික නිවාස අත්හැර දමා ගොස් මේ පක්ෂය හැදූ නව ගම්මාන වලට යළි එකතු කළ යුතු යැයි අපේක්ෂා කෙරිණ.

ස්වාධීන රටක් හැටියට ලැබූ නිදහස තවමත් අලුත් දෙයක් වූ නිසා ජනගහණය ආණ්ඩුවේ ඉල්ලීම් වලට සහාය පළ කළහ. සාමූහික ගොවිපොළ නිර්මාණයටත්, සාමූහික ගොඩනැඟිලි හැදීමට ජනතාව එකමුතු වීමත් දකින්නට ලැබිණ. ඒත් ඒවා ඉදිකරන ලද පසුව බහුතර වැසියන් ඒවායේ වාසය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් සාමූහික ගොවිතැන් ද ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදි. ඒත් ලියැකියැවිලි තුල ප්‍රදර්ශනය වූයේ කොමියුනිස්ට් ඒකක ජාලයක් තුලින් රට, ක්‍රමානුකූලව ගෙනයන ධූරාවලි පරිපාලනයක පවතින බවයි.

1977 දී තමන් බොල්ෂෙවික් අයිඩියලොජියට පක්ෂපාතී යැයි ෆ්‍රෙලිමෝ පක්ෂ නායකයන් ප්‍රසිද්ධියේ කීහ. තව තවත් ප්‍රථුල ලෙසින් සාමූහිකරණ පිළිවෙත් ගෙන ගිය යුතු යැයි ඔවුන් කියා සිටියහ. එසේම ජාත්‍යන්තර කොමියුනිස්ට් ව්‍යාපාරය හා සමීප සබඳතා පැවැත්විය යුතු යැයි ද කියා සිටියහ.

සෝවියට් රටවල් සමඟ විවිධ වූ ගිවිසුම් අත්සන් කෙරිණ. සිම්බාබ්වේ අප්‍රිකානු ජාතික යුනියනයේ (ZANU) වූ රොඩේෂියන් ජාතිකවාදීන්ට සමීපව සහයෝගය දැක්වීම වෙනුවෙන් ඒ සෝවියට් රටවල් වලින් හමුදා උපදෙස් සහ අවි ලබාගත්හ. මොසැම්බික් පාලකයන් එසේ සෝවියට් රටවල් හා ගිවිසුම් ගහද්දී, සුදු හමැති රෝඩේෂියානුවන් ගම්බද පැත්තේ ප්‍රතිවාදී ව්‍යාපාරයක් පටන් ගෙන තිබිණ. මොසැම්බික් හි ජාතික ප්‍රතිවාදී ව්‍යාපාරය හෙවත් රෙනාමෝ නමින් එය හැඳින්විණ. දකුණු අප්‍රිකාවෙන් ඔවුනට සහාය ලැබිණ. රෙනාමෝ කල්ලිය ගෙන ගිය ක්‍රමවේද ප්‍රචණ්ඩතාවයෙන් යුතු වූවත්, “නැවත ඉගැන්වීමේ කඳවුරු” වලින් පැන ආ ගම්බද ජනතාව ඔවුනට එක් රොක් වන්නට පටන් ගති.

නැවත ඉගැන්වීමේ කඳවුරු පවත්වාගෙන යන ලද්දේ “ජනතාවගේ ආරක්ෂාව සඳහා වූ ජාතික සේවය” (SNAP) නමින් වූ රාජ්‍ය සංවිධානයයි. 1975 දී පිහිටුවන ලද එයට රාජ්‍ය ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් යැයි කියා, දේශපාලන හෝ ආර්ථික හේතුවක් යටතේ ඕනෑම කෙනෙක් අත් අඩංගුවට ගැනීමේ බලය තිබුණි. විනිශ්චයන් හා දඬුවම් දීමේ බලය තිබුණි. 1979 දී ඔවුන් පෘතුගාලය සහ එහි යටත්විජිතවල 1867 පටන් අහෝසි කර තිබි මරණ දණ්ඩනය ද නැවත ස්ථාපිත කළහ. එය යොදාගන්නා ලද්දේ ෆ්‍රෙලිමෝ විරෝධවාදීන් අයින් කරන්නටයි. 1983 දී අත් අඩංගුවේ සිටි ලසාරෝ නිකවැන්ඩමේ, ජොආනා සිමෙයියෝ, සහ උරියා සිමැන්ගෝ යනාදින් එසේ ඝාතනය කරන ලද අතර, පක්ෂයේ මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී සමය නිල වශයෙන් අවසන් වෙන තෙක් ඒ ගැන දැනගන්නට කිසිවෙකුට නොලැබිණ.

රෙනාමෝ සහ ෆ්‍රෙලිමෝ යන කණ්ඩායම් දෙකම ජනතාව මර්ධනයේ යෙදුනහ. රෙනාමෝ ප්‍රතිවාදීන් මර්ධනයට ෆ්‍රෙලිමෝ ගෙන ගිය ප්‍රචණ්ඩත්ව කටයුතු සාධාරණීයකරණය කරන ලද්දේ එය ගෝත්‍රිකවාදයට, යල්පැන ගිය ආගමික ප්‍රතිපත්ති වලට, සාම්ප්‍රදායික වැඩවසම් ක්‍රමයට එරෙහිව කරන විප්ලවයක් යැයි කියායි.

රජය හෝ එහි ප්‍රතිවාදීන් වූ රෙනාමෝ යන දෙපැත්තම ආහාර සැපයුම පාලනය කළහ. ගොවියන්ව ඔවුනට අයිති ඉඩම් වලින් ඉවත් කිරීම ද රට පුරා ආහාර හිඟයන් පැතිර යන්නට හේතු විය. 1975 සිට 1985 දශකය තුල දී මිනිසුන් බහුතරයක් මිය ගියේ රජය හා රෙනාමෝ ගෙන ගිය ප්‍රචණ්ඩත්ව ක්‍රියා වලින් නොව පැවති ආහාර හිඟය නිසයි. UNICEF දත්ත පෙන්වන අන්දමට මේ දශකයේ ලක්ෂ 6 ක ජනතාවක් කුසගින්න නිසා මිය ගියහ.

ලොව නන් දෙසින් ලැබුණ ආහාර අධාර බෙදා හැරීම රජයේ පාලනය යටතේ පැවතිණ. 1991 දී නිකුත් වූ යුරෝපීය කොමියුනිටි වාර්තාවකට අනුව, ආධාර එවන ලද රටවල් එකඟ වූ මිල අනුව බෙදාහරින ලද්දේ සහනාධාර වලින් 25% ක් පමණි. බලඅධිකාරිය යටතේ පැවති ඉතිරි 75% පාලකයන්ගේ අත පල්ලෙන් වැටී අනතුරුව කළුකඩයේ දී විකිණින.

වැඩවසම් ක්‍රමය සහ යටත්විජිතවාදය එපා යැයි කියූ මොසැම්බික් ජනතාව තතු නොදැනම මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදයට ගොදුරු වූව ද වැඩිකල් නොගිහින් සෝවියට් දේශය බංකොළොත්වීමත් සමඟ ඒ කුරිරු ක්‍රමයෙන් ගැලවෙන්නට සමත් වූහ. ලෝකයේ දුප්පත්ම රටක් බවට පත්වූ මොසැම්බික් හි ආර්ථිකය 2001 වසරෙන් පසුව වැඩි දියුණු වීම පටන් ගැනිණ.

* ප්‍රංශය සහ පෘතුගාලය අප්‍රිකාවේ රටවල් යටත්විජිත කරගනිද්දී ඒවායේ වැසියන්ව මව් රටවල ජනතාව සමඟ අනුගත කරන ප්‍රතිපත්ති දියත් කරන ලදි. එසේ “ශිෂ්ට” කරන ලද අයව හැඳින්වූයේ ඇසිමිලොඩෝ නමිනි.

දස දහස් ගණනක් දරුවන් මිය ගිය ඇන්ගෝලාවේ සාගතය

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 23, 2017

අප්‍රිකාවේ දුප්පත්කම ගැන කතාබහේ දී, යටත්විජිත පාලනයට සහ බටහිර තෙල් කොම්පැණිවලට බනින අය නොමඳව සිටිති. ඒත් අප්‍රිකාවේ රටවල් දුප්පත් වූයේ බලතණ්හාධිකයන් වූ “ප්‍රයෝජනවත් මෝඩයන්” නිසා යැයි දන්නා අය ඉතා විරල වෙති.

අගොස්තීන්හෝ නීටෝගේ රජය පෙරළන කුමන්ත්‍රණයේ යෙදෙන්නට පෙර නීටෝ අල්වේස් ලුවාන්ඩාහි දිනපොත නමින් පුවත්පත් තීරු ලිපි ලියමින් සහ ගුවන්විදුලි වැඩ සටහන් දෙකකට නිතිපතා සහභාගී වෙමින් ජනාදරයට පත්ව සිටියෙකි. රටේ ජනතාවට දුප්පත්කමින් ජීවත්වෙන්නට සිද්ධ වී ඇති තත්වය හෙළා දකිමින් සහ උග්‍ර ලෙසින් පැතිර යන ආහාර හිඟය සහ සාගතයක පෙර නිමිති ගැනත් වාමාංශික අල්වේස් සඳහන් කළේය.

සෝවියට් දේශයට ඇන්ගෝලාවේ ස්ථිර හමුදා කඳවුරක් පිහිටුවන්නට උවමනා විය. නීටෝ අල්වේස් ඇන්ගෝලාව සහ සෝවියට් දේශය අතර සබඳතා වැඩි කරන්නටත්, ස්ථිර කාලීන සෝවියට් හමුදා කඳවුරක් පිහිටුවන්නටත් පාක්ෂික වූවෙකි. 1976 ඔක්තෝබර් මාසයේ දී සෝවියට් පක්ෂපාතී ජනාධිපති අගොස්තීන්හෝ නීටෝ විසින් සිය බලයට තර්ජනයක් වූ නීටෝ අල්වේස් හොබවන ලද අභ්‍යන්තර ඇමති තනතුර අහෝසි කරන ලදි.

රජය පෙරළන කුමන්ත්‍රණය වැරදී ගිය විට නීටෝ අල්වේස්ව පක්ෂයෙන් නෙරපා දැමිණ. අනතුරුව සෝවියට් දේශය, අගොස්තීන්හෝ නීටෝට එරෙහිව MPLA හි නායකත්වයට පත් කරනු සඳහා සහාය ලොපො ඩො නාසිමෙන්ටො වෙතට පෑහ. ගොස්තින්හෝ නීටෝ වහාම මධ්‍යම කමිටුවේ සහායෙන් නාසිමෙන්ටෝ හොබවන ලද අගමැති, ජාතික රූපවාහිනයේ අධ්‍යක්ෂක සහ ඇන්ගෝලාවේ ජර්නල් පුවත්පතේ අධ්‍යක්ෂක යන තනතුරු වලින් ඔහුව අස්කරන ලදි. අනතුරුව අගමැති සහ උප අගමැති පදවි අහෝසි කර දැමීය.

ඇන්ගෝලාවේ ආර්ථිකය 1960 ගණන් වල සමෘද්ධිමත්ව පැවතිණ. ඒත් 1975 දී එය කඩා වැටිණ. වාමාංශික රජය සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දුක් ගැහැට ගැන කිසිත් සැලකිල්ලක් නොදැක්වූහ. පාලකයන් සහ පාලිතයන් දුරස්තර වී සිටියේ එක පැත්තකින් විදේශ මුදල් ලබාගැනීමේ හැකියාව සාමාන්‍ය වැසියාට අහිමි වීමත්, අනෙක් පැත්තෙන් MPLA සතු ඒකාධිකාරී බලයේ ප්‍රතිඵලයක් හැටියටයි. කළුකඩයේ දී, විදේශ මුදල් එහි නිල අගයට වඩා 50 ගුණයකට වැඩියෙන් අතිනත මාරු විය.

රජය මැදිහත්වීමෙන් වූ තෙල් අපනයන නිසා නාගරික වෙළඳපොල සහ දේශීය නිෂ්පාදකයන් දෙපැත්තකට කරන්නට ද සමත් විය. යුද ඇවිලී ගිය ගම්බද පෙදෙස් ගැන රජය කිසිත් සැලකිල්ලක් දැක්වූයේ නැත. දෙපැත්තේම අවි ගත්තවුන් බලහත්කාරයෙන් සිවිල් යුද්ධයට ජනතාව බඳවා ගැනීමේ යෙදුනහ.

දශකයක් පුරා කිසිවෙක් රට තුල සිද්ධ වෙන්නේ කුමක්දැයි කිසිවෙක් නොදත්හ.

නිල වශයෙන් “සාගතය” යැයි නොකියා ඉන්නට ආණ්ඩුව වගබලා ගත්හ. ඒත් ලෝක ආහාර සංවිධානය 1985 දී, සාගතය ගැන අනතුරු අඟවන්නට පටන් ගති. සෝවියට් දේශයේ පෙරෙස්ට්‍රොයිකා පටන් ගැනීමත් සමඟින්, ඇන්ගෝලාවේ ආණ්ඩුව ද උදා වී ඇති අනතුරුදායක තත්වය ගැන ප්‍රසිද්ධයේ පිළිගන්නට පටන් ගති. 1987 වසරේ මුල් කාලයේ දී UNICEF නිවේදනයක් මාර්ගයෙන් ඇන්ගෝලාව තුල 1986 වසරේ දී දස දහස් ගණනක දරුවන් සාගතයෙන් මිය යන ලදැයි පිළිගැනිණ.

සාමූහිකරණ පිළිවෙත් ගෙනාහ. ග්‍රාමීය පෙදෙස් නැවත සංවිධනය කරන කටයුතුවල රජය නියැළෙන ලදි. බදු එකතු කරන පිළිවෙත් අක්‍රමික විය. ආයෝජන පහසුකම් රටවැසියන් හමුවේ නොමැති විය. වෙළඳාමට බාධක හැම තැනම පැවතිණ. නාගරික වෙළඳපොල අහිමි වූ ග්‍රාමීය ජනතාවට තනිවම තමන්ගේ උවමනා පිරිමසා ගන්නට සිද්ධ වූහ.

නිදහස ලැබී වසර 13 ක් ගෙවී යද්දී, ඇන්ගෝලාවේ රජය නිල වාර්තාවක් ප්‍රකාශනය කළේය. රෙනෙ ඩුමොන්ට් නමැති ශෂ්‍ය විද්‍යාඥයාගේ සොයා ගැනීම් වලින් එය ලියැවී තිබිණ. ගම්බද ජනතාවගේ දායකත්වයේ සැබෑ වටිනාකම හඳුනාගන්නට රජය අපොහොසත්වීම නිසා ඇන්ගෝලාවේ පවතින අහිතකර වෙළඳ තත්වයන් ඩුමොන්ට් තදින් විවේචනය කරන ලදි. මෙයින් දෙපැත්ත එකතුවෙනවා වෙනුවට තවත් විරසක වූහ.

ගම්බද ජනතාව ජෝනාස් සවිම්බිගේ UNITA පක්ෂයට එක්කාසු වෙන්නට පටන් ගත්හ. ඔවුන් අතර බහුතරය විදේශිකයන්ට ද්වේශ කළ අය වූහ. රජය ඉල්ලා සිටි උද්යාචනයන්ම සවිම්බි ඉල්ලා සිටියා වුවත් සවිම්බිගේ UNITA පක්ෂයට ගම්බද ජනතාවගේ සහාය වැඩිවෙන්නට පටන් ගැනිණ.

1975 සිට 1985 දක්වා වසර 10 ක් පුරා ඇමෙරිකන් ආධාර කිසිවක් ඇන්ගෝලාවට ලැබී නොතිබුණි. ක්ලාක් ප්‍රතිසංශෝධනය නමින් ඩික් ක්ලාක් නම් සෙනෙට් සභිකයා ගෙනෙන ලද යෝජනාවෙන් ඇන්ගෝලාවේ සිවිල් යුද්ධයේ සටන් වදින කිසිම පාර්ශවයකට ආධාර නොදෙන්නට ඇමෙරිකාවේ කොංග්‍රසය එකඟ වී සිටියහ. නමුත්, ජනාධිපති රොනල්ඩ් රේගන් විසින් තෙවැනි ලෝකයේ රටවල් පුරා පැතිරෙන සෝවියට් ව්‍යාප්තිය මැඬලීම සඳහා ගෙනෙන ලද ප්‍රතිපත්තියෙන් “නිදහස් සටන්කාමීන්” වෙත ආධාර යවන්නට පටන් ගැනිණ. සෝවියට් සහාය ලැබෙන පාලකයන් බලයෙන් පහකරන උත්සාහයන්ට ඇමෙරිකන් ආධාර යැවිණ. රේගන්ගේ මුල් පාලන වාරයේ ඊට කොංග්‍රසයෙන් එතරම් සහායක් නොලැබිණ. ඒත් 1984 පටන් කාම්බෝජයේ, ඇෆගනිස්තානයේ සහ නිකරාගුවා යන රටවල සෝවියට් විරෝධී විප්ලවීය සටන්කරුවන්ට ආධාර යැවීම පටන් ගෙන තිබිණ.

1975 දී ඇන්ගෝලාවේ සිවිල් යුද්ධය ආරම්භය සමඟ නැමීබියාවේ සහ ඇන්ගෝලාවේ පෙදෙස්වල එවක අප්‍රිකාවේ බලවත්ම රට වූ දකුණු අප්‍රිකාවේ සොල්දාදුවන් දෙදාහක් පමණ රැඳී සිටියහ.

1979 දී MPLA හි නායකයා වූ අගොස්තීන්හෝ නීටෝ මිය ගියේය. හෝසෙ එඩුආඩෝ ඩොස් සාන්ටොස් ජනාධිපති විය. 1988 දකුණු අප්‍රිකාවේ හමුදාව UNITA ට සහාය දෙන්නට ඇන්ගෝලාවට ඇතුල් වූහ.

ඇමෙරිකාවේ මැදිහත්වීමෙන් 1984 දී ඇන්ගෝලාව හා සටන් වදින්නේ නැතැයි ගිවිසුමක් දකුණු අප්‍රිකාව අත්සන් කළ ද, කියුබන් හමුදා ඇන්ගෝලාවෙන් ඉවත්ව යන තෙක් ඔවුන් නැමීබියාවේ නිදහස් දිනය නියම කරන්නේ නැතැයි ද, භූමියෙන් ඉවත්ව යන්නේ නැතැයි කියා සිටියේය. සාම ගිවිසුම සඳහා දකුණු අප්‍රිකාව විසින් සවිම්බි සහ UNITA වෙත සපයන ආධාර මුලින් නැවැත්විය යුතු යැයි ඇන්ගෝලාවේ ඩොස් සාන්ටොස්ගේ MPLA ආණ්ඩුව කියා සිටියේය.

1989 දී නැමීබියාවෙන් දකුණු අප්‍රිකාව ඉවත් වීමත් සමඟ, ඇන්ගෝලාවේ ප්‍රතිවිප්ලවීය UNITA කණ්ඩායමට ආධාර සැපයූ මූලිකයා හැටියට ඉතිරි වූයේ ඇමෙරිකාවයි. ඇමෙරිකාව ඇන්ගෝලාවේ දේශපාලන සටන් මැද්දට යන්නේ ඇන්ගෝලාවේ තෙල් සඳහා කරන ලද ආයෝජන මෙන්ම පෘතුගාලය සමඟ පැවති හමුදා එකඟතාවයන් නිසා යැයි කියමිනි.

සීතල යුද්ධයේ සටන් අප්‍රිකාවේ දිග හැරෙද්දී, සෝවියට් සහ කියුබන් සහාය ලැබූ MPLA පරාජය සඳහා ඇමෙරිකාවේ රේගන් ආණ්ඩුව මාඕවාදී අදහස් වලින් යුතු UNITA නායකයන්ට ඇමෙරිකන් ජනතාවගේ බදු මුදල් වලින් හොරෙන් යවන ලද ආධාර 1986 සිට දිගින් දිගටම වැඩිවෙමින් පැවතිණ.

සීතල යුද්ධය දිගින් දිගට ගෙන යාමට සෝවියට් දේශයට ආර්ථික වශයෙන් පුළුවන්කමක් නොමැති තත්වයට වැටෙද්දී ඇමෙරිකාව, සෝවියට් දේශය සහ පෘතුගාලය එක්වී ඇන්ගෝලාවේ සාම ගිවිසුම් ගැන සැබෑවටම කතාබහ පවත්වන්නට පටන් ගත්හ.

1988 දෙසැම්බර් 22 වැනිදා නිව් යෝර්ක් නගරයේ දී සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කළ පසුව දකුණු අප්‍රිකාව සහ කියුබාව ඇන්ගෝලාවෙන් ඉවත් වූහ. සෝවියට් දේශයේ ආධාර නවතිද්දී සෝවියට් පාක්ෂික වූ MPLA බටහිර දැක්ම පැත්තට හැරුණහ.

1990 ජූලි මාසයේ දී MPLA නායකත්වය දේශපාලනය තුල බහු පක්ෂ තිබිය යුතු යැයි පිළිගත්හ. එසේම මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදය අත්හැරියහ. වෙළඳපොල ආර්ථිකයේ අවශ්‍යතාවය පිළිගත්හ. MPLA හි ප්‍රධාන විරුද්ධවාදීන් වූ UNITA 1992 මැතිවරණයේ දී මහත් පරාජයක් අත්වින්ඳහ. මැතිවරණයේ ප්‍රතිඵල ප්‍රතික්ෂේප කළ සවිම්බි ගරිල්ලා යුද්ධය අත්හැරියේ නැත.

1993 ඇමෙරිකාව MPLA රජය නිල වශයෙන් පිළිගති.

1994 දී ඇන්ගෝලා රජය සහ UNITA ලුසාකා සාම ගිවිසුමට අත්සන් තැබූහ. ඩොස් සාන්ටොස් සහ සවිම්බි මුණ ගැසී එක්සත් ජාතීන්ගේ සාම හමුදා හත්දාහක් රටට ගෙන්වා ගත්හ. ඒත් ඒකාබද්ධ රජයට සවිම්බි එකතු වූයේ නැත. 1998-1999 අතර කාලයේ යළි පටන්ගත් සටන් නිසා දහස් ගණනක් මිය ගියහ. 2002 පෙබරවාරියේ දී රජයේ හමුදා විසින් සවිම්බි ඝාතනය කළහ. ඉන්පසුව UNITA සටන් නැවතීමේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබූහ.

යටත්විජිත ආර්ථිකයෙන් අයින්වෙන ඇන්ගෝලාව කොමියුනිස්ට් ක්‍රමය අත්හදා බැලීම තුලින් ජනතාව අතර විරසක ඇතිකරගෙන, සාගතවලට මුහුණ දී, අනතුරුව වෙළඳපොල ආර්ථිකයට පිවිසුනහ. ඒත් තවමත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, පුද්ගලික දේපල අයිතිය සහ වෙළඳපොල ආර්ථිකය ක්‍රියා කරන හැටි ගැන නිසි අවබෝධයක් රටවැසියනට නැතිකමෙන් විරුද්ධවාදීන් නිහඬ කිරීම දැක්ම ගැන සංවාදයෙන් නොව රජය ගෙනියන මර්ධන ක්‍රියාමාර්ගයක් ලෙසින් පවතී.

යටත්විජිතවාදය එපා කියූ ඇන්ගෝලාවට ලැබුනේ කොමියුනිස්ට්වාදයයි

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 21, 2017

1884-85 පැවති බර්ලින් සම්මන්ත්‍රණයේ දී යුරෝපීය බලවතුන් විසින් අප්‍රිකාව බෙදා ගත්හ. 15 වැනි සියවස දී පටන් අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ පෙදෙස් අල්ලාගෙන සිටි පෘතුගීසින්ට සිය මව්රටට වඩා විසිපස් ගුණයකින් විශාල වූ දේශයක් අල්ලා ගන්නට ලැබුණේ එහි දී වුවත් ඔවුන් යටත්විජිත පාලනයේ සෙසු බලවතුන්ට වඩා පසුපසක සිටියහ. ඒ වෙද්දී අප්‍රිකාවේ යුරෝපීය ජනාවාස බිහිවී තිබුණ අතර ඉහත සම්මන්ත්‍රණයේ දී සිද්ධ වූ බෙදීම් නිසා එහි වාසය කළ විවිධ කොටස් අතර නොසන්සුන් තත්වයක් ඇති කරලන්නට කදිම වේදිකාවක් සකස් විය.

1960 ගණන් මුල දී ජාතිකවාදී වෙනුවට යටත්විජිත විරෝධී හැඟීම් උපද්දවා අවිගත් සටන් දියත් කරන්නට හැකියාව කණ්ඩායම් කිහිපයකට උදාවිණ. යටත්විජිතවාදීන් සමඟ කටයුතු කළ ගෝත්‍රික නායකයන්, ගම්මූලාදෑනීන් මෙන්ම දේශපාලන දැක්මෙන් විරුද්ධ වූවන් ද දේශයට අනතුරුදායක වූ හතුරන් යැයි නම් කරන ලදි.

පෘතුගීසි පාලනය යටතේ වූ යටත්විජිත රටවල් ඉල්ලා සිටින නිදහසට පක්ෂපාතී යැයි, 1974 දී පෘතුගාලයේ බලයට පත්වූවන් කියා සිටියහ. ඇන්ගෝලාවේ ආරක්ෂාව එවක සැපයූවේ පෘතුගීසි හමුදාවයි. ඒ අනුව 1974 දී ඇන්ගෝලාවේ ඒකාබද්ධ රජයකට ඉඩ සලසමින් පෘතූගීසින් සිය හමුදාව ඉක්මණින් අයින් කර ගත්හ.

එම ඒකාබද්ධ රජය සංවිධාන 3 කින් නිර්මාණය විය: ඇන්ගෝලාවේ නිදහස උදෙසා වූ ජනප්‍රිය ව්‍යාපාරය (MPLA), ඇන්ගෝලාවේ නිදහස උදෙසා වූ ජාතික පෙරමුණ (FNLA), ඇන්ගෝලාවේ පරිපූර්ණ නිදහස උදෙසා වූ ජාතික යුනියනය (UNITA).

1975 ජනවාරි 15 වැනිදා නිදහස් ගිවිසුමට අත්සන් තැබිණ. නව පෘතුගීසි ජනපදය “ඇන්ගෝලාවේ ජනතාවගේ නීත්‍යානුකූල නියෝජිතයන් වනුයේ මේ සංවිධනය තුන පමණකි” යැයි නිල වශයෙන් පිළිගැනිණ.

ව්‍යවසායක සභාවක් පිණිස මැතිවරණයක් මාස 9 ක් ඇතුලත පැවැත්වීමටත්, 1975 නොවැම්බර් 11 වැනිදා සම්පූර්ණ නිදහස නිවේදනය කිරීමත් සැලසුම විය.

ඒත් 1975 පෙබරවාරි-ජූනි දක්වා කාලයේ දී පෘතුගීසින් ලක්ෂ 4 ක හමුදාව ඇන්ගෝලාවෙන් නික්ම යාමත් සමඟ ඉහත කී සංවිධාන තුන අතර ගැටුම් ඇතිවිය. MPLA බාරයේ රජයේ තොරතුරු, අධිකරණ සහ මුල්‍ය අමාත්‍යාංශ තිබිණ. 1974 ඔක්තෝබරයේ සිට ඔවුනට සෝවියට් දේශයෙන් මුල්‍ය හා හමුදා සහාය ද වැඩියෙන් ලැබෙමින් තිබිණ. එසේම ඇන්ටෝනියෝ රෝසා කුටින්හො නම් “රතු අද්මිරාල්” යටතේ වූ හමුදා බලඇණි මෙහෙයුම නම් පෘතුගීසි හමුදාවේ වාමාංශික පාර්ශවයේ සහාය ද ඔවුනට ලැබිණ. පෘතුගීසි රජයෙන් ඇන්ගෝලා ස්වාධීනත්වය පිහිටුවන කාර්ය භාරය පැවරී තිබි මේ හමුදා කාණ්ඩය ලුවාන්ඩා හි කඳවුරු බැඳ සිටියහ.

1975 මාර්තුවේ දී සෝවියට් සහ කියබුන් උපදේශකයන් ප්‍රථම වරට ඇන්ගෝලාවට ගොඩ බැස්හ. “අද අප්‍රිකාව අධිරාජ්‍යවාදී දම්වැලේ දුර්වලම පුරුකයි. වෙනත් රටවල් ඇත්දැකි විවිධ අවධියන් තුලින් නොයා කෙළින්ම ගෝත්‍රිකවාදයෙන් සමාජවාදයට පිවිසෙන හොඳම බලාපොරොත්තුව එහි ඇත,” යැයි එදා ෆිඩෙල් කැස්ත්‍රෝ කියා සිටියේය.

ඒකාබද්ධ රජය කඩාවැටීමත් සමඟ, 1975 අගෝස්තු 14 වැනිදා ලුවාන්ඩා හි වැඩි සංඛ්‍යාවක් කළු හමැති වූ කියුබන් සොල්දාදුවන් සිය ගණනක් රැගෙන විත් නැංගුරම් දැම්මේ වියෙට්නාම් හරොයිකෝ නැවයි.

ඔක්තෝබර් 23 වැනිදා UNITA පාර්ශවයට සහාය දෙන්නට දකුණු අප්‍රිකාව එද්දී, ඇන්ගෝලාවට පැමිණ සිටි සෝවියට් සහ කියුබන් උපදේශකයන්ගේ සංඛ්‍යාව 7,000 ක් වූහ. මුල් කාලයේ මාඕවාදී වූ UNITA චීනයේ කුලියට මරණ අය හා වර්ගවාදී දකුණු අප්‍රිකාවත් රොඩේෂියාවත් සමඟ හවුල් යැයි අවලාද පැතිර ගියේය. ස්ටාලින් සහ හිට්ලර් අතර ගිවිසුම් සේ, ජොනාස් සවිම්බි සහ පික් බෝතා අතර ගිවිසුම් තිබිණ.

1975 නොවැම්බර් 11 වැනිදා MPLA සහ UNITA දෙපැත්තකට වී ඇන්ගෝලාවේ නිදහස සැමරූහ. MPLA විසින් නැව් තොටුපොළවල්, දියමන්ති හා තෙල් නිධි සහිත වූ වෙරළබඩ පෙදෙස් අල්ලා ගනිද්දී, සෙසු ප්‍රතිවාදීන්, ඔවුන් අතර කැපී පෙනුන UNITA විසින් උතුරු පෙදෙස් සහ මධ්‍යම තැනිතලාව අල්ලා ගත්හ.

අධිරාජ්‍යවාදයට පක්ෂපාතී වූ රූකඩයන්ට එරෙහි MPLA සඳහා සහාය දෙන ප්‍රගතිශීලී කණ්ඩායම් යන දෙපැත්තෙන් ඇන්ගෝලාවේ බල අරගලය පිළිබිඹු වෙනවා යන්න එහි දී කියැවිණ.

අගොස්තීන්හෝ නේටො MPLA හි නිතරඟයෙන් පත්වූ නායකයායි. 1950 ගණන් සිට හේ සෝවියට්වාදී පෘතුගීසි කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ සාමාජිකයෙක් විය. 1956 දී බිහිවුන MPLA හි බොහෝ කාදර්වරුන් 1960 ගණන්වල සෝවියට් දේශයේ මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී න්‍යාය ගැන හොඳ පුහුණුවක් ලත් අයයි. ඒ හැරෙන්නට ජේ. නජම්බා යෙමිනා වැනි සමහර අය විද්‍යාත්මක සමාජවාදය ගැන පුහුණුවක් ද, සෝවියට් දේශයේ හෝ කියුබාවේ ගරිල්ලා පාසැල් වලින් හමුදා පුහුණුවක් ද ලද අය වූහ.

ජනප්‍රිය පෙරමුණක් හැටියට පෙනී සිටීමෙන් ඉවත් වී බොල්ෂෙවික් විලාසය අනුව හැඩගැසුණු පෙරමුණු පක්ෂයක් හැටියට පෙනී සිටින්නට 1977 දෙසැම්බර් 4-11 පැවති කොංග්‍රසයේ දී MPLA තීරණය කළහ.

සෝවියට් දේශයෙන් ආධාර ලැබුණේ කොමියුනිස්ට් ජාත්‍යන්තරය පිළිගත් රටවලට පමණි. කොමියුනිස්ට් ජාත්‍යන්තරයේ පිළිගැනීමට පාත්‍ර වෙන්නට නම් රට පාලනය කරන කොමියුනිස්ට් ප්‍රතිපත්ති අනුව ක්‍රියාත්මක වෙන දේශපාලන පක්ෂයක් තිබීම අනිවාර්ය විය. ඉතින් බොල්ෂෙවික් විලාසය අනුව යන පක්ෂයක් හැටියට MPLA හඳුන්වා ගැනීම ජාත්‍යන්තරයට බැඳෙන්නට උවමනාවෙන් කරන ලද්දකි.

“වැඩ කරන ජනතාවගේ කැමැත්තන් නිවැරදිව කියා පාන්නට හැකිවන්නේ” මෙවැනි පක්ෂයක් තුලින් පමණක් යැයි කියමින් ඒ කොංග්‍රස් රැස්වීමට සහභාගී වූ රාවුල් කැස්ත්‍රෝ MPLA කම්කරු පක්ෂය ක්ෂණයෙන් පිළිගන්නා ලදි.

කේවල පක්ෂයක් තුලින් පමණක් තීන්දු ගත හැකි වූ රජයක් යනු සියළු ප්‍රතිවාදී පක්ෂ සැකයට පාත්‍ර කරමින් ඒ ගැන දැඩි විමසිල්ලෙන් සිටීමට මාර්ගය පාදා ගන්නකි.

මෙතෙක් සියළු කොමියුනිස්ට් රටවල දිග හැරුණු ආකාරයෙන්ම, මාර්ගයෙන් වෙනස් පැත්තක යන පක්ෂ ද්‍රෝහීන් සියළු විප්ලවීය කටයුතු මර්ධනය කිරීම ඇන්ගෝලාවේ ද ඇරඹිණ. MPLA සමඟ එකඟ නොවන අය ඉවත් කරන මෙහෙයුම් කිහිපයක් දියත් විණ.

නිටෝ අල්වේස් එවක අභ්‍යන්තර ඇමති විය. ඔහු නේටොගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා ද විය. යටත්විජිතවාදයට එරෙහිව ක්‍රියා කරන බව විශේෂ ලෙසකින් පෙන්වීමට නොහැකි සුදු හමැති අයට පුරවැසිභාවය දීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ඔහු කළු හමැති නාගරික ජනගහණය තම පැත්තට හරවා ගන්නට සමත් විය. හේ ස්ටාලින්ගේ කුරිරු ක්‍රියාදාම සිය හතුරන් මඬලන්නට යොදා ගන්නට නොපැකිළෙන ලද්දෙකි.

සෝවියට් දේශයෙන්, කියුබාවෙන්, සහ පෘතුගීසි කොමියුනිස්ට් පාර්ශවයෙන් පොරොන්දු වී සිටි සහාය විශ්වාසයට ගනිමින් නිටෝ ඇල්වේස් 1977 මැයි 27 වැනිදා බලපෙරළියකට අසාර්ථක වෑයමක් ගත්තේය.

අගොස්තීන්හෝ නේටො අනතුරුව ජනතාව අමතා වර්ගවාදයට, ග්‍රෝතිකවාදයට සහ කලාපීයවාදයට බැන වැදුණි. මෙවැනි බලපෙරළියට කුමන්ත්‍රණ කරවුන් පරාජය පිණිස දැඩි ලෙසින් මෙවැනි කටයුතුවල නියැළෙන ජනතාවට දඬුවම් කරන්නට සිද්ධ වෙනවා යැයි හේ කියා සිටියේය. කුමන්ත්‍රණයේ යෙදුන අයව සොයා පක්ෂයේ ශුද්ධ කිරීමක් සිද්ධ කරන ලදි.

අගෝස්තු 6-7 රාත්‍රියේ දී නගුන්සා නගරයේ පක්ෂ ද්‍රෝහීන් යැයි කියා 204 ක් ඝාතනය කරන ලදි. 1991 න් පසුව දිවි ගලවා ගත්තවුන් දෙන වාර්තා වලින් හෙළි වෙන්නේ එසේ හැඳින්වූ දහස් ගණනක් එදා මරා දමන ලද බවයි. ඇනිබල් සපිලිනියා නම් MPLA හි මධ්‍යම කාරක සභාවේ සාමාජිකයෙක් අතින් ලුවෙනා හි හමුදා බලඇණිවල සිටි දේශපාලන කොමිස්සාර් බොහෝ දෙනෙක් ද ඝාතන විය.

ජනතාවගේ ජනරජය නමින් ජනතාව බිල්ලට දීම

Posted in Uncategorized by arunishapiro on ඔක්තෝබර් 20, 2017

ඇමෙරිකාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය 1919 දී පිහිටුවන ලදි. කාලයක් යද්දී වෘත්තීය සමිති සාමාජිකයන්, කාර්මික අංශයේ සේවකයන්, පතල්කරුවන් මෙන්ම කළු ඇමෙරිකන් අයගෙන් ද පක්ෂ සමාජිකත්වය ඉහළ යන්නට පටන් ගති. සෝවියට් රුසියාවේ ප්‍රොපගැන්ඩා ඇමෙරිකාවේ පතුරුවා හැරීම ඔවුන් භාරදූර ලෙසින් ඉටුකරන ලද කාර්යය විය. ඒත් 1956 පෙබරවාරි මාසයේ දී සෝවියට් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ 20 වැනි කොංග්‍රසය අමතමින් නිකිටා කෘශ්චෙව් ස්ටාලින්ගේ කෲර පාලනයේ තතු හෙළිදරව් කරද්දී ඇමෙරිකන් කොමියුනිස්ට් පක්ෂ සාමාජිකයන් අන්දුන් කුන්දුන් වූහ. කෘශ්චෙව්ගේ කතාවෙන් සැබෑ තතු හෙළිදරව් වීමත් සමඟ ඇමෙරිකාවේ සාමාජිකයන් තිස්දාහක් පක්ෂයෙන් ඉවත් වූහ. තවත් වසරක් යද්දී එහි සාමාජිකත්වය 1919 දී පක්ෂය ආරම්භ කරද්දී පැවති මට්ටමට අඩු වූයේය.

1982 දී හටගත් ඉතියෝපියාවේ සාගතය වසන් කරන්නට, ඉතියෝපියාව 1977 පටන් පාලනය කළ වාමාංශික නායකයා වූ මෙන්ගිස්ටු හයිලෙ මේරියම් විසින් සාගතය පටන් ගත් මුල් කාලයේ දී මහත් පරිශ්‍රමයක යෙදෙන ලදි. 1984 වෙද්දී දිනපතා ඉතියෝපියන් වැසියන් දහසක් පමණ මිය ගියහ. සාගතය නිසා ප්‍රතිවාදීන් පාලන බලයේ සිටි ඩර්ග් පාලනයට එරෙහිව සංවිධානය වීමත් අඩුවී යනු ඇතැයි එහි දී මිය යන වැසියන් වෙනුවෙන් මුකුත් නොකළ යුතු හේතුව හැටියට මෙන්ගිස්ටු සිය පක්ෂයට කියා සිටියේය. අයහපත් ප්‍රතිපත්ති නිසා තීව්‍ර වූ සාගතයෙන් මිය යන ජනතාව බේරා ගැනීම වෙනුවට මෙන්ගිස්ටු කළේ ඇමෙරිකන් ඩොලර් මිලියන 100 ක ඉතියෝපියන් රජයේ වැයෙන් විප්ලවයේ 10 වැනි අනුස්මරණ උත්සවය පැවැත්වීමයි.

හැකි සෑම අවස්ථාවක දී ම, මෙන්ගිස්ටු කළේ රටේ පවතින අර්බූදකාරී තත්වය පංති අරගලය මත පැටවීමයි. ඔහු ඉවත් කරන්නට සමත් වූ ධනවත් පීඩකයන් ගැන කියමින් “ගම්බද වැසියන්” ගැන ඔහුගේ ආදරය සහ ගෞරවය ගැන කතා කිරීමයි. හිඟන්නන් සහ වීදි අනාථ දරුවන්ව තමන් සමඟ භෝජන සංග්‍රහයන් සඳහා සහභාගී වන්නට සිය මාලිගාවට කැඳවීමයි. රජ මාලිගාව සිය නිවහන කරගත් වාමාංශික මෙන්ගිස්ටු කිසිම විටෙක ගම්බද වැසියන් දුප්පතුන් වූයේ මන්දැයි කියා විමසා ඒ ගැන හෝ වීදිවල අනාථ දරුවන් වැඩිවූයේ මන්දැයි කියා විමසා ඒ ගැන යමක් කරන්නට වෑයමක් ගත්තේ නැත.

1984 දී සෝවියට් රුසියාව මෙන්ගිස්ටුගේ වාමාංශික වැඩ පිළිවෙත් නිල වශයෙන් අගයන ලදි. ඔහු පිහිටුවන ලද නව මාක්ස්වාදී “කම්කරු පක්ෂය” (EWP) මොස්කව් පිහිටි කොමියුනිස්ට් පක්ෂ ජාත්‍යන්තරයේ ගෞරව සැලකිල්ලට පාත්‍ර වූ පීඩිත පංතිය ගලවාගන්නට යැයි කියමින් පෙනී සිටි අන්තිම පක්ෂයයි. සාගතයෙන් දහසක් මිනිසුන් දිනපතා මිය යද්දී, සෝවියට් රජයෙන් දැවැන්ත ලෙනින් ප්‍රතිමාවක් අඩිස් අබාබා අගනුවර ප්‍රදර්ශනය කරනු පිණිස එවන ලදි.

සාගතයෙන් මිය යන අය බේරා ගැනීමට බටහිර රටවල් ආධාර එවන්නට ගත් උත්සාහය මෙන්ගිස්ටු වැළැක්වීය. තව දුරටත් සාගතය වසන් කරන්නට නොහැකි වෙද්දී 1984 බටහිර රටවල පුවත්පත්වල පළ වූ සාගතයෙන් පෙළෙන අයගේ ඡායාරූප හේ සිය වාසියට යොදාගත්තේය. 1984 නොවැම්බර් 16 වැනිදා ඔහු මිලියන 2.5 ක ජනතාවක් බලහත්කාරයෙන් ඔවුන් ජීවත් වූ ප්‍රදේශ වලින් අයින් කර සිය පාලනය යටතේ වූ ප්‍රදේශවල පදිංචි කරවීය. ඒ සඳහා ට්‍රක් රථ මොස්කව් වලින් සැපයිණ. දස දහස් ගණනක් මේ නැවත පදිංචි කරවන වෑයමේ දී මිය ගියහ.

ඒත් 1987 වෙද්දී මෙන්ගිස්ටු විසින් “ජනතාවගේ ජනරජයක්” යැයි නම වෙනස් කළ ද, දිවි ආරක්ෂා කරගැනීමට දිනපතා වෙහෙසෙන්නට සිද්ධ වී සිටි ජනතාව පක්ෂය හැරදා යන්නට පටන් ගෙන තිබිණ. EWP සාමාජිකත්වයේ ගම්බද වැසියන් සිටියේ 3% ක් පමණි. සෝවියට් දේශය විසින් 1977 සිට 1991 දක්වා පාලනයේ සිටි මෙන්ගිස්ටු රෙජිමයට ඩොලර් බිලියන 10 ක සහනාධාර යවන ලදැයි සැලකේ.

ග්ලාස්නොස්ට් සහ පෙරෙස්ට්‍රොයිකා ගැන කතාබහ ඉතියෝපියාව තුල වාසය කරනවුන්ට දැන ගන්නට ඉඩ නොතැබීමට කටයුතු කිරීම නිසා මෙන්ගිස්ටු මිකායෙල් ගොරබචොව් සමඟ විරසක විය. සිය ආඥාදායක රජය පෙරළීම ගැන පසුව මෙන්ගිස්ටු අවලාද කළේ ගොරබචොව්ටයි. ඒත්, 1991 වෙද්දී සෝවියට් දේශයට ද තමන් ආර්ථිකව බංකොළොත් බවට පත්වී ඇතැයි ප්‍රසිද්ධියේ පිළිගන්නට සිද්ධ විණ. මෙන්ගිස්ටුගේ පාලනය කඩා වැටී මාස කිහිපයක දී සෝවියට් දේශය ද බිඳී ගියේය.

1989 දී මෙන්ගිස්ටු නැගෙනහිර ජර්මනියේ නිල සංචාරයක යෙදී සිටින විට ඔහුගේ ජනරාල්වරු කිහිප දෙනෙක් අසංවිධානාත්මක වූ ද, අසාර්ථක වූ ද, බලග්‍රහණයක යෙදුණහ. වහාම ආපසු ඉතියෝපියාවට පැමිණි මෙන්ගිස්ටු විශාල පිරිසක් අත් අඩංගුවට ගත්තේය. අනතුරුව ඔහුගේ ජ්‍යෙෂ්ඨතම වූ ජනරාල්වරු 12 දෙනෙකු ඝාතනය කරන ලදි.

1991 වෙද්දී ඔහුගේ ක්‍රියා කලාපයට පක්ෂපාතී වූ අය ඉතියෝපියාවේ හිඟ වූහ. ගුවන් යානයකින් කෙන්යාවට පළා යන මෙන්ගිස්ටු සිම්බාබ්වේ ඔහු වැනිම පාලකයෙක් වූ රොබට් මුගාබේ වෙතින් මාලිගාවක් වැනි නිවසක ආරක්ෂක භටයන් සමඟ වාසය කරන්නට මඟ පාදා ගත්තේය. ජාත්‍යන්තර අපරාධ විමර්ශන නඩු තුලින් ඩර්ගෙ නායකයන් මරණ දඬුවම් ලැබූහ. ඒත් මුගාබේ සිය සගයාව ජාත්‍යන්තර උසාවියට හෝ නව ඉතියෝපියාවේ ආණ්ඩුවට බාර දුන්නේ නැත.

කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොත 1997 දී එළිබැසීමත් සමඟින් එහි තොරතුරු සහ දත්ත ගැන සැක පතුරුවන උත්සාහ නොමඳව බිහිවිණ. ඒත් 2017 වෙද්දී පෙනී ගියේ ඒ දත්ත හා තොරතුරු වලටත් වඩා වැඩියෙන් පැවති තත්වයන් කුරිරු වූ බවයි. කොමියුනිස්ට්/සමාජවාදය බලහත්කාරයෙන් ස්ථාපිත කරන ලද ඒ ඒ රටවල ජනතාවට, මේවා ගැන වැඩි විස්තර එකතු කරන්නට නිදහස් ඉඩක් විවෘත වෙන රටවල දැන් කුරිරු ප්‍රචණ්ඩත්වය පොතේ දැක්වූවාටත් වැඩි යැයි පෙන්වන අලුත් තොරතුරු ගලා එන්නට පටන් ගෙන ඇත. කොමියුනිස්ට්වාදයේ කළු පොත විසින් තොරතුරු සහ දත්ත අතිශයෝක්තියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇතැයි කියූ අය, තමන්ට වැරදුනා යැයි ප්‍රසිද්ධියේ කීවේ නැත. ඔවුන් තොරතුරු සහ දත්ත පිළිබඳ සංවාදයෙන් ඉවත්ව ඒත් සමාජවාදයේ අත්හදා බැලීම් අසාර්ථක යැයි පිළිනොගෙන නිහඬ වූහ.